al-Mugʼira ibn Shuʼba
المغيرة بن شعبة
Sahobiy
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
Amir al-Mugʻira ibn Shuʼba ibn Abu Omir ibn Masʼud ibn Muattib. Kunyasi Abu Iso; Abu Abdulloh ham deyilgan, Abu Muhammad ham deyilgan. U shijoat va tadbir sohibi boʻlgan katta sahobalardandir; Ridvon bayʼatida qatnashgan. Boʻyi baland, salobatli kishi edi. Koʻzi Yarmuk kuni ketgan, Qodisiya kuni deyilgan ham. Mugʻira ibn ar-Rayyon az-Zuhriydan rivoyat qiladi: Oisha aytdi: «Rasululloh ﷺ zamonlarida quyosh tutildi, al-Mugʻira ibn Shuʼba turib unga tikildi va koʻzi ketdi». Ibn Saʼd aytadi: al-Mugʻiraning sochi nihoyatda sargʻish edi, boshini toʻrt boʻlib taraydi, lablari yupqa, tishlari toʻkilgan, boshi yirik, bilaklari yoʻgʻon, yelkalari orasi keng edi; u dohiy kishi boʻlib, unga «Mugʻiratur-Raʼy» — tadbirli Mugʻira derdilar. ash-Shaʼbiydan: al-Mugʻira Damashqdan Kufaga beshda yetib borgan. Maʼmar az-Zuhriydan aytadi: fitna kunlarida odamlarning dohiylari besh kishi edi — Qurayshdan Amr bilan Muoviya, ansordan Qays ibn Saʼd, saqifdan al-Mugʻira, muhojirlardan Abdulloh ibn Budayl ibn Varqo al-Xuzoiy; Qays bilan Ibn Budayl Ali bilan boʻldi, al-Mugʻira ibn Shuʼba esa chetga chekindi. Oʻzi soʻzlaydi: «Biz Lotning sadanasi — xizmatkorlari boʻlib, oʻz dinimizga mahkam edik. Bani Molikdan bir necha kishi Muqavqisning huzuriga elchi boʻlib borishga va unga hadyalar eltishga ahd qilishdi, men ham ular bilan chiqmoqchi boʻldim. Amakim Urva ibn Masʼud bilan maslahatlashsam, meni qaytardi. Baribir ular bilan yoʻlga tushdim... Iskandariyaga kirdik. Muqawqis ularning hadyalaridan xursand boʻlib sovgʻalar berdi, menga esa arzimas narsa berdi. Ular oilalariga hadya sotib olishar, hech biri menga hamdardlik koʻrsatmasdi. Ular oʻzlari bilan xamr olib chiqishdi, biz ichardik. Men ularni oʻldirishga ahd qildim: kasal boʻlib olib, boshimni bogʻladim, «boshim ogʻriyapti, lekin men sizga quyib beray», dedim va ularga sof xamrni toʻldirib quyaverdim, toki mast boʻlib uxlab qolishdi. Men sakrab turib, hammasini oʻldirdim va yonlaridagi narsalarni oldim». Soʻng Nabiy ﷺ huzurlariga kelganida u zot: «Islomingni qabul qilamiz, ammo bu gʻadr — xiyonat boʻlgani uchun mollaridan hech narsa olmayman; gʻadrda yaxshilik yoʻq», dedilar. U: «Men ularni qavmim dinida turib oʻldirgan edim, hozirgina islomga kirdim», deganida: «Islom oʻzidan oldingini kesib tashlaydi», dedilar. U ulardan oʻn uch kishini oʻldirgan, keyin Urva ibn Masʼud uning nomidan oʻn uch diyat toʻlagan edi. Ibn Ishoq Omir ibn Vahbdan bunga yaqin narsani aytadi: al-Mugʻira Bani Molikdan olti kishi bilan savdo uchun Misrga chiqqan, Zoqqa yetganda ularga tashlanib, soʻyib, karvonni haydab ketgan va islom keltirgan. Hudaybiya yili Quraysh Urva ibn Masʼudni Rasululloh ﷺ bilan gaplashish uchun yubordi. Urva gapirar ekan, u zotning soqollariga qoʻl tekkizaverdi; al-Mugʻira esa temirga burkanib, boshlari ustida turgan edi va: «Qoʻling senga yetib bormay turib, uni tort», dedi. Urva: «Ey Muhammad, bu kim? Naqadar qoʻpol!» — «Bu jiyaning», deyildi. Shunda: «Ey gʻaddor, sening isnodingni kechagina yuvgan edim-ku», dedi. Abu Idris al-Xavloniy aytadi: al-Mugʻira Damashqqa keldi, undan soʻradim, u: «Tabuk gʻazotida Rasulullohga ﷺ tahorat suvini quydim, u zot mahsilari ustiga mash tortdilar», dedi. Undan oʻgʻillari Urva, Hamza va Aqqor, al-Misvar ibn Maxrama, Abu Umoma al-Bohiliy, Qays ibn Abu Hozim, Masruq, Abu Voil, Urva ibn az-Zubayr, ash-Shaʼbiy, Abu Idris al-Xavloniy, Ali ibn Rabiʼa al-Volibiy va oxirgisi Ziyod ibn Iloqa boʻlgan bir jamoa hadis rivoyat qilgan. ash-Shaʼbiy undan rivoyat qiladi: «Rasululloh ﷺ bilan eng oxirgi ahdda boʻlgan odam menman: u zot dafn etilgach, Ali ibn Abu Tolib qabrdan chiqdi, men uzugimni tashlab yubordim va: “Ey Abul-Hasan, uzugim!” dedim. U: “Tush-da, olib chiq”, dedi». Voqidiy rivoyatida esa Ali: «Odamlar sen Alloh nabiysining qabriga tushding, deb gapirmasin, uzuging qabrida qoldi ham demasin», deb oʻzi tushib, uzukni unga uzatgan. Umar uni Bahraynga voliy qilib tayinlagan, ahli uni yoqtirmagach Umar uni azl qildi.Амир ал-Муғира ибн Шуъба ибн Абу Омир ибн Масъуд ибн Муаттиб. Куняси Абу Исо; Абу Абдуллоҳ ҳам дейилган, Абу Муҳаммад ҳам дейилган. У шижоат ва тадбир соҳиби бўлган катта саҳобалардандир; Ридвон байъатида қатнашган. Бўйи баланд, салобатли киши эди. Кўзи Ярмук куни кетган, Қодисия куни дейилган ҳам. Муғира ибн ар-Райён аз-Зуҳрийдан ривоят қилади: Оиша айтди: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида қуёш тутилди, ал-Муғира ибн Шуъба туриб унга тикилди ва кўзи кетди». Ибн Саъд айтади: ал-Муғиранинг сочи ниҳоятда сарғиш эди, бошини тўрт бўлиб тарайди, лаблари юпқа, тишлари тўкилган, боши йирик, билаклари йўғон, елкалари ораси кенг эди; у доҳий киши бўлиб, унга «Муғиратур-Раъй» — тадбирли Муғира дердилар. аш-Шаъбийдан: ал-Муғира Дамашқдан Куфага бешда етиб борган. Маъмар аз-Зуҳрийдан айтади: фитна кунларида одамларнинг доҳийлари беш киши эди — Қурайшдан Амр билан Муовия, ансордан Қайс ибн Саъд, сақифдан ал-Муғира, муҳожирлардан Абдуллоҳ ибн Будайл ибн Варқо ал-Хузоий; Қайс билан Ибн Будайл Али билан бўлди, ал-Муғира ибн Шуъба эса четга чекинди. Ўзи сўзлайди: «Биз Лотнинг саданаси — хизматкорлари бўлиб, ўз динимизга маҳкам эдик. Бани Моликдан бир неча киши Муқавқиснинг ҳузурига элчи бўлиб боришга ва унга ҳадялар элтишга аҳд қилишди, мен ҳам улар билан чиқмоқчи бўлдим. Амаким Урва ибн Масъуд билан маслаҳатлашсам, мени қайтарди. Барибир улар билан йўлга тушдим... Искандарияга кирдик. Муқавқис уларнинг ҳадяларидан хурсанд бўлиб совғалар берди, менга эса арзимас нарса берди. Улар оилаларига ҳадя сотиб олишар, ҳеч бири менга ҳамдардлик кўрсатмасди. Улар ўзлари билан хамр олиб чиқишди, биз ичардик. Мен уларни ўлдиришга аҳд қилдим: касал бўлиб олиб, бошимни боғладим, «бошим оғрияпти, лекин мен сизга қуйиб берай», дедим ва уларга соф хамрни тўлдириб қуявердим, токи маст бўлиб ухлаб қолишди. Мен сакраб туриб, ҳаммасини ўлдирдим ва ёнларидаги нарсаларни олдим». Сўнг Набий ﷺ ҳузурларига келганида у зот: «Исломингни қабул қиламиз, аммо бу ғадр — хиёнат бўлгани учун молларидан ҳеч нарса олмайман; ғадрда яхшилик йўқ», дедилар. У: «Мен уларни қавмим динида туриб ўлдирган эдим, ҳозиргина исломга кирдим», деганида: «Ислом ўзидан олдингини кесиб ташлайди», дедилар. У улардан ўн уч кишини ўлдирган, кейин Урва ибн Масъуд унинг номидан ўн уч дият тўлаган эди. Ибн Исҳоқ Омир ибн Ваҳбдан бунга яқин нарсани айтади: ал-Муғира Бани Моликдан олти киши билан савдо учун Мисрга чиққан, Зоққа етганда уларга ташланиб, сўйиб, карвонни ҳайдаб кетган ва ислом келтирган. Ҳудайбия йили Қурайш Урва ибн Масъудни Расулуллоҳ ﷺ билан гаплашиш учун юборди. Урва гапирар экан, у зотнинг соқолларига қўл теккизаверди; ал-Муғира эса темирга бурканиб, бошлари устида турган эди ва: «Қўлинг сенга етиб бормай туриб, уни торт», деди. Урва: «Эй Муҳаммад, бу ким? Нақадар қўпол!» — «Бу жиянинг», дейилди. Шунда: «Эй ғаддор, сенинг иснодингни кечагина ювган эдим-ку», деди. Абу Идрис ал-Хавлоний айтади: ал-Муғира Дамашққа келди, ундан сўрадим, у: «Табук ғазотида Расулуллоҳга ﷺ таҳорат сувини қуйдим, у зот маҳсилари устига маш тортдилар», деди. Ундан ўғиллари Урва, Ҳамза ва Аққор, ал-Мисвар ибн Махрама, Абу Умома ал-Боҳилий, Қайс ибн Абу Ҳозим, Масруқ, Абу Воил, Урва ибн аз-Зубайр, аш-Шаъбий, Абу Идрис ал-Хавлоний, Али ибн Рабиъа ал-Волибий ва охиргиси Зиёд ибн Илоқа бўлган бир жамоа ҳадис ривоят қилган. аш-Шаъбий ундан ривоят қилади: «Расулуллоҳ ﷺ билан энг охирги аҳдда бўлган одам менман: у зот дафн этилгач, Али ибн Абу Толиб қабрдан чиқди, мен узугимни ташлаб юбордим ва: “Эй Абул-Ҳасан, узугим!” дедим. У: “Туш-да, олиб чиқ”, деди». Воқидий ривоятида эса Али: «Одамлар сен Аллоҳ набийсининг қабрига тушдинг, деб гапирмасин, узугинг қабрида қолди ҳам демасин», деб ўзи тушиб, узукни унга узатган. Умар уни Баҳрайнга волий қилиб тайинлаган, аҳли уни ёқтирмагач Умар уни азл қилди.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 7, b. 21Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 7, б. 21
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
Muoviya Kufa ahliga Abdulloh ibn Amr ibn Osni vali qilmoqchi boʻlganida, Mugʻiyra ibn Shuʼba: «Otasi Misrda turgan holda uni Kufaga qoʻyasanmi, oʻzing esa sherning ikki jagʻi orasida qolasanmi?» dedi va uni bu fikridan qaytardi; Muoviya Kufaga Mugʻiyrani vali qildi. Shunda Amr ibn Os Muoviya bilan uchrashib: «Mugʻiyrani xiroj ustiga qoʻyasanmi? Xirojga boshqa kishini vali qilsang boʻlmasmidi?» dedi va Muoviya uni xirojdan olib, namoz ustiga qoʻydi. Mugʻiyra bu haqda Amrga gapirganida, Amr unga: «Abdulloh ibn Amr haqida amirul moʻʼmininga maslahat bergan sen emasmiding?» dedi. U: «Ha», dedi. Amr: «Bu — oʻshanga», dedi.Муовия Куфа аҳлига Абдуллоҳ ибн Амр ибн Осни вали қилмоқчи бўлганида, Муғийра ибн Шуъба: «Отаси Мисрда турган ҳолда уни Куфага қўясанми, ўзинг эса шернинг икки жағи орасида қоласанми?» деди ва уни бу фикридан қайтарди; Муовия Куфага Муғийрани вали қилди. Шунда Амр ибн Ос Муовия билан учрашиб: «Муғийрани хирож устига қўясанми? Хирожга бошқа кишини вали қилсанг бўлмасмиди?» деди ва Муовия уни хирождан олиб, намоз устига қўйди. Муғийра бу ҳақда Амрга гапирганида, Амр унга: «Абдуллоҳ ибн Амр ҳақида амирул мўъмининга маслаҳат берган сен эмасмидинг?» деди. У: «Ҳа», деди. Амр: «Бу — ўшанга», деди.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 3843Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 3843
Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy)Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий)
Saqafiy. Xandaq yili musulmon boʻlgan. Umar va boshqalar zamonida Iroqqa voliylik qilgan. Zamonasining hazm-ehtiyot, azm, raʼy va zukkolikda eng yetuk kishilaridan edi. Uch yuz ayolga uylangan, deyiladi; ming ayolga, degan qavl ham bor. Umar uni avval Basraga, soʻng Kufaga voliy qilgan.Сақафий. Хандақ йили мусулмон бўлган. Умар ва бошқалар замонида Ироққа волийлик қилган. Замонасининг ҳазм-эҳтиёт, азм, раъй ва зукколикда энг етук кишиларидан эди. Уч юз аёлга уйланган, дейилади; минг аёлга, деган қавл ҳам бор. Умар уни аввал Басрага, сўнг Куфага волий қилган.
Manba: Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy), j. 1, b. 244Манба: Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий), ж. 1, б. 244
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
Kunyasi Abu Abdulloh; otasining amakisi Urva ibn Masʼud as-Saqafiy edi. Arablarning eng zukko va raʼy egalaridan sanalardi. Xandaq yili islomga kirdi — bundan avval Muqavqis huzuridan qaytayotgan oʻn uch saqiflik kishini oʻldirib, mollarini olgan, ularning diyatini Urva ibn Masʼud toʻlagan edi. Hudaybiyada qatnashdi va sulh kuni yalangʻochlangan qilich bilan Rasululloh ﷺning boshlari uzra turdi. Toif ahli islomga kirgach, Rasululloh ﷺ uni Lot butini buzishga yubordilar.Куняси Абу Абдуллоҳ; отасининг амакиси Урва ибн Масъуд ас-Сақафий эди. Арабларнинг энг зукко ва раъй эгаларидан саналарди. Хандақ йили исломга кирди — бундан аввал Муқавқис ҳузуридан қайтаётган ўн уч сақифлик кишини ўлдириб, молларини олган, уларнинг диятини Урва ибн Масъуд тўлаган эди. Ҳудайбияда қатнашди ва сулҳ куни яланғочланган қилич билан Расулуллоҳ ﷺнинг бошлари узра турди. Тоиф аҳли исломга киргач, Расулуллоҳ ﷺ уни Лот бутини бузишга юбордилар.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 3894Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 3894