az-Zubayr ibn Bakkor
الزبير بن بكار
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
Allomayi hofiz, nasabshunos, Makka qozisi va olimi Abu Abdulloh az-Zubayr ibn Abu Bakr Bakkor ibn Abdulloh ibn Musʼab ibn Sobit ibn Abdulloh ibn az-Zubayr ibn al-Avvom al-Qurashiy al-Asadiy az-Zubayriy al-Madaniy al-Makkiy. Tugʻilishi 172 h.da boʻlgan. Sufyon ibn Uyayna, Abu Zamra al-Laysiy, an-Nazr ibn Shumayl, Ibn Abu Fudayk, Abdulloh ibn Nofiʼ as-Soigʻ, Abdulmajid ibn Abdulaziz ibn Abu Ravvod, Ali ibn Muhammad al-Madoiniy, Muhammad ibn al-Hasan ibn Zabola, Ibrohim ibn al-Munzir va amakisi Musʼab ibn Abdulloh az-Zubayriy hamda ulardan boshqa koʻp kishilardan eshitgan. Undan Ibn Moja «Sunan»ida, Abu Hotim ar-Roziy, Abdulloh ibn Shabib ar-Rabaiy, Abu Bakr ibn Abud Dunyo, Muhammad ibn Abul Azhar, Haramiy ibn Abul Alo al-Makkiy, qozi Abu Abdulloh al-Mahomiliy, Ismoil ibn al-Abbos al-Varroq va Yusuf ibn Yaʼqub al-Azraq hadis aytgan; umrining oxirlarida Bagʻdodda hadis aytgan. U «Nasab Quraysh» kitobining muallifi — katta va nafis kitob. Abdurrahmon ibn Abu Hotim: «Unga yetishdim va uni koʻrdim, ammo undan yozib olmadim», deydi. Dorquniy uni ishonchli degan. Xatib Abu Bakr: «Az-Zubayr ishonchli, sobit, nasab va oʻtganlar xabarlarini biluvchi olim edi; «Nasab Quraysh»da tasnifi bor», deb yozadi. Ahmad ibn Ali as-Sulaymoniy al-Hofiz esa uni «munkarul-hadis» degan; muallif bunga «shunday debdi-yu, oʻzi nima deyayotganini bilmaydi», deb qarshi chiqadi. Rivoyat qilinishicha, Ishoq al-Mavsiliy unga: «Ey Abu Abdulloh, sen bir kitob yozib, uni «Nasab» deb atading, holbuki u axborot kitobidir», deganda, u: «Sen ham, ey Abu Muhammad, bir kitob yozib, «al-Agʻoniy» deb atading, holbuki u magʻoniy kitobidir», deb javob bergan. Bagʻdodga kelganida Abu Homid al-Mustamliy unga: «Kimni zikr qilding, ey Rasululloh ﷺ havoriysining oʻgʻli?» deganda, bu unga xush kelgan. Ahmad ibn Sulaymon at-Tusiy aytadi: az-Zubayr 256 h. zulqaʼdasining oxirgi toʻqqiz kuni qolganda Makkada vafot etdi, sakson toʻrt yoshda edi; unga «Nasab» kitobi oʻqib bitirilganidan uch kun oʻtib oʻgʻli Musʼab janoza oʻqidi. Vafoti sababi — tomidan yiqilib tushgani, ikki kun gapirolmay yotib joni uzilgan; oʻmrovi va sonasi singan edi.Алломайи ҳофиз, насабшунос, Макка қозиси ва олими Абу Абдуллоҳ аз-Зубайр ибн Абу Бакр Баккор ибн Абдуллоҳ ибн Мусъаб ибн Собит ибн Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр ибн ал-Аввом ал-Қураший ал-Асадий аз-Зубайрий ал-Маданий ал-Маккий. Туғилиши 172 ҳ.да бўлган. Суфён ибн Уяйна, Абу Замра ал-Лайсий, ан-Назр ибн Шумайл, Ибн Абу Фудайк, Абдуллоҳ ибн Нофиъ ас-Соиғ, Абдулмажид ибн Абдулазиз ибн Абу Раввод, Али ибн Муҳаммад ал-Мадоиний, Муҳаммад ибн ал-Ҳасан ибн Забола, Иброҳим ибн ал-Мунзир ва амакиси Мусъаб ибн Абдуллоҳ аз-Зубайрий ҳамда улардан бошқа кўп кишилардан эшитган. Ундан Ибн Можа «Сунан»ида, Абу Ҳотим ар-Розий, Абдуллоҳ ибн Шабиб ар-Рабаий, Абу Бакр ибн Абуд Дунё, Муҳаммад ибн Абул Азҳар, Ҳарамий ибн Абул Ало ал-Маккий, қози Абу Абдуллоҳ ал-Маҳомилий, Исмоил ибн ал-Аббос ал-Варроқ ва Юсуф ибн Яъқуб ал-Азрақ ҳадис айтган; умрининг охирларида Бағдодда ҳадис айтган. У «Насаб Қурайш» китобининг муаллифи — катта ва нафис китоб. Абдурраҳмон ибн Абу Ҳотим: «Унга етишдим ва уни кўрдим, аммо ундан ёзиб олмадим», дейди. Дорқуний уни ишончли деган. Хатиб Абу Бакр: «Аз-Зубайр ишончли, собит, насаб ва ўтганлар хабарларини билувчи олим эди; «Насаб Қурайш»да таснифи бор», деб ёзади. Аҳмад ибн Али ас-Сулаймоний ал-Ҳофиз эса уни «мункарул-ҳадис» деган; муаллиф бунга «шундай дебди-ю, ўзи нима деяётганини билмайди», деб қарши чиқади. Ривоят қилинишича, Исҳоқ ал-Мавсилий унга: «Эй Абу Абдуллоҳ, сен бир китоб ёзиб, уни «Насаб» деб атадинг, ҳолбуки у ахборот китобидир», деганда, у: «Сен ҳам, эй Абу Муҳаммад, бир китоб ёзиб, «ал-Ағоний» деб атадинг, ҳолбуки у мағоний китобидир», деб жавоб берган. Бағдодга келганида Абу Ҳомид ал-Мустамлий унга: «Кимни зикр қилдинг, эй Расулуллоҳ ﷺ ҳаворийсининг ўғли?» деганда, бу унга хуш келган. Аҳмад ибн Сулаймон ат-Тусий айтади: аз-Зубайр 256 ҳ. зулқаъдасининг охирги тўққиз куни қолганда Маккада вафот этди, саксон тўрт ёшда эди; унга «Насаб» китоби ўқиб битирилганидан уч кун ўтиб ўғли Мусъаб жаноза ўқиди. Вафоти сабаби — томидан йиқилиб тушгани, икки кун гапиролмай ётиб жони узилган; ўмрови ва сонаси синган эди.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 16, b. 311Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 16, б. 311
at-Tarix al-kabir (al-Buxoriy)ат-Тарих ал-кабир (ал-Бухорий)
Ibn Sirinning avlodidan, Anas ibn Molik al-Ansoriyning mavlosi. U haqida gapirishadi (tanqid qilishadi).Ибн Сириннинг авлодидан, Анас ибн Молик ал-Ансорийнинг мавлоси. У ҳақида гапиришади (танқид қилишади).
Al-Buxoriy: Al-Buxoriy: u haqida gap bor (tanqid qilishadi)Ал-Бухорий: Ал-Бухорий: у ҳақида гап бор (танқид қилишади)
Manba: at-Tarix al-kabir (al-Buxoriy), j. 2, b. 533Манба: ат-Тарих ал-кабир (ал-Бухорий), ж. 2, б. 533