Jubayr ibn Mutʼim

U Jubayr ibn Mutʼim ibn Adiy ibn Navfal ibn Abdumanof ibn Qusay — oʻz zamonasida Quraysh shayxi, Abu Muhammad, aytilishicha Abu Adiy al-Qurashiy an-Navfaliy, Paygʻambarimiz ﷺ ning amakivachchasidir. U islomi goʻzal boʻlgan «tulaqo»dan — Makka fathida omon berilganlardan boʻlib, oʻz qavmidan tushgan asirlarni tovon toʻlab qutqarish uchun Madinaga kelgan edi. Otasi kabi u ham hilm va rayning nabilligi bilan sifatlangan. Otasi Mutʼim ibn Adiy qatʼi rahm sahifasini yirtishga bosh qoʻshgan kishi edi; u Shiʼb ahliga mehribonlik qilib, ularga yashirincha yordam yuborib turardi. Shu sababli Paygʻambarimiz ﷺ Badr kuni: «Agar Mutʼim ibn Adiy tirik boʻlib, mana bu iflos kimsalar haqida menga soʻz ochganida, ularni unga bergan boʻlardim», deganlar. Toifdan qaytganlarida Paygʻambarimiz ﷺ ga u himoya bergan — shundan soʻng Rasululloh ﷺ umra bilan tavof qilganlar. Jubayr esa keyinchalik sharafli va gapi oʻtadigan kishi boʻldi, undan hadis rivoyati ham bor. Ibn Vahb Usoma ibn Zayd orqali Ibn Shihobdan naql qiladi: Muhammad ibn Jubayr otasidan xabar berdiki, u Badr asirlari toʻlovi uchun kelganida Rasululloh ﷺ ni shom namozida «Vat-Tur va kitobin mastur»ni oʻqiyotgan holda uchratdi va: «Ularning qiroatidan menga bir gʻam-hasrat oʻtirdi», dedi. Musʼab ibn Abdulloh aytadi: Jubayr Quraysh hukamosi va sayyidlaridan edi, nasab ilmi undan olinardi. Uning oʻzi: «Nasabni Abu Bakr Siddiqdan oʻrgandim, Abu Bakr esa arablarning eng nasabshunosi edi», derdi. Ibn Ishoq Yaʼqub ibn Utbadan naql qiladi: Numon ibn Munzirning qilichi Umarga keltirilganida, u Jubayrni chaqirib, oʻsha qilichni unga qurollantirib berdi. Xalifa uni Umarning Kufadagi amaldorlari qatorida sanaydi va uni Mugʻira ibn Shuʼbadan oldin voliy qilgan, deydi. Ibn Ishoq yana naql qiladi: Rasululloh ﷺ muallafatu qulubga ulush berganlarida Jubayr ibn Mutʼimga yuzta tuya berganlar. Muhammad ibn Amr Abu Salamadan naql qiladi: Jubayr bir ayolga uylanib, mahrini belgilagan, soʻng qoʻshilishdan avval taloq qoʻygan va: «Illa an yaʼfuna av yaʼfuval-lazi biyadihi uqdatun-nikoh» oyatini oʻqib: «Avf qilishga men undan haqliroqman», degan-da, mahrni toʻliq topshirgan. Haysam ibn Adiy, Xalifa va boshqalar: «Jubayr ibn Mutʼim 59 h. yilda vafot etdi», deganlar. Madoiniy esa 58 h. yilda vafot etgan, degan.У Жубайр ибн Мутъим ибн Адий ибн Навфал ибн Абдуманоф ибн Қусай — ўз замонасида Қурайш шайхи, Абу Муҳаммад, айтилишича Абу Адий ал-Қураший ан-Навфалий, Пайғамбаримиз ﷺ нинг амакиваччасидир. У исломи гўзал бўлган «тулақо»дан — Макка фатҳида омон берилганлардан бўлиб, ўз қавмидан тушган асирларни товон тўлаб қутқариш учун Мадинага келган эди. Отаси каби у ҳам ҳилм ва райнинг набиллиги билан сифатланган. Отаси Мутъим ибн Адий қатъи раҳм саҳифасини йиртишга бош қўшган киши эди; у Шиъб аҳлига меҳрибонлик қилиб, уларга яширинча ёрдам юбориб турарди. Шу сабабли Пайғамбаримиз ﷺ Бадр куни: «Агар Мутъим ибн Адий тирик бўлиб, мана бу ифлос кимсалар ҳақида менга сўз очганида, уларни унга берган бўлардим», деганлар. Тоифдан қайтганларида Пайғамбаримиз ﷺ га у ҳимоя берган — шундан сўнг Расулуллоҳ ﷺ умра билан тавоф қилганлар. Жубайр эса кейинчалик шарафли ва гапи ўтадиган киши бўлди, ундан ҳадис ривояти ҳам бор. Ибн Ваҳб Усома ибн Зайд орқали Ибн Шиҳобдан нақл қилади: Муҳаммад ибн Жубайр отасидан хабар бердики, у Бадр асирлари тўлови учун келганида Расулуллоҳ ﷺ ни шом намозида «Ват-Тур ва китобин мастур»ни ўқиётган ҳолда учратди ва: «Уларнинг қироатидан менга бир ғам-ҳасрат ўтирди», деди. Мусъаб ибн Абдуллоҳ айтади: Жубайр Қурайш ҳукамоси ва саййидларидан эди, насаб илми ундан олинарди. Унинг ўзи: «Насабни Абу Бакр Сиддиқдан ўргандим, Абу Бакр эса арабларнинг энг насабшуноси эди», дерди. Ибн Исҳоқ Яъқуб ибн Утбадан нақл қилади: Нумон ибн Мунзирнинг қиличи Умарга келтирилганида, у Жубайрни чақириб, ўша қилични унга қуроллантириб берди. Халифа уни Умарнинг Куфадаги амалдорлари қаторида санайди ва уни Муғира ибн Шуъбадан олдин волий қилган, дейди. Ибн Исҳоқ яна нақл қилади: Расулуллоҳ ﷺ муаллафату қулубга улуш берганларида Жубайр ибн Мутъимга юзта туя берганлар. Муҳаммад ибн Амр Абу Саламадан нақл қилади: Жубайр бир аёлга уйланиб, маҳрини белгилаган, сўнг қўшилишдан аввал талоқ қўйган ва: «Илла ан яъфуна ав яъфувал-лази биядиҳи уқдатун-никоҳ» оятини ўқиб: «Авф қилишга мен ундан ҳақлироқман», деган-да, маҳрни тўлиқ топширган. Ҳайсам ибн Адий, Халифа ва бошқалар: «Жубайр ибн Мутъим 59 ҳ. йилда вафот этди», деганлар. Мадоиний эса 58 ҳ. йилда вафот этган, деган.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 7, b. 95Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 7, б. 95