Safvon ibn Umayya
صفوان بن أمية
Sahobiy
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
Safvon ibn Umayya ibn Xalaf ibn Vahb ibn Huzofa ibn Jumah ibn Amr ibn Husays ibn Kaʼb ibn Luay ibn Gʻolib al-Qurashiy al-Jumahiy al-Makkiy. U Makka fathidan keyin islomga kirdi, hadislar rivoyat qildi va islomi goʻzal boʻldi; Yarmuk jangida bir kurdus (qoʻshin boʻlagi) ustidan amir sifatida qatnashdi. Aytilishicha, u Muoviyaning huzuriga borgan, Muoviya esa unga Zuqoq Safvonni qatʼ qilib bergan. Undan oʻgʻli Abdulloh, singlisining oʻgʻli Humayd, Saʼid ibn al-Musayyab, Tovus, Abdulloh ibn al-Horis ibn Navfal, Ato ibn Abu Raboh va bir jamoat rivoyat qilgan. U Quraysh kattalaridan edi; otasi Abu Jahl bilan birga oʻldirilgan. Zuhriy Safvon ibn Abdulloh ibn Safvondan rivoyat qiladi: bobosi Safvonga «Hijrat qilmagan kishi halok boʻldi», deyilgach, u Madinaga keldi va masjidda ridosini yostiq qilib uxlab yotganida bir oʻgʻri uni oʻgʻirladi. Safvon oʻgʻrini tutib Rasululloh ﷺ huzuriga keltirdi, u zot qoʻlini kesishga buyurdilar. Safvon: «Men buni istamagan edim, u unga sadaqa boʻlsin», dedi. Rasululloh ﷺ: «Nega uni menga keltirishingdan oldin shunday qilmading?» dedilar. Yana bir rivoyatda u: «Ey Allohning Rasuli, hijrat qilmagan kishi halok boʻladimi?» deb soʻraganida, u zot: «Yoʻq, ey Abu Vahb, Makka vodiylariga qaytaver», dedilar. Zahabiy: «U zotning ﷺ: “Fathdan keyin hijrat yoʻq, lekin jihod va niyat bor” degan soʻzlari sobit boʻlgan», deb qoʻshadi. Tirmiziy Ibn Umardan rivoyat qilishicha, Uhud kuni Rasululloh ﷺ: «Allohim, Abu Sufyonni, Horis ibn Hishomni, Safvon ibn Umayyani laʼnatla!» degan edilar, shunda «Bu ishda sening ixtiyoring yoʻq...» oyati nozil boʻldi va Alloh ularning tavbasini qabul qildi, ular islomga kirib, islomlari goʻzal boʻldi. Zahabiy: «Ularning eng goʻzal islom keltirgani Horis edi», deydi. Molik Ibn Shihobdan keltirishicha, Safvonning xotini — Valid ibn Mugʻiraning qizi — fath kuni islomga kirdi, oʻzi esa qochdi. Rasululloh ﷺ unga ridolarini omonlik belgisi qilib amakivachchasi bilan yubordilar; u kelganida omma oldida: «Ey Muhammad, bu kishi ridongni olib keldi; agar rozi boʻlsam mayli, boʻlmasam ikki oy muhlat berar ekansan», dedi. Nabiy ﷺ: «Tush, ey Abu Vahb», dedilar va unga toʻrt oy muhlat berdilar. Soʻng Hunaynga chiqishda undan sovut-qurollarini ariyat soʻradilar; u: «Xohlab beraymi yo majburanmi?» deganida, u zot: «Yoʻq, xohlab», dedilar. Safvon kofir holida Hunayn va Toifda qatnashdi, xotini esa musulmon edi; u islomga kirgunicha ular ajratilmadi va nikohlari saqlanib qoldi. Ibn az-Zubayr rivoyatiga koʻra, Jiʼronada oʻljalarni tomosha qilib turganida Nabiy ﷺ unga: «Ey Abu Vahb, shu senga yoqdimi?» deb soʻrab, «U seniki», dedilar. Shunda Safvon: «Bunday narsaga faqat paygʻambarning koʻngli rozi boʻladi! Guvohlik beramanki, Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Uning bandasi va rasulidir», dedi. Aytilishicha, johiliyatda azlomlar (fol oʻqlari) uning qoʻlida boʻlgan va u Banu Jumah sayyidi edi; Abu Ubayda: «Safvon johiliyatda mol toʻplab, oltindan bir qintorga ega boʻlgan, otasi ham shunday edi», deydi. Haysam va Madoiniy uning qirq bir (41 h.) yilda vafot etganini aytadilar.Сафвон ибн Умайя ибн Халаф ибн Ваҳб ибн Ҳузофа ибн Жумаҳ ибн Амр ибн Ҳусайс ибн Каъб ибн Луай ибн Ғолиб ал-Қураший ал-Жумаҳий ал-Маккий. У Макка фатҳидан кейин исломга кирди, ҳадислар ривоят қилди ва исломи гўзал бўлди; Ярмук жангида бир курдус (қўшин бўлаги) устидан амир сифатида қатнашди. Айтилишича, у Муовиянинг ҳузурига борган, Муовия эса унга Зуқоқ Сафвонни қатъ қилиб берган. Ундан ўғли Абдуллоҳ, синглисининг ўғли Ҳумайд, Саъид ибн ал-Мусайяб, Товус, Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис ибн Навфал, Ато ибн Абу Рабоҳ ва бир жамоат ривоят қилган. У Қурайш катталаридан эди; отаси Абу Жаҳл билан бирга ўлдирилган. Зуҳрий Сафвон ибн Абдуллоҳ ибн Сафвондан ривоят қилади: бобоси Сафвонга «Ҳижрат қилмаган киши ҳалок бўлди», дейилгач, у Мадинага келди ва масжидда ридосини ёстиқ қилиб ухлаб ётганида бир ўғри уни ўғирлади. Сафвон ўғрини тутиб Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келтирди, у зот қўлини кесишга буюрдилар. Сафвон: «Мен буни истамаган эдим, у унга садақа бўлсин», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Нега уни менга келтиришингдан олдин шундай қилмадинг?» дедилар. Яна бир ривоятда у: «Эй Аллоҳнинг Расули, ҳижрат қилмаган киши ҳалок бўладими?» деб сўраганида, у зот: «Йўқ, эй Абу Ваҳб, Макка водийларига қайтавер», дедилар. Заҳабий: «У зотнинг ﷺ: “Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ, лекин жиҳод ва ният бор” деган сўзлари собит бўлган», деб қўшади. Тирмизий Ибн Умардан ривоят қилишича, Уҳуд куни Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, Абу Суфённи, Ҳорис ибн Ҳишомни, Сафвон ибн Умайяни лаънатла!» деган эдилар, шунда «Бу ишда сенинг ихтиёринг йўқ...» ояти нозил бўлди ва Аллоҳ уларнинг тавбасини қабул қилди, улар исломга кириб, исломлари гўзал бўлди. Заҳабий: «Уларнинг энг гўзал ислом келтиргани Ҳорис эди», дейди. Молик Ибн Шиҳобдан келтиришича, Сафвоннинг хотини — Валид ибн Муғиранинг қизи — фатҳ куни исломга кирди, ўзи эса қочди. Расулуллоҳ ﷺ унга ридоларини омонлик белгиси қилиб амакиваччаси билан юбордилар; у келганида омма олдида: «Эй Муҳаммад, бу киши ридонгни олиб келди; агар рози бўлсам майли, бўлмасам икки ой муҳлат берар экансан», деди. Набий ﷺ: «Туш, эй Абу Ваҳб», дедилар ва унга тўрт ой муҳлат бердилар. Сўнг Ҳунайнга чиқишда ундан совут-қуролларини арият сўрадилар; у: «Хоҳлаб берайми ё мажбуранми?» деганида, у зот: «Йўқ, хоҳлаб», дедилар. Сафвон кофир ҳолида Ҳунайн ва Тоифда қатнашди, хотини эса мусулмон эди; у исломга киргунича улар ажратилмади ва никоҳлари сақланиб қолди. Ибн аз-Зубайр ривоятига кўра, Жиъронада ўлжаларни томоша қилиб турганида Набий ﷺ унга: «Эй Абу Ваҳб, шу сенга ёқдими?» деб сўраб, «У сеники», дедилар. Шунда Сафвон: «Бундай нарсага фақат пайғамбарнинг кўнгли рози бўлади! Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ва расулидир», деди. Айтилишича, жоҳилиятда азломлар (фол ўқлари) унинг қўлида бўлган ва у Бану Жумаҳ саййиди эди; Абу Убайда: «Сафвон жоҳилиятда мол тўплаб, олтиндан бир қинторга эга бўлган, отаси ҳам шундай эди», дейди. Ҳайсам ва Мадоиний унинг қирқ бир (41 ҳ.) йилда вафот этганини айтадилар.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 6, b. 562Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 6, б. 562
Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy)Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий)
Qurashiy, Jumah urugʻidan; Qurayshning ashroflaridan va fath kuni musulmon boʻlganlardan. Oʻsha kuni Jiddaga qochgan edi, unga omonlik soʻralgach qaytdi va Nabiy ﷺ dan ikki oy muhlat soʻradi, u zot: «Senga toʻrt oy», — dedilar. Hunaynda qatnashdi va Rasululloh ﷺ unga oʻsha gʻanimatdan koʻp berdilar, shunda u: «Alloh nomiga guvohlik beramanki, bunga faqat paygʻambar koʻngli rozi boʻladi», — dedi va islomi chiroyli boʻldi. Madinaga kelganida Nabiy ﷺ unga: «Fathdan keyin hijrat yoʻq», — deganlar, shundan soʻng u Makkaga qaytdi. Boylardan edi; bir qintor oltinga ega boʻlgan deyiladi. Yarmukda amir sifatida qatnashgan.Қураший, Жумаҳ уруғидан; Қурайшнинг ашрофларидан ва фатҳ куни мусулмон бўлганлардан. Ўша куни Жиддага қочган эди, унга омонлик сўралгач қайтди ва Набий ﷺ дан икки ой муҳлат сўради, у зот: «Сенга тўрт ой», — дедилар. Ҳунайнда қатнашди ва Расулуллоҳ ﷺ унга ўша ғаниматдан кўп бердилар, шунда у: «Аллоҳ номига гувоҳлик бераманки, бунга фақат пайғамбар кўнгли рози бўлади», — деди ва исломи чиройли бўлди. Мадинага келганида Набий ﷺ унга: «Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ», — деганлар, шундан сўнг у Маккага қайтди. Бойлардан эди; бир қинтор олтинга эга бўлган дейилади. Ярмукда амир сифатида қатнашган.
Manba: Shazarot az-zahab (Ibn al-Imod al-Hanbaliy), j. 1, b. 228Манба: Шазарот аз-заҳаб (Ибн ал-Имод ал-Ҳанбалий), ж. 1, б. 228