Urva ibn az-Zubayr
عروة بن الزبير
Tobi'iy · Faqih
Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy)Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий)
Urva — Rasululloh ﷺning havoriysi va u zotning ammalari Safiyaning oʻgʻli Zubayr ibn Avvom ibn Xuvaylid ibn Asad ibn Abdulizzo ibn Qusay ibn Kilobning farzandi; imom, Madina olimi, Abu Abdulloh al-Qurashiy al-Asadiy al-Madaniy, faqih, yetti faqihdan biri. U yoshligi sababli otasidan ozgina rivoyat qilgan; onasi Asmo bint Abu Bakr Siddiqdan, xolasi — muʼminlar onasi Oisha roziyallohu anhodan rivoyat qilgan va unga mulozim boʻlib, undan fiqh oʻrgangan. Yana Said ibn Zayd, Ali ibn Abu Tolib, Sahl ibn Abu Hasma, Sufyon ibn Abdulloh as-Saqafiy, Jobir, Hasan va Husayn, Muhammad ibn Maslama, Abu Humayd, Abu Hurayra, Ibn Abbos, Zayd ibn Sobit, Abu Ayyub al-Ansoriy, Mugʻira ibn Shuʼba, Usoma ibn Zayd, Muoviya, Amr ibn Os va uning oʻgʻli Abdulloh, Ummu Honiʼ bint Abu Tolib, Qays ibn Saʼd ibn Uboda, Hakim ibn Hizom, Ibn Umar va koʻplardan hadis olgan. Undan oʻgʻillari Yahyo, Usmon, Hishom va Muhammad, Sulaymon ibn Yasor, Abu Salama ibn Abdurahmon, Ibn Shihob, Safvon ibn Sulaym, Bakr ibn Savoda, Yazid ibn Abu Habib, Abuz Zinod, Muhammad ibn Munkadir, Urvaning yetimi Abul Asvad Muhammad ibn Abdurahmon, Solih ibn Kayson, nabirasi Umar ibn Abdulloh ibn Urva, jiyani Muhammad ibn Jaʼfar ibn Zubayr va boshqa koʻplar rivoyat qilganlar. Xalifa: «Urva yigirma uchinchi yilda tugʻilgan», deydi — bu kuchli qavl; undan keyin tugʻilgan degan soʻz ham bor. Musʼab ibn Abdulloh: «U Usmon xilofatining olti yili oʻtganda tugʻilgan», degan, bir safar esa: «Yigirma toʻqqizinchi yilda tugʻilgan», debdi. Hishom otasidan naql qiladi: «Jamal kuni meni va Abu Bakr ibn Abdurahmonni yosh sanab qaytarishdi»; Yahyo ibn Maʼin oʻshanda uning yoshi oʻn uchda edi, deydi — bu esa yigirma uchinchi yilda tugʻilganiga mos keladi. Umar ibn Abdulaziz: «Men Urva ibn Zubayrdan koʻra bilimliroq kishini topmayman va u men bilmaydigan biror narsani biladi deb ham oʻylamayman», degan. Abuz Zinod: «Madina faqihlari toʻrt kishi: Said, Urva, Qabisa va Abdulmalik ibn Marvon», degan. Zuhriy: «Urvani chelaklar loyqalata olmaydigan bir dengiz koʻrdim», deydi; yana u Ibn Musayyab bilan yetti yil oʻtirganidan soʻng Urvaga oʻtganini va u orqali dengiz oʻrtasini yorganini aytadi. Hishom: «Vallohi, biz otamning hadisidan ikki mingdan bir juzʼini ham oʻrganmadik», degan. Urvaning oʻzi yoshlarga: «Nega ilm oʻrganmaysizlar? Bugun qavmning kichigi boʻlsangiz, ertaga kattasi boʻlishingiz yaqin; johil chol boʻlishda esa hech qanday yaxshilik yoʻq», derdi va Oisha vafotidan toʻrt yil oldin uning huzuridagi biror hadisni yod olmay qolmaganini aytardi. U ichida fiqh boʻlgan kitoblarini yoqib yuborgan va keyin: «Qaniydi ularni ahlim va molim evaziga qaytarib olsam», degan. Ibn Shavzab aytishicha, u har kuni mushafga qarab Qurʼonning choragini oʻqir, kechasi u bilan qiyom qilar edi; buni faqat oyogʻi kesilgan kechasigina tark etgan — oyogʻiga oxila kasali tushib, arralab olingan edi. Rutab paytida devorini teshib, odamlarga ruxsat berar, ular kirib yer va koʻtarib ketardilar.Урва — Расулуллоҳ ﷺнинг ҳаворийси ва у зотнинг аммалари Сафиянинг ўғли Зубайр ибн Аввом ибн Хувайлид ибн Асад ибн Абдулиззо ибн Қусай ибн Килобнинг фарзанди; имом, Мадина олими, Абу Абдуллоҳ ал-Қураший ал-Асадий ал-Маданий, фақиҳ, етти фақиҳдан бири. У ёшлиги сабабли отасидан озгина ривоят қилган; онаси Асмо бинт Абу Бакр Сиддиқдан, холаси — муъминлар онаси Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилган ва унга мулозим бўлиб, ундан фиқҳ ўрганган. Яна Саид ибн Зайд, Али ибн Абу Толиб, Саҳл ибн Абу Ҳасма, Суфён ибн Абдуллоҳ ас-Сақафий, Жобир, Ҳасан ва Ҳусайн, Муҳаммад ибн Маслама, Абу Ҳумайд, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Зайд ибн Собит, Абу Айюб ал-Ансорий, Муғира ибн Шуъба, Усома ибн Зайд, Муовия, Амр ибн Ос ва унинг ўғли Абдуллоҳ, Умму Ҳониъ бинт Абу Толиб, Қайс ибн Саъд ибн Убода, Ҳаким ибн Ҳизом, Ибн Умар ва кўплардан ҳадис олган. Ундан ўғиллари Яҳё, Усмон, Ҳишом ва Муҳаммад, Сулаймон ибн Ясор, Абу Салама ибн Абдураҳмон, Ибн Шиҳоб, Сафвон ибн Сулайм, Бакр ибн Савода, Язид ибн Абу Ҳабиб, Абуз Зинод, Муҳаммад ибн Мункадир, Урванинг етими Абул Асвад Муҳаммад ибн Абдураҳмон, Солиҳ ибн Кайсон, набираси Умар ибн Абдуллоҳ ибн Урва, жияни Муҳаммад ибн Жаъфар ибн Зубайр ва бошқа кўплар ривоят қилганлар. Халифа: «Урва йигирма учинчи йилда туғилган», дейди — бу кучли қавл; ундан кейин туғилган деган сўз ҳам бор. Мусъаб ибн Абдуллоҳ: «У Усмон хилофатининг олти йили ўтганда туғилган», деган, бир сафар эса: «Йигирма тўққизинчи йилда туғилган», дебди. Ҳишом отасидан нақл қилади: «Жамал куни мени ва Абу Бакр ибн Абдураҳмонни ёш санаб қайтаришди»; Яҳё ибн Маъин ўшанда унинг ёши ўн учда эди, дейди — бу эса йигирма учинчи йилда туғилганига мос келади. Умар ибн Абдулазиз: «Мен Урва ибн Зубайрдан кўра билимлироқ кишини топмайман ва у мен билмайдиган бирор нарсани билади деб ҳам ўйламайман», деган. Абуз Зинод: «Мадина фақиҳлари тўрт киши: Саид, Урва, Қабиса ва Абдулмалик ибн Марвон», деган. Зуҳрий: «Урвани челаклар лойқалата олмайдиган бир денгиз кўрдим», дейди; яна у Ибн Мусайяб билан етти йил ўтирганидан сўнг Урвага ўтганини ва у орқали денгиз ўртасини ёрганини айтади. Ҳишом: «Валлоҳи, биз отамнинг ҳадисидан икки мингдан бир жузъини ҳам ўрганмадик», деган. Урванинг ўзи ёшларга: «Нега илм ўрганмайсизлар? Бугун қавмнинг кичиги бўлсангиз, эртага каттаси бўлишингиз яқин; жоҳил чол бўлишда эса ҳеч қандай яхшилик йўқ», дерди ва Оиша вафотидан тўрт йил олдин унинг ҳузуридаги бирор ҳадисни ёд олмай қолмаганини айтарди. У ичида фиқҳ бўлган китобларини ёқиб юборган ва кейин: «Қанийди уларни аҳлим ва молим эвазига қайтариб олсам», деган. Ибн Шавзаб айтишича, у ҳар куни мушафга қараб Қуръоннинг чорагини ўқир, кечаси у билан қиём қилар эди; буни фақат оёғи кесилган кечасигина тарк этган — оёғига охила касали тушиб, арралаб олинган эди. Рутаб пайтида деворини тешиб, одамларга рухсат берар, улар кириб ер ва кўтариб кетардилар.
Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 8, b. 421Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 8, б. 421
al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir)ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир)
Urva ibn Zubayr ibn Avvom al-Qurashiy al-Asadiy, kunyasi Abu Abdulloh al-Madaniy. Ulugʻ tobeʼin edi; otasidan va boshqalardan rivoyat qildi.Урва ибн Зубайр ибн Аввом ал-Қураший ал-Асадий, куняси Абу Абдуллоҳ ал-Маданий. Улуғ тобеъин эди; отасидан ва бошқалардан ривоят қилди.
Manba: al-Bidoya van-nihoya (Ibn Kasir), b. 4486Манба: ал-Бидоя ван-ниҳоя (Ибн Касир), б. 4486