Zaynab bint Jahsh al-Asadiya

Zaynab — moʻminlar onasi, Jahsh ibn Riyobning qizi va Rasululloh ﷺ ning ammalari qizi. Onasi Umayma bint Abdulmuttalib ibn Hoshim. U Hamna va Abu Ahmadning singlisi, birinchi muhojiralardan biridir. U Nabiy ﷺ ning mavlosi Zaydning nikohida edi. Alloh taolo uning haqida: «Alloh neʼmat bergan va sen ham neʼmat bergan kishiga: xotiningni oʻzingda tut, Allohdan qoʻrq, deganingni [esla]... Zayd undan hojatini bitirgach, Biz uni senga nikohlab qoʻydik» (Ahzob, 37) — deb aytdi. Shunday qilib, Alloh uni Oʻz kitobining nassi bilan, valiysiz va guvohsiz Nabiysiga nikohlab berdi. U shu bilan moʻminlar onalari oldida faxrlanar va: «Sizlarni oilalaringiz uylantirdi, meni esa Alloh Arshi ustidan uylantirdi», derdi. Buxoriyning bir rivoyatida: «Alloh meni osmonda nikohlab berdi», deydi. U dini, varaʼi, saxovati va yaxshiligi bilan ayollarning sarvarlaridan edi; hadisi Olti kitobda bor. Undan ukasining oʻgʻli Muhammad ibn Abdulloh ibn Jahsh, moʻminlar onasi Umm Habiba va Zaynab bint Abu Salama rivoyat qilgan; Qosim ibn Muhammad esa undan mursal rivoyat qilgan. Aysha roziyallohu anho aytadi: «Zaynab Rasululloh ﷺ huzuridagi martabada men bilan tenglashardi; dinda Zaynabdan yaxshiroq, Allohdan koʻra qoʻrquvchiroq, gapi rostroq, qarindoshlik rishtasini ulovchiroq va sadaqasi ulugʻroq ayolni koʻrmadim». Nabiy ﷺ ayollariga: «Menga eng tez qoʻshiladiganingiz qoʻli eng uzunidir», degan edilar; Aysha aytadi: ayollar qoʻllarini choʻzib, qaysimiznikini uzun deb oʻlchashardi — u kishi yaxshilikda qoʻlining uzunligini nazarda tutgan edilar; Zaynab ishlab, sadaqa qilardi. Aysha yana: «Alloh Zaynabga rahm qilsin, u dunyoda hech bir sharaf yeta olmaydigan sharafga erishdi: Alloh uni nikohlab berdi va buni Qurʼon soʻzladi», degan. Barza bint Rofiʼ rivoyat qiladi: Umar Zaynabga uning atosini (nafaqasini) yuborganida, u: «Alloh Umarni magʻfirat qilsin! Buni taqsimlashga mendan boshqasi kuchliroq edi», dedi. «Hammasi sizga», deyishdi. «Subhanalloh!» dedi-da, undan mato bilan toʻsilib: «Toʻkinglar va ustiga bir mato tashlanglar», dedi va uni qarindoshlari hamda yetimlariga tarqata boshladi; qolganini menga berdi, biz uni sanasak — sakson besh dirham edi. Soʻng qoʻlini osmonga koʻtarib: «Allohim, bu yilimdan keyin Umarning atosi menga yetmasin!» dedi. Ibn Umardan: Jahshning qizi vafot etganida, Umar: «U bilan mahramdan boshqa hech kim chiqmasin», deb jarchi buyurdi. Bint Umays: «Ey amirul-moʻminin, habashalar oʻz ayollariga qiladigan bir narsani koʻrsatayinmi?» deb, tobut yasab ustiga mato yopdi. Umar: «Bu naqadar chiroyli va berkituvchi!» dedi va: «Onangizga chiqinglar», deb jar soldirdi. U yigirmanchi yili vafot etdi; janozasini Umar oʻqidi.Зайнаб — мўминлар онаси, Жаҳш ибн Риёбнинг қизи ва Расулуллоҳ ﷺ нинг аммалари қизи. Онаси Умайма бинт Абдулмутталиб ибн Ҳошим. У Ҳамна ва Абу Аҳмаднинг синглиси, биринчи муҳожиралардан биридир. У Набий ﷺ нинг мавлоси Зайднинг никоҳида эди. Аллоҳ таоло унинг ҳақида: «Аллоҳ неъмат берган ва сен ҳам неъмат берган кишига: хотинингни ўзингда тут, Аллоҳдан қўрқ, деганингни [эсла]... Зайд ундан ҳожатини битиргач, Биз уни сенга никоҳлаб қўйдик» (Аҳзоб, 37) — деб айтди. Шундай қилиб, Аллоҳ уни Ўз китобининг насси билан, валийсиз ва гувоҳсиз Набийсига никоҳлаб берди. У шу билан мўминлар оналари олдида фахрланар ва: «Сизларни оилаларингиз уйлантирди, мени эса Аллоҳ Арши устидан уйлантирди», дерди. Бухорийнинг бир ривоятида: «Аллоҳ мени осмонда никоҳлаб берди», дейди. У дини, вараъи, саховати ва яхшилиги билан аёлларнинг сарварларидан эди; ҳадиси Олти китобда бор. Ундан укасининг ўғли Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Жаҳш, мўминлар онаси Умм Ҳабиба ва Зайнаб бинт Абу Салама ривоят қилган; Қосим ибн Муҳаммад эса ундан мурсал ривоят қилган. Айша розияллоҳу анҳо айтади: «Зайнаб Расулуллоҳ ﷺ ҳузуридаги мартабада мен билан тенглашарди; динда Зайнабдан яхшироқ, Аллоҳдан кўра қўрқувчироқ, гапи ростроқ, қариндошлик риштасини уловчироқ ва садақаси улуғроқ аёлни кўрмадим». Набий ﷺ аёлларига: «Менга энг тез қўшиладиганингиз қўли энг узунидир», деган эдилар; Айша айтади: аёллар қўлларини чўзиб, қайсимизникини узун деб ўлчашарди — у киши яхшиликда қўлининг узунлигини назарда тутган эдилар; Зайнаб ишлаб, садақа қиларди. Айша яна: «Аллоҳ Зайнабга раҳм қилсин, у дунёда ҳеч бир шараф ета олмайдиган шарафга эришди: Аллоҳ уни никоҳлаб берди ва буни Қуръон сўзлади», деган. Барза бинт Рофиъ ривоят қилади: Умар Зайнабга унинг атосини (нафақасини) юборганида, у: «Аллоҳ Умарни мағфират қилсин! Буни тақсимлашга мендан бошқаси кучлироқ эди», деди. «Ҳаммаси сизга», дейишди. «Субҳаналлоҳ!» деди-да, ундан мато билан тўсилиб: «Тўкинглар ва устига бир мато ташланглар», деди ва уни қариндошлари ҳамда етимларига тарқата бошлади; қолганини менга берди, биз уни санасак — саксон беш дирҳам эди. Сўнг қўлини осмонга кўтариб: «Аллоҳим, бу йилимдан кейин Умарнинг атоси менга етмасин!» деди. Ибн Умардан: Жаҳшнинг қизи вафот этганида, Умар: «У билан маҳрамдан бошқа ҳеч ким чиқмасин», деб жарчи буюрди. Бинт Умайс: «Эй амирул-мўминин, ҳабашалар ўз аёлларига қиладиган бир нарсани кўрсатайинми?» деб, тобут ясаб устига мато ёпди. Умар: «Бу нақадар чиройли ва беркитувчи!» деди ва: «Онангизга чиқинглар», деб жар солдирди. У йигирманчи йили вафот этди; жанозасини Умар ўқиди.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 6, b. 211Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 6, б. 211