Abdulloh ibn Jahsh al-Asadiy

Abdulloh ibn Jahsh al-Asadiy Rasululloh ﷺ ga qarindoshlik jihatidan juda yaqin sahobiy edi. Onasi Umayma bint Abdulmuttalib Paygʻambarimiz ﷺ ning ammasi, singlisi Zaynab bint Jahsh esa keyinchalik Rasululloh ﷺ ning zavjasi va moʻminlarning onasi boʻldi. U Islomda koʻplab «birinchi»larga ega boʻlgan kishi: Islomda birinchi boʻlib unga bayroq tutqazildi va u «Amirul-moʻminin» deb atalgan ilk inson boʻldi. Abdulloh Paygʻambarimiz ﷺ hali Arqam uyiga kirmasidan avval Islomni qabul qilib, Islomga ilk kirganlar safidan joy oldi. Avval Habashistonga hijrat qildi. Rasululloh ﷺ sahobalarga Madinaga hijrat qilishga izn berganida esa u Abu Salamadan keyin ikkinchi muhojir boʻldi. Uning hijrati boshqalarnikidan kengroq edi: butun oilasi, erkagu ayol, keksayu yosh – barcha Banu Jahsh Makkani tark etdi, chunki uning uyi islom uyi, qabilasi iymon qabilasi edi. Quraysh sardorlari Abu Jahl va Utba ibn Rabia boʻshab qolgan bu hovlilarni koʻrib, Utba: «Banu Jahsh diyori boʻm-boʻsh qolib, egalariga yigʻlayapti», dedi. Abu Jahl esa Abdullohning Makkadagi eng chiroyli va boy uyini egallab oldi. Abdulloh bu xabarni Rasululloh ﷺ ga aytganida u zot: «Ey Abdulloh, Alloh senga uning oʻrniga jannatda bir uy berishiga rozi emasmisan?» dedilar. U: «Ha, rozi­man», dedi. «Bas, u seniki», dedilar Paygʻambarimiz ﷺ va Abdullohning koʻngli xotirjam boʻldi. Madinada u Islomdagi eng ogʻir sinovlaridan biriga duch keldi. Rasululloh ﷺ sakkiz kishilik, ichida Saʼd ibn Abu Vaqqos ham boʻlgan bir sariyani tayyorlab, bayroqni Abdullohga tutqazdilar va ikki kunlik yoʻldan keyin ochib oʻqiladigan maktub berdilar. Maktubda Makka bilan Toif orasidagi Naxla vodiysiga borib, Qurayshni kuzatish buyurilgan edi. Abdulloh sheriklarini majburlamay, ixtiyoriy yurishga chaqirdi; hammasi unga ergashdi. Naxlada ular Amr ibn al-Hadramiy boshchiligidagi Quraysh karvoniga duch keldilar. Kun harom oylarning oxirgi kuni edi. Mashvaratdan soʻng ular hujum qilib, birini oʻldirib, ikkitasini asir oldilar. Madinaga qaytganlarida Rasululloh ﷺ: «Men sizlarga jang qilishni buyurmagan edim», deb qattiq norozi boʻldilar. Musulmonlar ularni ayblar, Quraysh esa «Muhammad harom oyni halol qildi» deb targʻibot yurgizardi. Abdulloh va sheriklari halokatga yuz tutdik deb oʻylashganida, Alloh taolo Baqara surasining 217-oyatini nozil qilib, ularning qilmishini oqladi. Shunda Paygʻambarimiz ﷺ oʻljani oldilar, asirlarni fidya evaziga qoʻyib yubordilar. Bu Islomdagi birinchi oʻlja, birinchi asirlar va birinchi bayroq edi. Badr jangida Abdulloh iymoniga munosib mardlik koʻrsatdi. Uhud kuni u Saʼd ibn Abu Vaqqos bilan bir chetga oʻtib duo qildi: Saʼd kuchli dushmanni yengib oʻljasini olishni soʻradi, Abdulloh esa kuchli dushman uni oʻldirib, burni va qulogʻini kesishini, qiyomatda «Sening yoʻlingda va Rasuling yoʻlida» deya javob berishni soʻradi. Saʼd keyinchalik: «Uning duosi menikidan yaxshiroq edi», dedi – kun oxirida Abdulloh shahid boʻlgan, burni va qulogʻi ipga bogʻlab daraxtga osilgan holda topildi. Rasululloh ﷺ uni togʻasi, shahidlar sayyidi Hamza ibn Abdulmuttalib bilan bir qabrga dafn etdilar.Абдуллоҳ ибн Жаҳш ал-Асадий Расулуллоҳ ﷺ га қариндошлик жиҳатидан жуда яқин саҳобий эди. Онаси Умайма бинт Абдулмутталиб Пайғамбаримиз ﷺ нинг аммаси, синглиси Зайнаб бинт Жаҳш эса кейинчалик Расулуллоҳ ﷺ нинг завжаси ва мўминларнинг онаси бўлди. У Исломда кўплаб «биринчи»ларга эга бўлган киши: Исломда биринчи бўлиб унга байроқ тутқазилди ва у «Амирул-мўминин» деб аталган илк инсон бўлди. Абдуллоҳ Пайғамбаримиз ﷺ ҳали Арқам уйига кирмасидан аввал Исломни қабул қилиб, Исломга илк кирганлар сафидан жой олди. Аввал Ҳабашистонга ҳижрат қилди. Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларга Мадинага ҳижрат қилишга изн берганида эса у Абу Саламадан кейин иккинчи муҳожир бўлди. Унинг ҳижрати бошқаларникидан кенгроқ эди: бутун оиласи, эркагу аёл, кексаю ёш – барча Бану Жаҳш Маккани тарк этди, чунки унинг уйи ислом уйи, қабиласи иймон қабиласи эди. Қурайш сардорлари Абу Жаҳл ва Утба ибн Рабиа бўшаб қолган бу ҳовлиларни кўриб, Утба: «Бану Жаҳш диёри бўм-бўш қолиб, эгаларига йиғлаяпти», деди. Абу Жаҳл эса Абдуллоҳнинг Маккадаги энг чиройли ва бой уйини эгаллаб олди. Абдуллоҳ бу хабарни Расулуллоҳ ﷺ га айтганида у зот: «Эй Абдуллоҳ, Аллоҳ сенга унинг ўрнига жаннатда бир уй беришига рози эмасмисан?» дедилар. У: «Ҳа, рози­ман», деди. «Бас, у сеники», дедилар Пайғамбаримиз ﷺ ва Абдуллоҳнинг кўнгли хотиржам бўлди. Мадинада у Исломдаги энг оғир синовларидан бирига дуч келди. Расулуллоҳ ﷺ саккиз кишилик, ичида Саъд ибн Абу Ваққос ҳам бўлган бир сарияни тайёрлаб, байроқни Абдуллоҳга тутқаздилар ва икки кунлик йўлдан кейин очиб ўқиладиган мактуб бердилар. Мактубда Макка билан Тоиф орасидаги Нахла водийсига бориб, Қурайшни кузатиш буюрилган эди. Абдуллоҳ шерикларини мажбурламай, ихтиёрий юришга чақирди; ҳаммаси унга эргашди. Нахлада улар Амр ибн ал-Ҳадрамий бошчилигидаги Қурайш карвонига дуч келдилар. Кун ҳаром ойларнинг охирги куни эди. Машваратдан сўнг улар ҳужум қилиб, бирини ўлдириб, иккитасини асир олдилар. Мадинага қайтганларида Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларга жанг қилишни буюрмаган эдим», деб қаттиқ норози бўлдилар. Мусулмонлар уларни айблар, Қурайш эса «Муҳаммад ҳаром ойни ҳалол қилди» деб тарғибот юргизарди. Абдуллоҳ ва шериклари ҳалокатга юз тутдик деб ўйлашганида, Аллоҳ таоло Бақара сурасининг 217-оятини нозил қилиб, уларнинг қилмишини оқлади. Шунда Пайғамбаримиз ﷺ ўлжани олдилар, асирларни фидя эвазига қўйиб юбордилар. Бу Исломдаги биринчи ўлжа, биринчи асирлар ва биринчи байроқ эди. Бадр жангида Абдуллоҳ иймонига муносиб мардлик кўрсатди. Уҳуд куни у Саъд ибн Абу Ваққос билан бир четга ўтиб дуо қилди: Саъд кучли душманни енгиб ўлжасини олишни сўради, Абдуллоҳ эса кучли душман уни ўлдириб, бурни ва қулоғини кесишини, қиёматда «Сенинг йўлингда ва Расулинг йўлида» дея жавоб беришни сўради. Саъд кейинчалик: «Унинг дуоси меникидан яхшироқ эди», деди – кун охирида Абдуллоҳ шаҳид бўлган, бурни ва қулоғи ипга боғлаб дарахтга осилган ҳолда топилди. Расулуллоҳ ﷺ уни тоғаси, шаҳидлар саййиди Ҳамза ибн Абдулмутталиб билан бир қабрга дафн этдилар.

Manba: Sahobalar hayotidan lavhalar (Abdurrahmon Raʼfat al-Bosho), b. 80Манба: Саҳобалар ҳаётидан лавҳалар (Абдурраҳмон Раъфат ал-Бошо), б. 80