Zohir ibn Tohir ash-Shahhomiy

Zohir ibn Tohir ash-Shahhomiy — Masrur, Bagʻdod musnidi Abu Muhammad al-Javhariy, Abu Usmon Said ibn Muhammad al-Bahiriy, Abu Saʼd al-Kanjaruziy, Muhammad ibn Muhammad ibn Hamdun, Abu Yaʼlo ibn as-Sobuniy, Abu Bakr Muhammad ibn al-Hasan al-Muqriʼ, Muhammad ibn Ali al-Xashshob, Abul-Valid Hasan ibn Muhammad ad-Darbandiy, Abu Bakr al-Bayhaqiy, Said ibn Mansur al-Qushayriy, Abu Saʼd Ahmad ibn Abu Shams, Ahmad ibn Mansur al-Magʻribiy, Said ibn Abu Said al-Ayyor va koʻp kishilardan hadis eshitdi. Ali ibn Muhammad al-Bahhosiydan Ibn Hibbon kitobini, Bayhaqiydan uning katta «Sunan»ini, Kanjaruziydan esa Abu Yaʼloning «Musnad»ining koʻp qismini eshitdi. U koʻp rivoyat qildi, bir necha kishiga imlo yozuvchi (mustamliy) boʻldi, taxrij qildi, jamladi va oʻzi uchun «as-Subaʼiyyot»ni hamda bu fanga eʼtiborini koʻrsatuvchi narsalarni intixob qildi — garchi bu ishda mohir boʻlmasa ham. Zahabiy: «U dini jihatidan zaifdir», deb qaydlaydi. U rivoyatni sevardi; keksayganda safarga chiqib, Bagʻdod, Hirot, Isfahon, Hamadon, Ray, Hijoz va Naysoburda koʻp hadis rivoyat qildi. Abu Bakr ibn Xalaf al-adibga va undan keyingilarga mustamliylik qildi. Oʻzi uchun Molikning avoliysini, Ibn Uyaynaning avoliysini, Ibn Xuzaymaning oʻziga yetgan avoliysini — bu oʻttiz juzʼdan oshdi, — as-Sarroj, Abdurrahmon ibn Bishr va Abdulloh ibn Hoshimning avoliysini, «Tuhfatal-iydayn» hamda oʻz «Mashyaxa»sini taxrij qildi; mingga yaqin majlis imlo qildi va odamlarga hadis eshittirishdan hech charchamasdi. Abu Saʼd as-Samʼoniy aytadi: «U koʻp rivoyatli, hushyor kishi edi; bizning oldimizga Marvga faqat shu yerda rivoyat qilish niyatida keldi; men bilan Isfahonga chiqdi — u yerda ham rivoyatdan boshqa ishi yoʻq edi; xaloyiq unga tiqilib ketdi. U juzʼlarni yaxshi bilardi; jamladi, koʻchirdi va uzoq umr koʻrdi. Men unga Naysobur “Tarix”ini bir necha kun ichida oʻqib chiqdim — kun boʻyi oʻqirdim. U gʻariblarni ehtirom qilar, ularga juzʼlarni ijoraga berardi. Ammo men bilan Isfahonga chiqqan vaqtida namozlarni ochiqdan-ochiq tark qilar edi. Ukasi Vajih menga: “Falonchi, harakat qilgin, u bir joyda qaror topsin — namozni tark qilib sharmanda boʻlmasin”, dedi. Ish Vajih aytganday boʻldi: Isfahon ahli buni bilib, unga qarshi shovqin koʻtardilar va hofiz Abul-Alo Ahmad ibn Muhammad undan rivoyat qilishni tark etdi. Men “Tarix”ni unga oʻqiyotgan paytimda uning namoz oʻqiganini koʻrmadim. Abul-Qosim ad-Dimashqiy uning namozni tark qilishini bizga shunday bildirdi: “Uning oldiga quyosh chiqishidan oldin bordim; uni uygʻotdilar, u bizga oʻqib berish uchun tushdi-yu, namoz oʻqimadi. Bu haqda soʻralganda: ‘Menda uzr bor, men barcha namozlarni jamlab oʻqiyman’, dedi”. Ehtimol, tavba qilgandir — Alloh uni magʻfirat qilsin. U shurut — hujjat yozish ilmini yaxshi bilardi, hukm majlisida unga suyanilardi». Zahabiy bunga: «Ochkoʻzlik bizni shundaylardan ham rivoyat qilishga olib boradi», deb izoh beradi. Undan Abu Muso al-Madiniy, as-Samʼoniy, Ibn Asokir, Soid ibn Rajo, Mansur ibn Abul-Hasan at-Tabariy, Ali ibn al-Qosim as-Saqafiy, Mahmud ibn Ahmad al-Muzariy, Abu Ahmad ibn Sukayna, Abul-Majd Zohir as-Saqafiy, Abdullatif ibn Muhammad al-Xorazmiy, Abdulboqiy ibn Usmon al-Hamadoniy, Ibrohim ibn Baraka al-Bayyiʼ, Ali ibn Muhammad ibn Ali ibn Yaʼish, Mavdud ibn Muhammad al-Haraviy, al-Muayyad ibn Muhammad at-Tusiy, Zaynab ash-Shaʼriya, Abdulmuizz ibn Muhammad al-Haraviy va koʻp xaloyiq rivoyat qilgan. U Naysoburda besh yuz oʻttiz uchinchi yil rabius-soniy oyining oʻninchi kunida (533 h.) vafot etdi; sakson yetti yil umr koʻrdi.Зоҳир ибн Тоҳир аш-Шаҳҳомий — Масрур, Бағдод мусниди Абу Муҳаммад ал-Жавҳарий, Абу Усмон Саид ибн Муҳаммад ал-Баҳирий, Абу Саъд ал-Канжарузий, Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн Ҳамдун, Абу Яъло ибн ас-Собуний, Абу Бакр Муҳаммад ибн ал-Ҳасан ал-Муқриъ, Муҳаммад ибн Али ал-Хашшоб, Абул-Валид Ҳасан ибн Муҳаммад ад-Дарбандий, Абу Бакр ал-Байҳақий, Саид ибн Мансур ал-Қушайрий, Абу Саъд Аҳмад ибн Абу Шамс, Аҳмад ибн Мансур ал-Мағрибий, Саид ибн Абу Саид ал-Айёр ва кўп кишилардан ҳадис эшитди. Али ибн Муҳаммад ал-Баҳҳосийдан Ибн Ҳиббон китобини, Байҳақийдан унинг катта «Сунан»ини, Канжарузийдан эса Абу Яълонинг «Муснад»ининг кўп қисмини эшитди. У кўп ривоят қилди, бир неча кишига имло ёзувчи (мустамлий) бўлди, тахриж қилди, жамлади ва ўзи учун «ас-Субаъийёт»ни ҳамда бу фанга эътиборини кўрсатувчи нарсаларни интихоб қилди — гарчи бу ишда моҳир бўлмаса ҳам. Заҳабий: «У дини жиҳатидан заифдир», деб қайдлайди. У ривоятни севарди; кексайганда сафарга чиқиб, Бағдод, Ҳирот, Исфаҳон, Ҳамадон, Рай, Ҳижоз ва Найсобурда кўп ҳадис ривоят қилди. Абу Бакр ибн Халаф ал-адибга ва ундан кейингиларга мустамлийлик қилди. Ўзи учун Моликнинг аволийсини, Ибн Уяйнанинг аволийсини, Ибн Хузайманинг ўзига етган аволийсини — бу ўттиз жузъдан ошди, — ас-Саррож, Абдурраҳмон ибн Бишр ва Абдуллоҳ ибн Ҳошимнинг аволийсини, «Туҳфатал-ийдайн» ҳамда ўз «Машяха»сини тахриж қилди; мингга яқин мажлис имло қилди ва одамларга ҳадис эшиттиришдан ҳеч чарчамасди. Абу Саъд ас-Самъоний айтади: «У кўп ривоятли, ҳушёр киши эди; бизнинг олдимизга Марвга фақат шу ерда ривоят қилиш ниятида келди; мен билан Исфаҳонга чиқди — у ерда ҳам ривоятдан бошқа иши йўқ эди; халойиқ унга тиқилиб кетди. У жузъларни яхши биларди; жамлади, кўчирди ва узоқ умр кўрди. Мен унга Найсобур “Тарих”ини бир неча кун ичида ўқиб чиқдим — кун бўйи ўқирдим. У ғарибларни эҳтиром қилар, уларга жузъларни ижорага берарди. Аммо мен билан Исфаҳонга чиққан вақтида намозларни очиқдан-очиқ тарк қилар эди. Укаси Важиҳ менга: “Фалончи, ҳаракат қилгин, у бир жойда қарор топсин — намозни тарк қилиб шарманда бўлмасин”, деди. Иш Важиҳ айтгандай бўлди: Исфаҳон аҳли буни билиб, унга қарши шовқин кўтардилар ва ҳофиз Абул-Ало Аҳмад ибн Муҳаммад ундан ривоят қилишни тарк этди. Мен “Тарих”ни унга ўқиётган пайтимда унинг намоз ўқиганини кўрмадим. Абул-Қосим ад-Димашқий унинг намозни тарк қилишини бизга шундай билдирди: “Унинг олдига қуёш чиқишидан олдин бордим; уни уйғотдилар, у бизга ўқиб бериш учун тушди-ю, намоз ўқимади. Бу ҳақда сўралганда: ъМенда узр бор, мен барча намозларни жамлаб ўқийманъ, деди”. Эҳтимол, тавба қилгандир — Аллоҳ уни мағфират қилсин. У шурут — ҳужжат ёзиш илмини яхши биларди, ҳукм мажлисида унга суяниларди». Заҳабий бунга: «Очкўзлик бизни шундайлардан ҳам ривоят қилишга олиб боради», деб изоҳ беради. Ундан Абу Мусо ал-Мадиний, ас-Самъоний, Ибн Асокир, Соид ибн Ражо, Мансур ибн Абул-Ҳасан ат-Табарий, Али ибн ал-Қосим ас-Сақафий, Маҳмуд ибн Аҳмад ал-Музарий, Абу Аҳмад ибн Сукайна, Абул-Мажд Зоҳир ас-Сақафий, Абдуллатиф ибн Муҳаммад ал-Хоразмий, Абдулбоқий ибн Усмон ал-Ҳамадоний, Иброҳим ибн Барака ал-Баййиъ, Али ибн Муҳаммад ибн Али ибн Яъиш, Мавдуд ибн Муҳаммад ал-Ҳаравий, ал-Муайяд ибн Муҳаммад ат-Тусий, Зайнаб аш-Шаърия, Абдулмуизз ибн Муҳаммад ал-Ҳаравий ва кўп халойиқ ривоят қилган. У Найсобурда беш юз ўттиз учинчи йил рабиус-соний ойининг ўнинчи кунида (533 ҳ.) вафот этди; саксон етти йил умр кўрди.

Manba: Siyar aʼlam an-nubalo (az-Zahabiy), j. 24, b. 9Манба: Сияр аълам ан-нубало (аз-Заҳабий), ж. 24, б. 9