حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ بِهَذِهِ الأَحَادِيثِ الثَّلاَثَةِ، قَالَتْ زَيْنَبُ دَخَلْتُ عَلَى أُمِّ حَبِيبَةَ حِينَ تُوُفِّيَ أَبُوهَا أَبُو سُفْيَانَ فَدَعَتْ بِطِيبٍ فِيهِ صُفْرَةٌ خَلُوقٌ أَوْ غَيْرُهُ فَدَهَنَتْ مِنْهُ جَارِيَةً ثُمَّ مَسَّتْ بِعَارِضَيْهَا ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ وَدَخَلْتُ عَلَى زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ حِينَ تُوُفِّيَ أَخُوهَا فَدَعَتْ بِطِيبٍ فَمَسَّتْ مِنْهُ ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا لِي بِالطِّيبِ مِنْ حَاجَةٍ غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ " لاَ يَحِلُّ لاِمْرَأَةٍ تُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ تُحِدَّ عَلَى مَيِّتٍ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ إِلاَّ عَلَى زَوْجٍ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا " . قَالَتْ زَيْنَبُ وَسَمِعْتُ أُمِّي أُمَّ سَلَمَةَ تَقُولُ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَتِي تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا وَقَدِ اشْتَكَتْ عَيْنَهَا أَفَنَكْحُلُهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ " . مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا كُلُّ ذَلِكَ يَقُولُ " لاَ " . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا هِيَ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرٌ وَقَدْ كَانَتْ إِحْدَاكُنَّ فِي الْجَاهِلِيَّةِ تَرْمِي بِالْبَعْرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ " . قَالَ حُمَيْدٌ فَقُلْتُ لِزَيْنَبَ وَمَا تَرْمِي بِالْبَعْرَةِ عَلَى رَأْسِ الْحَوْلِ فَقَالَتْ زَيْنَبُ كَانَتِ الْمَرْأَةُ إِذَا تُوُفِّيَ عَنْهَا زَوْجُهَا دَخَلَتْ حِفْشًا وَلَبِسَتْ شَرَّ ثِيَابِهَا وَلَمْ تَمَسَّ طِيبًا وَلاَ شَيْئًا حَتَّى تَمُرَّ بِهَا سَنَةٌ ثُمَّ تُؤْتَى بِدَابَّةٍ حِمَارٍ أَوْ شَاةٍ أَوْ طَائِرٍ فَتَفْتَضُّ بِهِ فَقَلَّمَا تَفْتَضُّ بِشَىْءٍ إِلاَّ مَاتَ ثُمَّ تَخْرُجُ فَتُعْطَى بَعْرَةً فَتَرْمِي بِهَا ثُمَّ تُرَاجِعُ بَعْدُ مَا شَاءَتْ مِنْ طِيبٍ أَوْ غَيْرِهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْحِفْشُ بَيْتٌ صَغِيرٌ .
Humayd ibn Nofeʼ (rahimahulloh) Zaynab binti Abu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladiki, u (Humaydga) ushbu uch hadisni xabar qilib aytdi: Zaynab aytdi: Men Ummu Habibaning otasi Abu Sufyon vafot etganda uning oldiga kirdim. U sarigʻ rangli xaluq atridan yoki boshqasidan keltirishni soʻradi va undan bir choʻriga surtdi, soʻngra (uni) oʻzining ikki yonogʻiga tegizdi. Soʻngra: «Ollohga qasamki, menga atirning hojati yoʻq edi, faqat men Rasululloh ﷺ: ‹Ollohga va oxirat kuniga iymon keltirgan ayolga, er(i ustida) toʻrt oyu oʻn kundan boshqada, biror oʻlik ustida uch kechadan ortiq aza tutishi halol emas›, deganlarini eshitganman», dedi. Zaynab aytdi: Yana men Zaynab binti Jahshning oldiga uning akasi vafot etganda kirdim. U atir keltirishni soʻrab, undan (oʻziga) surtdi. Soʻngra: «Ollohga qasamki, menga atirning hojati yoʻq edi, faqat men Rasululloh ﷺ minbar ustida turib: ‹Ollohga va oxirat kuniga iymon keltirgan ayolga, er(i ustida) toʻrt oyu oʻn kundan boshqada, biror oʻlik ustida uch kechadan ortiq aza tutishi halol emas›, deganlarini eshitganman», dedi. Zaynab aytdi: Men onam Ummu Salamani: «Bir ayol Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: ‹Ey Rasululloh, qizimning eri vafot etdi, uning koʻzi ogʻrib qoldi, unga surma qoʻysak boʻladimi?› dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Yoʻq›, dedilar», deganini eshitdim. (U zot buni) ikki yoki uch marta (takrorladilar), har safar: «Yoʻq», dedilar. Soʻngra Rasululloh ﷺ: «(Idda muddati) faqat toʻrt oyu oʻn kundir. Holbuki, johiliyatda sizlardan biringiz bir yil oʻtganda tezak otardi», dedilar. Humayd aytdi: Men Zaynabdan: «Bir yil oʻtganda tezak otish nima (degani)?» deb soʻradim. Zaynab aytdi: Ayolning eri vafot etganda, u kichik (past) bir kulbaga kirar, eng yomon kiyimlarini kiyar va bir yil oʻtguncha na atir, na biror narsaga qoʻl tegizmas edi. Soʻngra unga ulov — eshak yoki qoʻy yoki qush — keltirilar, u (oʻzini) shu bilan ishqalar (idda tugashini bildirar) edi. U qaysi narsa bilan ishqalasa, oʻsha kamdan-kam tirik qolardi. Soʻngra u chiqib, unga bir tezak berilar, u uni otib (irgʻitib) yuborar, soʻngra atirdan yoki boshqasidan xohlagan narsasini (yana) ishlatishni boshlar edi. Abu Dovud aytdi: Hifsh — kichik uy (kulba) demakdir.Ҳумайд ибн Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ) Зайнаб бинти Абу Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қиладики, у (Ҳумайдга) ушбу уч ҳадисни хабар қилиб айтди: Зайнаб айтди: Мен Умму Ҳабибанинг отаси Абу Суфён вафот этганда унинг олдига кирдим. У сариғ рангли халуқ атридан ёки бошқасидан келтиришни сўради ва ундан бир чўрига суртди, сўнгра (уни) ўзининг икки ёноғига тегизди. Сўнгра: «Оллоҳга қасамки, менга атирнинг ҳожати йўқ эди, фақат мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Оллоҳга ва охират кунига иймон келтирган аёлга, эр(и устида) тўрт ою ўн кундан бошқада, бирор ўлик устида уч кечадан ортиқ аза тутиши ҳалол эмас›, деганларини эшитганман», деди. Зайнаб айтди: Яна мен Зайнаб бинти Жаҳшнинг олдига унинг акаси вафот этганда кирдим. У атир келтиришни сўраб, ундан (ўзига) суртди. Сўнгра: «Оллоҳга қасамки, менга атирнинг ҳожати йўқ эди, фақат мен Расулуллоҳ ﷺ минбар устида туриб: ‹Оллоҳга ва охират кунига иймон келтирган аёлга, эр(и устида) тўрт ою ўн кундан бошқада, бирор ўлик устида уч кечадан ортиқ аза тутиши ҳалол эмас›, деганларини эшитганман», деди. Зайнаб айтди: Мен онам Умму Саламани: «Бир аёл Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Эй Расулуллоҳ, қизимнинг эри вафот этди, унинг кўзи оғриб қолди, унга сурма қўйсак бўладими?› деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Йўқ›, дедилар», деганини эшитдим. (У зот буни) икки ёки уч марта (такрорладилар), ҳар сафар: «Йўқ», дедилар. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ: «(Идда муддати) фақат тўрт ою ўн кундир. Ҳолбуки, жоҳилиятда сизлардан бирингиз бир йил ўтганда тезак отарди», дедилар. Ҳумайд айтди: Мен Зайнабдан: «Бир йил ўтганда тезак отиш нима (дегани)?» деб сўрадим. Зайнаб айтди: Аёлнинг эри вафот этганда, у кичик (паст) бир кулбага кирар, энг ёмон кийимларини кияр ва бир йил ўтгунча на атир, на бирор нарсага қўл тегизмас эди. Сўнгра унга улов — эшак ёки қўй ёки қуш — келтирилар, у (ўзини) шу билан ишқалар (идда тугашини билдирар) эди. У қайси нарса билан ишқаласа, ўша камдан-кам тирик қоларди. Сўнгра у чиқиб, унга бир тезак берилар, у уни отиб (ирғитиб) юборар, сўнгра атирдан ёки бошқасидан хоҳлаган нарсасини (яна) ишлатишни бошлар эди. Абу Довуд айтди: Ҳифш — кичик уй (кулба) демакдир.