حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ الْجُهَنِيُّ، : أَنَّهُ كَانَ فِي الْجَيْشِ الَّذِينَ كَانُوا مَعَ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ الَّذِينَ سَارُوا إِلَى الْخَوَارِجِ فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ : " يَخْرُجُ قَوْمٌ مِنْ أُمَّتِي يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لَيْسَتْ قِرَاءَتُكُمْ إِلَى قِرَاءَتِهِمْ شَيْئًا وَلاَ صَلاَتُكُمْ إِلَى صَلاَتِهِمْ شَيْئًا وَلاَ صِيَامُكُمْ إِلَى صِيَامِهِمْ شَيْئًا، يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ يَحْسَبُونَ أَنَّهُ لَهُمْ وَهُوَ عَلَيْهِمْ، لاَ تُجَاوِزُ صَلاَتُهُمْ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لَوْ يَعْلَمُ الْجَيْشُ الَّذِينَ يُصِيبُونَهُمْ مَا قُضِيَ لَهُمْ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِمْ صلى الله عليه وسلم لَنَكَلُوا عَلَى الْعَمَلِ، وَآيَةُ ذَلِكَ أَنَّ فِيهِمْ رَجُلاً لَهُ عَضُدٌ وَلَيْسَتْ لَهُ ذِرَاعٌ، عَلَى عَضُدِهِ مِثْلُ حَلَمَةِ الثَّدْىِ عَلَيْهِ شَعَرَاتٌ بِيضٌ " . أَفَتَذْهَبُونَ إِلَى مُعَاوِيَةَ وَأَهْلِ الشَّامِ وَتَتْرُكُونَ هَؤُلاَءِ يَخْلُفُونَكُمْ فِي ذَرَارِيِّكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ وَاللَّهِ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَكُونُوا هَؤُلاَءِ الْقَوْمَ، فَإِنَّهُمْ قَدْ سَفَكُوا الدَّمَ الْحَرَامَ، وَأَغَارُوا فِي سَرْحِ النَّاسِ فَسِيرُوا عَلَى اسْمِ اللَّهِ . قَالَ : سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ : فَنَزَّلَنِي زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ مَنْزِلاً مَنْزِلاً حَتَّى مَرَّ بِنَا عَلَى قَنْطَرَةٍ قَالَ فَلَمَّا الْتَقَيْنَا وَعَلَى الْخَوَارِجِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ الرَّاسِبِيُّ فَقَالَ لَهُمْ : أَلْقُوا الرِّمَاحَ وَسُلُّوا السُّيُوفَ مِنْ جُفُونِهَا، فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يُنَاشِدُوكُمْ كَمَا نَاشَدُوكُمْ يَوْمَ حَرُورَاءَ قَالَ : فَوَحَّشُوا بِرِمَاحِهِمْ وَاسْتَلُّوا السُّيُوفَ وَشَجَرَهُمُ النَّاسُ بِرِمَاحِهِمْ - قَالَ - وَقَتَلُوا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضِهِمْ . قَالَ : وَمَا أُصِيبَ مِنَ النَّاسِ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ رَجُلاَنِ فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : الْتَمِسُوا فِيهِمُ الْمُخْدَجَ فَلَمْ يَجِدُوا قَالَ : فَقَامَ عَلِيٌّ رضى الله عنه بِنَفْسِهِ حَتَّى أَتَى نَاسًا قَدْ قُتِلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ فَقَالَ : أَخْرِجُوهُمْ فَوَجَدُوهُ مِمَّا يَلِي الأَرْضَ فَكَبَّرَ وَقَالَ : صَدَقَ اللَّهُ وَبَلَّغَ رَسُولُهُ . فَقَامَ إِلَيْهِ عَبِيدَةُ السَّلْمَانِيُّ فَقَالَ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ لَقَدْ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : إِي وَاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ حَتَّى اسْتَحْلَفَهُ ثَلاَثًا وَهُوَ يَحْلِفُ .
Salama ibn Kuhayl (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Vahb al-Juhaniy menga xabar berdiki, u Ali (roziyallohu anhu) bilan birga Xavorijga qarshi yurish qilgan lashkar ichida boʻlgan. Ali (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Ey odamlar! Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Ummatimdan bir qavm chiqadiki, ular Qurʼonni oʻqiydilar, sizlarning qiroatingiz ularning qiroati oldida hech narsa emas, sizlarning namozingiz ularning namozi oldida hech narsa emas, sizlarning roʻzangiz ularning roʻzasi oldida hech narsa emas. Ular Qurʼonni oʻqiydilar va uni oʻzlariga foyda deb hisoblaydilar, holbuki u ularga ziyondir. Ularning namozi tomoqlaridan oʻtmaydi. Ular Islomdan, xuddi kamondan otilgan oʻq ovni teshib oʻtganidek, chiqib ketadilar. Agar ularga yetadigan lashkar oʻz Paygʻambari ﷺning tili bilan ular haqida nima hukm qilinganini bilsalar edi, (boshqa savobli) amallardan toʻxtab qolar edilar. Buning belgisi shuki, ularning ichida bir kishi boʻladiki, uning yelka qoʻli bor, ammo bilagi yoʻq. Yelkasida ayol koʻkrak emchagiga oʻxshash bir narsa boʻlib, unda oq tuklar bor›. Sizlar Muoviya va Shom ahli tomon ketib, mana bularni ortingizda bola-chaqalaringiz va mol-mulkingiz orasiga qoldiramizmi? Allohga qasamki, men bularning oʻsha qavm boʻlishlarini umid qilaman, chunki ular harom qonni toʻkdilar va odamlarning yaylovdagi chorvasiga hujum qildilar. Bas, Allohning nomi bilan yuringlar». Salama ibn Kuhayl aytadi: Zayd ibn Vahb menga har bir manzilni birma-bir aytib berdi, hatto bizni bir koʻprikdan oʻtkazdi. U dedi: Biz toʻqnashganimizda, Xavorijning boshligʻi Abdulloh ibn Vahb ar-Rosibiy edi. U ularga: «Nayzalarni tashlanglar va qilichlarni qinlaridan sugʻuringlar, chunki men ular Haruro kuni sizlarni qasam ichirib daʼvat qilganidek, yana daʼvat qilishlaridan qoʻrqaman», dedi. Shunda ular nayzalarini tashladilar va qilichlarini sugʻurdilar, odamlar esa ularni nayzalari bilan sanchdilar. Ular bir-birlarining ustiga yiqilgan holda oʻldirildilar. Oʻsha kuni odamlardan faqat ikki kishi shahid boʻldi. Ali (roziyallohu anhu): «Ularning ichidan qoʻli nuqsonli kishini qidiringlar», dedi. Ammo topa olmadilar. Shunda Ali (roziyallohu anhu) oʻzi turib, bir-birlarining ustiga yiqilib oʻldirilgan odamlarning oldiga keldi va: «Ularni chiqaringlar», dedi. Uni yerga tegib turgan joydan topdilar. Shunda u takbir aytib: «Alloh rost aytdi va Rasuli yetkazdi», dedi. Unga Abiyda as-Salmoniy turib: «Ey amirul-muʼminiyn! Undan oʻzga iloh boʻlmagan Alloh haqi, sen buni Rasululloh ﷺdan eshitganmiding?», dedi. U: «Ha, undan oʻzga iloh boʻlmagan Alloh haqi», dedi. Hatto uni uch marta qasam ichirdi, u esa qasam ichaverdi.Салама ибн Куҳайл (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Ваҳб ал-Жуҳаний менга хабар бердики, у Али (розияллоҳу анҳу) билан бирга Хаворижга қарши юриш қилган лашкар ичида бўлган. Али (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Эй одамлар! Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Умматимдан бир қавм чиқадики, улар Қуръонни ўқийдилар, сизларнинг қироатингиз уларнинг қироати олдида ҳеч нарса эмас, сизларнинг намозингиз уларнинг намози олдида ҳеч нарса эмас, сизларнинг рўзангиз уларнинг рўзаси олдида ҳеч нарса эмас. Улар Қуръонни ўқийдилар ва уни ўзларига фойда деб ҳисоблайдилар, ҳолбуки у уларга зиёндир. Уларнинг намози томоқларидан ўтмайди. Улар Исломдан, худди камондан отилган ўқ овни тешиб ўтганидек, чиқиб кетадилар. Агар уларга етадиган лашкар ўз Пайғамбари ﷺнинг тили билан улар ҳақида нима ҳукм қилинганини билсалар эди, (бошқа савобли) амаллардан тўхтаб қолар эдилар. Бунинг белгиси шуки, уларнинг ичида бир киши бўладики, унинг елка қўли бор, аммо билаги йўқ. Елкасида аёл кўкрак эмчагига ўхшаш бир нарса бўлиб, унда оқ туклар бор›. Сизлар Муовия ва Шом аҳли томон кетиб, мана буларни ортингизда бола-чақаларингиз ва мол-мулкингиз орасига қолдирамизми? Аллоҳга қасамки, мен буларнинг ўша қавм бўлишларини умид қиламан, чунки улар ҳаром қонни тўкдилар ва одамларнинг яйловдаги чорвасига ҳужум қилдилар. Бас, Аллоҳнинг номи билан юринглар». Салама ибн Куҳайл айтади: Зайд ибн Ваҳб менга ҳар бир манзилни бирма-бир айтиб берди, ҳатто бизни бир кўприкдан ўтказди. У деди: Биз тўқнашганимизда, Хаворижнинг бошлиғи Абдуллоҳ ибн Ваҳб ар-Росибий эди. У уларга: «Найзаларни ташланглар ва қиличларни қинларидан суғуринглар, чунки мен улар Ҳаруро куни сизларни қасам ичириб даъват қилганидек, яна даъват қилишларидан қўрқаман», деди. Шунда улар найзаларини ташладилар ва қиличларини суғурдилар, одамлар эса уларни найзалари билан санчдилар. Улар бир-бирларининг устига йиқилган ҳолда ўлдирилдилар. Ўша куни одамлардан фақат икки киши шаҳид бўлди. Али (розияллоҳу анҳу): «Уларнинг ичидан қўли нуқсонли кишини қидиринглар», деди. Аммо топа олмадилар. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) ўзи туриб, бир-бирларининг устига йиқилиб ўлдирилган одамларнинг олдига келди ва: «Уларни чиқаринглар», деди. Уни ерга тегиб турган жойдан топдилар. Шунда у такбир айтиб: «Аллоҳ рост айтди ва Расули етказди», деди. Унга Абийда ас-Салмоний туриб: «Эй амирул-муъминийн! Ундан ўзга илоҳ бўлмаган Аллоҳ ҳақи, сен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмидинг?», деди. У: «Ҳа, ундан ўзга илоҳ бўлмаган Аллоҳ ҳақи», деди. Ҳатто уни уч марта қасам ичирди, у эса қасам ичаверди.