حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَاقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آخِرُ مَنْ يَخْرُجُ مِنْ النَّارِ رَجُلَانِ يَقُولُ اللَّهُ لِأَحَدِهِمَا يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَعْدَدْتَ لِهَذَا الْيَوْمِ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا أَوْ رَجَوْتَنِي فَيَقُولُ لَا يَا رَبِّ فَيُؤْمَرُ بِهِ إِلَى النَّارِ وَهُوَ أَشَدُّ أَهْلِ النَّارِ حَسْرَةً وَيَقُولُ لِلْآخَرِ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَعْدَدْتَ لِهَذَا الْيَوْمِ هَلْ عَمِلْتَ خَيْرًا أَوْ رَجَوْتَنِي فَيَقُولُ نَعَمْ يَا رَبِّ قَدْ كُنْتُ أَرْجُو إِذْ أَخْرَجْتَنِي أَنْ لَا تُعِيدَنِي فِيهَا أَبَدًا فَتُرْفَعُ لَهُ شَجَرَةٌ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ أَقِرَّنِي تَحْتَ هَذِهِ الشَّجَرَةِ فَأَسْتَظِلَّ بِظِلِّهَا وَآكُلَ مِنْ ثَمَرِهَا وَأَشْرَبَ مِنْ مَائِهَا فَيَقُولُ يَا ابْنَ آدَمَ فَيُعَاهِدُهُ أَنْ لَا يَسْأَلَهُ غَيْرَهَا فَيُدْنِيهِ مِنْهَا ثُمَّ تُرْفَعُ لَهُ شَجَرَةٌ هِيَ أَحْسَنُ مِنْ الْأُولَى وَأَغْدَقُ مَاءً فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ هَذِهِ لَا أَسْأَلُكَ غَيْرَهَا أَقِرَّنِي تَحْتَهَا فَأَسْتَظِلَّ بِظِلِّهَا وَآكُلَ مِنْ ثَمَرِهَا وَأَشْرَبَ مِنْ مَائِهَا فَيَقُولُ يَا ابْنَ آدَمَ أَلَمْ تُعَاهِدْنِي أَنْ لَا تَسْأَلَنِي غَيْرَهَا فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ هَذِهِ لَا أَسْأَلُكَ غَيْرَهَا فَيُقِرُّهُ تَحْتَهَا وَيُعَاهِدُهُ أَنْ لَا يَسْأَلَهُ غَيْرَهَا ثُمَّ تُرْفَعُ لَهُ شَجَرَةٌ عِنْدَ بَابِ الْجَنَّةِ هِيَ أَحْسَنُ مِنْ الْأُولَيَيْنِ وَأَغْدَقُ مَاءً فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ لَا أَسْأَلُكَ غَيْرَهَا فَأَقِرَّنِي تَحْتَهَا فَأَسْتَظِلَّ بِظِلِّهَا وَآكُلَ مِنْ ثَمَرِهَا
Rasululloh ﷺ: «Doʻzaxdan eng oxirgi boʻlib chiqadiganlar ikki kishidir. Alloh ularning biriga: ‹Ey Odam farzandi, bu kun uchun nima tayyorlading? Yaxshilik qildingmi yoki Mendan umid qildingmi?› deydi. U: ‹Yoʻq, ey Rabbim›, deydi. Bas, uni doʻzaxga (qaytarishga) buyuriladi va u doʻzax ahlining eng afsuslisi boʻladi. Ikkinchisiga: ‹Ey Odam farzandi, bu kun uchun nima tayyorlading? Yaxshilik qildingmi yoki Mendan umid qildingmi?› deydi. U: ‹Ha, ey Rabbim, meni undan chiqarganingda, meni unga hech qachon qaytarmasligingni umid qilgan edim›, deydi. Shunda unga bir daraxt koʻtariladi. U: ‹Ey Rabbim, meni shu daraxt ostiga joylashtir, soyasidan soyalanay, mevasidan yeyay va suvidan ichay›, deydi. Alloh: ‹Ey Odam farzandi!› deydi va undan boshqasini soʻramasligiga ahd oladi, soʻng uni unga yaqinlashtiradi. Keyin unga birinchisidan koʻra chiroyliroq va suvi moʻlroq bir daraxt koʻtariladi. U: ‹Ey Rabbim, mana shuni, Sendan boshqasini soʻramayman, meni uning ostiga joylashtir, soyasidan soyalanay, mevasidan yeyay va suvidan ichay›, deydi. Alloh: ‹Ey Odam farzandi, undan boshqasini soʻramaslikka Menga ahd bermaganmiding?› deydi. U: ‹Ey Rabbim, mana shu boʻlsin, Sendan boshqasini soʻramayman›, deydi. Bas, uni uning ostiga joylashtiradi va undan boshqasini soʻramasligiga ahd oladi. Soʻng unga jannat eshigi oldida avvalgi ikkisidan koʻra chiroyliroq va suvi moʻlroq bir daraxt koʻtariladi. U: ‹Ey Rabbim, Sendan boshqasini soʻramayman, meni uning ostiga joylashtir, soyasidan soyalanay va mevasidan yeyay›, deydi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзахдан энг охирги бўлиб чиқадиганлар икки кишидир. Аллоҳ уларнинг бирига: ‹Эй Одам фарзанди, бу кун учун нима тайёрладинг? Яхшилик қилдингми ёки Мендан умид қилдингми?› дейди. У: ‹Йўқ, эй Раббим›, дейди. Бас, уни дўзахга (қайтаришга) буюрилади ва у дўзах аҳлининг энг афсуслиси бўлади. Иккинчисига: ‹Эй Одам фарзанди, бу кун учун нима тайёрладинг? Яхшилик қилдингми ёки Мендан умид қилдингми?› дейди. У: ‹Ҳа, эй Раббим, мени ундан чиқарганингда, мени унга ҳеч қачон қайтармаслигингни умид қилган эдим›, дейди. Шунда унга бир дарахт кўтарилади. У: ‹Эй Раббим, мени шу дарахт остига жойлаштир, соясидан сояланай, мевасидан еяй ва сувидан ичай›, дейди. Аллоҳ: ‹Эй Одам фарзанди!› дейди ва ундан бошқасини сўрамаслигига аҳд олади, сўнг уни унга яқинлаштиради. Кейин унга биринчисидан кўра чиройлироқ ва суви мўлроқ бир дарахт кўтарилади. У: ‹Эй Раббим, мана шуни, Сендан бошқасини сўрамайман, мени унинг остига жойлаштир, соясидан сояланай, мевасидан еяй ва сувидан ичай›, дейди. Аллоҳ: ‹Эй Одам фарзанди, ундан бошқасини сўрамасликка Менга аҳд бермаганмидинг?› дейди. У: ‹Эй Раббим, мана шу бўлсин, Сендан бошқасини сўрамайман›, дейди. Бас, уни унинг остига жойлаштиради ва ундан бошқасини сўрамаслигига аҳд олади. Сўнг унга жаннат эшиги олдида аввалги иккисидан кўра чиройлироқ ва суви мўлроқ бир дарахт кўтарилади. У: ‹Эй Раббим, Сендан бошқасини сўрамайман, мени унинг остига жойлаштир, соясидан сояланай ва мевасидан еяй›, дейди», дедилар.