حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَجِيدِ أَبُو عَمْرٍو حَدَّثَنِي الْعَدَّاءُ بْنُ خَالِدِ بْنِ هَوْذَةَ قَالَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ النَّاسَ يَوْمَ عَرَفَةَ عَلَى بَعِيرٍ قَائِمًا فِي الرِّكَابَيْنِ

Addaʼ ibn Xolid ibn Havza (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺni Arafa kuni odamlarga tuya ustida, ikkala uzangiga tik turgan holda xutba qilayotganlarini koʻrdim.Аддаъ ибн Холид ибн Ҳавза (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺни Арафа куни одамларга туя устида, иккала узангига тик турган ҳолда хутба қилаётганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْيَشْكُرِيُّ حَدَّثَنَا شَيْخٌ كَبِيرٌ مِنْ بَنِي عُقَيْلٍ يُقَالُ لَهُ عَبْدُ الْمَجِيدِ الْعُقَيْلِيُّ قَالَانْطَلَقْنَا حُجَّاجًا لَيَالِيَ خَرَجَ يَزِيدُ بْنُ الْمُهَلَّبِ وَقَدْ ذُكِرَ لَنَا أَنَّ مَاءً بِالْعَالِيَةِ يُقَالُ لَهُ الزُّجَيْجُ فَلَمَّا قَضَيْنَا مَنَاسِكَنَا جِئْنَا حَتَّى أَتَيْنَا الزُّجَيْجَ فَأَنَخْنَا رَوَاحِلَنَا قَالَ فَانْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَا عَلَى بِئْرٍ عَلَيْهِ أَشْيَاخٌ مُخَضَّبُونَ يَتَحَدَّثُونَ قَالَ قُلْنَا هَذَا الَّذِي صَحِبَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْنَ بَيْتُهُ قَالُوا نَعَمْ صَحِبَهُ وَهَذَاكَ بَيْتُهُ فَانْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَا الْبَيْتَ فَسَلَّمْنَا قَالَ فَأَذِنَ لَنَا فَإِذَا هُوَ شَيْخٌ كَبِيرٌ مُضْطَجِعٌ يُقَالُ لَهُ الْعَدَّاءُ بْنُ خَالِدٍ الْكِلَابِيُّ قُلْتُ أَنْتَ الَّذِي صَحِبْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ وَلَوْلَا أَنَّهُ اللَّيْلُ لَأَقْرَأْتُكُمْ كِتَابَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيَّ قَالَ فَمَنْ أَنْتُمْ قُلْنَا مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ قَالَ مَرْحَبًا بِكُمْ مَا فَعَلَ يَزِيدُ بْنُ الْمُهَلَّبِ قُلْنَا هُوَ هُنَاكَ يَدْعُو إِلَى كِتَابِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَإِلَى سُنَّةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِيمَا هُوَ مِنْ ذَاكَ فِيمَا هُوَ مِنْ ذَاكَ قَالَ قُلْتُ أَيًّا نَتَّبِعُ هَؤُلَاءِ أَوْ هَؤُلَاءِ يَعْنِي أَهْلَ الشَّامِ أَوْ يَزِيدَ قَالَ إِنْ تَقْعُدُوا تُفْلِحُوا وَتَرْشُدُوا إِنْ تَقْعُدُوا تُفْلِحُوا وَتَرْشُدُوا لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ

Bani Uqayldan boʻlgan, Abdulmajid al-Uqayliy deb ataladigan keksa bir shayx aytdi: Biz Yazid ibn Muhallab chiqqan kechalarda haj qilgani yoʻlga chiqdik. Bizga Oliyada Zujayj deb ataladigan bir suv borligi zikr qilingan edi. Manosiklarimizni ado etganimizdan soʻng yurib, Zujayjga yetdik va ulovlarimizni choʻktirdik. Soʻng yoʻlga tushib, bir quduq boshiga keldik; unda soqollari boʻyalgan keksalar oʻtirib suhbatlashardi. Biz: «Rasululloh ﷺga sahobalik qilgan kishining uyi qayerda?» dedik. Ular: «Ha, u zotga sahobalik qilgan; ana u — uning uyi», dedilar. Biz yurib, uyga yetib keldik va salom berdik. U bizga izn berdi. Qarasak, u yotgan holdagi keksa bir shayx ekan; unga al-Addaʼ ibn Xolid al-Kilobiy deyilardi. Men: «Rasululloh ﷺga sahobalik qilgan sizmisiz?» dedim. U: «Ha; agar kecha boʻlmaganida, Rasululloh ﷺ menga yozgan maktublarini sizlarga oʻqib berardim», dedi. Soʻng: «Sizlar kimsizlar?» dedi. Biz: «Basra ahlidanmiz», dedik. U: «Marhabo sizlarga! Yazid ibn Muhallab nima qildi?» dedi. Biz: «U oʻsha yerda, Alloh taboraka va taoloning Kitobiga va Nabiy ﷺning sunnatiga chaqirmoqda», dedik. U: «Uning bunga nima aloqasi bor? Uning bunga nima aloqasi bor?» dedi. Men: «Kimga ergashaylik — bularga, yaʼni Shom ahligami yoki Yazidgami?» dedim. U: «Agar (chetda) oʻtirsangiz, najot topasiz va toʻgʻri yoʻlni topasiz; agar oʻtirsangiz, najot topasiz va toʻgʻri yoʻlni topasiz», — uni uch marta aytdi, deb bilaman, — «Men Rasululloh ﷺni koʻrdim…», dedi.Бани Уқайлдан бўлган, Абдулмажид ал-Уқайлий деб аталадиган кекса бир шайх айтди: Биз Язид ибн Муҳаллаб чиққан кечаларда ҳаж қилгани йўлга чиқдик. Бизга Олияда Зужайж деб аталадиган бир сув борлиги зикр қилинган эди. Маносикларимизни адо этганимиздан сўнг юриб, Зужайжга етдик ва уловларимизни чўктирдик. Сўнг йўлга тушиб, бир қудуқ бошига келдик; унда соқоллари бўялган кексалар ўтириб суҳбатлашарди. Биз: «Расулуллоҳ ﷺга саҳобалик қилган кишининг уйи қаерда?» дедик. Улар: «Ҳа, у зотга саҳобалик қилган; ана у — унинг уйи», дедилар. Биз юриб, уйга етиб келдик ва салом бердик. У бизга изн берди. Қарасак, у ётган ҳолдаги кекса бир шайх экан; унга ал-Аддаъ ибн Холид ал-Килобий дейиларди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺга саҳобалик қилган сизмисиз?» дедим. У: «Ҳа; агар кеча бўлмаганида, Расулуллоҳ ﷺ менга ёзган мактубларини сизларга ўқиб берардим», деди. Сўнг: «Сизлар кимсизлар?» деди. Биз: «Басра аҳлиданмиз», дедик. У: «Марҳабо сизларга! Язид ибн Муҳаллаб нима қилди?» деди. Биз: «У ўша ерда, Аллоҳ таборака ва таолонинг Китобига ва Набий ﷺнинг суннатига чақирмоқда», дедик. У: «Унинг бунга нима алоқаси бор? Унинг бунга нима алоқаси бор?» деди. Мен: «Кимга эргашайлик — буларга, яъни Шом аҳлигами ёки Язидгами?» дедим. У: «Агар (четда) ўтирсангиз, нажот топасиз ва тўғри йўлни топасиз; агар ўтирсангиз, нажот топасиз ва тўғри йўлни топасиз», — уни уч марта айтди, деб биламан, — «Мен Расулуллоҳ ﷺни кўрдим…», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ رَاشِدٍ عَنِ الْحَسَنِ حَدَّثَنَا أَحْمَرُ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَإِنْ كُنَّا لَنَأْوِي لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا يُجَافِي بِيَدَيْهِ عَنْ جَنْبَيْهِ إِذَا سَجَدَحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ رَاشِدٍ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ حَدَّثَنِي أَحْمَرُ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كُنَّا لَيَأْوِي لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا يُجَافِي بِيَدَيْهِ عَنْ جَنْبَيْهِ إِذَا سَجَدَ

Ahmar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ sajda qilganlarida qoʻllarini yon tomonlaridan (shunchalik) uzoq tutganlari sababli, ularga achinar edik.»Аҳмар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ сажда қилганларида қўлларини ён томонларидан (шунчалик) узоқ тутганлари сабабли, уларга ачинар эдик.»

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ يَسَارٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ صُحَارٍ الْعَبْدِيِّ عَنْ أَبِيهِ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَجُلٌ مِسْقَامٌ فَأْذَنْ لِي فِي جَرِيرَةٍ أَنْتَبِذُ فِيهَا قَالَ فَأَذِنَ لَهُ فِيهَا

Suhor al-Abdiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, men koʻp kasal boʻladigan kishiman; menga sopol xumda (ichimlik) tayyorlashga izn bering», dedim. Shunda u zot unga bunga izn berdilar.Суҳор ал-Абдий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен кўп касал бўладиган кишиман; менга сопол хумда (ичимлик) тайёрлашга изн беринг», дедим. Шунда у зот унга бунга изн бердилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا الْجُرَيْرِيُّ عَنْ أَبِي الْعَلَاءِ بْنِ الشِّخِّيرِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ صُحَارٍ الْعَبْدِيِّ عَنْ أَبِيهِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يُخْسَفَ بِقَبَائِلَ حَتَّى يُقَالَ مَنْ بَقِيَ مِنْ بَنِي فُلَانٍفَعَرَفْتُ أَنَّهُ يَعْنِي الْعَرَبَ لِأَنَّ الْعَجَمَ إِنَّمَا تُنْسَبُ إِلَى قُرَاهَا

Suhor al-Abdiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ: «Qabilalar yerga yutilib, ‹Falon oʻgʻillaridan kim qoldi?› deyilmaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi», deganlarini eshitdim. Men u zot arablarni nazarda tutganlarini bildim, chunki ajamlar oʻz qishloqlariga nisbat beriladi.Суҳор ал-Абдий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Қабилалар ерга ютилиб, ‹Фалон ўғилларидан ким қолди?› дейилмагунча, қиёмат қойим бўлмайди», деганларини эшитдим. Мен у зот арабларни назарда тутганларини билдим, чунки ажамлар ўз қишлоқларига нисбат берилади.