حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ فَذَكَرَ حَدِيثًا ثُمَّ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ فِي النَّوْمِ وَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ فَكَانَ يَأْتِي حِرَاءَ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَتُزَوِّدُهُ لِمِثْلِهَا حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءَ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فِيهِ فَقَالَ اقْرَأْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدُ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدُ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدُ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ {اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ حَتَّى بَلَغَ مَا لَمْ يَعْلَمْ} قَالَ فَرَجَعَ بِهَا تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ يَا خَدِيجَةُ مَالِي فَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ قَالَ وَقَدْ خَشِيتُ عَلَيَّ فَقَالَتْ لَهُ كَلَّا أَبْشِرْ فَوَاللَّهِ لَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ
Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi: Rasululloh ﷺga vahiydan birinchi boshlangan narsa — uyqudagi rost tush edi. U zot hech bir tush koʻrmasdilar, magar u subhning yorishganidek ravshan boʻlib kelaverardi. Soʻng u zotga yolgʻizlik suyukli qilindi: Hiroʼga borib, unda tahannus — yaʼni (yolgʻiz) ibodat — qilib, sanoqli kechalarni oʻtkazardilar; buning uchun (oʻzlari bilan) ozuqa olib ketardilar, soʻng Xadijaning huzuriga qaytib, yana shuningdek (ozuqa) olib ketardilar — toki Hiroʼ gʻorida turganlarida ularga haq kutilmaganda kelguncha. Bas, unda farishta u zotning huzurlariga kelib: «Oʻqi!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Men oʻquvchi emasman», dedilar. U zot aytdilar: «U meni olib, toki holdan toygunimcha siqdi, soʻng meni qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi!› dedi. Men: ‹Men oʻquvchi emasman›, dedim. U meni ikkinchi bor — toki holdan toygunimcha — siqdi, soʻng qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi!› dedi. Men: ‹Men oʻquvchi emasman›, dedim. U meni uchinchi bor — toki holdan toygunimcha — siqdi, soʻng qoʻyib yubordi-da: {Oʻqi — yaratgan Robbing nomi bilan} deb, {oʻzi bilmagan narsani (oʻrgatdi)}gacha (yetkazdi)». U zot buni koʻtarib, yelka-boʻyin (mushaklari) titrab qaytdilar, toki Xadijaning huzuriga kirdilar-da: «Meni oʻrab qoʻyinglar, meni oʻrab qoʻyinglar!» dedilar. Bas, u zotni oʻradilar — toki qoʻrquv ulardan ketguncha. Soʻng: «Yo Xadija, menga nima boʻldi?» dedilar va unga xabarni aytib berdilar, hamda: «Men oʻzimdan qoʻrqdim», dedilar. Xadija u zotga: «Aslo! Xushxabar boʻlsin! Vallohi, Alloh seni hech qachon xor qilmaydi: chunki sen sila-rahm qilasan, soʻzda rost soʻzlaysan, (ojizlarning) yukini koʻtarasan, mehmonni siylaysan va haq yoʻldagi musibatlarda yordam berasan», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺга ваҳийдан биринчи бошланган нарса — уйқудаги рост туш эди. У зот ҳеч бир туш кўрмасдилар, магар у субҳнинг ёришганидек равшан бўлиб келаверарди. Сўнг у зотга ёлғизлик суюкли қилинди: Ҳирўга бориб, унда таҳаннус — яъни (ёлғиз) ибодат — қилиб, саноқли кечаларни ўтказардилар; бунинг учун (ўзлари билан) озуқа олиб кетардилар, сўнг Хадижанинг ҳузурига қайтиб, яна шунингдек (озуқа) олиб кетардилар — токи Ҳирў ғорида турганларида уларга ҳақ кутилмаганда келгунча. Бас, унда фаришта у зотнинг ҳузурларига келиб: «Ўқи!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ўқувчи эмасман», дедилар. У зот айтдилар: «У мени олиб, токи ҳолдан тойгунимча сиқди, сўнг мени қўйиб юборди-да: ‹Ўқи!› деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман›, дедим. У мени иккинчи бор — токи ҳолдан тойгунимча — сиқди, сўнг қўйиб юборди-да: ‹Ўқи!› деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман›, дедим. У мени учинчи бор — токи ҳолдан тойгунимча — сиқди, сўнг қўйиб юборди-да: {Ўқи — яратган Роббинг номи билан} деб, {ўзи билмаган нарсани (ўргатди)}гача (етказди)». У зот буни кўтариб, елка-бўйин (мушаклари) титраб қайтдилар, токи Хадижанинг ҳузурига кирдилар-да: «Мени ўраб қўйинглар, мени ўраб қўйинглар!» дедилар. Бас, у зотни ўрадилар — токи қўрқув улардан кетгунча. Сўнг: «Ё Хадижа, менга нима бўлди?» дедилар ва унга хабарни айтиб бердилар, ҳамда: «Мен ўзимдан қўрқдим», дедилар. Хадижа у зотга: «Асло! Хушхабар бўлсин! Валлоҳи, Аллоҳ сени ҳеч қачон хор қилмайди: чунки сен сила-раҳм қиласан, сўзда рост сўзлайсан, (ожизларнинг) юкини кўтарасан, меҳмонни сийлайсан ва ҳақ йўлдаги мусибатларда ёрдам берасан», деди.