حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَارِزًا يَوْمًا لِلنَّاسِ، فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ مَا الإِيمَانُ قَالَ " الإِيمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَبِلِقَائِهِ وَرُسُلِهِ، وَتُؤْمِنَ بِالْبَعْثِ ". قَالَ مَا الإِسْلاَمُ قَالَ " الإِسْلاَمُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكَ بِهِ، وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ، وَتُؤَدِّيَ الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ، وَتَصُومَ رَمَضَانَ ". قَالَ مَا الإِحْسَانُ قَالَ " أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ ". قَالَ مَتَى السَّاعَةُ قَالَ " مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ، وَسَأُخْبِرُكَ عَنْ أَشْرَاطِهَا إِذَا وَلَدَتِ الأَمَةُ رَبَّهَا، وَإِذَا تَطَاوَلَ رُعَاةُ الإِبِلِ الْبُهْمُ فِي الْبُنْيَانِ، فِي خَمْسٍ لاَ يَعْلَمُهُنَّ إِلاَّ اللَّهُ ". ثُمَّ تَلاَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم [quran sura="31" aya_start="34" aya_end="34"]{إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ} الآيَةَ. ثُمَّ أَدْبَرَ فَقَالَ " رُدُّوهُ ". فَلَمْ يَرَوْا شَيْئًا. فَقَالَ " هَذَا جِبْرِيلُ جَاءَ يُعَلِّمُ النَّاسَ دِينَهُمْ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعَلَ ذَلِكَ كُلَّهُ مِنَ الإِيمَانِ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ odamlar bilan oʻtirganlarida, (farishta) Jabroil kelib: «Iymon nima?» — deb soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Iymon — Allohga, Uning farishtalariga, Unga roʻbaroʻ boʻlishga (uchrashuvga), Uning paygʻambarlariga va qayta tirilishga ishonishingdir», — dedilar. Soʻng u: «Islom nima?» — deb soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Islom — yolgʻiz Allohga ibodat qilishing, Unga hech narsani sherik qilmasliging, namozni (toʻkis) ado etishing, farz zakotni berishing va Ramazon oyida roʻza tutishingdir», — dedilar. Soʻng u: «Ehson nima?» — deb soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Ehson — Allohga Uni koʻrib turgandek ibodat qilishingdir; agar sen Uni koʻrmasang ham, U seni koʻrib turibdi (deb bilishingdir)», — dedilar. Soʻng u: «Qiyomat qachon boʻladi?» — deb soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Bu haqda soʻralayotgan kishi soʻrovchidan koʻra koʻproq bilmaydi. Lekin men senga uning alomatlarini aytib beraman: choʻri oʻz xojasini tugʻishi; va qora tuya boqadigan yalangoyoq, yalangʻoch choʻponlarning baland binolar qurishda bir-biri bilan maqtanib bellashishi. (Qiyomat) — Allohdan boshqa hech kim bilmaydigan besh narsadan biridir», — dedilar va: «‹Albatta, Qiyomat (Soat) ilmi Alloh huzuridadir...› (Luqmon, 34)» degan (oyatni) oʻqidilar. Soʻng u kishi (Jabroil) ketdi. Paygʻambar ﷺ sahobalariga uni chaqirishni buyurdilar, lekin ular (uni) koʻrmadilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Bu — odamlarga dinlarini oʻrgatgani kelgan Jabroil edi», — dedilar. Abu Abdulloh (Buxoriy) dedi: U zot bularning hammasini iymondan (deb) hisobladilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ одамлар билан ўтирганларида, (фаришта) Жаброил келиб: «Иймон нима?» — деб сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Иймон — Аллоҳга, Унинг фаришталарига, Унга рўбарў бўлишга (учрашувга), Унинг пайғамбарларига ва қайта тирилишга ишонишингдир», — дедилар. Сўнг у: «Ислом нима?» — деб сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом — ёлғиз Аллоҳга ибодат қилишинг, Унга ҳеч нарсани шерик қилмаслигинг, намозни (тўкис) адо этишинг, фарз закотни беришинг ва Рамазон ойида рўза тутишингдир», — дедилар. Сўнг у: «Эҳсон нима?» — деб сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳсон — Аллоҳга Уни кўриб тургандек ибодат қилишингдир; агар сен Уни кўрмасанг ҳам, У сени кўриб турибди (деб билишингдир)», — дедилар. Сўнг у: «Қиёмат қачон бўлади?» — деб сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ҳақда сўралаётган киши сўровчидан кўра кўпроқ билмайди. Лекин мен сенга унинг аломатларини айтиб бераман: чўри ўз хожасини туғиши; ва қора туя боқадиган ялангоёқ, яланғоч чўпонларнинг баланд бинолар қуришда бир-бири билан мақтаниб беллашиши. (Қиёмат) — Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайдиган беш нарсадан биридир», — дедилар ва: «‹Албатта, Қиёмат (Соат) илми Аллоҳ ҳузуридадир...› (Луқмон, 34)» деган (оятни) ўқидилар. Сўнг у киши (Жаброил) кетди. Пайғамбар ﷺ саҳобаларига уни чақиришни буюрдилар, лекин улар (уни) кўрмадилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Бу — одамларга динларини ўргатгани келган Жаброил эди», — дедилар. Абу Абдуллоҳ (Бухорий) деди: У зот буларнинг ҳаммасини иймондан (деб) ҳисобладилар.