حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَالْحَجِّ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islom besh (asos) ustiga qurilgan: Allohdan boʻlak haq maʼbud yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berish, namozni (toʻkis) ado etish, zakot berish, haj qilish va Ramazon (oyi)da roʻza tutish», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом беш (асос) устига қурилган: Аллоҳдан бўлак ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик бериш, намозни (тўкис) адо этиш, закот бериш, ҳаж қилиш ва Рамазон (ойи)да рўза тутиш», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً، وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ الإِيمَانِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Iymon oltmish nechta shoxobchadan (boʻlimdan) iborat. Hayo (uyat-ibo) ham iymonning bir shoxobchasidir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Иймон олтмиш нечта шохобчадан (бўлимдан) иборат. Ҳаё (уят-ибо) ҳам иймоннинг бир шохобчасидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، وَإِسْمَاعِيلَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ، وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ الأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Musulmon — (boshqa) musulmonlar uning tili va qoʻlidan salomat boʻlgan kishidir. Muhojir esa — Alloh man etgan narsalarni tark etgan kishidir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мусулмон — (бошқа) мусулмонлар унинг тили ва қўлидан саломат бўлган кишидир. Муҳожир эса — Аллоҳ ман этган нарсаларни тарк этган кишидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الإِسْلاَمِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi kishilar: «Yo Rasululloh, qaysi (kishining) Islomi afzal?» — deb soʻrashdi. U zot: «Tili va qoʻlidan musulmonlar salomat boʻlgan kishi(niki)», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи кишилар: «Ё Расулуллоҳ, қайси (кишининг) Исломи афзал?» — деб сўрашди. У зот: «Тили ва қўлидан мусулмонлар саломат бўлган киши(ники)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الإِسْلاَمِ خَيْرٌ قَالَ ‏"‏ تُطْعِمُ الطَّعَامَ، وَتَقْرَأُ السَّلاَمَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ dan: «Islomning qaysi (amali) yaxshi?» — deb soʻradi. U zot: «(Ochlarga) ovqat yedirishing va tanigan-tanimaganingga salom berishing», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ дан: «Исломнинг қайси (амали) яхши?» — деб сўради. У зот: «(Очларга) овқат едиришинг ва таниган-танимаганингга салом беришинг», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan biringiz oʻzi uchun yoqtirgan narsani (musulmon) birodari uchun ham yoqtirmaguncha (komil) iymonli boʻlmaydi», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан бирингиз ўзи учун ёқтирган нарсани (мусулмон) биродари учун ҳам ёқтирмагунча (комил) иймонли бўлмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, sizlardan biringiz meni otasidan va bolasidan koʻra koʻproq sevmaguncha (komil) iymonli boʻlmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлардан бирингиз мени отасидан ва боласидан кўра кўпроқ севмагунча (комил) иймонли бўлмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan biringiz meni otasidan, bolasidan va barcha odamlardan koʻra koʻproq sevmaguncha (komil) iymonli boʻlmaydi», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан бирингиз мени отасидан, боласидан ва барча одамлардан кўра кўпроқ севмагунча (комил) иймонли бўлмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلاَوَةَ الإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا، وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لاَ يُحِبُّهُ إِلاَّ لِلَّهِ، وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Uch (xislat) kimda boʻlsa, iymon shirinligini totadi: Alloh va Uning Rasuli unga (boshqa) hamma narsadan suyukliroq boʻlishi; kishini faqat Alloh uchun sevishi; va olovga tashlanishni yomon koʻrgani kabi kufrga qaytishni yomon koʻrishi», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Уч (хислат) кимда бўлса, иймон ширинлигини тотади: Аллоҳ ва Унинг Расули унга (бошқа) ҳамма нарсадан суюклироқ бўлиши; кишини фақат Аллоҳ учун севиши; ва оловга ташланишни ёмон кўргани каби куфрга қайтишни ёмон кўриши», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ آيَةُ الإِيمَانِ حُبُّ الأَنْصَارِ، وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الأَنْصَارِ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ansorlarni sevish — iymon alomati, ularni yomon koʻrish — nifoq alomatidir», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ансорларни севиш — иймон аломати, уларни ёмон кўриш — нифоқ аломатидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ، عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا، وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ ‏"‏ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا، وَلاَ تَسْرِقُوا، وَلاَ تَزْنُوا، وَلاَ تَقْتُلُوا أَوْلاَدَكُمْ، وَلاَ تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ، وَلاَ تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ، فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ، وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ، وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ، فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ، وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ ‏"‏‏.‏ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِكَ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u Badr jangida qatnashgan va Aqaba kechasida naqib (oltovlon boshligʻi) boʻlgan edi: Rasululloh ﷺ atroflarida bir guruh sahobalar turganida: «Menga shularga (rioya qilishga) bayʼat qilinglar: Allohga hech narsani sherik qilmaslik, oʻgʻrilik qilmaslik, zino qilmaslik, bolalaringizni oʻldirmaslik, oʻzingiz toʻqib chiqargan (tuhmat) bilan birovni ayblamaslik va yaxshilikda (menga) itoatsizlik qilmaslik. Sizlardan kim (ahdiga) vafo qilsa, uning ajri Alloh zimmasidadir. Kim bulardan birortasini qilib qoʻyib, bu dunyoda jazosini olsa, bu unga kafforat boʻladi. Kim bulardan birortasini qilsa-yu, Alloh uni (gunohini) yashirsa, (uning ishi) Allohga (havola): xohlasa kechiradi, xohlasa azoblaydi», — dedilar. Uboda: «Biz shularga bayʼat qildik», — dedi.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у Бадр жангида қатнашган ва Ақаба кечасида нақиб (олтовлон бошлиғи) бўлган эди: Расулуллоҳ ﷺ атрофларида бир гуруҳ саҳобалар турганида: «Менга шуларга (риоя қилишга) байъат қилинглар: Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслик, ўғрилик қилмаслик, зино қилмаслик, болаларингизни ўлдирмаслик, ўзингиз тўқиб чиқарган (туҳмат) билан бировни айбламаслик ва яхшиликда (менга) итоацизлик қилмаслик. Сизлардан ким (аҳдига) вафо қилса, унинг ажри Аллоҳ зиммасидадир. Ким булардан бирортасини қилиб қўйиб, бу дунёда жазосини олса, бу унга каффорат бўлади. Ким булардан бирортасини қилса-ю, Аллоҳ уни (гуноҳини) яширса, (унинг иши) Аллоҳга (ҳавола): хоҳласа кечиради, хоҳласа азоблайди», — дедилар. Убода: «Биз шуларга байъат қилдик», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ، يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنَ الْفِتَنِ ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaqinda shunday zamon keladiki, musulmonning eng yaxshi moli — togʻ choʻqqilari va yomgʻir tushadigan joylarga (vodiylarga) olib boradigan qoʻylari boʻladi; u (shu yoʻsinda) fitnalardan dinini olib qochadi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яқинда шундай замон келадики, мусулмоннинг энг яхши моли — тоғ чўққилари ва ёмғир тушадиган жойларга (водийларга) олиб борадиган қўйлари бўлади; у (шу йўсинда) фитналардан динини олиб қочади», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنَ الأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ‏.‏ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ musulmonlarni biror ishga buyurganlarida, ularning kuchi yetadigan (oson) amallarga buyurardilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz siz kabi emasmiz; Alloh sizning oldingi va keyingi (gunohlaringizni) kechirgan», — deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ ning gʻazablari kelib, bu yuzlarida bilindi va: «Albatta, men sizlarning ichingizda Allohdan eng koʻp qoʻrqadiganingiz va Uni eng yaxshi bilganingizman», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларни бирор ишга буюрганларида, уларнинг кучи етадиган (осон) амалларга буюрардилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз сиз каби эмасмиз; Аллоҳ сизнинг олдинги ва кейинги (гуноҳларингизни) кечирган», — дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ нинг ғазаблари келиб, бу юзларида билинди ва: «Албатта, мен сизларнинг ичингизда Аллоҳдан энг кўп қўрқадиганингиз ва Уни энг яхши билганингизман», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلاَوَةَ الإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا، وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لاَ يُحِبُّهُ إِلاَّ لِلَّهِ، وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ، كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Uch (xislat) kimda boʻlsa, iymon shirinligini totadi: Alloh va Uning Rasuli unga (boshqa) hamma narsadan suyukliroq boʻlishi; kishini faqat Alloh uchun sevishi; va Alloh oʻzini (kufrdan) qutqarganidan soʻng, olovga tashlanishni yomon koʻrgani kabi kufrga qaytishni yomon koʻrishi», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Уч (хислат) кимда бўлса, иймон ширинлигини тотади: Аллоҳ ва Унинг Расули унга (бошқа) ҳамма нарсадан суюклироқ бўлиши; кишини фақат Аллоҳ учун севиши; ва Аллоҳ ўзини (куфрдан) қутқарганидан сўнг, оловга ташланишни ёмон кўргани каби куфрга қайтишни ёмон кўриши», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَدْخُلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ، وَأَهْلُ النَّارِ النَّارَ، ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَخْرِجُوا مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ‏.‏ فَيُخْرَجُونَ مِنْهَا قَدِ اسْوَدُّوا فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرِ الْحَيَا ـ أَوِ الْحَيَاةِ، شَكَّ مَالِكٌ ـ فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي جَانِبِ السَّيْلِ، أَلَمْ تَرَ أَنَّهَا تَخْرُجُ صَفْرَاءَ مُلْتَوِيَةً ‏"‏‏.‏ قَالَ وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَمْرٌو ‏"‏ الْحَيَاةِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ خَرْدَلٍ مِنْ خَيْرٍ ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jannat ahli jannatga, doʻzax ahli doʻzaxga kirgach, Alloh: ‹Qalbida bir xardal urugʻicha iymoni boʻlganlarni doʻzaxdan chiqaringlar!› — deb buyuradi. Bas, ular qoraygan (kuygan) holda chiqariladi va Hayot (yoki Yomgʻir) daryosiga solinadi. Soʻng ular suv toshqini chetida unadigan urugʻdek (qaytadan) unib chiqadi. Uning sargʻish va egilgan holda chiqishini koʻrmaysizmi?» — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жаннат аҳли жаннатга, дўзах аҳли дўзахга киргач, Аллоҳ: ‹Қалбида бир хардал уруғича иймони бўлганларни дўзахдан чиқаринглар!› — деб буюради. Бас, улар қорайган (куйган) ҳолда чиқарилади ва Ҳаёт (ёки Ёмғир) дарёсига солинади. Сўнг улар сув тошқини четида унадиган уруғдек (қайтадан) униб чиқади. Унинг сарғиш ва эгилган ҳолда чиқишини кўрмайсизми?» — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ عَلَىَّ، وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثُّدِيَّ، وَمِنْهَا مَا دُونَ ذَلِكَ، وَعُرِضَ عَلَىَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الدِّينَ ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men uxlab yotganimda (tushimda) baʼzi odamlarni koʻylak kiygan holda koʻrdim — baʼzilarining koʻylagi koʻkragigacha, baʼzilariniki undan ham kalta edi. Umar ibn al-Xattobga (shunday uzun) koʻylak kiygizilgan ediki, uni sudrab yurardi», — dedilar. (Sahobalar): «Buni qanday taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» — dedilar. U zot: «(Bu) — dindir», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ухлаб ётганимда (тушимда) баъзи одамларни кўйлак кийган ҳолда кўрдим — баъзиларининг кўйлаги кўкрагигача, баъзилариники ундан ҳам калта эди. Умар ибн ал-Хаттобга (шундай узун) кўйлак кийгизилган эдики, уни судраб юрарди», — дедилар. (Саҳобалар): «Буни қандай таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» — дедилар. У зот: «(Бу) — диндир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ وَهُوَ يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَعْهُ فَإِنَّ الْحَيَاءَ مِنَ الإِيمَانِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayo (uyat) haqida (oʻzining) birodariga tanbeh berayotgan bir ansoriy kishining oldidan oʻtib qolib: «Uni qoʻy, chunki hayo iymondandir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаё (уят) ҳақида (ўзининг) биродарига танбеҳ бераётган бир ансорий кишининг олдидан ўтиб қолиб: «Уни қўй, чунки ҳаё иймондандир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُسْنَدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَوْحٍ الْحَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَيُقِيمُوا الصَّلاَةَ، وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ، فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّ الإِسْلاَمِ، وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlar bilan ‹Allohdan boʻlak haq maʼbud yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli› deb guvohlik bermagunlaricha, namozni (toʻkis) ado etmagunlaricha va zakot bermagunlaricha urushishga buyurilganman. Buni qilsalar, qonlarini va mollarini mendan saqlaydilar — Islom haqqi (taqozosi) bundan mustasno. Hisob-kitoblari esa Alloh zimmasidadir», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар билан ‹Аллоҳдан бўлак ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули› деб гувоҳлик бермагунларича, намозни (тўкис) адо этмагунларича ва закот бермагунларича урушишга буюрилганман. Буни қилсалар, қонларини ва молларини мендан сақлайдилар — Ислом ҳаққи (тақозоси) бундан мустасно. Ҳисоб-китоблари эса Аллоҳ зиммасидадир», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ فَقَالَ ‏"‏ إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏"‏‏.‏ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ ‏"‏ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ ‏"‏ حَجٌّ مَبْرُورٌ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan: «Qaysi amal afzal?» — deb soʻraldi. U zot: «Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirish», — dedilar. «Soʻng qaysisi?» — deyildi. «Alloh yoʻlida jihod qilish», — dedilar. «Soʻng qaysisi?» — deyildi. «Mabrur (qabul boʻlgan) haj», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан: «Қайси амал афзал?» — деб сўралди. У зот: «Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтириш», — дедилар. «Сўнг қайсиси?» — дейилди. «Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш», — дедилар. «Сўнг қайсиси?» — дейилди. «Мабрур (қабул бўлган) ҳаж», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ سَعْدٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَى رَهْطًا وَسَعْدٌ جَالِسٌ، فَتَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً هُوَ أَعْجَبُهُمْ إِلَىَّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلاَنٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لأَرَاهُ مُؤْمِنًا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَوْ مُسْلِمًا ‏"‏‏.‏ فَسَكَتُّ قَلِيلاً، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي فَقُلْتُ مَا لَكَ عَنْ فُلاَنٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ ‏"‏ أَوْ مُسْلِمًا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي وَعَادَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا سَعْدُ، إِنِّي لأُعْطِي الرَّجُلَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْهُ، خَشْيَةَ أَنْ يَكُبَّهُ اللَّهُ فِي النَّارِ ‏"‏‏.‏ وَرَوَاهُ يُونُسُ وَصَالِحٌ وَمَعْمَرٌ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

Saʼd (ibn Abu Vaqqos) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir guruh kishilarga (mol) ulashdilar, men oʻtirgan edim. Rasululloh ﷺ men ularning ichida eng yaxshisi deb bilgan bir kishini (ulushsiz) qoldirdilar. Men: «Yo Rasululloh, falonchini nega qoldirdingiz? Allohga qasamki, men uni moʻmin deb bilaman», — dedim. U zot: «Yoki musulmon (deb ayt)», — dedilar. Men bir oz jim turdim, lekin u haqida bilganlarim meni yana (savolni) takrorlashga undadi va: «Falonchini nega qoldirdingiz? Allohga qasamki, u moʻmin», — dedim. U zot yana: «Yoki musulmon (deb ayt)», — dedilar. Men yana takrorladim. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey Saʼd, men bir kishiga (mol) beraman, holbuki boshqasi menga undan suyukliroqdir — (bermasligim sababi shuki,) Alloh uni yuztuban olovga tashlab qoʻyishidan qoʻrqaman», — dedilar.Саъд (ибн Абу Ваққос) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир гуруҳ кишиларга (мол) улашдилар, мен ўтирган эдим. Расулуллоҳ ﷺ мен уларнинг ичида энг яхшиси деб билган бир кишини (улушсиз) қолдирдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, фалончини нега қолдирдингиз? Аллоҳга қасамки, мен уни мўмин деб биламан», — дедим. У зот: «Ёки мусулмон (деб айт)», — дедилар. Мен бир оз жим турдим, лекин у ҳақида билганларим мени яна (саволни) такрорлашга ундади ва: «Фалончини нега қолдирдингиз? Аллоҳга қасамки, у мўмин», — дедим. У зот яна: «Ёки мусулмон (деб айт)», — дедилар. Мен яна такрорладим. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй Саъд, мен бир кишига (мол) бераман, ҳолбуки бошқаси менга ундан суюклироқдир — (бермаслигим сабаби шуки,) Аллоҳ уни юзтубан оловга ташлаб қўйишидан қўрқаман», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الإِسْلاَمِ خَيْرٌ قَالَ ‏"‏ تُطْعِمُ الطَّعَامَ، وَتَقْرَأُ السَّلاَمَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ dan: «Islomning qaysi (amali) yaxshi?» — deb soʻradi. U zot: «(Ochlarga) ovqat yedirishing va tanigan-tanimaganingga salom berishing», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ дан: «Исломнинг қайси (амали) яхши?» — деб сўради. У зот: «(Очларга) овқат едиришинг ва таниган-танимаганингга салом беришинг», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُرِيتُ النَّارَ فَإِذَا أَكْثَرُ أَهْلِهَا النِّسَاءُ يَكْفُرْنَ ‏"‏‏.‏ قِيلَ أَيَكْفُرْنَ بِاللَّهِ قَالَ ‏"‏ يَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ، وَيَكْفُرْنَ الإِحْسَانَ، لَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Menga doʻzax koʻrsatildi; uning ahlining koʻpchiligi noshukr ayollar ekan», — dedilar. «Ular Allohga kufr keltiradimi?» — deb soʻraldi. U zot: «Ular erlariga noshukrlik qiladilar, (koʻrsatilgan) yaxshilikka noshukrlik qiladilar. Sen ulardan biriga umr boʻyi yaxshilik qilsang-u, soʻng u sendan (oʻziga yoqmagan) biror narsani koʻrsa: ‹Sendan hech qachon yaxshilik koʻrmadim!› — deydi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Менга дўзах кўрсатилди; унинг аҳлининг кўпчилиги ношукр аёллар экан», — дедилар. «Улар Аллоҳга куфр келтирадими?» — деб сўралди. У зот: «Улар эрларига ношукрлик қиладилар, (кўрсатилган) яхшиликка ношукрлик қиладилар. Сен улардан бирига умр бўйи яхшилик қилсанг-у, сўнг у сендан (ўзига ёқмаган) бирор нарсани кўрса: ‹Сендан ҳеч қачон яхшилик кўрмадим!› — дейди», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ وَاصِلٍ الأَحْدَبِ، عَنِ الْمَعْرُورِ، قَالَ لَقِيتُ أَبَا ذَرٍّ بِالرَّبَذَةِ، وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ، وَعَلَى غُلاَمِهِ حُلَّةٌ، فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ إِنِّي سَابَبْتُ رَجُلاً، فَعَيَّرْتُهُ بِأُمِّهِ، فَقَالَ لِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ، إِخْوَانُكُمْ خَوَلُكُمْ، جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ، فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ، وَلْيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ، وَلاَ تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ، فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ ‏"‏‏.‏

Al-Maʼrur (ibn Suvayd)dan rivoyat qilinadi: Men Rabaza (degan joy)da Abu Zarni koʻrdim; egnida (bir) chopon, qulida ham xuddi shunday chopon bor edi. Men buning sababini soʻradim. U: «Men bir kishini onasini (yomon nom bilan) soʻkib haqorat qilgan edim. Shunda Paygʻambar ﷺ menga: ‹Ey Abu Zar, uni onasini (soʻkib) haqorat qildingmi? Sende hali johiliyat (xislati) bor ekan. Qullaringiz — sizning birodarlaringizdir; Alloh ularni sizning qoʻlingiz ostiga qilib qoʻygan. Kimning birodari qoʻli ostida boʻlsa, oʻzi yeydigan narsadan unga yedirsin, oʻzi kiyadigan narsadan unga kiygizsin. Ularga kuchidan ortiq ishni buyurmanglar; agar buyursangiz, ularga yordam beringlar›, — dedilar», — dedi.Ал-Маърур (ибн Сувайд)дан ривоят қилинади: Мен Рабаза (деган жой)да Абу Зарни кўрдим; эгнида (бир) чопон, қулида ҳам худди шундай чопон бор эди. Мен бунинг сабабини сўрадим. У: «Мен бир кишини онасини (ёмон ном билан) сўкиб ҳақорат қилган эдим. Шунда Пайғамбар ﷺ менга: ‹Эй Абу Зар, уни онасини (сўкиб) ҳақорат қилдингми? Сенде ҳали жоҳилият (хислати) бор экан. Қулларингиз — сизнинг биродарларингиздир; Аллоҳ уларни сизнинг қўлингиз остига қилиб қўйган. Кимнинг биродари қўли остида бўлса, ўзи ейдиган нарсадан унга едирсин, ўзи киядиган нарсадан унга кийгизсин. Уларга кучидан ортиқ ишни буюрманглар; агар буюрсангиз, уларга ёрдам беринглар›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، وَيُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنِ الأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ ذَهَبْتُ لأَنْصُرَ هَذَا الرَّجُلَ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرَةَ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ قُلْتُ أَنْصُرُ هَذَا الرَّجُلَ‏.‏ قَالَ ارْجِعْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ كَانَ حَرِيصًا عَلَى قَتْلِ صَاحِبِهِ ‏"‏‏.‏

Al-Ahnaf ibn Qaysdan rivoyat qilinadi: Men bu kishiga (Ali ibn Abu Tolibga) yordam bergani borayotgan edim. Yoʻlda Abu Bakra meni uchratib: «Qayoqqa ketyapsan?» — dedi. Men: «Bu kishiga yordam bergani», — dedim. U: «Qaytib ket! Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganman: ‹Ikki musulmon qilichlari bilan toʻqnashsa, oʻldirgan ham, oʻldirilgan ham doʻzaxdadir›», — dedi. Men: «Yo Rasululloh, oʻldirgani (shunday boʻlsin), lekin oʻldirilganga nima boʻldi?» — dedim. U zot: «U ham, albatta, sherigini oʻldirishni (chin dildan) istagan edi», — dedilar.Ал-Аҳнаф ибн Қайсдан ривоят қилинади: Мен бу кишига (Али ибн Абу Толибга) ёрдам бергани бораётган эдим. Йўлда Абу Бакра мени учратиб: «Қаёққа кетяпсан?» — деди. Мен: «Бу кишига ёрдам бергани», — дедим. У: «Қайтиб кет! Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганман: ‹Икки мусулмон қиличлари билан тўқнашса, ўлдирган ҳам, ўлдирилган ҳам дўзахдадир›», — деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ, ўлдиргани (шундай бўлсин), лекин ўлдирилганга нима бўлди?» — дедим. У зот: «У ҳам, албатта, шеригини ўлдиришни (чин дилдан) истаган эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنِي بِشْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتِ ‏[quran sura="6" aya_start="82" aya_end="82"]{‏الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ‏}‏ قَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَيُّنَا لَمْ يَظْلِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏[quran sura="31" aya_start="13" aya_end="13"]{‏إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ‏}‏‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: ‹Iymon keltirgan va iymonlarini zulm (shirk) bilan aralashtirmaganlar...› (Anʼom, 82) degan oyat nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ ning sahobalari: «Qaysimiz (oʻziga) zulm qilmagan?» — deyishdi. Shunda Alloh: ‹Albatta, shirk — ulkan zulmdir› (Luqmon, 13) degan (oyatni) nozil qildi.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ‹Иймон келтирган ва иймонларини зулм (ширк) билан аралаштирмаганлар...› (Анъом, 82) деган оят нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари: «Қайсимиз (ўзига) зулм қилмаган?» — дейишди. Шунда Аллоҳ: ‹Албатта, ширк — улкан зулмдир› (Луқмон, 13) деган (оятни) нозил қилди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ أَبُو الرَّبِيعِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ مَالِكِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ أَبُو سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلاَثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ، وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ، وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Munofiqning alomati uchtadir: gapirsa, yolgʻon gapiradi; vaʼda bersa, vaʼdasiga xilof qiladi; (biror narsa) ishonib topshirilsa, xiyonat qiladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мунофиқнинг аломати учтадир: гапирса, ёлғон гапиради; ваъда берса, ваъдасига хилоф қилади; (бирор нарса) ишониб топширилса, хиёнат қилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا، وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنَ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ وَإِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ، وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ شُعْبَةُ عَنِ الأَعْمَشِ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kimda toʻrt (xislat) boʻlsa, u xolis munofiq boʻladi; kimda ulardan biri boʻlsa, uni tark etmaguncha unda nifoqning bir xislati boʻladi: ishonib topshirilsa, xiyonat qiladi; gapirsa, yolgʻon gapiradi; ahd qilsa, ahdiga xilof qiladi; janjallashsa, soʻkinib (haddan oshib) ketadi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кимда тўрт (хислат) бўлса, у холис мунофиқ бўлади; кимда улардан бири бўлса, уни тарк этмагунча унда нифоқнинг бир хислати бўлади: ишониб топширилса, хиёнат қилади; гапирса, ёлғон гапиради; аҳд қилса, аҳдига хилоф қилади; жанжаллашса, сўкиниб (ҳаддан ошиб) кетади», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يَقُمْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Qadr kechasini iymon va (Allohdan) savob umidida (ibodat bilan) tursa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Қадр кечасини иймон ва (Аллоҳдан) савоб умидида (ибодат билан) турса, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَارَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ انْتَدَبَ اللَّهُ لِمَنْ خَرَجَ فِي سَبِيلِهِ لاَ يُخْرِجُهُ إِلاَّ إِيمَانٌ بِي وَتَصْدِيقٌ بِرُسُلِي أَنْ أُرْجِعَهُ بِمَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ، أَوْ أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ، وَلَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي مَا قَعَدْتُ خَلْفَ سَرِيَّةٍ، وَلَوَدِدْتُ أَنِّي أُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ أُحْيَا، ثُمَّ أُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا، ثُمَّ أُقْتَلُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh yoʻlida — uni faqat Allohga va Uning paygʻambarlariga iymon undagan, boshqa hech narsa undamagan holda — (jangga) chiqqan kishini Alloh, agar tirik qaytsa, savob yoki oʻlja bilan (mukofotlaydi); agar (shahid boʻlib) oʻlsa, jannatga kiritadi. Agar ummatimga ogʻir boʻlmaganida, men (jihodga ketayotgan) hech bir saryadan (qoʻshindan) orqada qolmasdim. Men Alloh yoʻlida shahid boʻlishni, soʻng tiriltirilishni, yana shahid boʻlishni, yana tiriltirilishni, yana shahid boʻlishni juda istar edim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ йўлида — уни фақат Аллоҳга ва Унинг пайғамбарларига иймон ундаган, бошқа ҳеч нарса ундамаган ҳолда — (жангга) чиққан кишини Аллоҳ, агар тирик қайца, савоб ёки ўлжа билан (мукофотлайди); агар (шаҳид бўлиб) ўлса, жаннатга киритади. Агар умматимга оғир бўлмаганида, мен (жиҳодга кетаётган) ҳеч бир сарядан (қўшиндан) орқада қолмасдим. Мен Аллоҳ йўлида шаҳид бўлишни, сўнг тирилтирилишни, яна шаҳид бўлишни, яна тирилтирилишни, яна шаҳид бўлишни жуда истар эдим», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazon (kechalari)da iymon va (Allohdan) savob umidida (qiyom-namoz bilan) tursa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазон (кечалари)да иймон ва (Аллоҳдан) савоб умидида (қиём-намоз билан) турса, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ سَلاَمٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazon (oyi)da iymon va (Allohdan) savob umidida roʻza tutsa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазон (ойи)да иймон ва (Аллоҳдан) савоб умидида рўза туца, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ مُطَهَّرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ مَعْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْغِفَارِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الدِّينَ يُسْرٌ، وَلَنْ يُشَادَّ الدِّينَ أَحَدٌ إِلاَّ غَلَبَهُ، فَسَدِّدُوا وَقَارِبُوا وَأَبْشِرُوا، وَاسْتَعِينُوا بِالْغَدْوَةِ وَالرَّوْحَةِ وَشَىْءٍ مِنَ الدُّلْجَةِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Din yengildir. Kim dinda (haddan oshib) oʻzini ortiqcha qiynasa, din uni yengib qoʻyadi (u davom ettira olmaydi). Bas, (haddan oshmay) toʻgʻri yoʻl tutinglar, (kamolatga) yaqinlashinglar, xushxabar olinglar va ertalab, kechqurun hamda kechaning (oxirgi) bir qismida (ibodat bilan) madad olinglar», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Дин енгилдир. Ким динда (ҳаддан ошиб) ўзини ортиқча қийнаса, дин уни енгиб қўяди (у давом эттира олмайди). Бас, (ҳаддан ошмай) тўғри йўл тутинглар, (камолатга) яқинлашинглар, хушхабар олинглар ва эрталаб, кечқурун ҳамда кечанинг (охирги) бир қисмида (ибодат билан) мадад олинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ أَوَّلَ مَا قَدِمَ الْمَدِينَةَ نَزَلَ عَلَى أَجْدَادِهِ ـ أَوْ قَالَ أَخْوَالِهِ ـ مِنَ الأَنْصَارِ، وَأَنَّهُ صَلَّى قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ شَهْرًا، أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا، وَكَانَ يُعْجِبُهُ أَنْ تَكُونَ قِبْلَتُهُ قِبَلَ الْبَيْتِ، وَأَنَّهُ صَلَّى أَوَّلَ صَلاَةٍ صَلاَّهَا صَلاَةَ الْعَصْرِ، وَصَلَّى مَعَهُ قَوْمٌ، فَخَرَجَ رَجُلٌ مِمَّنْ صَلَّى مَعَهُ، فَمَرَّ عَلَى أَهْلِ مَسْجِدٍ، وَهُمْ رَاكِعُونَ فَقَالَ أَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِبَلَ مَكَّةَ، فَدَارُوا كَمَا هُمْ قِبَلَ الْبَيْتِ، وَكَانَتِ الْيَهُودُ قَدْ أَعْجَبَهُمْ إِذْ كَانَ يُصَلِّي قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ، وَأَهْلُ الْكِتَابِ، فَلَمَّا وَلَّى وَجْهَهُ قِبَلَ الْبَيْتِ أَنْكَرُوا ذَلِكَ‏.‏ قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ فِي حَدِيثِهِ هَذَا أَنَّهُ مَاتَ عَلَى الْقِبْلَةِ قَبْلَ أَنْ تُحَوَّلَ رِجَالٌ وَقُتِلُوا، فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ فِيهِمْ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="2" aya_start="143" aya_end="143"]{‏وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ‏}‏

Al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Madinaga kelganlarida, avval ansorlardan boʻlgan bobolari (yoki togʻalari) huzurida turdilar. U zot oʻn olti yoki oʻn yetti oy Baytul-Maqdis (Quddus) tomonga qarab namoz oʻqidilar, lekin Kaʼbaga (Makkaga) qarab namoz oʻqishni istardilar. U zot Kaʼbaga qarab oʻqigan birinchi namozlari baʼzi kishilar bilan birga (oʻqigan) asr namozi boʻldi. Soʻng u namozni u zot bilan oʻqiganlardan biri (masjiddan) chiqib, (Quddusga qarab) ruku qilayotgan bir guruh kishilar yonidan oʻtdi-da: «Allohga qasamki, men Rasululloh ﷺ bilan Makka (Kaʼba) tomonga qarab namoz oʻqiganimga guvohlik beraman», — dedi. Buni eshitib, u kishilar darhol Kaʼba tomonga burilishdi. Yahudiylar va kitob ahli Paygʻambar ﷺ ning Quddusga qarab namoz oʻqishlaridan xursand boʻlishar edi; lekin u zot namozda Kaʼba tomonga burilganlarida, buni yoqtirmadilar. Al-Baro qoʻshimcha qiladi: «Biz namozda Kaʼba (Makka) tomonga burilishimizdan oldin baʼzi musulmonlar vafot etgan yoki oʻldirilgan edi va biz ular haqida (namozlari toʻgʻrisida) nima deyishni bilmasdik. Shunda Alloh: ‹Alloh sizning iymoningizni (namozingizni) zoye qilmaydi› (Baqara, 143) degan (oyatni) nozil qildi.»Ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Мадинага келганларида, аввал ансорлардан бўлган боболари (ёки тоғалари) ҳузурида турдилар. У зот ўн олти ёки ўн етти ой Байтул-Мақдис (Қуддус) томонга қараб намоз ўқидилар, лекин Каъбага (Маккага) қараб намоз ўқишни истардилар. У зот Каъбага қараб ўқиган биринчи намозлари баъзи кишилар билан бирга (ўқиган) аср намози бўлди. Сўнг у намозни у зот билан ўқиганлардан бири (масжиддан) чиқиб, (Қуддусга қараб) руку қилаётган бир гуруҳ кишилар ёнидан ўтди-да: «Аллоҳга қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺ билан Макка (Каъба) томонга қараб намоз ўқиганимга гувоҳлик бераман», — деди. Буни эшитиб, у кишилар дарҳол Каъба томонга бурилишди. Яҳудийлар ва китоб аҳли Пайғамбар ﷺ нинг Қуддусга қараб намоз ўқишларидан хурсанд бўлишар эди; лекин у зот намозда Каъба томонга бурилганларида, буни ёқтирмадилар. Ал-Баро қўшимча қилади: «Биз намозда Каъба (Макка) томонга бурилишимиздан олдин баъзи мусулмонлар вафот этган ёки ўлдирилган эди ва биз улар ҳақида (намозлари тўғрисида) нима дейишни билмасдик. Шунда Аллоҳ: ‹Аллоҳ сизнинг иймонингизни (намозингизни) зое қилмайди› (Бақара, 143) деган (оятни) нозил қилди.»

قَالَ مَالِكٌ أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا أَسْلَمَ الْعَبْدُ فَحَسُنَ إِسْلاَمُهُ يُكَفِّرُ اللَّهُ عَنْهُ كُلَّ سَيِّئَةٍ كَانَ زَلَفَهَا، وَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ الْقِصَاصُ، الْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ، وَالسَّيِّئَةُ بِمِثْلِهَا إِلاَّ أَنْ يَتَجَاوَزَ اللَّهُ عَنْهَا ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi Islomni chin dildan qabul qilsa, Alloh uning oʻtgan barcha gunohlarini kechiradi. Shundan keyin hisob-kitob boshlanadi: har bir yaxshi amali oʻn baravardan yetti yuz baravargacha (savob bilan) yoziladi, bir yomon amal esa Alloh kechirmasa, oʻzicha (bir gunoh) yoziladi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши Исломни чин дилдан қабул қилса, Аллоҳ унинг ўтган барча гуноҳларини кечиради. Шундан кейин ҳисоб-китоб бошланади: ҳар бир яхши амали ўн баравардан етти юз бараваргача (савоб билан) ёзилади, бир ёмон амал эса Аллоҳ кечирмаса, ўзича (бир гуноҳ) ёзилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَحْسَنَ أَحَدُكُمْ إِسْلاَمَهُ، فَكُلُّ حَسَنَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ، وَكُلُّ سَيِّئَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِمِثْلِهَا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz Islomini chiroyli qilsa, har bir yaxshi amali oʻn baravardan yetti yuz baravargacha (savob bilan) yoziladi, har bir yomon amal esa oʻzicha (bir gunoh) yoziladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз Исломини чиройли қилса, ҳар бир яхши амали ўн баравардан етти юз бараваргача (савоб билан) ёзилади, ҳар бир ёмон амал эса ўзича (бир гуноҳ) ёзилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا امْرَأَةٌ قَالَ ‏"‏ مَنْ هَذِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فُلاَنَةُ‏.‏ تَذْكُرُ مِنْ صَلاَتِهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَهْ، عَلَيْكُمْ بِمَا تُطِيقُونَ، فَوَاللَّهِ لاَ يَمَلُّ اللَّهُ حَتَّى تَمَلُّوا ‏"‏‏.‏ وَكَانَ أَحَبَّ الدِّينِ إِلَيْهِ مَا دَامَ عَلَيْهِ صَاحِبُهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ kirib keldilar, yonimda bir ayol oʻtirgan edi. U zot: «Bu kim?» — dedilar. Men: «Falon ayol», — deb uning (haddan ortiq) namoz oʻqishini aytdim. U zot (buni yoqtirmay): «Kuchingiz yetadigan amallarni qilinglar! Allohga qasamki, Alloh (savob berishdan) charchamaydi, lekin sizlar charchaysizlar. Allohga eng suyukli amal — bardavom (doimiy) qilinganidir», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ кириб келдилар, ёнимда бир аёл ўтирган эди. У зот: «Бу ким?» — дедилар. Мен: «Фалон аёл», — деб унинг (ҳаддан ортиқ) намоз ўқишини айтдим. У зот (буни ёқтирмай): «Кучингиз етадиган амалларни қилинглар! Аллоҳга қасамки, Аллоҳ (савоб беришдан) чарчамайди, лекин сизлар чарчайсизлар. Аллоҳга энг суюкли амал — бардавом (доимий) қилинганидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ شَعِيرَةٍ مِنْ خَيْرٍ، وَيَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ بُرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ، وَيَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَبَانُ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ حَدَّثَنَا أَنَسٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مِنْ إِيمَانٍ ‏"‏‏.‏ مَكَانَ ‏"‏ مِنْ خَيْرٍ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim ‹Lo ilaha illalloh› desa-yu, qalbida bir arpa donasi ogʻirligicha yaxshilik (iymon) boʻlsa, doʻzaxdan chiqariladi. Kim ‹Lo ilaha illalloh› desa-yu, qalbida bir bugʻdoy donasi ogʻirligicha yaxshilik boʻlsa, doʻzaxdan chiqariladi. Kim ‹Lo ilaha illalloh› desa-yu, qalbida bir zarra ogʻirligicha yaxshilik boʻlsa, doʻzaxdan chiqariladi», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деса-ю, қалбида бир арпа донаси оғирлигича яхшилик (иймон) бўлса, дўзахдан чиқарилади. Ким ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деса-ю, қалбида бир буғдой донаси оғирлигича яхшилик бўлса, дўзахдан чиқарилади. Ким ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деса-ю, қалбида бир зарра оғирлигича яхшилик бўлса, дўзахдан чиқарилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ، سَمِعَ جَعْفَرَ بْنَ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ، أَخْبَرَنَا قَيْسُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الْيَهُودِ قَالَ لَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، آيَةٌ فِي كِتَابِكُمْ تَقْرَءُونَهَا لَوْ عَلَيْنَا مَعْشَرَ الْيَهُودِ نَزَلَتْ لاَتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا‏.‏ قَالَ أَىُّ آيَةٍ قَالَ ‏[quran sura="5" aya_start="3" aya_end="3"]{‏الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا‏}‏‏.‏ قَالَ عُمَرُ قَدْ عَرَفْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ وَالْمَكَانَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ قَائِمٌ بِعَرَفَةَ يَوْمَ جُمُعَةٍ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir yahudiy menga: «Ey moʻminlar amiri! Kitobingizda barchangiz oʻqiydigan bir oyat bor; agar u bizga nozil boʻlganida, biz oʻsha (nozil boʻlgan) kunni bayram qilib olardik», — dedi. Umar: «Qaysi oyat?» — deb soʻradi. Yahudiy: «‹Bugun dininggizni komil qildim, sizga neʼmatimni toʻliq berdim va sizlarga din sifatida Islomni tanladim› (Moida, 3)», — dedi. Umar: «Albatta, biz bu oyat Paygʻambarga qachon va qayerda nozil boʻlganini bilamiz: u juma kuni, Paygʻambar ﷺ Arafotda turganlarida (yaʼni Haj kuni) edi», — dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир яҳудий менга: «Эй мўминлар амири! Китобингизда барчангиз ўқийдиган бир оят бор; агар у бизга нозил бўлганида, биз ўша (нозил бўлган) кунни байрам қилиб олардик», — деди. Умар: «Қайси оят?» — деб сўради. Яҳудий: «‹Бугун дининггизни комил қилдим, сизга неъматимни тўлиқ бердим ва сизларга дин сифатида Исломни танладим› (Моида, 3)», — деди. Умар: «Албатта, биз бу оят Пайғамбарга қачон ва қаерда нозил бўлганини биламиз: у жума куни, Пайғамбар ﷺ Арафотда турганларида (яъни Ҳаж куни) эди», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي سُهَيْلِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ، يَقُولُ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ، ثَائِرُ الرَّأْسِ، يُسْمَعُ دَوِيُّ صَوْتِهِ، وَلاَ يُفْقَهُ مَا يَقُولُ حَتَّى دَنَا، فَإِذَا هُوَ يَسْأَلُ عَنِ الإِسْلاَمِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَمْسُ صَلَوَاتٍ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ هَلْ عَلَىَّ غَيْرُهَا قَالَ ‏"‏ لاَ، إِلاَّ أَنْ تَطَوَّعَ ‏"‏‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَصِيَامُ رَمَضَانَ ‏"‏‏.‏ قَالَ هَلْ عَلَىَّ غَيْرُهُ قَالَ ‏"‏ لاَ، إِلاَّ أَنْ تَطَوَّعَ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَذَكَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الزَّكَاةَ‏.‏ قَالَ هَلْ عَلَىَّ غَيْرُهَا قَالَ ‏"‏ لاَ، إِلاَّ أَنْ تَطَوَّعَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَدْبَرَ الرَّجُلُ وَهُوَ يَقُولُ وَاللَّهِ لاَ أَزِيدُ عَلَى هَذَا وَلاَ أَنْقُصُ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَفْلَحَ إِنْ صَدَقَ ‏"‏‏.‏

Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Najddan sochlari toʻzgʻigan bir kishi Rasululloh ﷺ ning oldiga keldi. Biz uning baland ovozini eshitardik-u, lekin nima deyayotganini tushunmasdik; nihoyat u yaqinlashganida, Islom haqida soʻrayotganini bildik. Rasululloh ﷺ: «Kechayu kunduz (sutkada) besh vaqt namozni (toʻkis) ado etishing (lozim)», — dedilar. U kishi: «Bundan boshqa (namoz) bormi?» — dedi. U zot: «Yoʻq, faqat nafl oʻqimoqchi boʻlsang (mayli)», — dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ramazon oyida roʻza tutishing (lozim)», — dedilar. U: «Bundan boshqa roʻza bormi?» — dedi. U zot: «Yoʻq, faqat nafl tutmoqchi boʻlsang (mayli)», — dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Zakot berishing (lozim)», — dedilar. U: «Bundan boshqa berishim kerak boʻlgan narsa bormi?» — dedi. U zot: «Yoʻq, faqat oʻzing (nafl) sadaqa bermoqchi boʻlsang (mayli)», — dedilar. Soʻng u kishi: «Allohga qasamki, men bundan na kam, na ortiq qilaman», — deb (orqasiga) qaytdi. Rasululloh ﷺ: «Agar aytgani rost boʻlsa, u najot topadi (jannatga kiradi)», — dedilar.Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Нажддан сочлари тўзғиган бир киши Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келди. Биз унинг баланд овозини эшитардик-у, лекин нима деяётганини тушунмасдик; ниҳоят у яқинлашганида, Ислом ҳақида сўраётганини билдик. Расулуллоҳ ﷺ: «Кечаю кундуз (суткада) беш вақт намозни (тўкис) адо этишинг (лозим)», — дедилар. У киши: «Бундан бошқа (намоз) борми?» — деди. У зот: «Йўқ, фақат нафл ўқимоқчи бўлсанг (майли)», — дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Рамазон ойида рўза тутишинг (лозим)», — дедилар. У: «Бундан бошқа рўза борми?» — деди. У зот: «Йўқ, фақат нафл тутмоқчи бўлсанг (майли)», — дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Закот беришинг (лозим)», — дедилар. У: «Бундан бошқа беришим керак бўлган нарса борми?» — деди. У зот: «Йўқ, фақат ўзинг (нафл) садақа бермоқчи бўлсанг (майли)», — дедилар. Сўнг у киши: «Аллоҳга қасамки, мен бундан на кам, на ортиқ қиламан», — деб (орқасига) қайтди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар айтгани рост бўлса, у нажот топади (жаннатга киради)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيٍّ الْمَنْجُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنِ الْحَسَنِ، وَمُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اتَّبَعَ جَنَازَةَ مُسْلِمٍ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا، وَكَانَ مَعَهُ حَتَّى يُصَلَّى عَلَيْهَا، وَيَفْرُغَ مِنْ دَفْنِهَا، فَإِنَّهُ يَرْجِعُ مِنَ الأَجْرِ بِقِيرَاطَيْنِ، كُلُّ قِيرَاطٍ مِثْلُ أُحُدٍ، وَمَنْ صَلَّى عَلَيْهَا ثُمَّ رَجَعَ قَبْلَ أَنْ تُدْفَنَ فَإِنَّهُ يَرْجِعُ بِقِيرَاطٍ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ عُثْمَانُ الْمُؤَذِّنُ قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim musulmonning janozasiga iymon va (Allohdan) savob umidida hamroh boʻlib, janoza namozi oʻqilib, dafn marosimi tugagunicha (u bilan birga) tursa, ikki qirot savob bilan qaytadi. Har bir qirot Uhud (togʻi)dek (kattadir). Kim faqat janoza namozini oʻqib, dafndan oldin qaytsa, bir qirot savob bilan qaytadi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мусулмоннинг жанозасига иймон ва (Аллоҳдан) савоб умидида ҳамроҳ бўлиб, жаноза намози ўқилиб, дафн маросими тугагунича (у билан бирга) турса, икки қирот савоб билан қайтади. Ҳар бир қирот Уҳуд (тоғи)дек (каттадир). Ким фақат жаноза намозини ўқиб, дафндан олдин қайца, бир қирот савоб билан қайтади», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا وَائِلٍ عَنِ الْمُرْجِئَةِ،، فَقَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ، وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Musulmonni soʻkish — fisq (gunoh), uni oʻldirish — kufrdir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мусулмонни сўкиш — фисқ (гуноҳ), уни ўлдириш — куфрдир», — дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يُخْبِرُ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ، فَتَلاَحَى رَجُلاَنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي خَرَجْتُ لأُخْبِرَكُمْ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ، وَإِنَّهُ تَلاَحَى فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ فَرُفِعَتْ وَعَسَى أَنْ يَكُونَ خَيْرًا لَكُمُ الْتَمِسُوهَا فِي السَّبْعِ وَالتِّسْعِ وَالْخَمْسِ ‏"‏‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ odamlarga Qadr kechasi (qaysi kun ekani) haqida xabar berish uchun chiqdilar. Shunda ikki musulmon kishi oʻrtasida janjal boʻlib qoldi. Paygʻambar ﷺ: «Men sizlarga Qadr kechasi (qaysi kun ekani) haqida xabar berish uchun chiqqan edim; lekin falonchi bilan falonchi janjallashib qolgani sababli, uning ilmi koʻtarilib ketdi (men unutdim) — balki bu siz uchun yaxshiroqdir. Endi uni (Ramazonning oxirgi oʻn kechasidagi) yettinchi, toʻqqizinchi va beshinchi (kechalarda) izlanglar», — dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ одамларга Қадр кечаси (қайси кун экани) ҳақида хабар бериш учун чиқдилар. Шунда икки мусулмон киши ўртасида жанжал бўлиб қолди. Пайғамбар ﷺ: «Мен сизларга Қадр кечаси (қайси кун экани) ҳақида хабар бериш учун чиққан эдим; лекин фалончи билан фалончи жанжаллашиб қолгани сабабли, унинг илми кўтарилиб кетди (мен унутдим) — балки бу сиз учун яхшироқдир. Энди уни (Рамазоннинг охирги ўн кечасидаги) еттинчи, тўққизинчи ва бешинчи (кечаларда) изланглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَارِزًا يَوْمًا لِلنَّاسِ، فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ مَا الإِيمَانُ قَالَ ‏"‏ الإِيمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَبِلِقَائِهِ وَرُسُلِهِ، وَتُؤْمِنَ بِالْبَعْثِ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا الإِسْلاَمُ قَالَ ‏"‏ الإِسْلاَمُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكَ بِهِ، وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ، وَتُؤَدِّيَ الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ، وَتَصُومَ رَمَضَانَ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا الإِحْسَانُ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَتَى السَّاعَةُ قَالَ ‏"‏ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ، وَسَأُخْبِرُكَ عَنْ أَشْرَاطِهَا إِذَا وَلَدَتِ الأَمَةُ رَبَّهَا، وَإِذَا تَطَاوَلَ رُعَاةُ الإِبِلِ الْبُهْمُ فِي الْبُنْيَانِ، فِي خَمْسٍ لاَ يَعْلَمُهُنَّ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ تَلاَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏[quran sura="31" aya_start="34" aya_end="34"]{‏إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ‏}‏ الآيَةَ‏.‏ ثُمَّ أَدْبَرَ فَقَالَ ‏"‏ رُدُّوهُ ‏"‏‏.‏ فَلَمْ يَرَوْا شَيْئًا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَذَا جِبْرِيلُ جَاءَ يُعَلِّمُ النَّاسَ دِينَهُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعَلَ ذَلِكَ كُلَّهُ مِنَ الإِيمَانِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ odamlar bilan oʻtirganlarida, (farishta) Jabroil kelib: «Iymon nima?» — deb soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Iymon — Allohga, Uning farishtalariga, Unga roʻbaroʻ boʻlishga (uchrashuvga), Uning paygʻambarlariga va qayta tirilishga ishonishingdir», — dedilar. Soʻng u: «Islom nima?» — deb soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Islom — yolgʻiz Allohga ibodat qilishing, Unga hech narsani sherik qilmasliging, namozni (toʻkis) ado etishing, farz zakotni berishing va Ramazon oyida roʻza tutishingdir», — dedilar. Soʻng u: «Ehson nima?» — deb soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Ehson — Allohga Uni koʻrib turgandek ibodat qilishingdir; agar sen Uni koʻrmasang ham, U seni koʻrib turibdi (deb bilishingdir)», — dedilar. Soʻng u: «Qiyomat qachon boʻladi?» — deb soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Bu haqda soʻralayotgan kishi soʻrovchidan koʻra koʻproq bilmaydi. Lekin men senga uning alomatlarini aytib beraman: choʻri oʻz xojasini tugʻishi; va qora tuya boqadigan yalangoyoq, yalangʻoch choʻponlarning baland binolar qurishda bir-biri bilan maqtanib bellashishi. (Qiyomat) — Allohdan boshqa hech kim bilmaydigan besh narsadan biridir», — dedilar va: «‹Albatta, Qiyomat (Soat) ilmi Alloh huzuridadir...› (Luqmon, 34)» degan (oyatni) oʻqidilar. Soʻng u kishi (Jabroil) ketdi. Paygʻambar ﷺ sahobalariga uni chaqirishni buyurdilar, lekin ular (uni) koʻrmadilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Bu — odamlarga dinlarini oʻrgatgani kelgan Jabroil edi», — dedilar. Abu Abdulloh (Buxoriy) dedi: U zot bularning hammasini iymondan (deb) hisobladilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ одамлар билан ўтирганларида, (фаришта) Жаброил келиб: «Иймон нима?» — деб сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Иймон — Аллоҳга, Унинг фаришталарига, Унга рўбарў бўлишга (учрашувга), Унинг пайғамбарларига ва қайта тирилишга ишонишингдир», — дедилар. Сўнг у: «Ислом нима?» — деб сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом — ёлғиз Аллоҳга ибодат қилишинг, Унга ҳеч нарсани шерик қилмаслигинг, намозни (тўкис) адо этишинг, фарз закотни беришинг ва Рамазон ойида рўза тутишингдир», — дедилар. Сўнг у: «Эҳсон нима?» — деб сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳсон — Аллоҳга Уни кўриб тургандек ибодат қилишингдир; агар сен Уни кўрмасанг ҳам, У сени кўриб турибди (деб билишингдир)», — дедилар. Сўнг у: «Қиёмат қачон бўлади?» — деб сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ҳақда сўралаётган киши сўровчидан кўра кўпроқ билмайди. Лекин мен сенга унинг аломатларини айтиб бераман: чўри ўз хожасини туғиши; ва қора туя боқадиган ялангоёқ, яланғоч чўпонларнинг баланд бинолар қуришда бир-бири билан мақтаниб беллашиши. (Қиёмат) — Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайдиган беш нарсадан биридир», — дедилар ва: «‹Албатта, Қиёмат (Соат) илми Аллоҳ ҳузуридадир...› (Луқмон, 34)» деган (оятни) ўқидилар. Сўнг у киши (Жаброил) кетди. Пайғамбар ﷺ саҳобаларига уни чақиришни буюрдилар, лекин улар (уни) кўрмадилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Бу — одамларга динларини ўргатгани келган Жаброил эди», — дедилар. Абу Абдуллоҳ (Бухорий) деди: У зот буларнинг ҳаммасини иймондан (деб) ҳисобладилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ، أَنَّ هِرَقْلَ، قَالَ لَهُ سَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ، فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ‏.‏ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ، فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ، لاَ يَسْخَطُهُ أَحَدٌ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Sufyon menga xabar berdiki, Hiraql unga shunday dedi: «Men sendan ular (Muhammadning izdoshlari) koʻpayyaptimi yoki kamayyaptimi deb soʻradim, sen koʻpayyaptini aytding. Darhaqiqat, iymon ishi toʻliq boʻlgunicha shunday (boʻladi). Men sendan birortasi uning diniga (Islomga) kirganidan keyin undan norozi boʻlib, (dinni) tark etayaptimi deb soʻradim, sen yoʻq deding. Darhaqiqat, bu — chin iymon (alomati)dir: uning xushligi qalbga kirib, u bilan toʻliq aralashganida, hech kim undan norozi boʻla olmaydi.»Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Суфён менга хабар бердики, Ҳирақл унга шундай деди: «Мен сендан улар (Муҳаммаднинг издошлари) кўпайяптими ёки камайяптими деб сўрадим, сен кўпайяптини айтдинг. Дарҳақиқат, иймон иши тўлиқ бўлгунича шундай (бўлади). Мен сендан бирортаси унинг динига (Исломга) кирганидан кейин ундан норози бўлиб, (динни) тарк этаяптими деб сўрадим, сен йўқ дединг. Дарҳақиқат, бу — чин иймон (аломати)дир: унинг хушлиги қалбга кириб, у билан тўлиқ аралашганида, ҳеч ким ундан норози бўла олмайди.»

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْحَلاَلُ بَيِّنٌ وَالْحَرَامُ بَيِّنٌ، وَبَيْنَهُمَا مُشَبَّهَاتٌ لاَ يَعْلَمُهَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ، فَمَنِ اتَّقَى الْمُشَبَّهَاتِ اسْتَبْرَأَ لِدِيِنِهِ وَعِرْضِهِ، وَمَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهَاتِ كَرَاعٍ يَرْعَى حَوْلَ الْحِمَى، يُوشِكُ أَنْ يُوَاقِعَهُ‏.‏ أَلاَ وَإِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمًى، أَلاَ إِنَّ حِمَى اللَّهِ فِي أَرْضِهِ مَحَارِمُهُ، أَلاَ وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ، وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ‏.‏ أَلاَ وَهِيَ الْقَلْبُ ‏"‏‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Halol — ravshan, harom ham — ravshan; ular orasida esa koʻp odamlar bilmaydigan shubhali narsalar bor. Kim shubhali narsalardan saqlansa, dinini va obroʻyini saqlagan boʻladi. Kim shubhali narsalarga (botib) ketsa, (qoʻriqxona) yaqinida (mol) boqayotgan choʻponga oʻxshaydi — u har on (qoʻriqxonaga) tushib ketishi mumkin. Ogoh boʻlinglar, har bir podshohning bir qoʻriqxonasi bor; Allohning yerdagi qoʻriqxonasi esa Uning harom (qilgan) narsalaridir. Ogoh boʻlinglar, tanada bir parcha goʻsht bor: agar u sogʻlom (toʻgʻri) boʻlsa, butun tana sogʻlom boʻladi; agar u buzilsa, butun tana buziladi. Bilingki, u — qalbdir», — dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ҳалол — равшан, ҳаром ҳам — равшан; улар орасида эса кўп одамлар билмайдиган шубҳали нарсалар бор. Ким шубҳали нарсалардан сақланса, динини ва обрўйини сақлаган бўлади. Ким шубҳали нарсаларга (ботиб) кеца, (қўриқхона) яқинида (мол) боқаётган чўпонга ўхшайди — у ҳар он (қўриқхонага) тушиб кетиши мумкин. Огоҳ бўлинглар, ҳар бир подшоҳнинг бир қўриқхонаси бор; Аллоҳнинг ердаги қўриқхонаси эса Унинг ҳаром (қилган) нарсаларидир. Огоҳ бўлинглар, танада бир парча гўшт бор: агар у соғлом (тўғри) бўлса, бутун тана соғлом бўлади; агар у бузилса, бутун тана бузилади. Билингки, у — қалбдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ كُنْتُ أَقْعُدُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ، يُجْلِسُنِي عَلَى سَرِيرِهِ فَقَالَ أَقِمْ عِنْدِي حَتَّى أَجْعَلَ لَكَ سَهْمًا مِنْ مَالِي، فَأَقَمْتُ مَعَهُ شَهْرَيْنِ، ثُمَّ قَالَ إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ الْقَوْمُ أَوْ مَنِ الْوَفْدُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا رَبِيعَةُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ ـ أَوْ بِالْوَفْدِ ـ غَيْرَ خَزَايَا وَلاَ نَدَامَى ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّا لاَ نَسْتَطِيعُ أَنْ نَأْتِيَكَ إِلاَّ فِي شَهْرِ الْحَرَامِ، وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ هَذَا الْحَىُّ مِنْ كُفَّارِ مُضَرَ، فَمُرْنَا بِأَمْرٍ فَصْلٍ، نُخْبِرْ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا، وَنَدْخُلْ بِهِ الْجَنَّةَ‏.‏ وَسَأَلُوهُ عَنِ الأَشْرِبَةِ‏.‏ فَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ، وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، أَمَرَهُمْ بِالإِيمَانِ بِاللَّهِ وَحْدَهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَدْرُونَ مَا الإِيمَانُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامُ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ، وَصِيَامُ رَمَضَانَ، وَأَنْ تُعْطُوا مِنَ الْمَغْنَمِ الْخُمُسَ ‏"‏‏.‏ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ عَنِ الْحَنْتَمِ وَالدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُزَفَّتِ‏.‏ وَرُبَّمَا قَالَ الْمُقَيَّرِ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ احْفَظُوهُنَّ وَأَخْبِرُوا بِهِنَّ مَنْ وَرَاءَكُمْ ‏"‏‏.‏

Abu Jamradan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbos bilan oʻtirardim; u meni oʻz joyiga oʻtqazardi. U menga: ‹Mol-mulkimdan senga ulush berishim uchun men bilan birga qol›, — dedi. Shunday qilib, men u bilan ikki oy qoldim. Bir kuni u (menga) shuni soʻzlab berdi: Abdul Qays qabilasining elchilari Paygʻambar ﷺ huzuriga kelganlarida, u zot: «(Siz) qaysi qavmdansiz?» (yoki: «Qaysi elchilarsiz?») — deb soʻradilar. Ular: «Biz Rabiʼa (qabilasi)danmiz», — dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Marhabo, ey qavm! — na xorlik, na nadomat (koʻrmaysizlar)», — dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz sizning oldingizga faqat harom (urush taqiqlangan) oyda kela olamiz; biz bilan sizning oraliqda Muzar (qabilasi)ning kofirlari bor. Bizga biror (aniq) yaxshi (amal)ni buyuringki, biz uni ortda qoldirganlarimizga (oilamizga) yetkazaylik va (unga amal qilib) jannatga kiraylik», — dedilar. Soʻng (qaysi) ichimliklar (haqida) soʻradilar. Paygʻambar ﷺ ularni toʻrt narsaga buyurdilar va toʻrt narsadan qaytardilar. U zot ularni yolgʻiz Allohga iymon keltirishga buyurib: «Yolgʻiz Allohga iymon keltirish nima ekanini bilasizlarmi?» — dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «(Bu) — ‹Allohdan boʻlak haq maʼbud yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli› deb guvohlik berish, namozni (toʻkis) ado etish, zakot berish, Ramazon (oyi)da roʻza tutish va oʻljadan xumus (beshdan bir)ni berishdir», — dedilar. Soʻng ularni toʻrt narsadan: hantam, dubbo, naqir va muzaffat (yoki muqayyar) — (yaʼni ichida xamr-may tayyorlanadigan idishlar)dan qaytardilar. Paygʻambar ﷺ: «Bularni yodlab olinglar va ortda qoldirganlaringizga (qavmingizga) yetkazinglar», — dedilar.Абу Жамрадан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббос билан ўтирардим; у мени ўз жойига ўтқазарди. У менга: ‹Мол-мулкимдан сенга улуш беришим учун мен билан бирга қол›, — деди. Шундай қилиб, мен у билан икки ой қолдим. Бир куни у (менга) шуни сўзлаб берди: Абдул Қайс қабиласининг элчилари Пайғамбар ﷺ ҳузурига келганларида, у зот: «(Сиз) қайси қавмдансиз?» (ёки: «Қайси элчиларсиз?») — деб сўрадилар. Улар: «Биз Рабиъа (қабиласи)данмиз», — дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Марҳабо, эй қавм! — на хорлик, на надомат (кўрмайсизлар)», — дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз сизнинг олдингизга фақат ҳаром (уруш тақиқланган) ойда кела оламиз; биз билан сизнинг оралиқда Музар (қабиласи)нинг кофирлари бор. Бизга бирор (аниқ) яхши (амал)ни буюрингки, биз уни ортда қолдирганларимизга (оиламизга) етказайлик ва (унга амал қилиб) жаннатга кирайлик», — дедилар. Сўнг (қайси) ичимликлар (ҳақида) сўрадилар. Пайғамбар ﷺ уларни тўрт нарсага буюрдилар ва тўрт нарсадан қайтардилар. У зот уларни ёлғиз Аллоҳга иймон келтиришга буюриб: «Ёлғиз Аллоҳга иймон келтириш нима эканини биласизларми?» — дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «(Бу) — ‹Аллоҳдан бўлак ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули› деб гувоҳлик бериш, намозни (тўкис) адо этиш, закот бериш, Рамазон (ойи)да рўза тутиш ва ўлжадан хумус (бешдан бир)ни беришдир», — дедилар. Сўнг уларни тўрт нарсадан: ҳантам, дуббо, нақир ва музаффат (ёки муқайяр) — (яъни ичида хамр-май тайёрланадиган идишлар)дан қайтардилар. Пайғамбар ﷺ: «Буларни ёдлаб олинглар ва ортда қолдирганларингизга (қавмингизга) етказинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ، وَلِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ، فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا، أَوِ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا، فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ ‏"‏‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amallar niyatlarga bogʻliqdir va har bir kishiga faqat niyat qilgan narsasi (boʻladi). Bas, kimning hijrati Alloh va Uning Rasuli (rizosi) uchun boʻlsa, uning hijrati Alloh va Uning Rasuliga (yozilur). Kimning hijrati erishadigan dunyosi yoki uylanadigan ayoli uchun boʻlsa, uning hijrati oʻsha hijrat qilgan narsasiga (yozilur)», — dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амаллар ниятларга боғлиқдир ва ҳар бир кишига фақат ният қилган нарсаси (бўлади). Бас, кимнинг ҳижрати Аллоҳ ва Унинг Расули (ризоси) учун бўлса, унинг ҳижрати Аллоҳ ва Унинг Расулига (ёзилур). Кимнинг ҳижрати эришадиган дунёси ёки уйланадиган аёли учун бўлса, унинг ҳижрати ўша ҳижрат қилган нарсасига (ёзилур)», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَنْفَقَ الرَّجُلُ عَلَى أَهْلِهِ يَحْتَسِبُهَا فَهُوَ لَهُ صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kishi oilasiga Alloh (rizosi) uchun, savob umidida (mol) sarflasa, bu unga sadaqa boʻladi», — dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Киши оиласига Аллоҳ (ризоси) учун, савоб умидида (мол) сарфласа, бу унга садақа бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ "إِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ إِلَّا أُجِرْتَ عَلَيْهَا حَتَّى مَا تَجْعَلُ فِي فَمِ امْرَأَتِكَ"

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh (rizosi) uchun sarflagan har bir narsangga — hatto xotiningning ogʻziga solgan bir luqmaga ham — savob beriladi», — dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ (ризоси) учун сарфлаган ҳар бир нарсангга — ҳатто хотинингнинг оғзига солган бир луқмага ҳам — савоб берилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى إِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ga shularga (rioya qilishga) bayʼat qildim: namozni (toʻkis) ado etish, zakot berish va har bir musulmonga samimiy (xayrixoh) boʻlish.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ га шуларга (риоя қилишга) байъат қилдим: намозни (тўкис) адо этиш, закот бериш ва ҳар бир мусулмонга самимий (хайрихоҳ) бўлиш.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلاَقَةَ، قَالَ سَمِعْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ يَوْمَ مَاتَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَامَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ عَلَيْكُمْ بِاتِّقَاءِ اللَّهِ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، وَالْوَقَارِ وَالسَّكِينَةِ حَتَّى يَأْتِيَكُمْ أَمِيرٌ، فَإِنَّمَا يَأْتِيكُمُ الآنَ، ثُمَّ قَالَ اسْتَعْفُوا لأَمِيرِكُمْ، فَإِنَّهُ كَانَ يُحِبُّ الْعَفْوَ‏.‏ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ، فَإِنِّي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أُبَايِعُكَ عَلَى الإِسْلاَمِ‏.‏ فَشَرَطَ عَلَىَّ وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ‏.‏ فَبَايَعْتُهُ عَلَى هَذَا، وَرَبِّ هَذَا الْمَسْجِدِ إِنِّي لَنَاصِحٌ لَكُمْ‏.‏ ثُمَّ اسْتَغْفَرَ وَنَزَلَ‏.‏

Ziyod ibn Iloqadan rivoyat qilinadi: Men Jarir ibn Abdullohni eshitganman. Mugʻira ibn Shuʼba vafot etgan kuni u (minbarga) chiqib, Allohga hamdu sano aytdi-da: «Yolgʻiz, sherigi boʻlmagan Allohdan qoʻrqinglar. (Yangi) amir kelgunicha vazmin va xotirjam boʻlinglar — u tez orada keladi. (Vafot etgan) amiringiz uchun Allohdan magʻfirat soʻranglar, chunki u (ham) kechirishni yaxshi koʻrardi», — dedi. Jarir (soʻzida davom etib): «Ammo baʼd, men Paygʻambar ﷺ ning oldiga borib: ‹Sizga Islom (uzra) bayʼat qilaman›, — dedim. Paygʻambar ﷺ menga har bir musulmonga samimiy (xayrixoh) boʻlishni shart qildilar; men ham shunga bayʼat qildim. Mana shu masjidning Robbiga qasamki, men sizlarga (musulmonlarga) samimiyman», — dedi. Soʻng Jarir Allohdan magʻfirat soʻrab, (minbardan) tushdi.Зиёд ибн Илоқадан ривоят қилинади: Мен Жарир ибн Абдуллоҳни эшитганман. Муғира ибн Шуъба вафот этган куни у (минбарга) чиқиб, Аллоҳга ҳамду сано айтди-да: «Ёлғиз, шериги бўлмаган Аллоҳдан қўрқинглар. (Янги) амир келгунича вазмин ва хотиржам бўлинглар — у тез орада келади. (Вафот этган) амирингиз учун Аллоҳдан мағфират сўранглар, чунки у (ҳам) кечиришни яхши кўрарди», — деди. Жарир (сўзида давом этиб): «Аммо баъд, мен Пайғамбар ﷺ нинг олдига бориб: ‹Сизга Ислом (узра) байъат қиламан›, — дедим. Пайғамбар ﷺ менга ҳар бир мусулмонга самимий (хайрихоҳ) бўлишни шарт қилдилар; мен ҳам шунга байъат қилдим. Мана шу масжиднинг Роббига қасамки, мен сизларга (мусулмонларга) самимийман», — деди. Сўнг Жарир Аллоҳдан мағфират сўраб, (минбардан) тушди.