حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْبَرَاءُ ـ وَهْوَ غَيْرُ كَذُوبٍ ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ. لَمْ يَحْنِ أَحَدٌ مِنَّا ظَهْرَهُ حَتَّى يَقَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَاجِدًا، ثُمَّ نَقَعُ سُجُودًا بَعْدَهُ.
Baroʼ (ibn Ozib) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — u yolgʻonchi emas edi: Rasululloh ﷺ ‹Samiʼalloohu liman hamidah› desa, Paygʻambar ﷺ sajda qilmaguncha bizdan hech kim belini (sajdaga) egmas edi; soʻng biz u zotdan keyin sajda qilar edik.Барў (ибн Озиб) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — у ёлғончи эмас эди: Расулуллоҳ ﷺ ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деса, Пайғамбар ﷺ сажда қилмагунча биздан ҳеч ким белини (саждага) эгмас эди; сўнг биз у зотдан кейин сажда қилар эдик.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ، يَخْطُبُ قَالَ حَدَّثَنَا الْبَرَاءُ، وَكَانَ، غَيْرَ كَذُوبٍ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا صَلَّوْا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَامُوا قِيَامًا حَتَّى يَرَوْنَهُ قَدْ سَجَدَ.
Baroʼ (ibn Ozib) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — u yolgʻonchi emas edi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqib, u zot rukuʼdan boshlarini koʻtarganida, biz — u zotni sajda qilayotgan holda koʻrguncha — tik turaverar edik.Барў (ибн Озиб) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — у ёлғончи эмас эди: Биз Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқиб, у зот рукуъдан бошларини кўтарганида, биз — у зотни сажда қилаётган ҳолда кўргунча — тик тураверар эдик.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيٍّ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي سَفَرٍ فَقَرَأَ فِي الْعِشَاءِ فِي إِحْدَى الرَّكْعَتَيْنِ بِالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ.
Baroʼ (ibn Ozib) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ safarda edilar va xufton namozining birinchi ikki rakatidan birida ‹Vat-tiini vaz-zaytun› (Tin surasi)ni oʻqidilar.Барў (ибн Озиб) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сафарда эдилар ва хуфтон намозининг биринчи икки ракатидан бирида ‹Ват-тиини ваз-зайтун› (Тин сураси)ни ўқидилар.
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، سَمِعَ الْبَرَاءَ، رضى الله عنه قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ [quran sura="95" aya_start="1" aya_end="1"]{وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ} فِي الْعِشَاءِ، وَمَا سَمِعْتُ أَحَدًا أَحْسَنَ صَوْتًا مِنْهُ أَوْ قِرَاءَةً.
Baroʼ (ibn Ozib) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ni xufton namozida ‹Vat-tiini vaz-zaytun› (Tin surasi)ni oʻqiyotgan holda eshitdim; men Paygʻambar ﷺ ning ovozlaridan shirinroq yoki tilovatidan yaxshiroq (tilovatni) hech eshitmagan edim.Барў (ибн Озиб) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ ни хуфтон намозида ‹Ват-тиини ваз-зайтун› (Тин сураси)ни ўқиётган ҳолда эшитдим; мен Пайғамбар ﷺ нинг овозларидан ширинроқ ёки тиловатидан яхшироқ (тиловатни) ҳеч эшитмаган эдим.
حَدَّثَنَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَكَمُ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ كَانَ رُكُوعُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَسُجُودُهُ وَبَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ وَإِذَا رَفَعَ مِنَ الرُّكُوعِ، مَا خَلاَ الْقِيَامَ وَالْقُعُودَ، قَرِيبًا مِنَ السَّوَاءِ.
Baroʼ (ibn Ozib) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning rukuʼ, sajda, ikki sajda orasidagi oʻtirish va rukuʼdan keyingi (tik) turishi — qiyom (namozda tik turish) va quʼud (namozda oʻtirish)dan tashqari — taxminan teng (uzunlikda) boʻlar edi.Барў (ибн Озиб) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг рукуъ, сажда, икки сажда орасидаги ўтириш ва рукуъдан кейинги (тик) туриши — қиём (намозда тик туриш) ва қуъуд (намозда ўтириш)дан ташқари — тахминан тенг (узунликда) бўлар эди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ رُكُوعُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَسُجُودُهُ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَبَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ قَرِيبًا مِنَ السَّوَاءِ.
Baroʼ (ibn Ozib) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning rukuʼ, sajda, rukuʼdan keyingi (tik) turish va ikki sajda orasidagi (oʻtirish) muddati teng (uzunlikda) boʻlar edi.Барў (ибн Озиб) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг рукуъ, сажда, рукуъдан кейинги (тик) туриш ва икки сажда орасидаги (ўтириш) муддати тенг (узунликда) бўлар эди.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْخَطْمِيِّ، حَدَّثَنَا الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ ـ وَهْوَ غَيْرُ كَذُوبٍ ـ قَالَ كُنَّا نُصَلِّي خَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ. لَمْ يَحْنِ أَحَدٌ مِنَّا ظَهْرَهُ حَتَّى يَضَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَبْهَتَهُ عَلَى الأَرْضِ.
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — u yolgʻonchi emas edi: Biz Paygʻambar ﷺ orqasida namoz oʻqir edik; u zot ‹Samiʼalloohu liman hamidah› deganlarida, Paygʻambar ﷺ peshanalarini yerga qoʻyguncha bizdan hech kim belini (sajdaga) egmas edi.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — у ёлғончи эмас эди: Биз Пайғамбар ﷺ орқасида намоз ўқир эдик; у зот ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деганларида, Пайғамбар ﷺ пешаналарини ерга қўйгунча биздан ҳеч ким белини (саждага) эгмас эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الزُّبَيْرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ كَانَ سُجُودُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرُكُوعُهُ، وَقُعُودُهُ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ قَرِيبًا مِنَ السَّوَاءِ.
Baroʼ (ibn Ozib) (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning sajda, rukuʼ va ikki sajda orasidagi oʻtirishda (sarflagan) vaqti taxminan teng edi.Барў (ибн Озиб) (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг сажда, рукуъ ва икки сажда орасидаги ўтиришда (сарфлаган) вақти тахминан тенг эди.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي زُبَيْدٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فَقَالَ " إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ مِنْ يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ، ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ، فَمَنْ فَعَلَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا ".
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning xutba qilayotgan holda shunday deganlarini eshitdim: «Bu kunda (Iyd-ul-azhaning birinchi kunida) qilinadigan birinchi ish — namoz (oʻqish)dir; namozdan qaytgach, biz qurbonliklarimizni (Alloh nomi bilan) soʻyamiz; kim shunday qilsa, u bizning sunnatimizga koʻra amal qilgan boʻladi», — dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг хутба қилаётган ҳолда шундай деганларини эшитдим: «Бу кунда (Ийд-ул-азҳанинг биринчи кунида) қилинадиган биринчи иш — намоз (ўқиш)дир; намоздан қайтгач, биз қурбонликларимизни (Аллоҳ номи билан) сўямиз; ким шундай қилса, у бизнинг суннатимизга кўра амал қилган бўлади», — дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَطَبَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الأَضْحَى بَعْدَ الصَّلاَةِ فَقَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَنَسَكَ نُسُكَنَا فَقَدْ أَصَابَ النُّسُكَ، وَمَنْ نَسَكَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّهُ قَبْلَ الصَّلاَةِ، وَلاَ نُسُكَ لَهُ ". فَقَالَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ خَالُ الْبَرَاءِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَإِنِّي نَسَكْتُ شَاتِي قَبْلَ الصَّلاَةِ، وَعَرَفْتُ أَنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ، وَأَحْبَبْتُ أَنْ تَكُونَ شَاتِي أَوَّلَ مَا يُذْبَحُ فِي بَيْتِي، فَذَبَحْتُ شَاتِي وَتَغَدَّيْتُ قَبْلَ أَنْ آتِيَ الصَّلاَةَ. قَالَ " شَاتُكَ شَاةُ لَحْمٍ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَإِنَّ عِنْدَنَا عَنَاقًا لَنَا جَذَعَةً هِيَ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ شَاتَيْنِ، أَفَتَجْزِي عَنِّي قَالَ " نَعَمْ، وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ".
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Nahr kuni namoz oʻqigandan keyin xutba qilib: «Kim biz kabi namoz oʻqisa va biz kabi (qurbonlik) soʻysa, uning nusuki (qurbonligi) Alloh tomonidan qabul qilinadi. Kim qurbonligini iyd namozidan oldin soʻysa, u qurbonlik qilmagan boʻladi», — dedilar. Baroʼning amakisi Abu Burda ibn Niyor: «Yo Rasululloh, men qoʻyimni iyd namozidan oldin soʻydim va bugunni yeb-ichadigan (spirtli ichimlik emas) kun deb oʻyladim, hamda qoʻyim uyimda birinchi soʻyilgan (qurbonlik) boʻlishini yoqtirdim. Bas, qoʻyimni soʻydim va namozga kelishdan oldin taomimni yedim», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sen soʻygan qoʻy — (oddiy) goʻsht, xolos (nusuk emas)», — dedilar. U (Abu Burda): «Yo Rasululloh, mening bir yosh urgʻochi echkim bor — u menga ikki qoʻydan sevimliroq. U mening nomimdan nusuk (qurbonlik) sifatida kifoya qiladimi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha, u senga kifoya qiladi, lekin sendan keyin hech kimga (nusuk sifatida) kifoya qilmaydi», — dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Наҳр куни намоз ўқигандан кейин хутба қилиб: «Ким биз каби намоз ўқиса ва биз каби (қурбонлик) сўйса, унинг нусуки (қурбонлиги) Аллоҳ томонидан қабул қилинади. Ким қурбонлигини ийд намозидан олдин сўйса, у қурбонлик қилмаган бўлади», — дедилар. Барўнинг амакиси Абу Бурда ибн Ниёр: «Ё Расулуллоҳ, мен қўйимни ийд намозидан олдин сўйдим ва бугунни еб-ичадиган (спиртли ичимлик эмас) кун деб ўйладим, ҳамда қўйим уйимда биринчи сўйилган (қурбонлик) бўлишини ёқтирдим. Бас, қўйимни сўйдим ва намозга келишдан олдин таомимни едим», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сен сўйган қўй — (оддий) гўшт, холос (нусук эмас)», — дедилар. У (Абу Бурда): «Ё Расулуллоҳ, менинг бир ёш урғочи эчким бор — у менга икки қўйдан севимлироқ. У менинг номимдан нусук (қурбонлик) сифатида кифоя қиладими?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, у сенга кифоя қилади, лекин сендан кейин ҳеч кимга (нусук сифатида) кифоя қилмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا آدَمُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا زُبَيْدٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ فِي يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ، ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا، وَمَنْ نَحَرَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ قَدَّمَهُ لأَهْلِهِ، لَيْسَ مِنَ النُّسْكِ فِي شَىْءٍ ". فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ذَبَحْتُ وَعِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ. فَقَالَ " اجْعَلْهُ مَكَانَهُ، وَلَنْ تُوفِيَ أَوْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ".
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bu kunimizda qilishimiz lozim boʻlgan birinchi narsa — namoz (oʻqish), soʻng qaytib qurbonlik soʻyish. Bas, kimki shunday qilsa, u bizning sunnatimizga koʻra amal qildi; kim qurbonlikni namozdan oldin soʻydi, u — (oddiy) goʻsht, xolos — uni oilasiga taqdim etdi, u nusuk (qurbonlik) hisoblanmaydi», — dedilar. Ansordan Abu Burda ibn Niyor ismli kishi: «Yo Rasululloh, men nusukni (namozdan oldin) soʻydim, lekin mening bir yosh urgʻochi echkim bor — u kattaroq qoʻydan yaxshiroq», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni birinchisi oʻrniga qurbonlik qil, lekin sendan keyin hech kimga (qurbonlik sifatida) kifoya qilmaydi», — dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бу кунимизда қилишимиз лозим бўлган биринчи нарса — намоз (ўқиш), сўнг қайтиб қурбонлик сўйиш. Бас, кимки шундай қилса, у бизнинг суннатимизга кўра амал қилди; ким қурбонликни намоздан олдин сўйди, у — (оддий) гўшт, холос — уни оиласига тақдим этди, у нусук (қурбонлик) ҳисобланмайди», — дедилар. Ансордан Абу Бурда ибн Ниёр исмли киши: «Ё Расулуллоҳ, мен нусукни (намоздан олдин) сўйдим, лекин менинг бир ёш урғочи эчким бор — у каттароқ қўйдан яхшироқ», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни биринчиси ўрнига қурбонлик қил, лекин сендан кейин ҳеч кимга (қурбонлик сифатида) кифоя қилмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ خَطَبَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ قَالَ " إِنَّ أَوَّلَ مَا نَبْدَأُ بِهِ فِي يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نُصَلِّيَ ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ أَصَابَ سُنَّتَنَا، وَمَنْ ذَبَحَ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ فَإِنَّمَا هُوَ لَحْمٌ عَجَّلَهُ لأَهْلِهِ، لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَىْءٍ ". فَقَامَ خَالِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَنَا ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أُصَلِّيَ وَعِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ. قَالَ " اجْعَلْهَا مَكَانَهَا ـ أَوْ قَالَ اذْبَحْهَا ـ وَلَنْ تَجْزِيَ جَذَعَةٌ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ".
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Nahr kuni (Iyd-ul-azha) xutba qilib: «Bu kunimizda qilishimiz lozim boʻlgan birinchi narsa — namoz (oʻqish), soʻng qaytib (qurbonliklarimizni) soʻyish. Bas, kimki shunday qilsa, u bizning sunnatimizga koʻra amal qildi; kim namozdan oldin soʻydi, u — (oddiy) goʻsht, xolos — uni oilasiga taqdim etdi, u hech qaysi jihatdan qurbonlik hisoblanmaydi», — dedilar. Mening amakim Abu Burda ibn Niyor turib: «Yo Rasululloh, men qurbonlikni namozdan oldin soʻydim, lekin mening bir yosh urgʻochi echkim bor — u kattaroq qoʻydan yaxshiroq», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni birinchisi oʻrniga soʻy; bunday echki sendan keyin hech kimga qurbonlik hisoblanmaydi», — dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Наҳр куни (Ийд-ул-азҳа) хутба қилиб: «Бу кунимизда қилишимиз лозим бўлган биринчи нарса — намоз (ўқиш), сўнг қайтиб (қурбонликларимизни) сўйиш. Бас, кимки шундай қилса, у бизнинг суннатимизга кўра амал қилди; ким намоздан олдин сўйди, у — (оддий) гўшт, холос — уни оиласига тақдим этди, у ҳеч қайси жиҳатдан қурбонлик ҳисобланмайди», — дедилар. Менинг амаким Абу Бурда ибн Ниёр туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен қурбонликни намоздан олдин сўйдим, лекин менинг бир ёш урғочи эчким бор — у каттароқ қўйдан яхшироқ», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни биринчиси ўрнига сўй; бундай эчки сендан кейин ҳеч кимга қурбонлик ҳисобланмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أَضْحًى إِلَى الْبَقِيعِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ وَقَالَ " إِنَّ أَوَّلَ نُسُكِنَا فِي يَوْمِنَا هَذَا أَنْ نَبْدَأَ بِالصَّلاَةِ، ثُمَّ نَرْجِعَ فَنَنْحَرَ، فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدْ وَافَقَ سُنَّتَنَا، وَمَنْ ذَبَحَ قَبْلَ ذَلِكَ فَإِنَّمَا هُوَ شَىْءٌ عَجَّلَهُ لأَهْلِهِ، لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَىْءٍ ". فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي ذَبَحْتُ وَعِنْدِي جَذَعَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُسِنَّةٍ. قَالَ " اذْبَحْهَا، وَلاَ تَفِي عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ".
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Iyd-ul-azha kuni Baqiʼ (Madinadagi qabriston) tomonga bordilar va (Iyd-ul-azhaning) ikki rakat namozini oʻqidilar, soʻng bizga yuzlanib: «Bu kunimizda birinchi ibodatimiz — namoz oʻqish; soʻng biz qaytib, qurbonlikni soʻyamiz; kim shunday qilsa, u bizning sunnatimizga mos (amal qildi); kim qurbonligini bundan oldin (yaʼni namozdan oldin) soʻydi, u — oʻz oilasi uchun oldindan tayyorlagan narsa, xolos — u nusuk (qurbonlik) hisoblanmaydi», — dedilar. Bir kishi turib: «Yo Rasululloh, men (hayvonni namozdan oldin) soʻydim, lekin mening bir yosh urgʻochi echkim bor — u kattaroq qoʻydan yaxshiroq», — dedi. Paygʻambar ﷺ unga: «Uni soʻy. Lekin shunga oʻxshash qurbonlik sendan keyin hech kimga kifoya qilmaydi», — dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Ийд-ул-азҳа куни Бақиъ (Мадинадаги қабристон) томонга бордилар ва (Ийд-ул-азҳанинг) икки ракат намозини ўқидилар, сўнг бизга юзланиб: «Бу кунимизда биринчи ибодатимиз — намоз ўқиш; сўнг биз қайтиб, қурбонликни сўямиз; ким шундай қилса, у бизнинг суннатимизга мос (амал қилди); ким қурбонлигини бундан олдин (яъни намоздан олдин) сўйди, у — ўз оиласи учун олдиндан тайёрлаган нарса, холос — у нусук (қурбонлик) ҳисобланмайди», — дедилар. Бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен (ҳайвонни намоздан олдин) сўйдим, лекин менинг бир ёш урғочи эчким бор — у каттароқ қўйдан яхшироқ», — деди. Пайғамбар ﷺ унга: «Уни сўй. Лекин шунга ўхшаш қурбонлик сендан кейин ҳеч кимга кифоя қилмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ بَعْدَ الصَّلاَةِ فَقَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَتَنَا وَنَسَكَ نُسْكَنَا فَقَدْ أَصَابَ النُّسُكَ، وَمَنْ نَسَكَ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَتِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ ". فَقَامَ أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ لَقَدْ نَسَكْتُ قَبْلَ أَنْ أَخْرُجَ إِلَى الصَّلاَةِ، وَعَرَفْتُ أَنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ أَكْلٍ وَشُرْبٍ فَتَعَجَّلْتُ وَأَكَلْتُ وَأَطْعَمْتُ أَهْلِي وَجِيرَانِي. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تِلْكَ شَاةُ لَحْمٍ ". قَالَ فَإِنَّ عِنْدِي عَنَاقَ جَذَعَةٍ، هِيَ خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ، فَهَلْ تَجْزِي عَنِّي قَالَ " نَعَمْ، وَلَنْ تَجْزِيَ عَنْ أَحَدٍ بَعْدَكَ ".
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nahr kuni Rasululloh ﷺ iyd namozidan keyin xutba qilib: «Kim biz kabi namoz oʻqisa va biz kabi qurbonlik soʻysa, u bizning (nusuk) — qurbonlik soʻyish — sunnatimizga koʻra amal qildi; kim qurbonligini namozdan oldin soʻydi, u — (oddiy) qoʻy goʻshti, xolos (qurbonlik emas)», — dedilar. Abu Burda ibn Niyor turib: «Yo Rasululloh, Allohga qasamki, men qurbonligimni (iyd) namozini oʻqishdan oldin soʻydim va bugunni yeb-ichadigan (spirtli ichimlik emas) kun deb oʻyladim, shuning uchun (soʻyishda) shoshildim va (oʻzim) yedim hamda oilam va qoʻshnilarimga ham yedirdim», — dedi. Rasululloh ﷺ: «U — (oddiy) qoʻy goʻshti, xolos (qurbonlik emas)», — dedilar. Soʻng Abu Burda: «Mening bir yosh urgʻochi echkim bor va shubhasiz, u ikki qoʻydan yaxshiroq. U menga qurbonlik sifatida kifoya qiladimi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha. Lekin sendan keyin hech kimga (qurbonlik sifatida) kifoya qilmaydi», — dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Наҳр куни Расулуллоҳ ﷺ ийд намозидан кейин хутба қилиб: «Ким биз каби намоз ўқиса ва биз каби қурбонлик сўйса, у бизнинг (нусук) — қурбонлик сўйиш — суннатимизга кўра амал қилди; ким қурбонлигини намоздан олдин сўйди, у — (оддий) қўй гўшти, холос (қурбонлик эмас)», — дедилар. Абу Бурда ибн Ниёр туриб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен қурбонлигимни (ийд) намозини ўқишдан олдин сўйдим ва бугунни еб-ичадиган (спиртли ичимлик эмас) кун деб ўйладим, шунинг учун (сўйишда) шошилдим ва (ўзим) едим ҳамда оилам ва қўшниларимга ҳам едирдим», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У — (оддий) қўй гўшти, холос (қурбонлик эмас)», — дедилар. Сўнг Абу Бурда: «Менинг бир ёш урғочи эчким бор ва шубҳасиз, у икки қўйдан яхшироқ. У менга қурбонлик сифатида кифоя қиладими?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа. Лекин сендан кейин ҳеч кимга (қурбонлик сифатида) кифоя қилмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ أَوَّلَ مَا قَدِمَ الْمَدِينَةَ نَزَلَ عَلَى أَجْدَادِهِ ـ أَوْ قَالَ أَخْوَالِهِ ـ مِنَ الأَنْصَارِ، وَأَنَّهُ صَلَّى قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ شَهْرًا، أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا، وَكَانَ يُعْجِبُهُ أَنْ تَكُونَ قِبْلَتُهُ قِبَلَ الْبَيْتِ، وَأَنَّهُ صَلَّى أَوَّلَ صَلاَةٍ صَلاَّهَا صَلاَةَ الْعَصْرِ، وَصَلَّى مَعَهُ قَوْمٌ، فَخَرَجَ رَجُلٌ مِمَّنْ صَلَّى مَعَهُ، فَمَرَّ عَلَى أَهْلِ مَسْجِدٍ، وَهُمْ رَاكِعُونَ فَقَالَ أَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِبَلَ مَكَّةَ، فَدَارُوا كَمَا هُمْ قِبَلَ الْبَيْتِ، وَكَانَتِ الْيَهُودُ قَدْ أَعْجَبَهُمْ إِذْ كَانَ يُصَلِّي قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ، وَأَهْلُ الْكِتَابِ، فَلَمَّا وَلَّى وَجْهَهُ قِبَلَ الْبَيْتِ أَنْكَرُوا ذَلِكَ. قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ فِي حَدِيثِهِ هَذَا أَنَّهُ مَاتَ عَلَى الْقِبْلَةِ قَبْلَ أَنْ تُحَوَّلَ رِجَالٌ وَقُتِلُوا، فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ فِيهِمْ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="2" aya_start="143" aya_end="143"]{وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ}
Al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Madinaga kelganlarida, avval ansorlardan boʻlgan bobolari (yoki togʻalari) huzurida turdilar. U zot oʻn olti yoki oʻn yetti oy Baytul-Maqdis (Quddus) tomonga qarab namoz oʻqidilar, lekin Kaʼbaga (Makkaga) qarab namoz oʻqishni istardilar. U zot Kaʼbaga qarab oʻqigan birinchi namozlari baʼzi kishilar bilan birga (oʻqigan) asr namozi boʻldi. Soʻng u namozni u zot bilan oʻqiganlardan biri (masjiddan) chiqib, (Quddusga qarab) ruku qilayotgan bir guruh kishilar yonidan oʻtdi-da: «Allohga qasamki, men Rasululloh ﷺ bilan Makka (Kaʼba) tomonga qarab namoz oʻqiganimga guvohlik beraman», — dedi. Buni eshitib, u kishilar darhol Kaʼba tomonga burilishdi. Yahudiylar va kitob ahli Paygʻambar ﷺ ning Quddusga qarab namoz oʻqishlaridan xursand boʻlishar edi; lekin u zot namozda Kaʼba tomonga burilganlarida, buni yoqtirmadilar. Al-Baro qoʻshimcha qiladi: «Biz namozda Kaʼba (Makka) tomonga burilishimizdan oldin baʼzi musulmonlar vafot etgan yoki oʻldirilgan edi va biz ular haqida (namozlari toʻgʻrisida) nima deyishni bilmasdik. Shunda Alloh: ‹Alloh sizning iymoningizni (namozingizni) zoye qilmaydi› (Baqara, 143) degan (oyatni) nozil qildi.»Ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Мадинага келганларида, аввал ансорлардан бўлган боболари (ёки тоғалари) ҳузурида турдилар. У зот ўн олти ёки ўн етти ой Байтул-Мақдис (Қуддус) томонга қараб намоз ўқидилар, лекин Каъбага (Маккага) қараб намоз ўқишни истардилар. У зот Каъбага қараб ўқиган биринчи намозлари баъзи кишилар билан бирга (ўқиган) аср намози бўлди. Сўнг у намозни у зот билан ўқиганлардан бири (масжиддан) чиқиб, (Қуддусга қараб) руку қилаётган бир гуруҳ кишилар ёнидан ўтди-да: «Аллоҳга қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺ билан Макка (Каъба) томонга қараб намоз ўқиганимга гувоҳлик бераман», — деди. Буни эшитиб, у кишилар дарҳол Каъба томонга бурилишди. Яҳудийлар ва китоб аҳли Пайғамбар ﷺ нинг Қуддусга қараб намоз ўқишларидан хурсанд бўлишар эди; лекин у зот намозда Каъба томонга бурилганларида, буни ёқтирмадилар. Ал-Баро қўшимча қилади: «Биз намозда Каъба (Макка) томонга бурилишимиздан олдин баъзи мусулмонлар вафот этган ёки ўлдирилган эди ва биз улар ҳақида (намозлари тўғрисида) нима дейишни билмасдик. Шунда Аллоҳ: ‹Аллоҳ сизнинг иймонингизни (намозингизни) зое қилмайди› (Бақара, 143) деган (оятни) нозил қилди.»
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَشْعَثِ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِسَبْعٍ، وَنَهَانَا عَنْ سَبْعٍ أَمَرَنَا بِاتِّبَاعِ الْجَنَائِزِ، وَعِيَادَةِ الْمَرِيضِ، وَإِجَابَةِ الدَّاعِي، وَنَصْرِ الْمَظْلُومِ، وَإِبْرَارِ الْقَسَمِ، وَرَدِّ السَّلاَمِ، وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ. وَنَهَانَا عَنْ آنِيَةِ الْفِضَّةِ، وَخَاتَمِ الذَّهَبِ، وَالْحَرِيرِ، وَالدِّيبَاجِ، وَالْقَسِّيِّ، وَالإِسْتَبْرَقِ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni yetti narsaga buyurdilar va boshqa yetti narsadan qaytardilar. U zot bizni: janozaga ergashishga, kasalni ziyorat qilishga, taklifni qabul qilishga, mazlumga yordam berishga, qasamlarni bajarishga, salomni qaytarishga va aksa urgan (kishiga) javob berishga — (aksa urgan kishi: ‹Alhamdulillah›, — desa, ‹Yarhamukallooh (Alloh senga rahm qilsin)›, — deyishga) — buyurdilar. U zot bizni: kumush idishlar (ishlatishdan), oltin uzuk taqishdan, ipak, deboj (sof ipak mato), qassiy va istabraq (ikki xil ipak mato kiyim)dan — qaytardilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни етти нарсага буюрдилар ва бошқа етти нарсадан қайтардилар. У зот бизни: жанозага эргашишга, касални зиёрат қилишга, таклифни қабул қилишга, мазлумга ёрдам беришга, қасамларни бажаришга, саломни қайтаришга ва акса урган (кишига) жавоб беришга — (акса урган киши: ‹Алҳамдулиллаҳ›, — деса, ‹Ярҳамукаллооҳ (Аллоҳ сенга раҳм қилсин)›, — дейишга) — буюрдилар. У зот бизни: кумуш идишлар (ишлатишдан), олтин узук тақишдан, ипак, дебож (соф ипак мато), қассий ва истабрақ (икки хил ипак мато кийим)дан — қайтардилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أُقْعِدَ الْمُؤْمِنُ فِي قَبْرِهِ أُتِيَ، ثُمَّ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، فَذَلِكَ قَوْلُهُ [quran sura="14" aya_start="27" aya_end="27"]{يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ} ". حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بِهَذَا وَزَادَ [quran sura="14" aya_start="27" aya_end="27"]{يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا} نَزَلَتْ فِي عَذَابِ الْقَبْرِ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Moʻmin banda qabrida oʻtirgʻizilganda, (farishtalar) unga keladi va u — Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq va Muhammad — Allohning Rasuli, deb — guvohlik beradi. Bu — Allohning: ‹Alloh iymon keltirganlarni (qabrda ham) sobit soʻz (kalimai tavhid) bilan sobit qiladi...› (Ibrohim, 27) — degan soʻziga mos keladi», — dedilar. Shuʼba yuqoridagidek rivoyat qildi va qoʻshdi: «‹Alloh iymon keltirganlarni... sobit qiladi› (Ibrohim, 27) — (oyati) qabr azobi haqida nozil boʻldi».Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мўмин банда қабрида ўтирғизилганда, (фаришталар) унга келади ва у — Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад — Аллоҳнинг Расули, деб — гувоҳлик беради. Бу — Аллоҳнинг: ‹Аллоҳ иймон келтирганларни (қабрда ҳам) собит сўз (калимаи тавҳид) билан собит қилади...› (Иброҳим, 27) — деган сўзига мос келади», — дедилар. Шуъба юқоридагидек ривоят қилди ва қўшди: «‹Аллоҳ иймон келтирганларни... собит қилади› (Иброҳим, 27) — (ояти) қабр азоби ҳақида нозил бўлди».
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّهُ سَمِعَ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ إِبْرَاهِيمُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ لَهُ مُرْضِعًا فِي الْجَنَّةِ ".
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ibrohim (Paygʻambar ﷺ ning oʻgʻli) vafot etganda, Rasululloh ﷺ: «Uning uchun jannatda (uni emizadigan) enaga (emizganchi) bor», — dedilar.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Иброҳим (Пайғамбар ﷺ нинг ўғли) вафот этганда, Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг учун жаннатда (уни эмизадиган) энага (эмизганчи) бор», — дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْقَعْدَةِ، فَأَبَى أَهْلُ مَكَّةَ أَنْ يَدَعُوهُ يَدْخُلُ مَكَّةَ، حَتَّى قَاضَاهُمْ لاَ يُدْخِلُ مَكَّةَ سِلاَحًا إِلاَّ فِي الْقِرَابِ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Zulqaʼda oyida umra uchun ehrom bogʻladi, lekin Makkaning (mushrik) ahli — u zot Makkaga qinidan boshqa (yaʼni yalangʻochlangan) hech qanday qurol olib kirmaslik sharti bilan kelishguncha — uni Makkaga kiritishni rad etdi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Зулқаъда ойида умра учун эҳром боғлади, лекин Макканинг (мушрик) аҳли — у зот Маккага қинидан бошқа (яъни яланғочланган) ҳеч қандай қурол олиб кирмаслик шарти билан келишгунча — уни Маккага киритишни рад этди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ الرَّجُلُ صَائِمًا، فَحَضَرَ الإِفْطَارُ، فَنَامَ قَبْلَ أَنْ يُفْطِرَ لَمْ يَأْكُلْ لَيْلَتَهُ وَلاَ يَوْمَهُ، حَتَّى يُمْسِيَ، وَإِنَّ قَيْسَ بْنَ صِرْمَةَ الأَنْصَارِيَّ كَانَ صَائِمًا، فَلَمَّا حَضَرَ الإِفْطَارُ أَتَى امْرَأَتَهُ، فَقَالَ لَهَا أَعِنْدَكِ طَعَامٌ قَالَتْ لاَ وَلَكِنْ أَنْطَلِقُ، فَأَطْلُبُ لَكَ. وَكَانَ يَوْمَهُ يَعْمَلُ، فَغَلَبَتْهُ عَيْنَاهُ، فَجَاءَتْهُ امْرَأَتُهُ، فَلَمَّا رَأَتْهُ قَالَتْ خَيْبَةً لَكَ. فَلَمَّا انْتَصَفَ النَّهَارُ غُشِيَ عَلَيْهِ، فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ [quran sura="2" aya_start="187" aya_end="187"]{أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ} فَفَرِحُوا بِهَا فَرَحًا شَدِيدًا، وَنَزَلَتْ [quran sura="2" aya_start="187" aya_end="187"]{وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ}.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muhammad ﷺ ning sahobalari orasida shunday odat bor edi: agar ulardan biri roʻzador boʻlib, (iftor uchun) taom keltirilsa-yu, lekin u yeyishdan oldin uxlab qolsa, u oʻsha kechasi va keyingi kun — to quyosh botguncha — yemas edi. Qays ibn Sirma al-Ansoriy roʻzador edi va iftor paytida zavjasi oldiga kelib, undan — yegani biror narsa bormi, deb — soʻradi. U: «Yoʻq, lekin men borib, senga (biror narsa) keltiraman», — dedi. U (Qays) kunduzi ogʻir ish qilar edi; shuning uchun uni uyqu yengdi va u uxlab qoldi. Zavjasi kelib uni koʻrganda: «Senga nadomat (afsus) boʻlsin!» — dedi. Keyingi kun peshin boʻlganda, u behush boʻlib qoldi va bu butun voqea Paygʻambar ﷺ ga (yetkazib) aytildi; shunda mana bu oyatlar nozil boʻldi: ‹Roʻza kechasi zavjalaringizga (yaqinlashish) sizlarga halol qilindi›. Bas, ular bundan juda xursand boʻldi. Soʻng Alloh yana: ‹Tongning oq ipi (yorugʻi) qora ipidan (qorongʻulikdan) sizlarga ajrab koʻringuncha yeb-ichinglar› (Baqara, 187) — (degan oyatni) nozil qildi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муҳаммад ﷺ нинг саҳобалари орасида шундай одат бор эди: агар улардан бири рўзадор бўлиб, (ифтор учун) таом келтирилса-ю, лекин у ейишдан олдин ухлаб қолса, у ўша кечаси ва кейинги кун — то қуёш ботгунча — емас эди. Қайс ибн Сирма ал-Ансорий рўзадор эди ва ифтор пайтида завжаси олдига келиб, ундан — егани бирор нарса борми, деб — сўради. У: «Йўқ, лекин мен бориб, сенга (бирор нарса) келтираман», — деди. У (Қайс) кундузи оғир иш қилар эди; шунинг учун уни уйқу енгди ва у ухлаб қолди. Завжаси келиб уни кўрганда: «Сенга надомат (афсус) бўлсин!» — деди. Кейинги кун пешин бўлганда, у беҳуш бўлиб қолди ва бу бутун воқеа Пайғамбар ﷺ га (етказиб) айтилди; шунда мана бу оятлар нозил бўлди: ‹Рўза кечаси завжаларингизга (яқинлашиш) сизларга ҳалол қилинди›. Бас, улар бундан жуда хурсанд бўлди. Сўнг Аллоҳ яна: ‹Тонгнинг оқ ипи (ёруғи) қора ипидан (қоронғуликдан) сизларга ажраб кўрингунча еб-ичинглар› (Бақара, 187) — (деган оятни) нозил қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَتَيْتَ مَضْجَعَكَ فَتَوَضَّأْ وُضُوءَكَ لِلصَّلاَةِ، ثُمَّ اضْطَجِعْ عَلَى شِقِّكَ الأَيْمَنِ، ثُمَّ قُلِ اللَّهُمَّ أَسْلَمْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ، وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ، وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ، رَغْبَةً وَرَهْبَةً إِلَيْكَ، لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ، اللَّهُمَّ آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ، وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ. فَإِنْ مُتَّ مِنْ لَيْلَتِكَ فَأَنْتَ عَلَى الْفِطْرَةِ، وَاجْعَلْهُنَّ آخِرَ مَا تَتَكَلَّمُ بِهِ ". قَالَ فَرَدَّدْتُهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا بَلَغْتُ " اللَّهُمَّ آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ ". قُلْتُ وَرَسُولِكَ. قَالَ " لاَ، وَنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ ".
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ menga: «Toʻshakka yotganingda, namoz tahoratidek tahorat ol, oʻng yoning bilan yotib, shunday ayt: ‹Allohumma aslamtu vajhi ilayka, va favvaztu amri ilayka, va aljaʼtu zahri ilayka, ragʻbatan va rahbatan ilayka. La maljaʼa va la manjaa minka illa ilayka. Allohumma amantu bi-kitabikallazi anzalta va bi-nabiyyikallazi arsalta› (Allohim, yuzimni Senga topshirdim, ishimni Senga havola qildim, (umid va) qoʻrquv bilan oʻzimni Senga tayadim. Senden (qochib) panoh va najot faqat Senga (qaytishdadir). Allohim, Sen nozil qilgan Kitobingga va Sen yuborgan Paygʻambaringga iymon keltirdim). Agar oʻsha kechasi vafot etsang, iymon (Islom) bilan vafot etasan; bu soʻzlar (uyqudan oldingi) eng oxirgi soʻzing boʻlsin», — dedilar. Men buni Paygʻambar ﷺ oldida takrorladim; ‹...bi-kitabikallazi anzalta›ga yetganimda: ‹va rasulika› — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Yoʻq, (uning oʻrniga): ‹va nabiyyikallazi arsalta› — (deb ayt)», — dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ менга: «Тўшакка ётганингда, намоз таҳоратидек таҳорат ол, ўнг ёнинг билан ётиб, шундай айт: ‹Аллоҳумма асламту важҳи илайка, ва фаввазту амри илайка, ва алжаъту заҳри илайка, рағбатан ва раҳбатан илайка. Ла малжаъа ва ла манжаа минка илла илайка. Аллоҳумма аманту би-китабикаллази анзалта ва би-набиййикаллази арсалта› (Аллоҳим, юзимни Сенга топширдим, ишимни Сенга ҳавола қилдим, (умид ва) қўрқув билан ўзимни Сенга таядим. Сенден (қочиб) паноҳ ва нажот фақат Сенга (қайтишдадир). Аллоҳим, Сен нозил қилган Китобингга ва Сен юборган Пайғамбарингга иймон келтирдим). Агар ўша кечаси вафот эцанг, иймон (Ислом) билан вафот этасан; бу сўзлар (уйқудан олдинги) энг охирги сўзинг бўлсин», — дедилар. Мен буни Пайғамбар ﷺ олдида такрорладим; ‹...би-китабикаллази анзалта›га етганимда: ‹ва расулика› — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Йўқ, (унинг ўрнига): ‹ва набиййикаллази арсалта› — (деб айт)», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا صَالَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهْلَ الْحُدَيْبِيَةِ كَتَبَ عَلِيٌّ بَيْنَهُمْ كِتَابًا فَكَتَبَ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ لاَ تَكْتُبْ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، لَوْ كُنْتَ رَسُولاً لَمْ نُقَاتِلْكَ. فَقَالَ لِعَلِيٍّ " امْحُهُ ". فَقَالَ عَلِيٌّ مَا أَنَا بِالَّذِي أَمْحَاهُ. فَمَحَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ، وَصَالَحَهُمْ عَلَى أَنْ يَدْخُلَ هُوَ وَأَصْحَابُهُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، وَلاَ يَدْخُلُوهَا إِلاَّ بِجُلُبَّانِ السِّلاَحِ، فَسَأَلُوهُ مَا جُلُبَّانُ السِّلاَحِ فَقَالَ الْقِرَابُ بِمَا فِيهِ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Hudaybiya ahli bilan sulh tuzganda, Ali ibn Abu Tolib hujjatni (sulhnomani) yozdi va unda: «Muhammad, Allohning Rasuli», — deb zikr qildi. Mushriklar: «‹Muhammad, Allohning Rasuli› deb yozma — chunki agar sen (haqiqatan) paygʻambar boʻlganingda, biz sen bilan jang qilmas edik», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ Alidan — uni (oʻchirib) tashlashni — soʻradi, lekin Ali: «Men uni oʻchiradigan kishi (boʻlmas)man», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ uni oʻzi oʻchirdi va ular bilan — Paygʻambar ﷺ va sahobalari Makkaga kirib, u yerda uch kun qolishi hamda qurollarini gʻilofda (olib) kirishi sharti bilan — sulh tuzdi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Ҳудайбия аҳли билан сулҳ тузганда, Али ибн Абу Толиб ҳужжатни (сулҳномани) ёзди ва унда: «Муҳаммад, Аллоҳнинг Расули», — деб зикр қилди. Мушриклар: «‹Муҳаммад, Аллоҳнинг Расули› деб ёзма — чунки агар сен (ҳақиқатан) пайғамбар бўлганингда, биз сен билан жанг қилмас эдик», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Алидан — уни (ўчириб) ташлашни — сўради, лекин Али: «Мен уни ўчирадиган киши (бўлмас)ман», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ уни ўзи ўчирди ва улар билан — Пайғамбар ﷺ ва саҳобалари Маккага кириб, у ерда уч кун қолиши ҳамда қуролларини ғилофда (олиб) кириши шарти билан — сулҳ тузди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْقَعْدَةِ، فَأَبَى أَهْلُ مَكَّةَ أَنْ يَدَعُوهُ يَدْخُلُ مَكَّةَ، حَتَّى قَاضَاهُمْ عَلَى أَنْ يُقِيمَ بِهَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، فَلَمَّا كَتَبُوا الْكِتَابَ كَتَبُوا هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَالُوا لاَ نُقِرُّ بِهَا، فَلَوْ نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ مَا مَنَعْنَاكَ، لَكِنْ أَنْتَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ. قَالَ " أَنَا رَسُولُ اللَّهِ وَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ". ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ " امْحُ رَسُولُ اللَّهِ ". قَالَ لاَ، وَاللَّهِ لاَ أَمْحُوكَ أَبَدًا، فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْكِتَابَ، فَكَتَبَ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، لاَ يَدْخُلُ مَكَّةَ سِلاَحٌ إِلاَّ فِي الْقِرَابِ، وَأَنْ لاَ يَخْرُجَ مِنْ أَهْلِهَا بِأَحَدٍ، إِنْ أَرَادَ أَنْ يَتَّبِعَهُ، وَأَنْ لاَ يَمْنَعَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِهِ أَرَادَ أَنْ يُقِيمَ بِهَا. فَلَمَّا دَخَلَهَا، وَمَضَى الأَجَلُ أَتَوْا عَلِيًّا، فَقَالُوا قُلْ لِصَاحِبِكَ اخْرُجْ عَنَّا فَقَدْ مَضَى الأَجَلُ. فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَبِعَتْهُمُ ابْنَةُ حَمْزَةَ يَا عَمِّ يَا عَمِّ. فَتَنَاوَلَهَا عَلِيٌّ فَأَخَذَ بِيَدِهَا، وَقَالَ لِفَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ دُونَكِ ابْنَةَ عَمِّكِ، احْمِلِيهَا. فَاخْتَصَمَ فِيهَا عَلِيٌّ وَزَيْدٌ وَجَعْفَرٌ، فَقَالَ عَلِيٌّ أَنَا أَحَقُّ بِهَا وَهْىَ ابْنَةُ عَمِّي. وَقَالَ جَعْفَرٌ ابْنَةُ عَمِّي وَخَالَتُهَا تَحْتِي. وَقَالَ زَيْدٌ ابْنَةُ أَخِي. فَقَضَى بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِخَالَتِهَا. وَقَالَ " الْخَالَةُ بِمَنْزِلَةِ الأُمِّ ". وَقَالَ لِعَلِيٍّ " أَنْتَ مِنِّي وَأَنَا مِنْكَ ". وَقَالَ لِجَعْفَرٍ " أَشْبَهْتَ خَلْقِي وَخُلُقِي ". وَقَالَ لِزَيْدٍ " أَنْتَ أَخُونَا وَمَوْلاَنَا ".
Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Zulqaʼda oyida umra qilishni niyat qilganda, Makka ahli — to u (Paygʻambar ﷺ) u yerda faqat uch kun qolishni vaʼda qilib, ular bilan masalani hal qilmaguncha — uni Makkaga kirishga qoʻymadi. Sulh hujjati yozilganda, (unda) quyidagi (soʻzlar) zikr qilindi: ‹Bular — Muhammad, Allohning Rasuli (sulh tuzishga) rozi boʻlgan shartlar(dir)›. Ular: «Biz bunga rozi boʻlmaymiz — chunki agar biz — sen Allohning Rasuli (deb) ishonganimizda, biz seni (Makkaga kirishdan) toʻsmas edik; lekin sen — Muhammad ibn Abdulloh(san)», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Men — Allohning Rasuli(man) va Muhammad ibn Abdulloh (ham)man», — dedilar. Soʻng u zot Aliga: «‹Allohning Rasuli› (degan soʻzlarni) oʻchir», — dedi, lekin Ali: «Yoʻq, Allohga qasamki, men sening ismingni hech qachon oʻchirmayman», — dedi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ hujjatni olib, (oʻzi): ‹Mana bu — Muhammad ibn Abdulloh rozi boʻlgan (narsa)dir: Makkaga qurollar — faqat gʻilofda boʻlishidan boshqa (holda) — kiritilmaydi; Makka ahlidan hech kim u (Paygʻambar ﷺ) bilan (chiqib ketishga) — u (yaʼni oʻsha makkalik) unga ergashishni xohlasa ham — qoʻyilmaydi; va u (Paygʻambar ﷺ) oʻz sahobalaridan birortasini — agar u Makkada qolishni xohlasa — (qolishdan) toʻsmaydi›, — deb yozdi. Paygʻambar ﷺ Makkaga kirib, (kelishilgan) muddat oʻtganda, makkaliklar Alining oldiga kelib: «Doʻstingga (yaʼni Paygʻambar ﷺ ga) ayt — chiqib ketsin, chunki (kelishilgan) muddat oʻtdi», — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ Makkadan chiqdi. Hamzaning qizi ularning (Paygʻambar ﷺ va sahobalarining) orqasidan: «Ey amaki! Ey amaki!» — deb yugurdi. Ali uni qabul qilib (qoʻlidan ushlab), Fotimaga: «Amakingning qizini ol», — dedi. Zayd va Jaʼfar uning haqida bahslashdi. Ali: «Men unga koʻproq haqdor(man) — chunki u mening amakimning qizi(dir)», — dedi. Jaʼfar: «U — mening amakimning qizi(dir) va uning xolasi mening xotinim(dir)», — dedi. Zayd: «U — mening (din) akamning qizi(dir)», — dedi. Paygʻambar ﷺ — u (qiz) xolasiga berilishi (kerak), deb — hukm qildi va: «Xola — ona kabi(dir)», — dedi. Soʻng u zot Aliga: «Sen — mendan(san) va men — sendan(man)», — dedi; Jaʼfarga: «Sen — xulq va qiyofada menga oʻxshaysan», — dedi; va Zaydga: «Sen — bizning (din) birodarimiz va bizning ozod qilganimiz(san)», — dedi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Зулқаъда ойида умра қилишни ният қилганда, Макка аҳли — то у (Пайғамбар ﷺ) у ерда фақат уч кун қолишни ваъда қилиб, улар билан масалани ҳал қилмагунча — уни Маккага киришга қўймади. Сулҳ ҳужжати ёзилганда, (унда) қуйидаги (сўзлар) зикр қилинди: ‹Булар — Муҳаммад, Аллоҳнинг Расули (сулҳ тузишга) рози бўлган шартлар(дир)›. Улар: «Биз бунга рози бўлмаймиз — чунки агар биз — сен Аллоҳнинг Расули (деб) ишонганимизда, биз сени (Маккага киришдан) тўсмас эдик; лекин сен — Муҳаммад ибн Абдуллоҳ(сан)», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Мен — Аллоҳнинг Расули(ман) ва Муҳаммад ибн Абдуллоҳ (ҳам)ман», — дедилар. Сўнг у зот Алига: «‹Аллоҳнинг Расули› (деган сўзларни) ўчир», — деди, лекин Али: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен сенинг исмингни ҳеч қачон ўчирмайман», — деди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳужжатни олиб, (ўзи): ‹Мана бу — Муҳаммад ибн Абдуллоҳ рози бўлган (нарса)дир: Маккага қуроллар — фақат ғилофда бўлишидан бошқа (ҳолда) — киритилмайди; Макка аҳлидан ҳеч ким у (Пайғамбар ﷺ) билан (чиқиб кетишга) — у (яъни ўша маккалик) унга эргашишни хоҳласа ҳам — қўйилмайди; ва у (Пайғамбар ﷺ) ўз саҳобаларидан бирортасини — агар у Маккада қолишни хоҳласа — (қолишдан) тўсмайди›, — деб ёзди. Пайғамбар ﷺ Маккага кириб, (келишилган) муддат ўтганда, маккаликлар Алининг олдига келиб: «Дўстингга (яъни Пайғамбар ﷺ га) айт — чиқиб кецин, чунки (келишилган) муддат ўтди», — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ Маккадан чиқди. Ҳамзанинг қизи уларнинг (Пайғамбар ﷺ ва саҳобаларининг) орқасидан: «Эй амаки! Эй амаки!» — деб югурди. Али уни қабул қилиб (қўлидан ушлаб), Фотимага: «Амакингнинг қизини ол», — деди. Зайд ва Жаъфар унинг ҳақида баҳслашди. Али: «Мен унга кўпроқ ҳақдор(ман) — чунки у менинг амакимнинг қизи(дир)», — деди. Жаъфар: «У — менинг амакимнинг қизи(дир) ва унинг холаси менинг хотиним(дир)», — деди. Зайд: «У — менинг (дин) акамнинг қизи(дир)», — деди. Пайғамбар ﷺ — у (қиз) холасига берилиши (керак), деб — ҳукм қилди ва: «Хола — она каби(дир)», — деди. Сўнг у зот Алига: «Сен — мендан(сан) ва мен — сендан(ман)», — деди; Жаъфарга: «Сен — хулқ ва қиёфада менга ўхшайсан», — деди; ва Зайдга: «Сен — бизнинг (дин) биродаримиз ва бизнинг озод қилганимиз(сан)», — деди.
وَقَالَ مُوسَى بْنُ مَسْعُودٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ صَالَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ عَلَى ثَلاَثَةِ أَشْيَاءَ عَلَى أَنَّ مَنْ أَتَاهُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ رَدَّهُ إِلَيْهِمْ، وَمَنْ أَتَاهُمْ مِنَ الْمُسْلِمِينَ لَمْ يَرُدُّوهُ، وَعَلَى أَنْ يَدْخُلَهَا مِنْ قَابِلٍ وَيُقِيمَ بِهَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ، وَلاَ يَدْخُلَهَا إِلاَّ بِجُلُبَّانِ السِّلاَحِ السَّيْفِ وَالْقَوْسِ وَنَحْوِهِ. فَجَاءَ أَبُو جَنْدَلٍ يَحْجُلُ فِي قُيُودِهِ فَرَدَّهُ إِلَيْهِمْ. قَالَ لَمْ يَذْكُرْ مُؤَمَّلٌ عَنْ سُفْيَانَ أَبَا جَنْدَلٍ وَقَالَ إِلاَّ بِجُلُبِّ السِّلاَحِ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hudaybiya kuni Paygʻambar ﷺ mushriklar bilan uch shart asosida sulh tuzdi: (1) Paygʻambar ﷺ mushriklardan (kelgan) har qanday kishini ularga qaytaradi; (2) mushriklar esa — oʻzlariga (qochib) borgan musulmonlardan hech birini qaytarmaydi; (3) va Paygʻambar ﷺ hamda sahobalari keyingi yili Makkaga kelib, u yerda uch kun qoladi va qurollarini (qilich, oʻq, yoy va boshqa) gʻilofda (olib) kiradi. Abu Jandal — oyoqlari kishanlangan holda — oqsoqlanib keldi, lekin Paygʻambar ﷺ uni mushriklarga qaytardi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳудайбия куни Пайғамбар ﷺ мушриклар билан уч шарт асосида сулҳ тузди: (1) Пайғамбар ﷺ мушриклардан (келган) ҳар қандай кишини уларга қайтаради; (2) мушриклар эса — ўзларига (қочиб) борган мусулмонлардан ҳеч бирини қайтармайди; (3) ва Пайғамбар ﷺ ҳамда саҳобалари кейинги йили Маккага келиб, у ерда уч кун қолади ва қуролларини (қилич, ўқ, ёй ва бошқа) ғилофда (олиб) киради. Абу Жандал — оёқлари кишанланган ҳолда — оқсоқланиб келди, лекин Пайғамбар ﷺ уни мушрикларга қайтарди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ مُقَنَّعٌ بِالْحَدِيدِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُقَاتِلُ وَأُسْلِمُ. قَالَ " أَسْلِمْ ثُمَّ قَاتِلْ ". فَأَسْلَمَ ثُمَّ قَاتَلَ، فَقُتِلَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَمِلَ قَلِيلاً وَأُجِرَ كَثِيرًا ".
Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Yuzi temir niqob bilan yopilgan (yaʼni sovut kiygan) bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Rasululloh! Men jang qilaymi yoki avval Islomni qabul qilaymi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Avval Islomni qabul qil, soʻng jang qil», — dedi. Bas, u Islomni qabul qildi va shahid boʻldi. Allohning Rasuli ﷺ: «Oz amal, lekin katta mukofot (u Islomni qabul qilgandan keyin juda oz (amal) qildi, lekin u koʻp (mukofot bilan) mukofotlanadi)», — dedi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Юзи темир ниқоб билан ёпилган (яъни совут кийган) бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Мен жанг қилайми ёки аввал Исломни қабул қилайми?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Аввал Исломни қабул қил, сўнг жанг қил», — деди. Бас, у Исломни қабул қилди ва шаҳид бўлди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Оз амал, лекин катта мукофот (у Исломни қабул қилгандан кейин жуда оз (амал) қилди, лекин у кўп (мукофот билан) мукофотланади)», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ لَمَّا نَزَلَتْ [quran sura="4" aya_start="95" aya_end="95"]{لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ} دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا، فَجَاءَ بِكَتِفٍ فَكَتَبَهَا، وَشَكَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ضَرَارَتَهُ فَنَزَلَتْ [quran sura="4" aya_start="95" aya_end="95"]{لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ }.
Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: ‹Moʻminlardan (uyda) oʻtiradiganlar...› (oyati) nozil boʻlganda, Paygʻambar ﷺ Zayd (ibn Sobit)ni (chaqirib) yubordi va u bir kurak suyagi bilan keldi hamda unga (oyatni) yozdi. Ibn Ummu Maktum oʻz koʻrligidan (shikoyat qilib) arz qildi; shunda (mana bu) vahiy keldi: ‹Moʻminlardan (uyda) oʻtiradiganlar — ozor (jarohat, koʻrlik, choloqlik va boshqa) sababli (uzrli boʻlganlar)dan boshqasi — va Alloh yoʻlida mol-jonlari bilan jihod qiladiganlar barobar emas› (Niso, 95).Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: ‹Мўминлардан (уйда) ўтирадиганлар...› (ояти) нозил бўлганда, Пайғамбар ﷺ Зайд (ибн Собит)ни (чақириб) юборди ва у бир курак суяги билан келди ҳамда унга (оятни) ёзди. Ибн Умму Мактум ўз кўрлигидан (шикоят қилиб) арз қилди; шунда (мана бу) ваҳий келди: ‹Мўминлардан (уйда) ўтирадиганлар — озор (жароҳат, кўрлик, чолоқлик ва бошқа) сабабли (узрли бўлганлар)дан бошқаси — ва Аллоҳ йўлида мол-жонлари билан жиҳод қиладиганлар баробар эмас› (Нисо, 95).
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَنْقُلُ وَيَقُولُ " لَوْلاَ أَنْتَ مَا اهْتَدَيْنَا ".
Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (tuproqni) tashib: «(Allohim!) Sen boʻlmaganingda, biz hidoyat topmas edik», — deb aytib turdi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (тупроқни) ташиб: «(Аллоҳим!) Сен бўлмаганингда, биз ҳидоят топмас эдик», — деб айтиб турди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الأَحْزَابِ يَنْقُلُ التُّرَابَ وَقَدْ وَارَى التُّرَابُ بَيَاضَ بَطْنِهِ، وَهُوَ يَقُولُ لَوْلاَ أَنْتَ مَا اهْتَدَيْنَا وَلاَ تَصَدَّقْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا. فَأَنْزِلِ السَّكِينَةَ عَلَيْنَا وَثَبِّتِ الأَقْدَامَ إِنْ لاَقَيْنَا. إِنَّ الأُلَى قَدْ بَغَوْا عَلَيْنَا إِذَا أَرَادُوا فِتْنَةً أَبَيْنَا.
Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ahzob (jamoalar — Xandaq) kuni men Paygʻambar ﷺ ni tuproq tashiyotganini koʻrdim va tuproq u zotning qornining oqligini (koʻmib) yopgan edi. U zot: «(Allohim!) Sen boʻlmaganingda, biz hidoyat ham topmas, sadaqa ham bermas va namoz ham oʻqimas edik. Bas, bizga sokinlik (xotirjamlik) ato et va dushmanlarimiz bilan toʻqnashganimizda, qadamlarimizni mustahkam qil. Albatta, (mana bu) odamlar bizga qarshi (zulm bilan) bosh koʻtardi; lekin ular bizga fitna (balo) keltirmoqchi boʻlsa, biz hech qachon boʻyin egmaymiz», — deb aytar edi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аҳзоб (жамоалар — Хандақ) куни мен Пайғамбар ﷺ ни тупроқ ташиётганини кўрдим ва тупроқ у зотнинг қорнининг оқлигини (кўмиб) ёпган эди. У зот: «(Аллоҳим!) Сен бўлмаганингда, биз ҳидоят ҳам топмас, садақа ҳам бермас ва намоз ҳам ўқимас эдик. Бас, бизга сокинлик (хотиржамлик) ато эт ва душманларимиз билан тўқнашганимизда, қадамларимизни мустаҳкам қил. Албатта, (мана бу) одамлар бизга қарши (зулм билан) бош кўтарди; лекин улар бизга фитна (бало) келтирмоқчи бўлса, биз ҳеч қачон бўйин эгмаймиз», — деб айтар эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا عُمَارَةَ وَلَّيْتُمْ يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ لاَ، وَاللَّهِ مَا وَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ وَلَّى سَرَعَانُ النَّاسِ، فَلَقِيَهُمْ هَوَازِنُ بِالنَّبْلِ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ، وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ آخِذٌ بِلِجَامِهَا، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ"
Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi undan: «Ey Abu Umora! Sizlar Hunayn kuni qochdingizmi?» — deb soʻradi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, Paygʻambar ﷺ qochmadi; lekin shoshqaloq odamlar qochdi va Havozin qabilasi ahli ularga oʻqlar bilan hujum qildi — Paygʻambar ﷺ esa oʻzining oq xachiriga minib turar va Abu Sufyon ibn Horis uning jilovini ushlab turardi; Paygʻambar ﷺ: ‹Men — haq (paygʻambar) — Paygʻambarman; men — Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, — der edi», — deb javob berdi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши ундан: «Эй Абу Умора! Сизлар Ҳунайн куни қочдингизми?» — деб сўради. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Пайғамбар ﷺ қочмади; лекин шошқалоқ одамлар қочди ва Ҳавозин қабиласи аҳли уларга ўқлар билан ҳужум қилди — Пайғамбар ﷺ эса ўзининг оқ хачирига миниб турар ва Абу Суфён ибн Ҳорис унинг жиловини ушлаб турарди; Пайғамбар ﷺ: ‹Мен — ҳақ (пайғамбар) — Пайғамбарман; мен — Абдулмутталибнинг ўғлиман›, — дер эди», — деб жавоб берди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّاءَ بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَهْطًا مِنَ الأَنْصَارِ إِلَى أَبِي رَافِعٍ لِيَقْتُلُوهُ، فَانْطَلَقَ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَدَخَلَ حِصْنَهُمْ قَالَ فَدَخَلْتُ فِي مَرْبِطِ دَوَابَّ لَهُمْ، قَالَ وَأَغْلَقُوا باب الْحِصْنِ، ثُمَّ إِنَّهُمْ فَقَدُوا حِمَارًا لَهُمْ، فَخَرَجُوا يَطْلُبُونَهُ، فَخَرَجْتُ فِيمَنْ خَرَجَ أُرِيهِمْ أَنَّنِي أَطْلُبُهُ مَعَهُمْ، فَوَجَدُوا الْحِمَارَ، فَدَخَلُوا وَدَخَلْتُ، وَأَغْلَقُوا باب الْحِصْنِ لَيْلاً، فَوَضَعُوا الْمَفَاتِيحَ فِي كَوَّةٍ حَيْثُ أَرَاهَا، فَلَمَّا نَامُوا أَخَذْتُ الْمَفَاتِيحَ، فَفَتَحْتُ باب الْحِصْنِ ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَيْهِ فَقُلْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ. فَأَجَابَنِي، فَتَعَمَّدْتُ الصَّوْتَ، فَضَرَبْتُهُ فَصَاحَ، فَخَرَجْتُ ثُمَّ جِئْتُ، ثُمَّ رَجَعْتُ كَأَنِّي مُغِيثٌ فَقُلْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ، وَغَيَّرْتُ صَوْتِي، فَقَالَ مَا لَكَ لأُمِّكَ الْوَيْلُ قُلْتُ مَا شَأْنُكَ قَالَ لاَ أَدْرِي مَنْ دَخَلَ عَلَىَّ فَضَرَبَنِي. قَالَ فَوَضَعْتُ سَيْفِي فِي بَطْنِهِ، ثُمَّ تَحَامَلْتُ عَلَيْهِ حَتَّى قَرَعَ الْعَظْمَ، ثُمَّ خَرَجْتُ وَأَنَا دَهِشٌ، فَأَتَيْتُ سُلَّمًا لَهُمْ لأَنْزِلَ مِنْهُ فَوَقَعْتُ فَوُثِئَتْ رِجْلِي، فَخَرَجْتُ إِلَى أَصْحَابِي فَقُلْتُ مَا أَنَا بِبَارِحٍ حَتَّى أَسْمَعَ النَّاعِيَةَ، فَمَا بَرِحْتُ حَتَّى سَمِعْتُ نَعَايَا أَبِي رَافِعٍ تَاجِرِ أَهْلِ الْحِجَازِ. قَالَ فَقُمْتُ وَمَا بِي قَلَبَةٌ حَتَّى أَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْنَاهُ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Abu Rofiʼni oʻldirish uchun bir guruh ansoriy kishilarni yubordi. Ulardan biri yoʻlga chiqib, ularning (yaʼni dushmanning) qalʼasiga kirdi. U kishi: «Men ularning hayvonlari (turadigan) bir otxonaga yashirindim. Ular qalʼa darvozasini yopdi. Keyinroq ular eshaklarini yoʻqotib qoʻydi, bas, uni izlab (tashqariga) chiqdi. Men ham — uni izlayotgandek koʻrinib — ular bilan birga chiqdim. Ular eshakni topib, qalʼaga (qaytib) kirdi va men ham ular bilan birga kirdim. Ular kechasi qalʼaning darvozasini yopdi va uning kalitlarini — men koʻra oladigan — bir kichik tokchaga qoʻydi. Oʻsha odamlar uxlaganda, men kalitlarni olib, qalʼa darvozasini ochdim va Abu Rofiʼning oldiga kelib: ‹Ey Abu Rofiʼ!› — dedim. U menga javob berganda, men ovoz tomon yurib, uni urdim. U baqirdi va men — yordamchidek koʻrinib — chiqib (qaytib) keldim. Men — ovozimning ohangini oʻzgartirib — ‹Ey Abu Rofiʼ!› — dedim. U mendan: ‹Senga nima kerak; onangga voy boʻlsin?› — dedi. Men undan: ‹Senga nima boʻldi?› — dedim. U: ‹Bilmayman, kimdir mening oldimga kelib, meni urdi›, — dedi. Soʻng men qilichimni uning qorniga sanchib, — to suyakka tekkunicha — uni kuch bilan bosdim. Soʻng men — hayratga toʻlgan holda — chiqdim va (pastga) tushish uchun ularning narvoni tomon bordim, lekin yiqilib tushib, oyogʻimni chiqarib (lat yedirib) oldim. Men sheriklarimning oldiga kelib: ‹Men — ayollarning (motam) yigʻisini eshitmagunimcha — ketmayman›, — dedim. Bas, men — to ayollarning Hijoz savdogari Abu Rofiʼ uchun yigʻlaganini eshitmagunimcha — ketmadim. Soʻng men — hech qanday ogʻriq sezmay — oʻrnimdan turdim va (biz yoʻlga chiqib), to Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib, u zotga xabar berguncha (yurdik)», — dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Абу Рофиъни ўлдириш учун бир гуруҳ ансорий кишиларни юборди. Улардан бири йўлга чиқиб, уларнинг (яъни душманнинг) қалъасига кирди. У киши: «Мен уларнинг ҳайвонлари (турадиган) бир отхонага яшириндим. Улар қалъа дарвозасини ёпди. Кейинроқ улар эшакларини йўқотиб қўйди, бас, уни излаб (ташқарига) чиқди. Мен ҳам — уни излаётгандек кўриниб — улар билан бирга чиқдим. Улар эшакни топиб, қалъага (қайтиб) кирди ва мен ҳам улар билан бирга кирдим. Улар кечаси қалъанинг дарвозасини ёпди ва унинг калитларини — мен кўра оладиган — бир кичик токчага қўйди. Ўша одамлар ухлаганда, мен калитларни олиб, қалъа дарвозасини очдим ва Абу Рофиънинг олдига келиб: ‹Эй Абу Рофиъ!› — дедим. У менга жавоб берганда, мен овоз томон юриб, уни урдим. У бақирди ва мен — ёрдамчидек кўриниб — чиқиб (қайтиб) келдим. Мен — овозимнинг оҳангини ўзгартириб — ‹Эй Абу Рофиъ!› — дедим. У мендан: ‹Сенга нима керак; онангга вой бўлсин?› — деди. Мен ундан: ‹Сенга нима бўлди?› — дедим. У: ‹Билмайман, кимдир менинг олдимга келиб, мени урди›, — деди. Сўнг мен қиличимни унинг қорнига санчиб, — то суякка теккунича — уни куч билан босдим. Сўнг мен — ҳайратга тўлган ҳолда — чиқдим ва (пастга) тушиш учун уларнинг нарвони томон бордим, лекин йиқилиб тушиб, оёғимни чиқариб (лат едириб) олдим. Мен шерикларимнинг олдига келиб: ‹Мен — аёлларнинг (мотам) йиғисини эшитмагунимча — кетмайман›, — дедим. Бас, мен — то аёлларнинг Ҳижоз савдогари Абу Рофиъ учун йиғлаганини эшитмагунимча — кетмадим. Сўнг мен — ҳеч қандай оғриқ сезмай — ўрнимдан турдим ва (биз йўлга чиқиб), то Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб, у зотга хабар бергунча (юрдик)», — деди.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَهْطًا مِنَ الأَنْصَارِ إِلَى أَبِي رَافِعٍ فَدَخَلَ عَلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَتِيكٍ بَيْتَهُ لَيْلاً، فَقَتَلَهُ وَهْوَ نَائِمٌ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Abu Rofiʼning oldiga bir guruh ansorni yubordi. Abdulloh ibn Atiq kechasi uning uyiga kirib, uni — uxlab yotganida — oʻldirdi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Абу Рофиънинг олдига бир гуруҳ ансорни юборди. Абдуллоҳ ибн Атиқ кечаси унинг уйига кириб, уни — ухлаб ётганида — ўлдирди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَهُوَ يَنْقُلُ التُّرَابَ حَتَّى وَارَى التُّرَابُ شَعَرَ صَدْرِهِ، وَكَانَ رَجُلاً كَثِيرَ الشَّعَرِ وَهْوَ يَرْتَجِزُ بِرَجَزِ عَبْدِ اللَّهِ اللَّهُمَّ لَوْلاَ أَنْتَ مَا اهْتَدَيْنَا وَلاَ تَصَدَّقْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا فَأَنْزِلَنْ سَكِينَةً عَلَيْنَا وَثَبِّتِ الأَقْدَامَ إِنْ لاَقَيْنَا إِنَّ الأَعْدَاءَ قَدْ بَغَوْا عَلَيْنَا إِذَا أَرَادُوا فِتْنَةً أَبَيْنَا يَرْفَعُ بِهَا صَوْتَهُ.
Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ni Xandaq (jangi) kuni — koʻkragining tuklari changga belanguncha tuproq tashiyotganini — koʻrdim; u zot serjun (tukli) kishi edi. U zot Abdulloh (ibn Ravoha)ning quyidagi baytlarini oʻqir edi: ‹Allohim! Sen boʻlmaganingda, biz hidoyat ham topmas, sadaqa ham bermas va namoz ham oʻqimas edik. Bas, bizga sokinlik (xotirjamlik) ato et va dushman bilan toʻqnashganimizda, qadamlarimizni mustahkam qil. Albatta, (mushriklar) bizni fitnaga (jangga) tortmoqchi boʻlsa, biz (qochmay, dosh beramiz)›. Paygʻambar ﷺ bu baytlarni oʻqiyotganda ovozini balandlatardi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ ни Хандақ (жанги) куни — кўкрагининг туклари чангга белангунча тупроқ ташиётганини — кўрдим; у зот сержун (тукли) киши эди. У зот Абдуллоҳ (ибн Равоҳа)нинг қуйидаги байтларини ўқир эди: ‹Аллоҳим! Сен бўлмаганингда, биз ҳидоят ҳам топмас, садақа ҳам бермас ва намоз ҳам ўқимас эдик. Бас, бизга сокинлик (хотиржамлик) ато эт ва душман билан тўқнашганимизда, қадамларимизни мустаҳкам қил. Албатта, (мушриклар) бизни фитнага (жангга) тортмоқчи бўлса, биз (қочмай, дош берамиз)›. Пайғамбар ﷺ бу байтларни ўқиётганда овозини баландлатарди.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ يُحَدِّثُ قَالَ جَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الرَّجَّالَةِ يَوْمَ أُحُدٍ ـ وَكَانُوا خَمْسِينَ رَجُلاً ـ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جُبَيْرٍ فَقَالَ " إِنْ رَأَيْتُمُونَا تَخْطَفُنَا الطَّيْرُ، فَلاَ تَبْرَحُوا مَكَانَكُمْ هَذَا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ، وَإِنْ رَأَيْتُمُونَا هَزَمْنَا الْقَوْمَ وَأَوْطَأْنَاهُمْ فَلاَ تَبْرَحُوا حَتَّى أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ " فَهَزَمُوهُمْ. قَالَ فَأَنَا وَاللَّهِ رَأَيْتُ النِّسَاءَ يَشْتَدِدْنَ قَدْ بَدَتْ خَلاَخِلُهُنَّ وَأَسْوُقُهُنَّ رَافِعَاتٍ ثِيَابَهُنَّ، فَقَالَ أَصْحَابُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُبَيْرٍ الْغَنِيمَةَ ـ أَىْ قَوْمِ ـ الْغَنِيمَةَ، ظَهَرَ أَصْحَابُكُمْ فَمَا تَنْتَظِرُونَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جُبَيْرٍ أَنَسِيتُمْ مَا قَالَ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالُوا وَاللَّهِ لَنَأْتِيَنَّ النَّاسَ فَلَنُصِيبَنَّ مِنَ الْغَنِيمَةِ. فَلَمَّا أَتَوْهُمْ صُرِفَتْ وُجُوهُهُمْ فَأَقْبَلُوا مُنْهَزِمِينَ، فَذَاكَ إِذْ يَدْعُوهُمُ الرَّسُولُ فِي أُخْرَاهُمْ، فَلَمْ يَبْقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ اثْنَىْ عَشَرَ رَجُلاً، فَأَصَابُوا مِنَّا سَبْعِينَ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابُهُ أَصَابَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ بَدْرٍ أَرْبَعِينَ وَمِائَةً سَبْعِينَ أَسِيرًا وَسَبْعِينَ قَتِيلاً، فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ أَفِي الْقَوْمِ مُحَمَّدٌ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، فَنَهَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُجِيبُوهُ ثُمَّ قَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ قَالَ أَفِي الْقَوْمِ ابْنُ الْخَطَّابِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ رَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَمَّا هَؤُلاَءِ فَقَدْ قُتِلُوا. فَمَا مَلَكَ عُمَرُ نَفْسَهُ فَقَالَ كَذَبْتَ وَاللَّهِ يَا عَدُوَّ اللَّهِ، إِنَّ الَّذِينَ عَدَدْتَ لأَحْيَاءٌ كُلُّهُمْ، وَقَدْ بَقِيَ لَكَ مَا يَسُوؤُكَ. قَالَ يَوْمٌ بِيَوْمِ بَدْرٍ، وَالْحَرْبُ سِجَالٌ، إِنَّكُمْ سَتَجِدُونَ فِي الْقَوْمِ مُثْلَةً لَمْ آمُرْ بِهَا وَلَمْ تَسُؤْنِي، ثُمَّ أَخَذَ يَرْتَجِزُ أُعْلُ هُبَلْ، أُعْلُ هُبَلْ. قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ تُجِيبُوا لَهُ ". قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا نَقُولُ قَالَ " قُولُوا اللَّهُ أَعْلَى وَأَجَلُّ ". قَالَ إِنَّ لَنَا الْعُزَّى وَلاَ عُزَّى لَكُمْ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ تُجِيبُوا لَهُ ". قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا نَقُولُ قَالَ " قُولُوا اللَّهُ مَوْلاَنَا وَلاَ مَوْلَى لَكُمْ ".
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Uhud (jangi) kuni Abdulloh ibn Jubayrni — ellik (kishidan iborat) piyoda (kamonchi)larga sarkarda — qilib tayinladi. U zot ularga: «Oʻz joyingizda turinglar; agar bizni qushlar (oʻlja sifatida) tutib ketayotganini koʻrsangiz ham, — to men sizlarga (odam) yuborguncha — uni tark etmanglar; agar biz kofirlarni magʻlub qilib, ularni qochirganimizni koʻrsangiz (ham), — to men sizlarga (odam) yuborguncha — joyingizni tark etmanglar», — deb koʻrsatma berdi. Soʻng kofirlar magʻlub etildi. Allohga qasamki, men ayollarni — bilakuzuklari va oyoqlari koʻrinib, kiyimlarini koʻtargan holda — qochayotganini koʻrdim. Bas, Abdulloh ibn Jubayrning sheriklari: «Oʻlja! Ey odamlar, oʻlja! Sheriklaringiz gʻolib boʻldi, endi nimani kutyapsizlar?» — dedi. Abdulloh ibn Jubayr: «Allohning Rasuli ﷺ sizlarga aytgan (gap)ni unutdingizmi?» — dedi. Ular: «Allohga qasamki! Biz odamlarning (yaʼni dushmanning) oldiga borib, oʻz ulushimizni oʻljadan yigʻib olamiz», — dedi. Lekin ular ularning oldiga borganda, magʻlub boʻlib, orqaga qaytishga majbur boʻldi. Oʻsha paytda Allohning Rasuli ﷺ ularning orqasida (turib) ularni (qaytishga) chaqirardi. Paygʻambar ﷺ bilan faqat oʻn ikki kishi qoldi va kofirlar bizdan yetmish kishini shahid qildi. Badr (jangi) kuni Paygʻambar ﷺ va sahobalari mushriklarning bir yuz qirq kishisini (yoʻqotgan): yetmishtasi asir olingan va yetmishtasi oʻldirilgan edi. Soʻng Abu Sufyon uch marta: «Muhammad mana bu odamlar orasida bormi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ sahobalariga unga javob bermaslikni buyurdi. Soʻng u uch marta: «Abu Quhofaning oʻgʻli (yaʼni Abu Bakr) mana bu odamlar orasida bormi?» — dedi. U yana uch marta: «Xattobning oʻgʻli (yaʼni Umar) mana bu odamlar orasida bormi?» — dedi. Soʻng u oʻz sheriklarining oldiga qaytib: «Bularga kelsak, ular oʻldirildi», — dedi. Umar oʻzini tuta olmay (Abu Sufyonga): «Yolgʻon aytding, Allohga qasamki! Ey Allohning dushmani! Sen sanaganlarning hammasi tirik va seni xafa qiladigan narsa hali (oldinda) turibdi», — dedi. Abu Sufyon: «Bugungi gʻalabamiz — Badr (jangi)dagi (gʻalaba)ngizning evaziga; urushda (gʻalaba) navbatma-navbat (boʻladi) va jang qiluvchilar orasida almashib turadi. Sizlar (oʻldirilgan) kishilaringizning baʼzilarini (badani) buzilgan holda topasizlar; lekin men buni (qilishni) odamlarimga buyurmadim — biroq ularning bu ishidan afsuslanmayman ham», — dedi. Shundan keyin u quvonib: ‹Ey Hubal, yuksal (oliy boʻl)!› — deb (sheʼr) oʻqiy boshladi. Shunda Paygʻambar ﷺ (sahobalariga): «Nega unga javob bermayapsizlar?» — dedi. Ular: «Yo Rasululloh! Nima deylik?» — dedi. U zot: «‹Alloh — eng Oliy va eng Ulugʻ›, — denglar», — dedi. (Soʻng) Abu Sufyon: «Bizda (but) Uzzo bor, sizda esa Uzzo yoʻq», — dedi. Paygʻambar ﷺ (sahobalariga): «Nega unga javob bermayapsizlar?» — dedi. Ular: «Yo Rasululloh! Nima deylik?» — dedi. U zot: «‹Alloh — bizning Yordamchimiz, sizning esa yordamchingiz yoʻq›, — denglar», — dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Уҳуд (жанги) куни Абдуллоҳ ибн Жубайрни — эллик (кишидан иборат) пиёда (камончи)ларга саркарда — қилиб тайинлади. У зот уларга: «Ўз жойингизда туринглар; агар бизни қушлар (ўлжа сифатида) тутиб кетаётганини кўрсангиз ҳам, — то мен сизларга (одам) юборгунча — уни тарк этманглар; агар биз кофирларни мағлуб қилиб, уларни қочирганимизни кўрсангиз (ҳам), — то мен сизларга (одам) юборгунча — жойингизни тарк этманглар», — деб кўрсатма берди. Сўнг кофирлар мағлуб этилди. Аллоҳга қасамки, мен аёлларни — билакузуклари ва оёқлари кўриниб, кийимларини кўтарган ҳолда — қочаётганини кўрдим. Бас, Абдуллоҳ ибн Жубайрнинг шериклари: «Ўлжа! Эй одамлар, ўлжа! Шерикларингиз ғолиб бўлди, энди нимани кутяпсизлар?» — деди. Абдуллоҳ ибн Жубайр: «Аллоҳнинг Расули ﷺ сизларга айтган (гап)ни унутдингизми?» — деди. Улар: «Аллоҳга қасамки! Биз одамларнинг (яъни душманнинг) олдига бориб, ўз улушимизни ўлжадан йиғиб оламиз», — деди. Лекин улар уларнинг олдига борганда, мағлуб бўлиб, орқага қайтишга мажбур бўлди. Ўша пайтда Аллоҳнинг Расули ﷺ уларнинг орқасида (туриб) уларни (қайтишга) чақирарди. Пайғамбар ﷺ билан фақат ўн икки киши қолди ва кофирлар биздан етмиш кишини шаҳид қилди. Бадр (жанги) куни Пайғамбар ﷺ ва саҳобалари мушрикларнинг бир юз қирқ кишисини (йўқотган): етмиштаси асир олинган ва етмиштаси ўлдирилган эди. Сўнг Абу Суфён уч марта: «Муҳаммад мана бу одамлар орасида борми?» — деди. Пайғамбар ﷺ саҳобаларига унга жавоб бермасликни буюрди. Сўнг у уч марта: «Абу Қуҳофанинг ўғли (яъни Абу Бакр) мана бу одамлар орасида борми?» — деди. У яна уч марта: «Хаттобнинг ўғли (яъни Умар) мана бу одамлар орасида борми?» — деди. Сўнг у ўз шерикларининг олдига қайтиб: «Буларга келсак, улар ўлдирилди», — деди. Умар ўзини тута олмай (Абу Суфёнга): «Ёлғон айтдинг, Аллоҳга қасамки! Эй Аллоҳнинг душмани! Сен санаганларнинг ҳаммаси тирик ва сени хафа қиладиган нарса ҳали (олдинда) турибди», — деди. Абу Суфён: «Бугунги ғалабамиз — Бадр (жанги)даги (ғалаба)нгизнинг эвазига; урушда (ғалаба) навбатма-навбат (бўлади) ва жанг қилувчилар орасида алмашиб туради. Сизлар (ўлдирилган) кишиларингизнинг баъзиларини (бадани) бузилган ҳолда топасизлар; лекин мен буни (қилишни) одамларимга буюрмадим — бироқ уларнинг бу ишидан афсусланмайман ҳам», — деди. Шундан кейин у қувониб: ‹Эй Ҳубал, юксал (олий бўл)!› — деб (шеър) ўқий бошлади. Шунда Пайғамбар ﷺ (саҳобаларига): «Нега унга жавоб бермаяпсизлар?» — деди. Улар: «Ё Расулуллоҳ! Нима дейлик?» — деди. У зот: «‹Аллоҳ — энг Олий ва энг Улуғ›, — денглар», — деди. (Сўнг) Абу Суфён: «Бизда (бут) Уззо бор, сизда эса Уззо йўқ», — деди. Пайғамбар ﷺ (саҳобаларига): «Нега унга жавоб бермаяпсизлар?» — деди. Улар: «Ё Расулуллоҳ! Нима дейлик?» — деди. У зот: «‹Аллоҳ — бизнинг Ёрдамчимиз, сизнинг эса ёрдамчингиз йўқ›, — денглар», — деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْبَرَاءُ ـ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا أَرَادَ أَنْ يَعْتَمِرَ أَرْسَلَ إِلَى أَهْلِ مَكَّةَ يَسْتَأْذِنُهُمْ لِيَدْخُلَ مَكَّةَ، فَاشْتَرَطُوا عَلَيْهِ أَنْ لاَ يُقِيمَ بِهَا إِلاَّ ثَلاَثَ لَيَالٍ، وَلاَ يَدْخُلَهَا إِلاَّ بِجُلُبَّانِ السِّلاَحِ، وَلاَ يَدْعُوَ مِنْهُمْ أَحَدًا، قَالَ فَأَخَذَ يَكْتُبُ الشَّرْطَ بَيْنَهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ، فَكَتَبَ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ. فَقَالُوا لَوْ عَلِمْنَا أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ لَمْ نَمْنَعْكَ وَلَبَايَعْنَاكَ، وَلَكِنِ اكْتُبْ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ. فَقَالَ " أَنَا وَاللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَأَنَا وَاللَّهِ رَسُولُ اللَّهِ ". قَالَ وَكَانَ لاَ يَكْتُبُ قَالَ فَقَالَ لِعَلِيٍّ " امْحُ رَسُولَ اللَّهِ ". فَقَالَ عَلِيٌّ وَاللَّهِ لاَ أَمْحَاهُ أَبَدًا. قَالَ " فَأَرِنِيهِ ". قَالَ فَأَرَاهُ إِيَّاهُ، فَمَحَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ، فَلَمَّا دَخَلَ وَمَضَى الأَيَّامُ أَتَوْا عَلِيًّا فَقَالُوا مُرْ صَاحِبَكَ فَلْيَرْتَحِلْ. فَذَكَرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " نَعَمْ " ثُمَّ ارْتَحَلَ.
Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ umra qilishni niyat qilganda, u zot Makka ahliga — Makkaga kirishga ruxsat soʻrab — bir kishi yubordi. Ular — u zot u yerda uch kundan ortiq qolmasligi, faqat qiniga solingan qurollar bilan kirishi va ularning hech biriga (Islomni) targʻib qilmasligi — shartini qoʻydi. Bas, Ali ibn Abu Tolib ular orasidagi shartnomani yoza boshladi. U: «Bu — Allohning Rasuli Muhammad rozi boʻlgan (narsa)», — deb yozdi. (Makkaliklar): «Agar biz sening (Muhammad) Allohning Rasuli ekaningni bilganimizda, biz seni toʻsmas va senga ergashgan boʻlardik. Lekin: ‹Bu — Abdullohning oʻgʻli Muhammad rozi boʻlgan (narsa)›, — deb yoz», — dedi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ: «Allohga qasamki, men — Abdullohning oʻgʻli Muhammadman; va Allohga qasamki, men — Allohning Rasuliman», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ yoza olmasdi; shuning uchun u zot Alidan ‹Allohning Rasuli› (degan) iborani oʻchirishni soʻradi. Shunda Ali: «Allohga qasamki, men uni hech qachon oʻchirmayman», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ (Aliga): «Menga qogʻozni koʻrsat», — dedi. Ali u zotga qogʻozni koʻrsatganda, Paygʻambar ﷺ oʻsha iborani oʻz qoʻli bilan oʻchirdi. Allohning Rasuli ﷺ Makkaga kirib, uch kun oʻtganda, makkaliklar Alining oldiga kelib: «Doʻstingga (yaʼni Paygʻambarga) ayt, Makkani tark etsin», — dedi. Ali bu haqda Allohning Rasuli ﷺ ga xabar berdi va Allohning Rasuli ﷺ: «Ha», — dedi, soʻng (Makkadan) joʻnab ketdi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ умра қилишни ният қилганда, у зот Макка аҳлига — Маккага киришга рухсат сўраб — бир киши юборди. Улар — у зот у ерда уч кундан ортиқ қолмаслиги, фақат қинига солинган қуроллар билан кириши ва уларнинг ҳеч бирига (Исломни) тарғиб қилмаслиги — шартини қўйди. Бас, Али ибн Абу Толиб улар орасидаги шартномани ёза бошлади. У: «Бу — Аллоҳнинг Расули Муҳаммад рози бўлган (нарса)», — деб ёзди. (Маккаликлар): «Агар биз сенинг (Муҳаммад) Аллоҳнинг Расули эканингни билганимизда, биз сени тўсмас ва сенга эргашган бўлардик. Лекин: ‹Бу — Абдуллоҳнинг ўғли Муҳаммад рози бўлган (нарса)›, — деб ёз», — деди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳга қасамки, мен — Абдуллоҳнинг ўғли Муҳаммадман; ва Аллоҳга қасамки, мен — Аллоҳнинг Расулиман», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ёза олмасди; шунинг учун у зот Алидан ‹Аллоҳнинг Расули› (деган) иборани ўчиришни сўради. Шунда Али: «Аллоҳга қасамки, мен уни ҳеч қачон ўчирмайман», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ (Алига): «Менга қоғозни кўрсат», — деди. Али у зотга қоғозни кўрсатганда, Пайғамбар ﷺ ўша иборани ўз қўли билан ўчирди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Маккага кириб, уч кун ўтганда, маккаликлар Алининг олдига келиб: «Дўстингга (яъни Пайғамбарга) айт, Маккани тарк эцин», — деди. Али бу ҳақда Аллоҳнинг Расули ﷺ га хабар берди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ҳа», — деди, сўнг (Маккадан) жўнаб кетди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِحَسَّانَ " اهْجُهُمْ ـ أَوْ هَاجِهِمْ ـ وَجِبْرِيلُ مَعَكَ ".
Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Hassanga: «Ularni (yaʼni mushriklarni) hajv qil (sheʼr bilan masxara qil) — Jabroil sen bilan birga(dir)», — dedi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Ҳассанга: «Уларни (яъни мушрикларни) ҳажв қил (шеър билан масхара қил) — Жаброил сен билан бирга(дир)», — деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِثَوْبٍ مِنْ حَرِيرٍ، فَجَعَلُوا يَعْجَبُونَ مِنْ حُسْنِهِ وَلِينِهِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَمَنَادِيلُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فِي الْجَنَّةِ أَفْضَلُ مِنْ هَذَا ".
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga ipak kiyim berildi va uning goʻzalligi hamda nozikligi odamlarni hayratga soldi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ: «Shubhasiz, Saʼd ibn Muozning jannatdagi roʻmolchalari — mana shundan yaxshiroqdir», — dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га ипак кийим берилди ва унинг гўзаллиги ҳамда нозиклиги одамларни ҳайратга солди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Шубҳасиз, Саъд ибн Муознинг жаннатдаги рўмолчалари — мана шундан яхшироқдир», — деди.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ أَخْبَرَنِي قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَمَّا مَاتَ إِبْرَاهِيمُ قَالَ " إِنَّ لَهُ مُرْضِعًا فِي الْجَنَّةِ ".
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — oʻgʻli Ibrohim vafotidan keyin: «Jannatda uning (yaʼni Ibrohimning) (emizishini davom ettiradigan) bir enagasi (sut onasi) bor», — dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — ўғли Иброҳим вафотидан кейин: «Жаннатда унинг (яъни Иброҳимнинг) (эмизишини давом эттирадиган) бир энагаси (сут онаси) бор», — деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ النَّاسِ وَجْهًا وَأَحْسَنَهُ خَلْقًا، لَيْسَ بِالطَّوِيلِ الْبَائِنِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — odamlarning eng goʻzali (chiroylisi) edi va eng koʻrkam koʻrinishga ega edi. U — na juda uzun, na kalta edi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — одамларнинг энг гўзали (чиройлиси) эди ва энг кўркам кўринишга эга эди. У — на жуда узун, на калта эди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَرْبُوعًا، بَعِيدَ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ، لَهُ شَعَرٌ يَبْلُغُ شَحْمَةَ أُذُنِهِ، رَأَيْتُهُ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ، لَمْ أَرَ شَيْئًا قَطُّ أَحْسَنَ مِنْهُ. قَالَ يُوسُفُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِيهِ إِلَى مَنْكِبَيْهِ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — oʻrtacha boʻyli, keng yelkali edi; sochi quloq solinchaklarigacha (yetib) tushardi. Bir marta men uni qizil chopon (kiyim)da koʻrdim va men undan koʻra goʻzalroq (kishi)ni hech qachon koʻrmaganman.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — ўртача бўйли, кенг елкали эди; сочи қулоқ солинчакларигача (етиб) тушарди. Бир марта мен уни қизил чопон (кийим)да кўрдим ва мен ундан кўра гўзалроқ (киши)ни ҳеч қачон кўрмаганман.
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ أَرْبَعَ عَشْرَةَ مِائَةً، وَالْحُدَيْبِيَةُ بِئْرٌ فَنَزَحْنَاهَا حَتَّى لَمْ نَتْرُكْ فِيهَا قَطْرَةً، فَجَلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى شَفِيرِ الْبِئْرِ، فَدَعَا بِمَاءٍ فَمَضْمَضَ وَمَجَّ فِي الْبِئْرِ، فَمَكَثْنَا غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ اسْتَقَيْنَا حَتَّى رَوِينَا وَرَوَتْ ـ أَوْ صَدَرَتْ ـ رَكَائِبُنَا.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Hudaybiya (sulhi) kuni bir ming toʻrt yuz kishi edik; va Hudaybiyada bir quduq bor edi. Biz uning suvini — bir tomchi (ham) qoldirmasdan — tortib oldik. Paygʻambar ﷺ quduq chetiga oʻtirdi va biroz suv soʻradi; u (suv) bilan ogʻzini chayib, soʻng uni quduqqa (qaytarib) tashladi. Biz biroz (vaqt) kutdik va soʻng quduqdan suv tortib, chanqogʻimizni qondirdik; hatto minadigan hayvonlarimiz (ham) toʻyguncha suv ichdi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Ҳудайбия (сулҳи) куни бир минг тўрт юз киши эдик; ва Ҳудайбияда бир қудуқ бор эди. Биз унинг сувини — бир томчи (ҳам) қолдирмасдан — тортиб олдик. Пайғамбар ﷺ қудуқ четига ўтирди ва бироз сув сўради; у (сув) билан оғзини чайиб, сўнг уни қудуққа (қайтариб) ташлади. Биз бироз (вақт) кутдик ва сўнг қудуқдан сув тортиб, чанқоғимизни қондирдик; ҳатто минадиган ҳайвонларимиз (ҳам) тўйгунча сув ичди.