- وعن البراء رضي الله عنه قال أتى النبي صلى الله عليه وسلم رجل مقنع بالحديد، فقال يا رسول الله أقاتل أو أسلم؟ قال: "أسلم، ثم قاتل" فأسلم، ثم قاتل فقتل، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : عمل قليلا وأُجر كثيرًا" ((متفق عليه وهذا لفظ البخاري)) .
Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Yuzi temir niqob bilan yopilgan (yaʼni sovut kiygan) bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Rasululloh! Men jang qilaymi yoki avval Islomni qabul qilaymi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Avval Islomni qabul qil, soʻng jang qil», — dedi. Bas, u Islomni qabul qildi va shahid boʻldi. Allohning Rasuli ﷺ: «Oz amal, lekin katta mukofot (u Islomni qabul qilgandan keyin juda oz (amal) qildi, lekin u koʻp (mukofot bilan) mukofotlanadi)», — dedi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Юзи темир ниқоб билан ёпилган (яъни совут кийган) бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Мен жанг қилайми ёки аввал Исломни қабул қилайми?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Аввал Исломни қабул қил, сўнг жанг қил», — деди. Бас, у Исломни қабул қилди ва шаҳид бўлди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Оз амал, лекин катта мукофот (у Исломни қабул қилгандан кейин жуда оз (амал) қилди, лекин у кўп (мукофот билан) мукофотланади)», — деди.
- وعن البراء بن عازب رضي الله عنهما، قال: قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم: "إذا أتيت مضجعك فتوضأ وضوءك للصلاة، ثم اضطجع على شقك الأيمن، وقل: اللهم أسلمت نفسي إليك، ووجهت وجهي إليك وفوضت أمري إليك، وألجأت ظهري إليك رغبة ورهبة إليك لا ملجأ ولا منجا منك إلا إليك آمنت بكتابك الذي أنزلت، وبنبيك الذي أرسلت، فإن مت، مت على الفطرة، واجعلهن آخر ما تقول" ((متفق عليه)).
(Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ menga: «Yotoqqa borganingda, namoz uchun tahorat qilgandek tahorat qil, soʻng oʻng yoning bilan yonboshla va: ‹Allohumma aslamtu vajhiy ilayka, va favvaztu amriy ilayka, va aljaʼtu zahriy ilayka, ragʻbatan va rahbatan ilayka, la maljaa va la manja minka illa ilayka, amantu bikitabikallaziy anzalta va binabiyyikallaziy arsalta› (Allohim, yuzimni Senga taslim qildim, ishimni Senga topshirdim, oʻzimni (orqamni) Senga suyadim — Senga boʻlgan ragʻbat va (azobingdan) qoʻrquv bilan; Sendan (qochib) boriladigan boshpana ham, najot ham faqat Sening Oʻzingdadir; Sen nozil qilgan Kitobingga va Sen yuborgan Paygʻambaringga iymon keltirdim) deb ayt. Agar (shu kechada) oʻlsang, fitrat (Islom) uzra oʻlasan — bas, bularni (yotishdan) oldin aytadigan oxirgi soʻzing qilgin», dedilar. Men (yodlab olar ekanman): «...va birasulikallaziy arsalta» dedim. U zot: «Yoʻq, ‹va binabiyyikallaziy arsalta› (deb ayt)», dedilar.(Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ менга: «Ётоққа борганингда, намоз учун таҳорат қилгандек таҳорат қил, сўнг ўнг ёнинг билан ёнбошла ва: ‹Аллоҳумма асламту важҳий илайка, ва фаввазту амрий илайка, ва алжаъту заҳрий илайка, рағбатан ва раҳбатан илайка, ла малжаа ва ла манжа минка илла илайка, аманту бикитабикаллазий анзалта ва бинабиййикаллазий арсалта› (Аллоҳим, юзимни Сенга таслим қилдим, ишимни Сенга топширдим, ўзимни (орқамни) Сенга суядим — Сенга бўлган рағбат ва (азобингдан) қўрқув билан; Сендан (қочиб) бориладиган бошпана ҳам, нажот ҳам фақат Сенинг Ўзингдадир; Сен нозил қилган Китобингга ва Сен юборган Пайғамбарингга иймон келтирдим) деб айт. Агар (шу кечада) ўлсанг, фитрат (Ислом) узра ўласан — бас, буларни (ётишдан) олдин айтадиган охирги сўзинг қилгин», дедилар. Мен (ёдлаб олар эканман): «...ва бирасуликаллазий арсалта» дедим. У зот: «Йўқ, ‹ва бинабиййикаллазий арсалта› (деб айт)», дедилар.
- عن البراء بن عازب رضى الله عنهما قال: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم ِإذا أوى إلى فراشه نام على شقه الأيمن، ثم قال: " اللهم أسلمت نفسي إليك، ووجهت وجهي إليك، وفوضت أمري إليك، وألجأت ظهري إليك، رغبة ورهبة إليك، لا ملجأ ولا منجى منك إلا إليك. آمنت بكتابك الذي أنزلت . ونبيك الذي أرسلت".
((رواه البخاري بهذا اللفظ في كتاب الأدب من صحيحه))
(Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ oʻrinlariga yotganlarida, oʻng yonlari bilan uxlar, soʻng: «Allohumma aslamtu nafsiy ilayka, va vajjahtu vajhiy ilayka, va favvaztu amriy ilayka, va aljaʼtu zahriy ilayka, ragʻbatan va rahbatan ilayka, la maljaa va la manja minka illa ilayka, amantu bikitabikallaziy anzalta va nabiyyikallaziy arsalta» (Allohim, jonimni Senga taslim qildim, yuzimni Senga qaratdim, ishimni Senga topshirdim, oʻzimni Senga suyadim — Senga ragʻbat va qoʻrquv bilan; Sendan boriladigan boshpana ham, najot ham faqat Sening Oʻzingdadir; Sen nozil qilgan Kitobingga va Sen yuborgan Paygʻambaringga iymon keltirdim) der edilar. Rasululloh ﷺ: «Kim bularni aytib, oʻsha kechasida vafot etsa, fitrat (Islom) uzra oʻladi», dedilar.(Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ўринларига ётганларида, ўнг ёнлари билан ухлар, сўнг: «Аллоҳумма асламту нафсий илайка, ва важжаҳту важҳий илайка, ва фаввазту амрий илайка, ва алжаъту заҳрий илайка, рағбатан ва раҳбатан илайка, ла малжаа ва ла манжа минка илла илайка, аманту бикитабикаллазий анзалта ва набиййикаллазий арсалта» (Аллоҳим, жонимни Сенга таслим қилдим, юзимни Сенга қаратдим, ишимни Сенга топширдим, ўзимни Сенга суядим — Сенга рағбат ва қўрқув билан; Сендан бориладиган бошпана ҳам, нажот ҳам фақат Сенинг Ўзингдадир; Сен нозил қилган Китобингга ва Сен юборган Пайғамбарингга иймон келтирдим) дер эдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким буларни айтиб, ўша кечасида вафот эца, фитрат (Ислом) узра ўлади», дедилар.
- وعنه قال: قال لي رسول الله صلى الله عليه وسلم : "إذا أتيت مضجعك فتوضأ وضوءك للصلاة، ثم اضطجع على شقك الأيمن ، وقل ... " وذكر نحوهن وفيه: " واجعلهن آخر ما تقول" ((متفق عليه)).
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Toʻshagingga kelganingda, namozga tahorat olganingdek tahorat ol, soʻng oʻng yoning bilan yot va: ‹Allohim, yuzimni Senga taslim qildim, ishimni Senga topshirdim, orqamni Senga suyadim — Sendan qoʻrqib va Senga umid qilib. Sendan boshqa panoh va najot joyi yoʻq, faqat Senga (qaytib kelaman). Sen nozil qilgan Kitobingga va Sen yuborgan Paygʻambaringga iymon keltirdim›, degin», dedilar. Soʻng: «Agar shu (kecha) oʻlsang, fitrat (tabiiy din) ustida oʻlasan. Buni aytadigan soʻzlaringning eng oxirgisi qil», dedilar. Baro aytadi: Men buni yodlamoqchi boʻlib: «‹Sen yuborgan Rasulingga (iymon keltirdim)›», deb aytdim. U zot: «Yoʻq, ‹Sen yuborgan Paygʻambaringga›, (degin)», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Тўшагингга келганингда, намозга таҳорат олганингдек таҳорат ол, сўнг ўнг ёнинг билан ёт ва: ‹Аллоҳим, юзимни Сенга таслим қилдим, ишимни Сенга топширдим, орқамни Сенга суядим — Сендан қўрқиб ва Сенга умид қилиб. Сендан бошқа паноҳ ва нажот жойи йўқ, фақат Сенга (қайтиб келаман). Сен нозил қилган Китобингга ва Сен юборган Пайғамбарингга иймон келтирдим›, дегин», дедилар. Сўнг: «Агар шу (кеча) ўлсанг, фитрат (табиий дин) устида ўласан. Буни айтадиган сўзларингнинг энг охиргиси қил», дедилар. Баро айтади: Мен буни ёдламоқчи бўлиб: «‹Сен юборган Расулингга (иймон келтирдим)›», деб айтдим. У зот: «Йўқ, ‹Сен юборган Пайғамбарингга›, (дегин)», дедилар.
- وعن أبي عمارة البراء بن عازب رضي الله عنهما قال: أمرنا رسول الله صلى الله عليه وسلم بسبع: بعيادة المريض، واتباع الجنائز، وتشميت العاطس، ونصر الضعيف، وعون المظلوم، وإفشاء السلام وإبرار المقسم. ((متفق عليه هذا لفظ إحدى روايات البخاري)).
(al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ bizni yetti (narsa)ga buyurdilar: bemorni yoʻqlash, janozalarga ergashish, aksa urganga tashmit (yarhamukalloh) aytish, zaifga yordam berish, mazlumga koʻmaklashish, salomni yoyish va qasam ichuvchining qasamini rost chiqarish; va (u zot) kumush (idish)da ichishdan qaytardilar, hamda bizni oltin uzuk taqish, mayosir (egar yostiqchalari)ga minish va ipak, deboj, qassiy hamda istabraq kiyishdan qaytardilar.(ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бизни етти (нарса)га буюрдилар: беморни йўқлаш, жанозаларга эргашиш, акса урганга ташмит (ярҳамукаллоҳ) айтиш, заифга ёрдам бериш, мазлумга кўмаклашиш, саломни ёйиш ва қасам ичувчининг қасамини рост чиқариш; ва (у зот) кумуш (идиш)да ичишдан қайтардилар, ҳамда бизни олтин узук тақиш, маёсир (эгар ёстиқчалари)га миниш ва ипак, дебож, қассий ҳамда истабрақ кийишдан қайтардилар.
- وعن البراء رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "ما من مسلمين يلتقيان فيتصافحان إلا غفر لهما قبل أن يفترقا" ((رواه أبو داود)).
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi ikki musulmon uchrashib, qoʻl berib koʻrishsalar, bir-birlaridan ajralib ketishlaridan oldin albatta ikkovi magʻfirat qilinadi», — dedilar.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси икки мусулмон учрашиб, қўл бериб кўришсалар, бир-бирларидан ажралиб кетишларидан олдин албатта иккови мағфират қилинади», — дедилар.
- عن البراء بن عازب رضي الله عنهما قال: أمرنا رسول الله صلى الله عليه وسلم بعيادة المريض، واتباع الجنازة، وتشميت العاطس، وإبرار المقسم، ونصر المظلوم، وإجابة الداعى، وإفشاء السلام” ((متفق عليه))
(al-Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ bizni yetti (ish)ga buyurdilar va yetti (ish)dan qaytardilar. Bizni: oltin uzukdan, harir (ipak), debo (zarbof) va istabraq (qalin ipak) kiyishdan, qassiy (ipakli mato)dan va miysara (ipak egar-yostiqcha)dan — qaytardilar; va bizni: janozalarga ergashishga, kasalni yoʻqlashga va salomni yoyishga — buyurdilar.(ал-Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бизни етти (иш)га буюрдилар ва етти (иш)дан қайтардилар. Бизни: олтин узукдан, ҳарир (ипак), дебо (зарбоф) ва истабрақ (қалин ипак) кийишдан, қассий (ипакли мато)дан ва мийсара (ипак эгар-ёстиқча)дан — қайтардилар; ва бизни: жанозаларга эргашишга, касални йўқлашга ва саломни ёйишга — буюрдилар.
- وعن البراء بن عازب رضي الله عنهما قال: كان رجل يقرأ سورة الكهف، وعنده فرس مربوط بشطنين فتغشته سحابة فجعلت تدنو، وجعل فرسه ينفر منها. فلما أصبح أتى النبي صلى الله عليه وسلم ، فذكر له ذلك فقال :" تلك السكينة تنزلت للقرآن" ((متفق عليه)) .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Kahf surasini oʻqiyotgan edi, yonida ikki arqon bilan boylangan oti bor edi. Shunda uni bir bulut qoplab, aylana boshladi va yaqinlasha bordi, oti esa undan hurka boshladi. Tong otgach, u Nabiy ﷺ ning huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. Shunda u zot: «U Qurʼon (tilovati) tufayli nozil boʻlgan sakina (xotirjamlik) edi», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Каҳф сурасини ўқиётган эди, ёнида икки арқон билан бойланган оти бор эди. Шунда уни бир булут қоплаб, айлана бошлади ва яқинлаша борди, оти эса ундан ҳурка бошлади. Тонг отгач, у Набий ﷺ нинг ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. Шунда у зот: «У Қуръон (тиловати) туфайли нозил бўлган сакина (хотиржамлик) эди», дедилар.
- وعن البراء بن عازب رضي الله عنهما قال :سمعت النبي صلى الله عليه وسلم قرأ في العشاء بالتين والزيتون، فما سمعت أحدًا أحسن صوتا منه .((متفق عليه)) .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ning xuftonda «Vat-tini vaz-zaytun» (Tiyn surasi) ni oʻqiganlarini eshitdim. Men u zotdan koʻra ovozi chiroyliroq biror kishini eshitmaganman.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нинг хуфтонда «Ват-тини ваз-зайтун» (Тийн сураси) ни ўқиганларини эшитдим. Мен у зотдан кўра овози чиройлироқ бирор кишини эшитмаганман.
- وعن البراء بن عازب رضي الله عنهما، قال كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يتخلل من ناحية إلى ناحية، يمسح صدورنا ومناكبنا ويقول،: "لا تختلفوا فتختلف قلوبكم" وكان يقول: "إن الله وملائكته يصلون على الصفوف الأُول" ((رواه أبو داود بإسناد حسن)).
Hannod ibn as-Sariy va Abu Osim ibn Javvos al-Hanafiy bizga aytdilar: Abul-Ahvasdan, u Mansurdan, u Talha al-Yomiydan, u Abdurrahmon ibn Avsajadan, u al-Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ safning bir chetidan ikkinchi chetigacha oraga kirib, koʻkraklarimiz va yelkalarimizni silar va: «Bir-biringizga zid (notekis) turmanglar, aks holda qalblaringiz ham bir-biriga zid boʻlib qoladi», der edilar. Yana: «Albatta, Alloh va Uning farishtalari oldingi saflarga rahmat-salovotlar yogʻdiradilar», der edilar.Ҳаннод ибн ас-Сарий ва Абу Осим ибн Жаввос ал-Ҳанафий бизга айтдилар: Абул-Аҳвасдан, у Мансурдан, у Талҳа ал-Ёмийдан, у Абдурраҳмон ибн Авсажадан, у ал-Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ сафнинг бир четидан иккинчи четигача орага кириб, кўкракларимиз ва елкаларимизни силар ва: «Бир-бирингизга зид (нотекис) турманглар, акс ҳолда қалбларингиз ҳам бир-бирига зид бўлиб қолади», дер эдилар. Яна: «Албатта, Аллоҳ ва Унинг фаришталари олдинги сафларга раҳмат-саловотлар ёғдирадилар», дер эдилар.
- وعن البراء، رضي الله عنه قال: "كنا إذا صلينا خلف رسول الله صلى الله عليه وسلم ، أحببنا أن نكون عن يمينه، يقبل علينا بوجهه، فسمعته يقول: "رب قني عذابك يوم تبعث - أو تجمع- عبادك". ((رواه مسلم)).
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning orqalarida namoz oʻqiganimizda, u zotning oʻng tomonlarida boʻlishni yaxshi koʻrardik, u zot bizga yuzlanardilar. Men u zotning: «Ey Robbim, bandalaringni tiriltiradigan — yoki jamlaydigan — kuningda meni azobingdan asra», deganlarini eshitdim.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг орқаларида намоз ўқиганимизда, у зотнинг ўнг томонларида бўлишни яхши кўрардик, у зот бизга юзланардилар. Мен у зотнинг: «Эй Роббим, бандаларингни тирилтирадиган — ёки жамлайдиган — кунингда мени азобингдан асра», деганларини эшитдим.
- السابع: عن أبي عمارة البراء بن عازب رضي الله عنهما قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " يا فلان إذا أويت إلى فراشك فقل: اللهم أسلمت نفسي إليك، ووجهت وجهي إليك: وفوضت أمري إليك ، وألجأت ظهري إليك، رغبة ورهبة إليك، لا ملجأ ولا منجى منك إلا إليك ، آمنت بكتابك الذي أنزلت، ونبيك الذي أرسلت؛ فإنك إن مت من ليلتك مت على الفطرة، وإن أصبحت أصبت خيراً" ((متفق عليه)) .
(Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Ey falon, qachon toʻshagingga (yotgani) kelsang, (shunday) ayt: ‹Allohumma aslamtu nafsiy ilayka, va vajjahtu vajhiy ilayka, va favvaztu amriy ilayka, va aljaʼtu zahriy ilayka, ragʻbatan va rahbatan ilayka; la maljaʼa va la manja minka illa ilayka; amantu bi-kitabikallaziy anzalta, va bi-nabiyyikallaziy arsalta (Allohim, oʻzimni Senga taslim qildim, yuzimni Senga (qaratdim), ishimni Senga topshirdim, orqamni (suyanchimni) Senga tayadim — Senga (rahmatingga) ishtiyoq va (azobingdan) qoʻrquv bilan; Sendan boshqa panoh va najot (joyi) yoʻq — magar faqat Sening Oʻzingga; Sen nozil qilgan Kitobingga iymon keltirdim va Sen yuborgan Paygʻambaringga (ham))›. Bas, agar sen oʻsha kechangda oʻlsang, fitrat (Islom) ustida oʻlgan boʻlasan; agar tongga chiqsang (omon qolsang), bir ajrga erishgan boʻlasan», dedilar.(Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Эй фалон, қачон тўшагингга (ётгани) келсанг, (шундай) айт: ‹Аллоҳумма асламту нафсий илайка, ва важжаҳту важҳий илайка, ва фаввазту амрий илайка, ва алжаъту заҳрий илайка, рағбатан ва раҳбатан илайка; ла малжаъа ва ла манжа минка илла илайка; аманту би-китабикаллазий анзалта, ва би-набиййикаллазий арсалта (Аллоҳим, ўзимни Сенга таслим қилдим, юзимни Сенга (қаратдим), ишимни Сенга топширдим, орқамни (суянчимни) Сенга таядим — Сенга (раҳматингга) иштиёқ ва (азобингдан) қўрқув билан; Сендан бошқа паноҳ ва нажот (жойи) йўқ — магар фақат Сенинг Ўзингга; Сен нозил қилган Китобингга иймон келтирдим ва Сен юборган Пайғамбарингга (ҳам))›. Бас, агар сен ўша кечангда ўлсанг, фитрат (Ислом) устида ўлган бўласан; агар тонгга чиқсанг (омон қолсанг), бир ажрга эришган бўласан», дедилар.
- وعن أبي عمارة البراء بن عازب رضي الله عنهما قال: أمرنا رسول الله r بسبع، ونهانا عن سبع: أمرنا بعيادة المريض، واتباع الجنازة، وتشميت العاطس، وإبرار المقسم، ونصر المظلوم، وإجابة الداعي، وإفشاء السلام. ونهانا عن خواتيم أو تختم بالذهب ، وعن شرب بالفضة، وعن المياثر الحمر، وعن القسي، وعن لبس الحرير والإستبرق والديباج. ((متفق عليه)) .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni yettita (ish)ga buyurdilar va yettita (ish)dan qaytardilar. Bizni bemorni yoʻqlashga, janozaga ergashishga, aksa urganga (yarham yakallohu deb) duo qilishga, qasamni (yoki qasam ichuvchini) rost chiqarishga, mazlumga yordam berishga, chorlaganning (daʼvatini) qabul qilishga va salomni yoyishga buyurdilar. Va bizni uzuklardan (yoki oltin uzuk taqishdan), kumushda ichishdan, miyasir (egar bezagi)dan, qassiy (ipak aralash matos)dan, ipak, istabraq va debo kiyishdan qaytardilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни еттита (иш)га буюрдилар ва еттита (иш)дан қайтардилар. Бизни беморни йўқлашга, жанозага эргашишга, акса урганга (ярҳам якаллоҳу деб) дуо қилишга, қасамни (ёки қасам ичувчини) рост чиқаришга, мазлумга ёрдам беришга, чорлаганнинг (даъватини) қабул қилишга ва саломни ёйишга буюрдилар. Ва бизни узуклардан (ёки олтин узук тақишдан), кумушда ичишдан, миясир (эгар безаги)дан, қассий (ипак аралаш матос)дан, ипак, истабрақ ва дебо кийишдан қайтардилар.
- وعن البراء بن عازب رضي الله عنهما، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "الخالة بمنزلة الأم" ((رواه الترمذي وقال: حديث حسن صحيح)).
وفي الباب أحاديث كثيرة في الصحيح مشهورة؛ ومنها حديث أصحاب الغار، وحديث جريج وقد سبقا، وأحاديث مشهورة في الصحيح حذفتها اختصارًا، ومن أهمها حديث عمرو بن عبسة رضي الله عنه الطويل المشتمل على جمل كثيرة من قواعد الإسلام وآدابه، وسأذكره بتمامه إن شاء الله تعالى في باب الرجاء، قال فيه:
دخلت على النبي صلى الله عليه وسلم بمكة، يعني في أول النبوة، فقلت له: ما أنت؟ قال: "نبي" فقلت: وما نبي؟ قال: "أرسلني الله تعالى" فقلت: بأي شيء أرسلك؟ قال: "أرسلني بصلة الأرحام، وكسر الأوثان، وأن يوحد الله لا يشرك به شيء" ((وذكر تمام الحديث. والله أعلم)).
Amr ibn Abasa as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men johiliyatda boʻlgan paytimda, odamlar zalolatda, ular hech narsa (haq yoʻl) ustida emaslar va butlarga sigʻinmoqdalar, deb oʻylar edim. Soʻng men Makkada bir kishi haqida — u (peygʻambarlik) xabarlarini bermoqda, deb eshitdim. Shunda men ulovimga mindim va uning oldiga keldim. Rasululloh ﷺ oʻsha paytda yashirinib yurardilar, qavmlari u zotga nisbatan dadil (jurʼatli) edilar. Men muloyimlik bilan harakat qilib, nihoyat Makkada u zotning huzuriga kirdim va u zotga: «Sen kimsan?» dedim. U zot: «Men Nabiyman», dedilar. Men: «Nabiy nima?» dedim. U zot: «Meni Alloh yuborgan», dedilar. Men: «Seni nima bilan yuborgan?» dedim. U zot: «Meni qarindoshlik aloqalarini ulash, butlarni sindirish va Allohni yagona deb tanish — Unga hech narsa sherik qilinmasligi (uchun) yubordi», dedilar. Men u zotga: «Bu (ish)da kim sen bilan birga?» dedim. U zot: «Bir hur (ozod kishi) va bir qul», dedilar. (Rovjy) dedi: Oʻsha kunda u zotga iymon keltirganlardan Abu Bakr va Bilol u zot bilan birga edi. Men: «Men senga ergashaman», dedim. U zot: «Sen bu kuning bilan bunga qodir boʻlolmaysan. Mening holimni va odamlarning holini koʻrmayapsanmi? Lekin ahlingga qayt, qachon mening gʻolib boʻlganimni eshitsang, mening oldimga kel», dedilar. (Amr) dedi: Men ahlimning oldiga ketdim, Rasululloh ﷺ Madinaga keldilar, men esa ahlim ichida edim. U zot Madinaga kelganida men xabarlarni surishtirib, odamlardan soʻray boshladim, nihoyat mening oldimga Yasrib ahlidan — Madina ahlidan bir nechta kishi keldi. Men: «Madinaga kelgan u kishi nima qildi?» dedim. Ular: «Odamlar unga shoshilib (kelmoqdalar), qavmlari uni oʻldirmoqchi boʻldilar, lekin bunga qodir boʻlolmadilar», deyishdi. Shunda men Madinaga keldim va u zotning huzuriga kirdim hamda: «Yo Rasululloh, meni tanidingizmi?» dedim. U zot: «Ha, sen Makkada menga yoʻliqqan kishisan», dedilar. (Amr) dedi: Men: «Ha, shunday», dedim. Soʻng: «Yo Nabiyalloh, Alloh sizga oʻrgatgan, men esa bilmaydigan narsalardan menga xabar bering. Menga namoz haqida xabar bering», dedim. U zot: «Subh namozini oʻqi, soʻng quyosh chiqib koʻtarilgunga qadar namozdan tiyil, chunki u chiqar paytida shaytonning ikki shoxi orasidan chiqadi va oʻsha paytda kofirlar unga sajda qiladilar. Soʻng namoz oʻqi, chunki soʻyani nayza (boʻyiga teng) qisqargunga qadar namozga (farishtalar) guvoh boʻladilar, hozir boʻladilar. Soʻng namozdan tiyil, chunki oʻsha paytda jahannam qizdiriladi. Soʻng (quyoshdan keyingi) soya kelganida namoz oʻqi, chunki namozga guvoh boʻladilar, hozir boʻladilar, toki asrni oʻqiguningcha. Soʻng quyosh botgunga qadar namozdan tiyil, chunki u shaytonning ikki shoxi orasidan botadi va oʻsha paytda kofirlar unga sajda qiladilar», dedilar. (Amr) dedi: Men: «Yo Nabiyalloh, taharat haqida menga ayting», dedim. U zot: «Sizlardan biror kishi taharat suvini yaqinlashtirib (taharat qilar ekan), ogʻzini chayib, burniga suv tortib (qaytarib) chiqarsa, albatta, uning yuzi, ogʻzi va burni xatolari toʻkilib tushadi. Soʻng Alloh buyurganidek yuzini yuvsa, albatta, uning yuzi xatolari soqolining uchlaridan suv bilan toʻkilib tushadi. Soʻng qoʻllarini tirsaklarigacha yuvsa, albatta, qoʻllari xatolari barmoq uchlaridan suv bilan toʻkilib tushadi. Soʻng boshiga masʼh tortsa, albatta, boshi xatolari soch uchlaridan suv bilan toʻkilib tushadi. Soʻng oyoqlarini toʻpiqlargacha yuvsa, albatta, oyoqlari xatolari barmoq uchlaridan suv bilan toʻkilib tushadi. Agar u turib namoz oʻqisa, Allohga hamd aytib, Unga sano aytib, Unga loyiq (sifat)lar bilan Uni ulugʻlab va qalbini Alloh uchun boʻshatsa, albatta, gunohlaridan onasi uni tuqqan kunidagidek (pok) holda qaytadi», dedilar. Amr ibn Abasa bu hadisni Rasululloh ﷺ ning sahobasi Abu Umomaga aytib berdi. Shunda Abu Umoma unga: «Ey Amr ibn Abasa, nima deyotganingni oʻylab koʻr — bir maqomning oʻzida bu kishiga (shuncha) ato qilinishini (aytyapsanmi)?» dedi. Amr: «Ey Abu Umoma, men keksaydim, suyagim qaridi, ajalim yaqinlashdi, Allohga va Rasulullohga yolgʻon toʻqishimga hech qanday ehtiyojim yoʻq. Agar men buni Rasululloh ﷺ dan bir marta, yoki ikki marta, yoki uch marta — toki yetti martagacha sanadi — eshitgan boʻlsam edi, uni hech qachon aytmagan boʻlardim, lekin men buni undan ham koʻproq eshitganman», dedi.Амр ибн Абаса ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен жоҳилиятда бўлган пайтимда, одамлар залолатда, улар ҳеч нарса (ҳақ йўл) устида эмаслар ва бутларга сиғинмоқдалар, деб ўйлар эдим. Сўнг мен Маккада бир киши ҳақида — у (пейғамбарлик) хабарларини бермоқда, деб эшитдим. Шунда мен уловимга миндим ва унинг олдига келдим. Расулуллоҳ ﷺ ўша пайтда яшириниб юрардилар, қавмлари у зотга нисбатан дадил (журъатли) эдилар. Мен мулойимлик билан ҳаракат қилиб, ниҳоят Маккада у зотнинг ҳузурига кирдим ва у зотга: «Сен кимсан?» дедим. У зот: «Мен Набийман», дедилар. Мен: «Набий нима?» дедим. У зот: «Мени Аллоҳ юборган», дедилар. Мен: «Сени нима билан юборган?» дедим. У зот: «Мени қариндошлик алоқаларини улаш, бутларни синдириш ва Аллоҳни ягона деб таниш — Унга ҳеч нарса шерик қилинмаслиги (учун) юборди», дедилар. Мен у зотга: «Бу (иш)да ким сен билан бирга?» дедим. У зот: «Бир ҳур (озод киши) ва бир қул», дедилар. (Ровжй) деди: Ўша кунда у зотга иймон келтирганлардан Абу Бакр ва Билол у зот билан бирга эди. Мен: «Мен сенга эргашаман», дедим. У зот: «Сен бу кунинг билан бунга қодир бўлолмайсан. Менинг ҳолимни ва одамларнинг ҳолини кўрмаяпсанми? Лекин аҳлингга қайт, қачон менинг ғолиб бўлганимни эшитсанг, менинг олдимга кел», дедилар. (Амр) деди: Мен аҳлимнинг олдига кетдим, Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келдилар, мен эса аҳлим ичида эдим. У зот Мадинага келганида мен хабарларни суриштириб, одамлардан сўрай бошладим, ниҳоят менинг олдимга Ясриб аҳлидан — Мадина аҳлидан бир нечта киши келди. Мен: «Мадинага келган у киши нима қилди?» дедим. Улар: «Одамлар унга шошилиб (келмоқдалар), қавмлари уни ўлдирмоқчи бўлдилар, лекин бунга қодир бўлолмадилар», дейишди. Шунда мен Мадинага келдим ва у зотнинг ҳузурига кирдим ҳамда: «Ё Расулуллоҳ, мени танидингизми?» дедим. У зот: «Ҳа, сен Маккада менга йўлиққан кишисан», дедилар. (Амр) деди: Мен: «Ҳа, шундай», дедим. Сўнг: «Ё Набияллоҳ, Аллоҳ сизга ўргатган, мен эса билмайдиган нарсалардан менга хабар беринг. Менга намоз ҳақида хабар беринг», дедим. У зот: «Субҳ намозини ўқи, сўнг қуёш чиқиб кўтарилгунга қадар намоздан тийил, чунки у чиқар пайтида шайтоннинг икки шохи орасидан чиқади ва ўша пайтда кофирлар унга сажда қиладилар. Сўнг намоз ўқи, чунки сўяни найза (бўйига тенг) қисқаргунга қадар намозга (фаришталар) гувоҳ бўладилар, ҳозир бўладилар. Сўнг намоздан тийил, чунки ўша пайтда жаҳаннам қиздирилади. Сўнг (қуёшдан кейинги) соя келганида намоз ўқи, чунки намозга гувоҳ бўладилар, ҳозир бўладилар, токи асрни ўқигунингча. Сўнг қуёш ботгунга қадар намоздан тийил, чунки у шайтоннинг икки шохи орасидан ботади ва ўша пайтда кофирлар унга сажда қиладилар», дедилар. (Амр) деди: Мен: «Ё Набияллоҳ, таҳарат ҳақида менга айтинг», дедим. У зот: «Сизлардан бирор киши таҳарат сувини яқинлаштириб (таҳарат қилар экан), оғзини чайиб, бурнига сув тортиб (қайтариб) чиқарса, албатта, унинг юзи, оғзи ва бурни хатолари тўкилиб тушади. Сўнг Аллоҳ буюрганидек юзини ювса, албатта, унинг юзи хатолари соқолининг учларидан сув билан тўкилиб тушади. Сўнг қўлларини тирсакларигача ювса, албатта, қўллари хатолари бармоқ учларидан сув билан тўкилиб тушади. Сўнг бошига масъҳ тортса, албатта, боши хатолари соч учларидан сув билан тўкилиб тушади. Сўнг оёқларини тўпиқларгача ювса, албатта, оёқлари хатолари бармоқ учларидан сув билан тўкилиб тушади. Агар у туриб намоз ўқиса, Аллоҳга ҳамд айтиб, Унга сано айтиб, Унга лойиқ (сифат)лар билан Уни улуғлаб ва қалбини Аллоҳ учун бўшатса, албатта, гуноҳларидан онаси уни туққан кунидагидек (пок) ҳолда қайтади», дедилар. Амр ибн Абаса бу ҳадисни Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаси Абу Умомага айтиб берди. Шунда Абу Умома унга: «Эй Амр ибн Абаса, нима деётганингни ўйлаб кўр — бир мақомнинг ўзида бу кишига (шунча) ато қилинишини (айтяпсанми)?» деди. Амр: «Эй Абу Умома, мен кексайдим, суягим қариди, ажалим яқинлашди, Аллоҳга ва Расулуллоҳга ёлғон тўқишимга ҳеч қандай эҳтиёжим йўқ. Агар мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан бир марта, ёки икки марта, ёки уч марта — токи етти мартагача санади — эшитган бўлсам эди, уни ҳеч қачон айтмаган бўлардим, лекин мен буни ундан ҳам кўпроқ эшитганман», деди.
- وعن البراء بن عازب رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال في الأنصار: "لا يحبهم إلا مؤمن، ولا يبغضهم إلا منافق، من أحبهم أحبه الله، ومن أبغضهم أبغضه الله" ((متفق عليه)) .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Ansor haqida: «Ularni faqat moʻmingina sevadi va ularni faqat munofiqgina yomon koʻradi; kim ularni sevsa, Alloh uni sevadi; kim ularni yomon koʻrsa, Alloh uni yomon koʻradi», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Ансор ҳақида: «Уларни фақат мўмингина севади ва уларни фақат мунофиқгина ёмон кўради; ким уларни севса, Аллоҳ уни севади; ким уларни ёмон кўрса, Аллоҳ уни ёмон кўради», дедилар.
- وعن البراء بن عازب، رضي الله عنهما، عن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: “المسلم إذا سئل في القبر يشهد أن لا إله إلا الله، وأن محمداً رسول الله، فذلك قوله تعالى: {يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنيا وفي الآخرة} ((إبراهيم:27)) ((متفق عليه)) .
(Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Musulmon qabrda soʻralganida, ‹La ilaha illalloh va anna Muhammadan Rasululloh›ga guvohlik beradi; mana shu — (Allohning) ‹Alloh iymon keltirganlarni — dunyo hayotida ham, oxiratda ham — mustahkam soʻz bilan mahkam tutadi› (Ibrohim surasi, 27) degan soʻzidir», dedilar.(Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон қабрда сўралганида, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан Расулуллоҳ›га гувоҳлик беради; мана шу — (Аллоҳнинг) ‹Аллоҳ иймон келтирганларни — дунё ҳаётида ҳам, охиратда ҳам — мустаҳкам сўз билан маҳкам тутади› (Иброҳим сураси, 27) деган сўзидир», дедилар.