وَقَالَ لَنَا أَبُو نُعَيْمٍ عَنْ زُهَيْرٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، خَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الأَنْصَارِيُّ وَخَرَجَ مَعَهُ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ وَزَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ رضى الله عنهم فَاسْتَسْقَى، فَقَامَ بِهِمْ عَلَى رِجْلَيْهِ عَلَى غَيْرِ مِنْبَرٍ فَاسْتَغْفَرَ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ يَجْهَرُ بِالْقِرَاءَةِ وَلَمْ يُؤَذِّنْ، وَلَمْ يُقِمْ. قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ وَرَأَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم.
Abdulloh ibn Yazid al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Baroʼ ibn Ozib va Zayd ibn Arqam bilan (uydan) chiqib, yomgʻir uchun duo qildi. U (Abdulloh ibn Yazid) — minbarda emas (balki yerda) — turib, yomgʻir uchun Allohga duo qildi, soʻng azon va iqomat aytmay, jahriy qiroat bilan ikki rakat namoz oʻqidi. Abu Ishoq: «Abdulloh ibn Yazid Paygʻambar ﷺ ni (shunday qilayotgan holda) koʻrgan edi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Язид ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Барў ибн Озиб ва Зайд ибн Арқам билан (уйдан) чиқиб, ёмғир учун дуо қилди. У (Абдуллоҳ ибн Язид) — минбарда эмас (балки ерда) — туриб, ёмғир учун Аллоҳга дуо қилди, сўнг азон ва иқомат айтмай, жаҳрий қироат билан икки ракат намоз ўқиди. Абу Ишоқ: «Абдуллоҳ ибн Язид Пайғамбар ﷺ ни (шундай қилаётган ҳолда) кўрган эди», — деди.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ وَأَنَا أُرَى، أَنَّ عِنْدَهُ، مِنْهُ عِلْمًا . فَقَالَ إِنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ قَذَفَ امْرَأَتَهُ بِشَرِيكِ ابْنِ سَحْمَاءَ وَكَانَ أَخَا الْبَرَاءِ بْنِ مَالِكٍ لأُمِّهِ وَكَانَ أَوَّلَ رَجُلٍ لاَعَنَ فِي الإِسْلاَمِ - قَالَ - فَلاَعَنَهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَبْصِرُوهَا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَبْيَضَ سَبِطًا قَضِيءَ الْعَيْنَيْنِ فَهُوَ لِهِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ جَعْدًا حَمْشَ السَّاقَيْنِ فَهُوَ لِشَرِيكِ ابْنِ سَحْمَاءَ " . قَالَ فَأُنْبِئْتُ أَنَّهَا جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ جَعْدًا حَمْشَ السَّاقَيْنِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Hilol ibn Umayya oʻz xotinini Sharik ibn Sahmo bilan (zino qilganlikda) aybladi. (Sharik) al-Baroʼ ibn Molikning ona tomonidan akasi edi. (Hilol) Islomda birinchi boʻlib laʼn(lashish) qilgan kishi edi». (Anas) dedi: «U xotini bilan laʼnlashdi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Uni kuzatib turinglar. Agar (xotini) bolani oq tanli, sochi tekis, koʻzlari (chuqur) botiq holda tugʻsa, u Hilol ibn Umayyaniki boʻladi. Agar bolani surmali (qora) koʻzli, jingalak sochli, boldirlari ozgʻin holda tugʻsa, u Sharik ibn Sahmoniki boʻladi›, — dedilar». (Anas) dedi: «Menga xabar berishlaricha, u (xotin) bolani surmali (qora) koʻzli, jingalak sochli, boldirlari ozgʻin holda tugʻdi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ҳилол ибн Умайя ўз хотинини Шарик ибн Саҳмо билан (зино қилганликда) айблади. (Шарик) ал-Барў ибн Моликнинг она томонидан акаси эди. (Ҳилол) Исломда биринчи бўлиб лаън(лашиш) қилган киши эди». (Анас) деди: «У хотини билан лаънлашди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уни кузатиб туринглар. Агар (хотини) болани оқ танли, сочи текис, кўзлари (чуқур) ботиқ ҳолда туғса, у Ҳилол ибн Умайяники бўлади. Агар болани сурмали (қора) кўзли, жингалак сочли, болдирлари озғин ҳолда туғса, у Шарик ибн Саҳмоники бўлади›, — дедилар». (Анас) деди: «Менга хабар беришларича, у (хотин) болани сурмали (қора) кўзли, жингалак сочли, болдирлари озғин ҳолда туғди».
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ نُسَمَّى السَّمَاسِرَةَ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ إِنَّ الشَّيْطَانَ وَالإِثْمَ يَحْضُرَانِ الْبَيْعَ فَشُوبُوا بَيْعَكُمْ بِالصَّدَقَةِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ وَرِفَاعَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . رَوَاهُ مَنْصُورٌ وَالأَعْمَشُ وَحَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ . وَلاَ نَعْرِفُ لِقَيْسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا .
Qays ibn Abu Gʻaraza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ biz tomon chiqdilar, biz oʻsha paytda «samosira» (dallollar) deb atalardik. Shunda u zot: «Ey savdogarlar jamoasi! Albatta, shayton va gunoh oldi-sotdida hozir boʻladi. Bas, savdolaringizni sadaqa bilan aralashtiringlar», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Baroʼ ibn Ozib va Rifoʼadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Qays ibn Abu Gʻarazaning hadisi hasan sahihdir. Uni Mansur, Aʼmash, Habib ibn Abu Sobit va birdan ortiq kishi Abu Voildan, u Qays ibn Abu Gʻarazadan rivoyat qilgan. Biz Qaysdan Paygʻambar ﷺ haqida bundan boshqa (hadis) bilmaymiz.Қайс ибн Абу Ғараза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ биз томон чиқдилар, биз ўша пайтда «самосира» (даллоллар) деб аталардик. Шунда у зот: «Эй савдогарлар жамоаси! Албатта, шайтон ва гуноҳ олди-сотдида ҳозир бўлади. Бас, савдоларингизни садақа билан аралаштиринглар», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Барў ибн Озиб ва Рифўадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Қайс ибн Абу Ғаразанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Уни Мансур, Аъмаш, Ҳабиб ибн Абу Собит ва бирдан ортиқ киши Абу Воилдан, у Қайс ибн Абу Ғаразадан ривоят қилган. Биз Қайсдан Пайғамбар ﷺ ҳақида бундан бошқа (ҳадис) билмаймиз.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ الأَوْدِيِّ، - هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَرْوَانَ - عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَالنَّعْلَيْنِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَانَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ لاَ يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ لأَنَّ الْمَعْرُوفَ عَنِ الْمُغِيرَةِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ هَذَا أَيْضًا عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ مَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ . وَلَيْسَ بِالْمُتَّصِلِ وَلاَ بِالْقَوِيِّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَمَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَابْنُ مَسْعُودٍ وَالْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ وَأَبُو أُمَامَةَ وَسَهْلُ بْنُ سَعْدٍ وَعَمْرُو بْنُ حُرَيْثٍ وَرُوِيَ ذَلِكَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَابْنِ عَبَّاسٍ .
Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tahorat oldilar va paypoqlari (juroblari) hamda kavushlari ustiga mash tortdilar. Abu Dovud aytdi: Abdurahmon ibn Mahdiy bu hadisni rivoyat qilmas edi — chunki Mugʻiyradan (kelgan) mashhur (rivoyat) Paygʻambar ﷺ ning maxsilar ustiga mash tortganlarini (bildiradi). Abu Dovud aytdi: Bu (paypoqqa mash) Abu Muso al-Ashʼariydan ham Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilingan, ammo (sanadi) ulangan emas va kuchli emas. Abu Dovud aytdi: Paypoqlar ustiga mash tortishni Ali ibn Abu Tolib, Ibn Masʼud, Baroʼ ibn Ozib, Anas ibn Molik, Abu Umoma, Sahl ibn Saʼd va Amr ibn Hurays (qilishgan); bu Umar ibn al-Xattob va Ibn Abbosdan ham rivoyat qilingan.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ таҳорат олдилар ва пайпоқлари (журоблари) ҳамда кавушлари устига маш тортдилар. Абу Довуд айтди: Абдураҳмон ибн Маҳдий бу ҳадисни ривоят қилмас эди — чунки Муғийрадан (келган) машҳур (ривоят) Пайғамбар ﷺ нинг махсилар устига маш тортганларини (билдиради). Абу Довуд айтди: Бу (пайпоққа маш) Абу Мусо ал-Ашъарийдан ҳам Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинган, аммо (санади) уланган эмас ва кучли эмас. Абу Довуд айтди: Пайпоқлар устига маш тортишни Али ибн Абу Толиб, Ибн Масъуд, Бароъ ибн Озиб, Анас ибн Молик, Абу Умома, Саҳл ибн Саъд ва Амр ибн Ҳурайс (қилишган); бу Умар ибн ал-Хаттоб ва Ибн Аббосдан ҳам ривоят қилинган.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ، يَخْطُبُ قَالَ حَدَّثَنَا الْبَرَاءُ، وَكَانَ، غَيْرَ كَذُوبٍ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا صَلَّوْا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَامُوا قِيَامًا حَتَّى يَرَوْهُ سَاجِدًا ثُمَّ سَجَدُوا .
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ular Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqiganlarida, u zot rukudan boshlarini koʻtarganlarida, u zotni sajdaga borganlarini koʻrmagunlaricha tik turib turar, soʻng sajdaga borar edilar.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, улар Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқиганларида, у зот рукудан бошларини кўтарганларида, у зотни саждага борганларини кўрмагунларича тик туриб турар, сўнг саждага борар эдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَنْقَزِيُّ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ نَصْرٍ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، فِي قَوْلِهِ سُبْحَانَهُ {وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الأَرْضِ وَلاَ تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ} . قَالَ نَزَلَتْ فِي الأَنْصَارِ كَانَتِ الأَنْصَارُ تُخْرِجُ إِذَا كَانَ جِدَادُ النَّخْلِ مِنْ حِيطَانِهَا أَقْنَاءَ الْبُسْرِ فَيُعَلِّقُونَهُ عَلَى حَبْلٍ بَيْنَ أُسْطُوَانَتَيْنِ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَيَأْكُلُ مِنْهُ فُقَرَاءُ الْمُهَاجِرِينَ فَيَعْمِدُ أَحَدُهُمْ فَيُدْخِلُ قِنْوَ الْحَشَفِ يَظُنُّ أَنَّهُ جَائِزٌ فِي كَثْرَةِ مَا يُوضَعُ مِنَ الأَقْنَاءِ فَنَزَلَ فِيمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ {وَلاَ تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ} . يَقُولُ لاَ تَعْمِدُوا لِلْحَشَفِ مِنْهُ تُنْفِقُونَ . {وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلاَّ أَنْ تُغْمِضُوا فِيهِ } يَقُولُ لَوْ أُهْدِيَ لَكُمْ مَا قَبِلْتُمُوهُ إِلاَّ عَلَى اسْتِحْيَاءٍ مِنْ صَاحِبِهِ غَيْظًا أَنَّهُ بَعَثَ إِلَيْكُمْ مَا لَمْ يَكُنْ لَكُمْ فِيهِ حَاجَةٌ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنْ صَدَقَاتِكُمْ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U {Va sizlar uchun yerdan chiqargan narsalarimizdan (infoq qilinglar). Uning yomonini infoq qilishga qasd qilmanglar} (Baqara 267) oyati haqida shunday dedi: «Bu oyat ansorlar haqida nozil boʻlgan. Ansorlar xurmo terimi payti bogʻlaridan xom-pishgan xurmo shingillarini olib chiqib, Rasululloh ﷺ ning masjidida ikki ustun orasidagi arqonga osib qoʻyar, muhojirlarning kambagʻallari undan yer edilar. Ulardan biri esa, osilgan shingillar koʻp boʻlgani uchun joizdir deb oʻylab, atay yomon, quruq xurmo shingilini kiritib qoʻyar edi. Shunday qilgan kishi haqida {Uning yomonini infoq qilishga qasd qilmanglar} oyati nozil boʻldi, yaʼni: undan quruq, yomonini infoq qilishga qasd qilmanglar. {Oʻzingiz esa koʻz yumib turmaguningizcha uni olmagan boʻlar edingiz} — yaʼni agar bu sizga hadya qilinsa, egasidan uyalgan holdagina, sizga hojatingiz boʻlmagan narsani yuborganidan gʻazablangan holda olardingiz. Va bilingki, Alloh sizlarning sadaqalaringizdan behojatdir».Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У {Ва сизлар учун ердан чиқарган нарсаларимиздан (инфоқ қилинглар). Унинг ёмонини инфоқ қилишга қасд қилманглар} (Бақара 267) ояти ҳақида шундай деди: «Бу оят ансорлар ҳақида нозил бўлган. Ансорлар хурмо терими пайти боғларидан хом-пишган хурмо шингилларини олиб чиқиб, Расулуллоҳ ﷺ нинг масжидида икки устун орасидаги арқонга осиб қўяр, муҳожирларнинг камбағаллари ундан ер эдилар. Улардан бири эса, осилган шингиллар кўп бўлгани учун жоиздир деб ўйлаб, атай ёмон, қуруқ хурмо шингилини киритиб қўяр эди. Шундай қилган киши ҳақида {Унинг ёмонини инфоқ қилишга қасд қилманглар} ояти нозил бўлди, яъни: ундан қуруқ, ёмонини инфоқ қилишга қасд қилманглар. {Ўзингиз эса кўз юмиб турмагунингизча уни олмаган бўлар эдингиз} — яъни агар бу сизга ҳадя қилинса, эгасидан уялган ҳолдагина, сизга ҳожатингиз бўлмаган нарсани юборганидан ғазабланган ҳолда олардингиз. Ва билингки, Аллоҳ сизларнинг садақаларингиздан беҳожатдир».
حَدَّثَنَا يَزِيدُ، أَنْبَأَنَا وَرْقَاءُ، وَأَبُو النَّضْرِ، قَالَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى الثَّعْلَبِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ كُنْتُ مَعَ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي الْبَقِيعِ يَنْظُرُ إِلَى الْهِلَالِ فَأَقْبَلَ رَاكِبٌ فَتَلَقَّاهُ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ مِنْ أَيْنَ جِئْتَ فَقَالَ مِنْ الْعَرَبِ قَالَ أَهْلَلْتَ قَالَ نَعَمْ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اللَّهُ أَكْبَرُ إِنَّمَا يَكْفِي الْمُسْلِمِينَ الرَّجُلُ ثُمَّ قَامَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَتَوَضَّأَ فَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ ثُمَّ صَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَنَعَ قَالَ أَبُو النَّضْرِ وَعَلَيْهِ جُبَّةٌ ضَيِّقَةُ الْكُمَّيْنِ فَأَخْرَجَ يَدَهُ مِنْ تَحْتِهَا وَمَسَحَ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi otda kelganida Umar (roziyallohu anhu) uni qarshi olib: «Qayerdan kelding?» dedi. U: «Arablar tomonidan», dedi. Umar: «Hilolni koʻrdingmi?» dedi. U: «Ha», dedi. Umar (roziyallohu anhu): «Allohu akbar! Musulmonlarga bir kishining shohidligi kifoya qiladi», dedi. Soʻng Umar (roziyallohu anhu) turib taharat oldi va maxsilariga mash tortdi, keyin shom namozini oʻqidi. Soʻng: «Men Rasululloh ﷺni ana shunday qilganlarini koʻrgan edim», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши отда келганида Умар (розияллоҳу анҳу) уни қарши олиб: «Қаердан келдинг?» деди. У: «Араблар томонидан», деди. Умар: «Ҳилолни кўрдингми?» деди. У: «Ҳа», деди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Аллоҳу акбар! Мусулмонларга бир кишининг шоҳидлиги кифоя қилади», деди. Сўнг Умар (розияллоҳу анҳу) туриб таҳарат олди ва махсиларига маш тортди, кейин шом намозини ўқиди. Сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺни ана шундай қилганларини кўрган эдим», деди.
- وعن أنس رضي الله عنه أن أم الربيع بنت البراء وهي أم حارثة بن سراقة أتت النبي صلى الله عليه وسلم فقالت: يا رسول الله ألا تحدثني عن حارثة. وكان قتل يوم بدر، فإن كان في الجنة صبرت، وإن كان غير ذلك اجتهدت عليه في البكاء، فقال: "يا أم حارثة إنها جنان في الجنة، وإن ابنك أصاب الفردوس الأعلى" ((رواه البخاري)).
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Rubayyiʼ bint Baro — Horisa ibn Suroqaning onasi — Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Allohning Paygʻambari! Menga Horisa haqida aytib berasizmi?» — dedi (Horisa Badr kuni — kim otgani nomaʼlum bir oʻq bilan — oʻldirilgan (shahid boʻlgan) edi). U (yana): «Agar u jannatda boʻlsa, men sabr qilaman; aks holda, men uning uchun achchiq-achchiq yigʻlayman», — dedi. U zot: «Ey Horisaning onasi! Jannatda (koʻp) bogʻlar bor va sening oʻgʻling Firdavsi aʼlo (yaʼni jannatdagi eng yaxshi joy)ni oldi», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Рубаййиъ бинт Баро — Ҳориса ибн Суроқанинг онаси — Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Аллоҳнинг Пайғамбари! Менга Ҳориса ҳақида айтиб берасизми?» — деди (Ҳориса Бадр куни — ким отгани номаълум бир ўқ билан — ўлдирилган (шаҳид бўлган) эди). У (яна): «Агар у жаннатда бўлса, мен сабр қиламан; акс ҳолда, мен унинг учун аччиқ-аччиқ йиғлайман», — деди. У зот: «Эй Ҳорисанинг онаси! Жаннатда (кўп) боғлар бор ва сенинг ўғлинг Фирдавси аъло (яъни жаннатдаги энг яхши жой)ни олди», — деди.
وَعَن عبيد بنِ رفاعةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «التُّجَّارُ يُحْشَرُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فُجَّارًا إِلَّا مَنِ اتَّقَى وَبَرَّ وَصَدَقَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْن مَاجَه
وَرَوَى الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ. عَنِ الْبَرَاءِ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
Rifoa ibn Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Savdogarlar qiyomat kuni fojirlar boʻlib tiriltiriladilar, magar Allohdan qoʻrqqan, yaxshilik qilgan va rost soʻzlaganlar bundan mustasno», dedilar. Termiziy va Ibn Moja rivoyat qilgan. Termiziy: bu hasan-sahih hadis, dedi.Рифоа ибн Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Савдогарлар қиёмат куни фожирлар бўлиб тирилтириладилар, магар Аллоҳдан қўрққан, яхшилик қилган ва рост сўзлаганлар бундан мустасно», дедилар. Термизий ва Ибн Можа ривоят қилган. Термизий: бу ҳасан-саҳиҳ ҳадис, деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ الْبَرَاءَ بْنَ مَالِكٍ كَانَ يَحْدُو بِالرِّجَالِ، وَكَانَ أَنْجَشَةُ يَحْدُو بِالنِّسَاءِ، وَكَانَ حَسَنَ الصَّوْتِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم: يَا أَنْجَشَةُ، رُوَيْدَكَ سَوْقَكَ بِالْقَوَارِيرِ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baro ibn Molik erkaklarni (tuyalarini) haydab hudo aytar, Anjasha esa ayollarni haydab hudo aytardi. Uning ovozi chiroyli edi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ey Anjasha, shishalarni (ayollarni) haydashda ohista boʻl!», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баро ибн Молик эркакларни (туяларини) ҳайдаб ҳудо айтар, Анжаша эса аёлларни ҳайдаб ҳудо айтарди. Унинг овози чиройли эди. Шунда Набий ﷺ: «Эй Анжаша, шишаларни (аёлларни) ҳайдашда оҳиста бўл!», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ: سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ: كَانَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم، رَجُلا مَرْبُوعًا، بَعِيدَ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ، عَظِيمَ الْجُمَّةِ إِلَى شَحْمَةِ أُذُنَيْهِ الْيُسْرَى، عَلَيْهِ حُلَّةٌ حَمْرَاءُ، مَا رَأَيْتُ شَيْئًا قَطُّ أَحْسَنَ مِنْهُ.
al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻrta boʻyli, ikki yelkalari orasi keng, sochlari quloqlari yumshogʻigacha yetadigan quyuq sochli kishi edilar. Egnilarida qizil hulla (kiyim) bor edi. Men hech qachon u zotdan koʻra goʻzalroq biror narsani koʻrmaganman.ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўрта бўйли, икки елкалари ораси кенг, сочлари қулоқлари юмшоғигача етадиган қуюқ сочли киши эдилар. Эгниларида қизил ҳулла (кийим) бор эди. Мен ҳеч қачон у зотдан кўра гўзалроқ бирор нарсани кўрмаганман.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَأَلْتُ مَسْرُوقًا وَعَطَاءً وَمُجَاهِدًا. فَقَالُوا اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْقَعْدَةِ قَبْلَ أَنْ يَحُجَّ. وَقَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْقَعْدَةِ، قَبْلَ أَنْ يَحُجَّ مَرَّتَيْنِ.
Abu Ishoq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Masruq, Ato va Mujohiddan (Allohning Rasuli ﷺ ning umrasi haqida) soʻradim. Ular: «Allohning Rasuli ﷺ haj qilishdan oldin Zulqaʼdada umra qilgan edilar», — dedi. Men Baro ibn Ozibning shunday deganini eshitdim: «Allohning Rasuli ﷺ haj qilishdan oldin Zulqaʼdada ikki marta umra qilgan edilar».Абу Ишоқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Масруқ, Ато ва Мужоҳиддан (Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг умраси ҳақида) сўрадим. Улар: «Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳаж қилишдан олдин Зулқаъдада умра қилган эдилар», — деди. Мен Баро ибн Озибнинг шундай деганини эшитдим: «Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳаж қилишдан олдин Зулқаъдада икки марта умра қилган эдилар».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي، الْمِنْهَالِ قَالَ بَاعَ شَرِيكٌ لِي وَرِقًا بِنَسِيئَةٍ إِلَى الْمَوْسِمِ أَوْ إِلَى الْحَجِّ فَجَاءَ إِلَىَّ فَأَخْبَرَنِي فَقُلْتُ هَذَا أَمْرٌ لاَ يَصْلُحُ . قَالَ قَدْ بِعْتُهُ فِي السُّوقِ فَلَمْ يُنْكِرْ ذَلِكَ عَلَىَّ أَحَدٌ . فَأَتَيْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَنَحْنُ نَبِيعُ هَذَا الْبَيْعَ فَقَالَ " مَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلاَ بَأْسَ بِهِ وَمَا كَانَ نَسِيئَةً فَهُوَ رِبًا " . وَائْتِ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَإِنَّهُ أَعْظَمُ تِجَارَةً مِنِّي . فَأَتَيْتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ .
Abul-Minhol (dan) rivoyat qilinadi: U dedi: Mening sherigim mavsumgacha yoki Hajgacha (toʻlov muddati bilan) nasiyaga kumush sotdi. Soʻng u oldimga kelib, menga xabar berdi. Men: «Bu toʻgʻri kelmaydigan (joiz boʻlmagan) ish», dedim. U: «Men buni bozorda sotdim, hech kim buni inkor qilmadi», dedi. Shunda men Baro ibn Ozibning oldiga borib, undan soʻradim. U dedi: «Nabiy ﷺ Madinaga kelganlarida, biz mana shu savdoni qilar edik. Shunda u zot: ‹Qoʻlma-qoʻl boʻlgani — yomon emas, nasiya boʻlgani esa — sudxoʻrlikdir› dedilar. Sen Zayd ibn Arqamning oldiga bor, chunki u savdoda mendan kattaroqdir». Men uning oldiga borib, undan soʻradim, u ham xuddi shunday dedi.Абул-Минҳол (дан) ривоят қилинади: У деди: Менинг шеригим мавсумгача ёки Ҳажгача (тўлов муддати билан) насияга кумуш сотди. Сўнг у олдимга келиб, менга хабар берди. Мен: «Бу тўғри келмайдиган (жоиз бўлмаган) иш», дедим. У: «Мен буни бозорда сотдим, ҳеч ким буни инкор қилмади», деди. Шунда мен Баро ибн Озибнинг олдига бориб, ундан сўрадим. У деди: «Набий ﷺ Мадинага келганларида, биз мана шу савдони қилар эдик. Шунда у зот: ‹Қўлма-қўл бўлгани — ёмон эмас, насия бўлгани эса — судхўрликдир› дедилар. Сен Зайд ибн Арқамнинг олдига бор, чунки у савдода мендан каттароқдир». Мен унинг олдига бориб, ундан сўрадим, у ҳам худди шундай деди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، وَشَقِيقٌ، هُوَ أَبُو وَائِلٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Qays ibn Abu Gʻaraza (roziyallohu anhu)dan Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshash maʼnodagi rivoyat qilinadi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Қайс ибн Абу Ғараза (розияллоҳу анҳу)дан Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшаш маънодаги ривоят қилинади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ فَيْرُوزَ، قَالَ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ مَا لاَ يَجُوزُ فِي الأَضَاحِي فَقَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصَابِعِي أَقْصَرُ مِنْ أَصَابِعِهِ وَأَنَامِلِي أَقْصَرُ مِنْ أَنَامِلِهِ فَقَالَ " أَرْبَعٌ لاَ تَجُوزُ فِي الأَضَاحِي الْعَوْرَاءُ بَيِّنٌ عَوَرُهَا وَالْمَرِيضَةُ بَيِّنٌ مَرَضُهَا وَالْعَرْجَاءُ بَيِّنٌ ظَلْعُهَا وَالْكَسِيرُ الَّتِي لاَ تَنْقَى " . قَالَ قُلْتُ فَإِنِّي أَكْرَهُ أَنْ يَكُونَ فِي السِّنِّ نَقْصٌ . قَالَ " مَا كَرِهْتَ فَدَعْهُ وَلاَ تُحَرِّمْهُ عَلَى أَحَدٍ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَيْسَ لَهَا مُخٌّ .
Hafs ibn Umar an-Namariy bizga Shuʼbadan, u Sulaymon ibn Abdurrahmondan, u Ubayd ibn Fayruzdan rivoyat qildi. (Ubayd) dedi: Men Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan qurbonliklarda nimalar joiz boʻlmasligini soʻradim. U dedi: Rasululloh ﷺ oramizda turib (qoʻllari bilan ishora qilib aytdilar) — mening barmoqlarim u zotning barmoqlaridan kaltaroq, bandlarim u zotning bandlaridan kaltaroqdir —: «Toʻrt (xil hayvon) qurbonlikda joiz boʻlmaydi: koʻrligi ochiq-oydin koʻzi koʻr boʻlgan, kasalligi ochiq-oydin koʻrinib turgan kasal, oqsoqligi ochiq-oydin bilinib turgan oqsoq va iligi qolmagan (oriqlab ketgan) singan hayvon». (Ubayd) dedi: Men: «Men tishida nuqson boʻlishini ham yoqtirmayman», dedim. U: «Oʻzing yoqtirmaganni qoldir, lekin uni biror kishiga harom qilma», dedi. Abu Dovud dedi: Uning (iligi qolmagan hayvonning) iligi yoʻqdir.Ҳафс ибн Умар ан-Намарий бизга Шуъбадан, у Сулаймон ибн Абдурраҳмондан, у Убайд ибн Файруздан ривоят қилди. (Убайд) деди: Мен Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан қурбонликларда нималар жоиз бўлмаслигини сўрадим. У деди: Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб (қўллари билан ишора қилиб айтдилар) — менинг бармоқларим у зотнинг бармоқларидан калтароқ, бандларим у зотнинг бандларидан калтароқдир —: «Тўрт (хил ҳайвон) қурбонликда жоиз бўлмайди: кўрлиги очиқ-ойдин кўзи кўр бўлган, касаллиги очиқ-ойдин кўриниб турган касал, оқсоқлиги очиқ-ойдин билиниб турган оқсоқ ва илиги қолмаган (ориқлаб кетган) синган ҳайвон». (Убайд) деди: Мен: «Мен тишида нуқсон бўлишини ҳам ёқтирмайман», дедим. У: «Ўзинг ёқтирмаганни қолдир, лекин уни бирор кишига ҳаром қилма», деди. Абу Довуд деди: Унинг (илиги қолмаган ҳайвоннинг) илиги йўқдир.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ وَصَفَ لَنَا الْبَرَاءُ السُّجُودَ فَوَضَعَ يَدَيْهِ بِالأَرْضِ وَرَفَعَ عَجِيزَتَهُ وَقَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bizga sajdani vasf qildi: ikki qoʻlini yerga qoʻyib, orqasini koʻtardi va: «Rasulullohni ﷺ ana shunday qilayotganlarini koʻrgandim», dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бизга саждани васф қилди: икки қўлини ерга қўйиб, орқасини кўтарди ва: «Расулуллоҳни ﷺ ана шундай қилаётганларини кўргандим», деди.
- وعن حصين بن وحوح رضي الله عنه أن طلحة بن البراء رضي الله عنه مرض، فأتاه النبي صلى الله عليه وسلم الله عليه وسلمى الله عليه وسلم الله عليه وسلم يعوده فقال: إني لا أري طلحة إلا قد حدث فيه الموت فآذوني به وعجلوا به، فإنه لا ينبغي لجيفة مسلم أن تحبس بين ظهراني أهله" ((رواه أبو داود)).
Husayn ibn Vahvah (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Talha ibn al-Baroʼ kasal boʻlib qoldi. Shunda Paygʻambar ﷺ uni boribkoʻrdilar va: «Men Talhani allaqachon oʻlim yetgan deb oʻylayman. Bas, (vafot etsa) menga xabar qilinglar va (uni dafn etishni) shoshilinglar. Chunki musulmonning jasadi oʻz ahli orasida ushlab turilishi joiz emas», dedilar.Ҳусайн ибн Ваҳваҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Талҳа ибн ал-Барў касал бўлиб қолди. Шунда Пайғамбар ﷺ уни борибкўрдилар ва: «Мен Талҳани аллақачон ўлим етган деб ўйлайман. Бас, (вафот этса) менга хабар қилинглар ва (уни дафн этишни) шошилинглар. Чунки мусулмоннинг жасади ўз аҳли орасида ушлаб турилиши жоиз эмас», дедилар.
وَعَن حَرَامِ بْنِ سَعْدِ بْنِ مُحَيِّصَةَ: أَنَّ نَاقَةً لِلْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ دَخَلَتْ حَائِطًا فَأَفْسَدَتْ فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَن أَهْلِ الْحَوَائِطِ حِفْظَهَا بِالنَّهَارِ وَأَنَّ مَا أَفْسَدَتِ الْمَوَاشِي بِاللَّيْلِ ضَامِنٌ عَلَى أَهْلِهَا. رَوَاهُ مَالِكٌ وَأَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه
Al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning bir tuyasi bir bogʻga kirib, (ekinni) buzib tashladi. Shunda Rasululloh ﷺ bogʻ egalari kunduzi uni saqlashlari, hayvonlar kechasi buzgan narsaga esa ularning egalari zomin boʻlishini hukm qildilar. Molik, Abu Dovud va Ibn Moja rivoyat qilgan.Ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг бир туяси бир боғга кириб, (экинни) бузиб ташлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ боғ эгалари кундузи уни сақлашлари, ҳайвонлар кечаси бузган нарсага эса уларнинг эгалари зомин бўлишини ҳукм қилдилар. Молик, Абу Довуд ва Ибн Можа ривоят қилган.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ، عَنْ زُهَيْرٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ: أَكَانَ وَجْهُ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ السَّيْفِ؟ قَالَ: لا، بَلْ مِثْلَ الْقَمَرِ.
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi undan: «Rasululloh ﷺning yuzlari qilichga oʻxshaganmidi?» deb soʻradi. U: «Yoʻq, oyga oʻxshar edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши ундан: «Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари қиличга ўхшаганмиди?» деб сўради. У: «Йўқ, ойга ўхшар эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِينَا، كَانَتِ الأَنْصَارُ إِذَا حَجُّوا فَجَاءُوا لَمْ يَدْخُلُوا مِنْ قِبَلِ أَبْوَابِ بُيُوتِهِمْ، وَلَكِنْ مِنْ ظُهُورِهَا، فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ، فَدَخَلَ مِنْ قِبَلِ بَابِهِ، فَكَأَنَّهُ عُيِّرَ بِذَلِكَ، فَنَزَلَتْ [quran sura="2" aya_start="189" aya_end="189"]{وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا}.
Abu Ishoq (Barodan) rivoyat qiladi: Men Baroning shunday deganini eshitdim: «Yuqoridagi oyat biz haqimizda nozil boʻldi: ansorlar hajdan qaytganda, uylariga eshiklaridan emas, balki orqasidan (orqa tomonidan) kirar edi. Ansorlardan biri kelib, eshikdan kirdi va buning uchun unga taʼna qilindi. Shuning uchun mana bu (oyat) nozil boʻldi: ‹Uylarga orqasidan kirishingiz — yaxshilik (taqvo) emas; balki yaxshilik (taqvoli kishi) — Allohdan qoʻrqib, Uning amriga itoat qilgan va U taqiqlagan narsalardan tiyilgan (kishi)dir. Bas, uylarga eshiklaridan kiringlar› (Baqara, 189)».Абу Ишоқ (Бародан) ривоят қилади: Мен Баронинг шундай деганини эшитдим: «Юқоридаги оят биз ҳақимизда нозил бўлди: ансорлар ҳаждан қайтганда, уйларига эшикларидан эмас, балки орқасидан (орқа томонидан) кирар эди. Ансорлардан бири келиб, эшикдан кирди ва бунинг учун унга таъна қилинди. Шунинг учун мана бу (оят) нозил бўлди: ‹Уйларга орқасидан киришингиз — яхшилик (тақво) эмас; балки яхшилик (тақволи киши) — Аллоҳдан қўрқиб, Унинг амрига итоат қилган ва У тақиқлаган нарсалардан тийилган (киши)дир. Бас, уйларга эшикларидан киринглар› (Бақара, 189)».
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الْمِنْهَالِ، يَقُولُ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ عَنِ الصَّرْفِ، فَقَالَ سَلْ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَهُوَ أَعْلَمُ . فَسَأَلْتُ زَيْدًا فَقَالَ سَلِ الْبَرَاءَ فَإِنَّهُ أَعْلَمُ ثُمَّ قَالاَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْوَرِقِ بِالذَّهَبِ دَيْنًا.
Abul-Minhol (dan) rivoyat qilinadi: Men Baro ibn Ozibdan sarf (oltin-kumush ayirboshlash) haqida soʻradim. U: «Zayd ibn Arqamdan soʻra, chunki u biluvchiroqdir», dedi. Men Zayddan soʻradim, u: «Barodan soʻra, chunki u biluvchiroqdir», dedi. Soʻng ikkovi: «Rasululloh ﷺ kumushni oltinga qarzga (nasiyaga) sotishdan qaytardilar», dedilar.Абул-Минҳол (дан) ривоят қилинади: Мен Баро ибн Озибдан сарф (олтин-кумуш айирбошлаш) ҳақида сўрадим. У: «Зайд ибн Арқамдан сўра, чунки у билувчироқдир», деди. Мен Зайддан сўрадим, у: «Бародан сўра, чунки у билувчироқдир», деди. Сўнг иккови: «Расулуллоҳ ﷺ кумушни олтинга қарзга (насияга) сотишдан қайтардилар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ انْطَلَقْتُ أَنَا وَابْنُ، عُمَرَ إِلَى أَبِي سَعِيدٍ فَحَدَّثَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ هَاتَانِ يَقُولُ " لاَ تَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْفِضَّةَ بِالْفِضَّةِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ لاَ يُشَفُّ بَعْضُهُ عَلَى بَعْضٍ وَلاَ تَبِيعُوا مِنْهُ غَائِبًا بِنَاجِزٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَهِشَامِ بْنِ عَامِرٍ وَالْبَرَاءِ وَزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ وَفَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ وَأَبِي بَكْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَبِلاَلٍ . قَالَ وَحَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الرِّبَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِلاَّ مَا رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ كَانَ لاَ يَرَى بَأْسًا أَنْ يُبَاعَ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ مُتَفَاضِلاً وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ مُتَفَاضِلاً إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ . وَقَالَ إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ . وَكَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ شَيْءٌ مِنْ هَذَا وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ رَجَعَ عَنْ قَوْلِهِ حِينَ حَدَّثَهُ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ لَيْسَ فِي الصَّرْفِ اخْتِلاَفٌ .
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ — (Nofeʼ aytadi: Bu ikki qulogʻim eshitdi, deb rivoyat qildi) — : «Oltinni oltinga teng-batengdan boshqa sotmangiz, kumushni kumushga teng-batengdan boshqa sotmangiz, ularning birini ikkinchisidan ortiq qilmangiz va ulardan gʻoyibni (mavjud boʻlmaganini) hozir boʻlganiga sotmangiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Bakr, Umar, Usmon, Abu Hurayra, Hishom ibn Omir, Baroʼ, Zayd ibn Arqam, Fazola ibn Ubayd, Abu Bakra, Ibn Umar, Abud-Dardoʼ va Bilollardan ham (rivoyatlar bor). Abu Saidning Nabiy ﷺdan ribo haqidagi hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan ilm ahli shu hadis bilan amal qiladilar, faqat Ibn Abbosdan rivoyat qilinishicha, u qoʻlma-qoʻl boʻlsa oltinni oltinga kam-koʻp, kumushni kumushga kam-koʻp sotishda zarar yoʻq deb hisoblar va: «Ribo faqat nasiyadadir», der edi. Uning baʼzi sheriklaridan ham shunga oʻxshash narsa rivoyat qilingan. Ibn Abbos esa Abu Said al-Xudriy unga Nabiy ﷺdan hadis aytib bergach, oʻz soʻzidan qaytgani rivoyat qilingan. Birinchi soʻz sahihroqdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan ilm ahli shu hadis bilan amal qiladilar; bu Sufyon as-Savriy, Ibnul-Muborak, Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ibnul-Muborakdan rivoyat qilinishicha, u: «Sarf (pul almashinuvi)da ixtilof yoʻq», degan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ — (Нофеъ айтади: Бу икки қулоғим эшитди, деб ривоят қилди) — : «Олтинни олтинга тенг-батенгдан бошқа сотмангиз, кумушни кумушга тенг-батенгдан бошқа сотмангиз, уларнинг бирини иккинчисидан ортиқ қилмангиз ва улардан ғойибни (мавжуд бўлмаганини) ҳозир бўлганига сотмангиз», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Бакр, Умар, Усмон, Абу Ҳурайра, Ҳишом ибн Омир, Барў, Зайд ибн Арқам, Фазола ибн Убайд, Абу Бакра, Ибн Умар, Абуд-Дардў ва Билоллардан ҳам (ривоятлар бор). Абу Саиднинг Набий ﷺдан рибо ҳақидаги ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан илм аҳли шу ҳадис билан амал қиладилар, фақат Ибн Аббосдан ривоят қилинишича, у қўлма-қўл бўлса олтинни олтинга кам-кўп, кумушни кумушга кам-кўп сотишда зарар йўқ деб ҳисоблар ва: «Рибо фақат насиядадир», дер эди. Унинг баъзи шерикларидан ҳам шунга ўхшаш нарса ривоят қилинган. Ибн Аббос эса Абу Саид ал-Худрий унга Набий ﷺдан ҳадис айтиб бергач, ўз сўзидан қайтгани ривоят қилинган. Биринчи сўз саҳиҳроқдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан илм аҳли шу ҳадис билан амал қиладилар; бу Суфён ас-Саврий, Ибнул-Муборак, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Ибнул-Муборакдан ривоят қилинишича, у: «Сарф (пул алмашинуви)да ихтилоф йўқ», деган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ سُوَيْدِ بْنِ مَنْجُوفٍ السَّدُوسِيُّ، حَدَّثَنَا عَوْنُ بْنُ كَهْمَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، كَهْمَسٍ قَالَ قُمْنَا إِلَى الصَّلاَةِ بِمِنًى وَالإِمَامُ لَمْ يَخْرُجْ فَقَعَدَ بَعْضُنَا فَقَالَ لِي شَيْخٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ مَا يُقْعِدُكَ قُلْتُ ابْنُ بُرَيْدَةَ . قَالَ هَذَا السُّمُودُ . فَقَالَ لِي الشَّيْخُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْسَجَةَ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ كُنَّا نَقُومُ فِي الصُّفُوفِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَوِيلاً قَبْلَ أَنْ يُكَبِّرَ قَالَ وَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ وَمَلاَئِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى الَّذِينَ يَلُونَ الصُّفُوفَ الأُوَلَ وَمَا مِنْ خَطْوَةٍ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنْ خَطْوَةٍ يَمْشِيهَا يَصِلُ بِهَا صَفًّا " .
Kahmas (rahimahulloh) aytadi: Biz Minoda namozga turdik, imom esa hali chiqmagan edi. Baʼzilarimiz oʻtirdi. Shunda Kufa ahlidan boʻlgan bir shayx menga: «Seni nima oʻtqazib qoʻydi?» dedi. Men: «Ibn Burayda», dedim. U: «Bu — sumud (imomni tik turib kutish)», dedi. Soʻng u shayx menga aytdi: Menga Abdurrahmon ibn Avsaja Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytdi: Biz Allohning Rasuli ﷺ zamonlarida takbir aytishlaridan oldin saflarda uzoq vaqt tik turar edik. Va u zot ﷺ: «Albatta, Alloh va Uning farishtalari birinchi saflarga ulanadigan kishilarga salovot aytadilar. Allohga kishi saf ulash uchun bosadigan qadamdan koʻra suyukliroq qadam yoʻqdir», dedilar.Каҳмас (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Биз Минода намозга турдик, имом эса ҳали чиқмаган эди. Баъзиларимиз ўтирди. Шунда Куфа аҳлидан бўлган бир шайх менга: «Сени нима ўтқазиб қўйди?» деди. Мен: «Ибн Бурайда», дедим. У: «Бу — сумуд (имомни тик туриб кутиш)», деди. Сўнг у шайх менга айтди: Менга Абдурраҳмон ибн Авсажа Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтди: Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ замонларида такбир айтишларидан олдин сафларда узоқ вақт тик турар эдик. Ва у зот ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ва Унинг фаришталари биринчи сафларга уланадиган кишиларга саловот айтадилар. Аллоҳга киши саф улаш учун босадиган қадамдан кўра суюклироқ қадам йўқдир», дедилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْثَرٌ، عَنْ بُرْدٍ، أَخِي يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَبِعَ جَنَازَةً حَتَّى يُصَلَّى عَلَيْهَا كَانَ لَهُ مِنَ الأَجْرِ قِيرَاطٌ وَمَنْ مَشَى مَعَ الْجَنَازَةِ حَتَّى تُدْفَنَ كَانَ لَهُ مِنَ الأَجْرِ قِيرَاطَانِ وَالْقِيرَاطُ مِثْلُ أُحُدٍ " .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim janozaga unga namoz oʻqilguncha ergashsa, unga bir qirot ajr boʻladi. Kim janoza bilan u koʻmilgunicha yursa, unga ikki qirot ajr boʻladi. Bir qirot esa Uhud togʻiday keladi», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким жанозага унга намоз ўқилгунча эргашса, унга бир қирот ажр бўлади. Ким жаноза билан у кўмилгунича юрса, унга икки қирот ажр бўлади. Бир қирот эса Уҳуд тоғидай келади», дедилар.
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَزَوَالُ الدُّنْيَا أَهْوَنُ عَلَى اللَّهِ مِنْ قَتْلِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ ووقفَه بعضُهم وَهُوَ الْأَصَح
وَرَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyoning yoʻq boʻlib ketishi Alloh nazdida bir moʻminni nohaq oʻldirishdan koʻra yengilroqdir», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунёнинг йўқ бўлиб кетиши Аллоҳ наздида бир мўминни ноҳақ ўлдиришдан кўра енгилроқдир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، قَالَ كُنْتُ أَتَّجِرُ فِي الصَّرْفِ، فَسَأَلْتُ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. وَحَدَّثَنِي الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، وَعَامِرُ بْنُ مُصْعَبٍ، أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا الْمِنْهَالِ، يَقُولُ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ عَنِ الصَّرْفِ، فَقَالاَ كُنَّا تَاجِرَيْنِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّرْفِ فَقَالَ " إِنْ كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلاَ بَأْسَ، وَإِنْ كَانَ نَسَاءً فَلاَ يَصْلُحُ ".
Abulminhol (Zayd ibn Arqamdan) rivoyat qiladi: Men pul almashtirish (sarroflik) bilan shugʻullanar edim va bu haqda Zayd ibn Arqamdan soʻradim; u Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini rivoyat qildi: Abulminhol dedi: «Men Baro ibn Ozib hamda Zayd ibn Arqamdan pul almashtirish haqida soʻradim. Ular: ‹Biz Allohning Rasuli ﷺ davrida savdogar edik va men Allohning Rasuli ﷺ dan pul almashtirish haqida soʻradim. U zot: «Agar u qoʻlma-qoʻl (naqd) boʻlsa, unda hech zarar yoʻq; aks holda, u joiz emas», — dedilar›, — dedi».Абулминҳол (Зайд ибн Арқамдан) ривоят қилади: Мен пул алмаштириш (саррофлик) билан шуғулланар эдим ва бу ҳақда Зайд ибн Арқамдан сўрадим; у Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини ривоят қилди: Абулминҳол деди: «Мен Баро ибн Озиб ҳамда Зайд ибн Арқамдан пул алмаштириш ҳақида сўрадим. Улар: ‹Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ даврида савдогар эдик ва мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан пул алмаштириш ҳақида сўрадим. У зот: «Агар у қўлма-қўл (нақд) бўлса, унда ҳеч зарар йўқ; акс ҳолда, у жоиз эмас», — дедилар›, — деди».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ آخِرُ آيَةٍ أُنْزِلَتْ آيَةُ الْكَلاَلَةِ وَآخِرُ سُورَةٍ أُنْزِلَتْ بَرَاءَةُ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Eng oxirgi nozil boʻlgan oyat kalola oyatidir, eng oxirgi nozil boʻlgan sura esa Baroat (surasi)dir.»Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Энг охирги нозил бўлган оят калола оятидир, энг охирги нозил бўлган сура эса Бароат (сураси)дир.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ قُلْتُ لِلْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ أَيْنَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَضَعُ وَجْهَهُ إِذَا سَجَدَ فَقَالَ بَيْنَ كَفَّيْهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي حُمَيْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ تَكُونَ يَدَاهُ قَرِيبًا مِنْ أُذُنَيْهِ .
Qutayba bizga hadis aytib berdi, (u): Hafs ibn Gʻiyos bizga hadis aytib berdi, (u) al-Hajjojdan, (u) Abu Ishoqdan rivoyat qiladi, u aytdi: Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)ga: «Nabiy ﷺ sajda qilganlarida yuzlarini qaerga qoʻyardilar?» dedim. U: «Ikki kafti orasiga», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Voil ibn Hujr va Abu Humayddan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Baroning hadisi hasan sahih gʻarib hadisdir. Baʼzi ilm ahli ihtiyor qilgan (narsa) ham shu — qoʻllari quloqlariga yaqin boʻlishi (kerak).Қутайба бизга ҳадис айтиб берди, (у): Ҳафс ибн Ғиёс бизга ҳадис айтиб берди, (у) ал-Ҳажжождан, (у) Абу Ишоқдан ривоят қилади, у айтди: Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)га: «Набий ﷺ сажда қилганларида юзларини қаэрга қўярдилар?» дедим. У: «Икки кафти орасига», деди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Воил ибн Ҳужр ва Абу Ҳумайддан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Баронинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ғариб ҳадисдир. Баъзи илм аҳли иҳтиёр қилган (нарса) ҳам шу — қўллари қулоқларига яқин бўлиши (керак).
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ يَزِيدَ الْفَارِسِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ قُلْتُ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ مَا حَمَلَكُمْ أَنْ عَمَدْتُمْ، إِلَى بَرَاءَةَ وَهِيَ مِنَ الْمِئِينَ وَإِلَى الأَنْفَالِ وَهِيَ مِنَ الْمَثَانِي فَجَعَلْتُمُوهُمَا فِي السَّبْعِ الطُّوَلِ وَلَمْ تَكْتُبُوا بَيْنَهُمَا سَطْرَ { بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ } قَالَ عُثْمَانُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِمَّا يَنْزِلُ عَلَيْهِ الآيَاتُ فَيَدْعُو بَعْضَ مَنْ كَانَ يَكْتُبُ لَهُ وَيَقُولُ لَهُ " ضَعْ هَذِهِ الآيَةَ فِي السُّورَةِ الَّتِي يُذْكَرُ فِيهَا كَذَا وَكَذَا " . وَتَنْزِلُ عَلَيْهِ الآيَةُ وَالآيَتَانِ فَيَقُولُ مِثْلَ ذَلِكَ وَكَانَتِ الأَنْفَالُ مِنْ أَوَّلِ مَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَكَانَتْ بَرَاءَةُ مِنْ آخِرِ مَا نَزَلَ مِنَ الْقُرْآنِ وَكَانَتْ قِصَّتُهَا شَبِيهَةً بِقِصَّتِهَا فَظَنَنْتُ أَنَّهَا مِنْهَا فَمِنْ هُنَاكَ وَضَعْتُهُمَا فِي السَّبْعِ الطُّوَلِ وَلَمْ أَكْتُبْ بَيْنَهُمَا سَطْرَ { بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ } .
Yazid al-Forisiy aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ga: «Yuz oyatli (miʼun) suralardan boʻlgan Baroatni (Tavba surasini) hamda masoniydan boʻlgan Anfolni — bularni nima uchun yetti uzun sura (sabʼu tival) qatoriga qoʻyib, orasiga {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym} satrini yozmadingiz?» dedim. Usmon: «Nabiy ﷺ ga oyatlar nozil boʻlganda, oʻzlariga vahiy yozib beruvchilardan birini chaqirib unga: ‹Bu oyatni falon-falon narsa zikr qilingan suraga qoʻy›, der edilar. Baʼzan u zotga bir yoki ikki oyat nozil boʻlar, shunda ham shunga oʻxshash der edilar. Anfol Madinada nozil boʻlgan ilk suralardan, Baroat esa Qurʼondan eng oxirgi nozil boʻlgan suralardan edi. Uning (Baroatning) qissasi uning (Anfolning) qissasiga oʻxshash edi, shuning uchun men uni oʻshanga (Anfolga) tegishli deb oʻyladim. Mana shu sababdan ularni yetti uzun sura qatoriga qoʻydim va ikkisining orasiga {Bismillahir-Rohmanir-Rohiym} satrini yozmadim», dedi.Язид ал-Форисий айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)га: «Юз оятли (миъун) суралардан бўлган Бароатни (Тавба сурасини) ҳамда масонийдан бўлган Анфолни — буларни нима учун етти узун сура (сабъу тивал) қаторига қўйиб, орасига {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм} сатрини ёзмадингиз?» дедим. Усмон: «Набий ﷺ га оятлар нозил бўлганда, ўзларига ваҳий ёзиб берувчилардан бирини чақириб унга: ‹Бу оятни фалон-фалон нарса зикр қилинган сурага қўй›, дер эдилар. Баъзан у зотга бир ёки икки оят нозил бўлар, шунда ҳам шунга ўхшаш дер эдилар. Анфол Мадинада нозил бўлган илк суралардан, Бароат эса Қуръондан энг охирги нозил бўлган суралардан эди. Унинг (Бароатнинг) қиссаси унинг (Анфолнинг) қиссасига ўхшаш эди, шунинг учун мен уни ўшанга (Анфолга) тегишли деб ўйладим. Мана шу сабабдан уларни етти узун сура қаторига қўйдим ва иккисининг орасига {Бисмиллаҳир-Роҳманир-Роҳийм} сатрини ёзмадим», деди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ { يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ } قَالَ نَزَلَتْ فِي عَذَابِ الْقَبْرِ .
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U {Alloh iymon keltirganlarni bu dunyoda ham, oxiratda ham qatʼiy soʻz bilan sobit qiladi} degan oyat haqida: «Bu oyat qabr azobi haqida nozil boʻlgan», dedi.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У {Аллоҳ иймон келтирганларни бу дунёда ҳам, охиратда ҳам қатъий сўз билан собит қилади} деган оят ҳақида: «Бу оят қабр азоби ҳақида нозил бўлган», деди.
وَعَن أنسٍ أَنَّ الرُّبَيِّعَ بِنْتَ الْبَرَاءِ وَهِيَ أَمُّ حَارِثَةَ بْنِ سُرَاقَةَ أَتَتِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا تُحَدِّثُنِي عنْ حَارِثَةَ وَكَانَ قُتِلَ يَوْمَ بَدْرٍ أَصَابَهُ سَهْمٌ غَرْبٌ فَإِنْ كَانَ فِي الْجَنَّةِ صَبَرْتُ وَإِنْ كَانَ غَيْرُ ذَلِكَ اجْتَهَدْتُ عَلَيْهِ فِي الْبُكَاءِ فَقَالَ: «يَا أَمَّ حَارِثَةَ إِنَّهَا جِنَانٌ فِي الْجَنَّةِ وَإِنَّ ابْنَكِ أَصَابَ الْفِرْدَوْسَ الْأَعْلَى» . رَوَاهُ البخاريُّ
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Rubayyiʼ bint Baro — Horisa ibn Suroqaning onasi — Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Allohning Paygʻambari! Menga Horisa haqida aytib berasizmi?» — dedi (Horisa Badr kuni — kim otgani nomaʼlum bir oʻq bilan — oʻldirilgan (shahid boʻlgan) edi). U (yana): «Agar u jannatda boʻlsa, men sabr qilaman; aks holda, men uning uchun achchiq-achchiq yigʻlayman», — dedi. U zot: «Ey Horisaning onasi! Jannatda (koʻp) bogʻlar bor va sening oʻgʻling Firdavsi aʼlo (yaʼni jannatdagi eng yaxshi joy)ni oldi», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Рубаййиъ бинт Баро — Ҳориса ибн Суроқанинг онаси — Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Аллоҳнинг Пайғамбари! Менга Ҳориса ҳақида айтиб берасизми?» — деди (Ҳориса Бадр куни — ким отгани номаълум бир ўқ билан — ўлдирилган (шаҳид бўлган) эди). У (яна): «Агар у жаннатда бўлса, мен сабр қиламан; акс ҳолда, мен унинг учун аччиқ-аччиқ йиғлайман», — деди. У зот: «Эй Ҳорисанинг онаси! Жаннатда (кўп) боғлар бор ва сенинг ўғлинг Фирдавси аъло (яъни жаннатдаги энг яхши жой)ни олди», — деди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْمِنْهَالِ، قَالَ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ ـ رضى الله عنهم ـ عَنِ الصَّرْفِ،، فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا يَقُولُ هَذَا خَيْرٌ مِنِّي. فَكِلاَهُمَا يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالْوَرِقِ دَيْنًا.
Abulminhol (Baro ibn Ozib va Zayd ibn Arqamdan) rivoyat qiladi: Men Baro ibn Ozib hamda Zayd ibn Arqamdan pul almashtirish haqida soʻradim. Ularning har biri: «Bu (mening sherigim) mendan koʻra yaxshiroq (biladi)», — dedi va ikkovi: «Allohning Rasuli ﷺ kumushni oltinga nasiyaga (qarzga) sotishdan qaytardi», — dedi.Абулминҳол (Баро ибн Озиб ва Зайд ибн Арқамдан) ривоят қилади: Мен Баро ибн Озиб ҳамда Зайд ибн Арқамдан пул алмаштириш ҳақида сўрадим. Уларнинг ҳар бири: «Бу (менинг шеригим) мендан кўра яхшироқ (билади)», — деди ва иккови: «Аллоҳнинг Расули ﷺ кумушни олтинга насияга (қарзга) сотишдан қайтарди», — деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى، - وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ - حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، أَنَّ آخِرَ، سُورَةٍ أُنْزِلَتْ تَامَّةً سُورَةُ التَّوْبَةِ وَأَنَّ آخِرَ آيَةٍ أُنْزِلَتْ آيَةُ الْكَلاَلَةِ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: eng oxirgi toʻliq holda nozil boʻlgan sura Tavba surasidir, eng oxirgi nozil boʻlgan oyat esa kalola oyatidir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: энг охирги тўлиқ ҳолда нозил бўлган сура Тавба сурасидир, энг охирги нозил бўлган оят эса калола оятидир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو يَعْقُوبَ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، مَوْلَى مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ بَعَثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ إِلَى الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ أَسْأَلُهُ عَنْ رَايَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَتْ سَوْدَاءَ مُرَبَّعَةً مِنْ نَمِرَةٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَالْحَارِثِ بْنِ حَسَّانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ . وَأَبُو يَعْقُوبَ الثَّقَفِيُّ اسْمُهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَرَوَى عَنْهُ أَيْضًا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى .
Baroʻ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yunus ibn Ubayd — Muhammad ibn Qosimning ozod qilgan quli — aytdi: Muhammad ibn Qosim meni Baroʻ ibn Ozibning oldiga Rasululloh ﷺning bayrogʻi (roya)si haqida soʻrash uchun yubordi. U: «U namira (matosi)dan toʻrtburchak shaklida qora (bayroq) edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Horis ibn Hasson va Ibn Abbosdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Abu Zoidaning rivoyatidangina bilamiz. Abu Yaʼqub as-Saqafiyning ismi Ishoq ibn Ibrohimdir, undan Ubaydulloh ibn Muso ham rivoyat qilgan.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Юнус ибн Убайд — Муҳаммад ибн Қосимнинг озод қилган қули — айтди: Муҳаммад ибн Қосим мени Барў ибн Озибнинг олдига Расулуллоҳ ﷺнинг байроғи (роя)си ҳақида сўраш учун юборди. У: «У намира (матоси)дан тўртбурчак шаклида қора (байроқ) эди», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Ҳорис ибн Ҳассон ва Ибн Аббосдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Абу Зоиданинг ривоятидангина биламиз. Абу Яъқуб ас-Сақафийнинг исми Ишоқ ибн Иброҳимдир, ундан Убайдуллоҳ ибн Мусо ҳам ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ مُطَرِّفٍ الرُّؤَاسِيُّ أَبُو سُفْيَانَ، وَأَحْمَدُ بْنُ جَنَابٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عِيسَى، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ ابْنُ يُونُسَ - عَنْ سَعِيدِ بْنِ عُثْمَانَ الْبَلَوِيِّ، عَنْ عَزْرَةَ، - وَقَالَ عَبْدُ الرَّحِيمِ عُرْوَةُ بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ - عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْحُصَيْنِ بْنِ وَحْوَحٍ، أَنَّ طَلْحَةَ بْنَ الْبَرَاءِ، مَرِضَ فَأَتَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعُودُهُ فَقَالَ " إِنِّي لاَ أَرَى طَلْحَةَ إِلاَّ قَدْ حَدَثَ فِيهِ الْمَوْتُ فَآذِنُونِي بِهِ وَعَجِّلُوا فَإِنَّهُ لاَ يَنْبَغِي لِجِيفَةِ مُسْلِمٍ أَنْ تُحْبَسَ بَيْنَ ظَهْرَانَىْ أَهْلِهِ " .
Husayn ibn Vahvah (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Talha ibn al-Baroʼ kasal boʻlib qoldi. Shunda Paygʻambar ﷺ uni boribkoʻrdilar va: «Men Talhani allaqachon oʻlim yetgan deb oʻylayman. Bas, (vafot etsa) menga xabar qilinglar va (uni dafn etishni) shoshilinglar. Chunki musulmonning jasadi oʻz ahli orasida ushlab turilishi joiz emas», dedilar.Ҳусайн ибн Ваҳваҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Талҳа ибн ал-Барў касал бўлиб қолди. Шунда Пайғамбар ﷺ уни борибкўрдилар ва: «Мен Талҳани аллақачон ўлим етган деб ўйлайман. Бас, (вафот этса) менга хабар қилинглар ва (уни дафн этишни) шошилинглар. Чунки мусулмоннинг жасади ўз аҳли орасида ушлаб турилиши жоиз эмас», дедилар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ سُئِلَ هِشَامٌ عَنِ الرَّجُلِ، يَقْذِفُ امْرَأَتَهُ فَحَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ عَنْ ذَلِكَ، وَأَنَا أَرَى، أَنَّ عِنْدَهُ، مِنْ ذَلِكَ عِلْمًا فَقَالَ إِنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ قَذَفَ امْرَأَتَهُ بِشَرِيكِ ابْنِ السَّحْمَاءِ - وَكَانَ أَخُو الْبَرَاءِ بْنِ مَالِكٍ لأُمِّهِ وَكَانَ أَوَّلَ مَنْ لاَعَنَ - فَلاَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا ثُمَّ قَالَ " ابْصُرُوهُ فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَبْيَضَ سَبِطًا قَضِيءَ الْعَيْنَيْنِ فَهُوَ لِهِلاَلِ بْنِ أُمَيَّةَ وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ جَعْدًا أَحْمَشَ السَّاقَيْنِ فَهُوَ لِشَرِيكِ ابْنِ السَّحْمَاءِ " . قَالَ فَأُنْبِئْتُ أَنَّهَا جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ جَعْدًا أَحْمَشَ السَّاقَيْنِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Hilol ibn Umayya oʻz xotinini Sharik ibn Sahmoʻ bilan (zinoda) aybladi. U (Sharik) Baroʻ ibn Molikning onasi tomonidan akasi edi. U liʼon qilgan birinchi kishi edi. Allohning Rasuli ﷺ ular ikkovi oʻrtasida liʼon qildirdilar, soʻng: «Unga qarab turinglar, agar u (ayol) oq tanli, silliq sochli, koʻzlari (kosasi) ichga botgan bola tugʻsa, u Hilol ibn Umayyaniki; agar surmarang koʻzli, jingalak sochli, ingichka boldirli bola tugʻsa, u Sharik ibn Sahmoʻniki», dedilar. (Roviy) aytdi: Menga xabar berilishicha, u (ayol) surmarang koʻzli, jingalak sochli, ingichka boldirli bola tugʻdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳилол ибн Умайя ўз хотинини Шарик ибн Саҳмў билан (зинода) айблади. У (Шарик) Барў ибн Моликнинг онаси томонидан акаси эди. У лиъон қилган биринчи киши эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ улар иккови ўртасида лиъон қилдирдилар, сўнг: «Унга қараб туринглар, агар у (аёл) оқ танли, силлиқ сочли, кўзлари (косаси) ичга ботган бола туғса, у Ҳилол ибн Умайяники; агар сурмаранг кўзли, жингалак сочли, ингичка болдирли бола туғса, у Шарик ибн Саҳмўники», дедилар. (Ровий) айтди: Менга хабар берилишича, у (аёл) сурмаранг кўзли, жингалак сочли, ингичка болдирли бола туғди.
وَعَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ مَوْلَى مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: بَعَثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ إِلَى الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ يَسْأَلُهُ عَنْ رَايَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: كَانَتْ سَوْدَاءَ مُرَبَّعَةً مِنْ نَمِرَةٍ. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد
Muhammad ibn Qosimning ozod qilingan quli, Saqif qabilasidan boʻlmish Yunus ibn Ubayd (rahimahulloh) aytadi: Muhammad ibn Qosim meni Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)ning oldiga, Rasululloh ﷺning bayrogʻi qanday boʻlganini soʻrab kelish uchun yubordi. Shunda u: «(Bayroq) jundan qilingan qora, toʻrtburchak shaklda edi», dedi.Муҳаммад ибн Қосимнинг озод қилинган қули, Сақиф қабиласидан бўлмиш Юнус ибн Убайд (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Муҳаммад ибн Қосим мени Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)нинг олдига, Расулуллоҳ ﷺнинг байроғи қандай бўлганини сўраб келиш учун юборди. Шунда у: «(Байроқ) жундан қилинган қора, тўртбурчак шаклда эди», деди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ سُوَيْدٍ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَمَرَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِسَبْعٍ، وَنَهَانَا عَنْ سَبْعٍ. فَذَكَرَ عِيَادَةَ الْمَرِيضِ، وَاتِّبَاعَ الْجَنَائِزِ، وَتَشْمِيتَ الْعَاطِسِ، وَرَدَّ السَّلاَمِ، وَنَصْرَ الْمَظْلُومِ، وَإِجَابَةَ الدَّاعِي، وَإِبْرَارَ الْمُقْسِمِ.
Muoviya ibn Suvayd (Baro ibn Ozibdan) rivoyat qiladi: Men Baro ibn Ozibning shunday deganini eshitdim: «Paygʻambar ﷺ bizni yetti narsani qilishga buyurdi va yetti boshqa narsadan qaytardi». Soʻng Baro (bularni) zikr qildi: (1) kasalni (uning ahvolini soʻrab) ziyorat qilish; (2) janoza (marosimlari)ga ergashish; (3) aksa urgan kishiga — agar u: ‹Alhamdulilloh›, — desa — ‹Yarhamukalloh (Alloh senga rahm qilsin)›, deyish; (4) salomga javob qaytarish; (5) mazlumga yordam berish; (6) (taklif)larni qabul qilish; (7) va qasam ichganlarga — oʻz qasamini bajarishda — yordam berish.Муовия ибн Сувайд (Баро ибн Озибдан) ривоят қилади: Мен Баро ибн Озибнинг шундай деганини эшитдим: «Пайғамбар ﷺ бизни етти нарсани қилишга буюрди ва етти бошқа нарсадан қайтарди». Сўнг Баро (буларни) зикр қилди: (1) касални (унинг аҳволини сўраб) зиёрат қилиш; (2) жаноза (маросимлари)га эргашиш; (3) акса урган кишига — агар у: ‹Алҳамдулиллоҳ›, — деса — ‹Ярҳамукаллоҳ (Аллоҳ сенга раҳм қилсин)›, дейиш; (4) саломга жавоб қайтариш; (5) мазлумга ёрдам бериш; (6) (таклиф)ларни қабул қилиш; (7) ва қасам ичганларга — ўз қасамини бажаришда — ёрдам бериш.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ آدَمَ - حَدَّثَنَا عَمَّارٌ، - وَهُوَ ابْنُ رُزَيْقٍ - عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، بِمِثْلِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ آخِرُ سُورَةٍ أُنْزِلَتْ كَامِلَةً .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan shunga oʻxshashi rivoyat qilinadi, faqat u: «Eng oxirgi toʻliq holda nozil boʻlgan sura», deb (aytdi).Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан шунга ўхшаши ривоят қилинади, фақат у: «Энг охирги тўлиқ ҳолда нозил бўлган сура», деб (айтди).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ لَنَا رَجُلٌ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا أَبَا عُمَارَةَ قَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا وَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ وَلَّى سَرَعَانُ النَّاسِ تَلَقَّتْهُمْ هَوَازِنُ بِالنَّبْلِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَتِهِ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ آخِذٌ بِلِجَامِهَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi bizga: «Ey Abu Umora, sizlar Rasululloh ﷺni (tashlab) qochdingizmi?» dedi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ orqaga qaytmadilar. Lekin shoshqaloq odamlar qochdi, ularni Havozin (qabilasi) oʻqlar bilan qarshi oldi. Rasululloh ﷺ esa xachirlarida (turar) edilar, Abu Sufyon ibn al-Horis ibn Abdulmuttalib uning jilovini ushlab turardi. Rasululloh ﷺ esa: ‹Men Nabiyman, bunda yolgʻon yoʻq, men Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, der edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бизга: «Эй Абу Умора, сизлар Расулуллоҳ ﷺни (ташлаб) қочдингизми?» деди. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ орқага қайтмадилар. Лекин шошқалоқ одамлар қочди, уларни Ҳавозин (қабиласи) ўқлар билан қарши олди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларида (турар) эдилар, Абу Суфён ибн ал-Ҳорис ибн Абдулмутталиб унинг жиловини ушлаб турарди. Расулуллоҳ ﷺ эса: ‹Мен Набийман, бунда ёлғон йўқ, мен Абдулмутталибнинг ўғлиман›, дер эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Али ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.