حَدَّثَنَا زَيْدٌ ـ هُوَ ابْنُ أَخْزَمَ ـ قَالَ أَبُو قُتَيْبَةَ سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ حَدَّثَنِي مُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ الْقَصِيرُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو جَمْرَةَ، قَالَ لَنَا ابْنُ عَبَّاسِ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِإِسْلاَمِ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قُلْنَا بَلَى. قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ كُنْتُ رَجُلاً مِنْ غِفَارٍ، فَبَلَغَنَا أَنَّ رَجُلاً قَدْ خَرَجَ بِمَكَّةَ، يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَقُلْتُ لأَخِي انْطَلِقْ إِلَى هَذَا الرَّجُلِ كَلِّمْهُ وَأْتِنِي بِخَبَرِهِ. فَانْطَلَقَ فَلَقِيَهُ، ثُمَّ رَجَعَ فَقُلْتُ مَا عِنْدَكَ فَقَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ رَجُلاً يَأْمُرُ بِالْخَيْرِ وَيَنْهَى عَنِ الشَّرِّ. فَقُلْتُ لَهُ لَمْ تَشْفِنِي مِنَ الْخَبَرِ. فَأَخَذْتُ جِرَابًا وَعَصًا، ثُمَّ أَقْبَلْتُ إِلَى مَكَّةَ فَجَعَلْتُ لاَ أَعْرِفُهُ، وَأَكْرَهُ أَنْ أَسْأَلَ عَنْهُ، وَأَشْرَبُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ وَأَكُونُ فِي الْمَسْجِدِ. قَالَ فَمَرَّ بِي عَلِيٌّ فَقَالَ كَأَنَّ الرَّجُلَ غَرِيبٌ. قَالَ قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ فَانْطَلِقْ إِلَى الْمَنْزِلِ. قَالَ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ لاَ يَسْأَلُنِي عَنْ شَىْءٍ، وَلاَ أُخْبِرُهُ، فَلَمَّا أَصْبَحْتُ غَدَوْتُ إِلَى الْمَسْجِدِ لأَسْأَلَ عَنْهُ، وَلَيْسَ أَحَدٌ يُخْبِرُنِي عَنْهُ بِشَىْءٍ. قَالَ فَمَرَّ بِي عَلِيٌّ فَقَالَ أَمَا نَالَ لِلرَّجُلِ يَعْرِفُ مَنْزِلَهُ بَعْدُ قَالَ قُلْتُ لاَ. قَالَ انْطَلِقْ مَعِي. قَالَ فَقَالَ مَا أَمْرُكَ وَمَا أَقْدَمَكَ هَذِهِ الْبَلْدَةَ قَالَ قُلْتُ لَهُ إِنْ كَتَمْتَ عَلَىَّ أَخْبَرْتُكَ. قَالَ فَإِنِّي أَفْعَلُ. قَالَ قُلْتُ لَهُ بَلَغَنَا أَنَّهُ قَدْ خَرَجَ هَا هُنَا رَجُلٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَأَرْسَلْتُ أَخِي لِيُكَلِّمَهُ فَرَجَعَ وَلَمْ يَشْفِنِي مِنَ الْخَبَرِ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَلْقَاهُ. فَقَالَ لَهُ أَمَا إِنَّكَ قَدْ رَشَدْتَ، هَذَا وَجْهِي إِلَيْهِ، فَاتَّبِعْنِي، ادْخُلْ حَيْثُ أَدْخُلُ، فَإِنِّي إِنْ رَأَيْتُ أَحَدًا أَخَافُهُ عَلَيْكَ، قُمْتُ إِلَى الْحَائِطِ، كَأَنِّي أُصْلِحُ نَعْلِي، وَامْضِ أَنْتَ، فَمَضَى وَمَضَيْتُ مَعَهُ، حَتَّى دَخَلَ وَدَخَلْتُ مَعَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ اعْرِضْ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ. فَعَرَضَهُ فَأَسْلَمْتُ مَكَانِي، فَقَالَ لِي " يَا أَبَا ذَرٍّ اكْتُمْ هَذَا الأَمْرَ، وَارْجِعْ إِلَى بَلَدِكَ، فَإِذَا بَلَغَكَ ظُهُورُنَا فَأَقْبِلْ ". فَقُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لأَصْرُخَنَّ بِهَا بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ. فَجَاءَ إِلَى الْمَسْجِدِ، وَقُرَيْشٌ فِيهِ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ، إِنِّي أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. فَقَالُوا قُومُوا إِلَى هَذَا الصَّابِئِ. فَقَامُوا فَضُرِبْتُ لأَمُوتَ فَأَدْرَكَنِي الْعَبَّاسُ، فَأَكَبَّ عَلَىَّ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْهِمْ، فَقَالَ وَيْلَكُمْ تَقْتُلُونَ رَجُلاً مِنْ غِفَارَ، وَمَتْجَرُكُمْ وَمَمَرُّكُمْ عَلَى غِفَارَ. فَأَقْلَعُوا عَنِّي، فَلَمَّا أَنْ أَصْبَحْتُ الْغَدَ رَجَعْتُ فَقُلْتُ مِثْلَ مَا قُلْتُ بِالأَمْسِ، فَقَالُوا قُومُوا إِلَى هَذَا الصَّابِئِ. فَصُنِعَ {بِي} مِثْلَ مَا صُنِعَ بِالأَمْسِ وَأَدْرَكَنِي الْعَبَّاسُ فَأَكَبَّ عَلَىَّ، وَقَالَ مِثْلَ مَقَالَتِهِ بِالأَمْسِ. قَالَ فَكَانَ هَذَا أَوَّلَ إِسْلاَمِ أَبِي ذَرٍّ رَحِمَهُ اللَّهُ.
Abu Jamra (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos bizga: «Sizlarga Abu Zarrning Islomni qabul qilishi (qissasini) aytib beraymi?» — dedi. Biz: «Ha», — dedik. U: «Abu Zarr (shunday) dedi: Men — Gʻifor qabilasidan bir kishi edim. Biz — Makkada bir kishi paydo boʻlib, oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilmoqda, deb eshitdik. Men akamga: ‹Oʻsha kishining oldiga borib, u bilan gaplash va menga uning xabarini olib kel›, — dedim. U yoʻlga chiqdi, u bilan uchrashdi va qaytdi. Men undan: ‹Senda qanday xabar bor?› — deb soʻradim. U: ‹Allohga qasamki, men — yaxshilikka buyuradigan va yomonlikdan qaytaradigan bir kishini koʻrdim›, — dedi. Men unga: ‹Sen meni bu oz maʼlumot bilan qoniqtirmading›, — dedim. Bas, men bir mesh (suv) va bir hassani olib, Makka tomon yoʻlga chiqdim. Men na uni (yaʼni Paygʻambarni) tanir, na u haqda biror kishidan soʻrashni xohlardim. Men Zamzam suvidan ichib, masjidda turishda davom etdim. Soʻng Ali yonimdan oʻtib: ‹Sen — gʻarib (musofir)ga oʻxshaysan?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim. U oʻz uyiga (yoʻl) oldi va men unga hamroh boʻldim. U na mendan biror narsa soʻradi, na men unga biror narsa aytdim. Ertasi kuni ertalab men — Paygʻambar haqida soʻrash uchun — masjidga bordim, lekin hech kim menga u haqda biror narsa aytmadi. Ali yana yonimdan oʻtib: ‹Bu kishi hali oʻz manzilini (joyini) tanimadimi?› — deb soʻradi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹Men bilan yur›, — dedi. U mendan: ‹Sening ishing nima? Seni bu shaharga nima olib keldi?› — deb soʻradi. Men unga: ‹Agar mening sirimni saqlasang, men senga aytaman›, — dedim. U: ‹Men (shunday) qilaman›, — dedi. Men unga: ‹Biz — bu yerda bir kishi paydo boʻlib, oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilmoqda, deb eshitdik. Men akamni u bilan gaplashishga yuborgan edim, lekin u qaytganda, qoniqarli xabar olib kelmadi; shu sabab men u bilan shaxsan uchrashmoqchi boʻldim›, — dedim. Ali (Abu Zarrga): ‹Sen maqsadingga yetding; men hozir uning oldiga boryapman; bas, menga ergash va men qaerga kirsam, mendan keyin (oʻsha yerga) kir. Agar men senga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan birovni koʻrsam, men — goʻyo poyabzalimni tuzatayotgandek — bir devor yonida turaman; shunda sen (oʻsha yerdan) ketib qol›, — dedi. Ali (oldinga) yurdi va men unga hamroh boʻldim — to u bir joyga kirguncha; men (ham) u bilan birga Paygʻambar ﷺ ning oldiga kirdim va unga: ‹Menga Islom(ning asoslarini) taqdim et›, — dedim. U buni qilganda, men darhol Islomni qabul qildim. U menga: ‹Ey Abu Zarr! Islomni qabul qilganingni sir saqla va oʻz shahringga qayt; bizning gʻalabamiz haqida eshitganingda, bizning oldimizga qayt›, — dedi. Men: ‹Seni Haq (din) bilan yuborgan Zotga qasamki, men oʻzimning Islomni qabul qilganimni ular (yaʼni kofirlar) orasida oshkora eʼlon qilaman›, — dedim. Abu Zarr masjidga bordi — u yerda Qurayshdan baʼzi kishilar bor edi — va: ‹Ey Quraysh ahli! Men — Allohdan boshqa ibodatga sazovor zot yoʻqligiga va Muhammad — Allohning bandasi hamda elchisi ekaniga — guvohlik beraman›, — dedi. (Buni eshitib) qurayshliklar: ‹Bu Sobiyni (yaʼni musulmonni) ushlanglar!› — dedi. Ular (oʻrnidan) turib, meni — oʻlardek (holatga keltirib) — urdi. Abbos meni koʻrib, meni himoya qilish uchun ustimga oʻzini tashladi. Soʻng u ularga yuzlanib: ‹Holingizga voy! Sizlar Gʻifor qabilasidan bir kishini oʻldirmoqchimisiz — holbuki savdongiz va aloqalaringiz Gʻifor hududidan oʻtadi-ku?› — dedi. Bas, ular meni qoʻyib yubordi. Ertasi kuni ertalab men (yana masjidga) qaytib, avvalgi kuni aytganimni aytdim. Ular yana: ‹Bu Sobiyni ushlanglar!› — dedi. Menga avvalgi kunidagidek muomala qilindi va yana Abbos meni topib, meni himoya qilish uchun ustimga oʻzini tashladi va ularga avvalgi kuni aytganini aytdi›, — dedi. Mana shu — Abu Zarr (rahimahulloh)ning Islomni qabul qilishi edi», — dedi.Абу Жамра (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос бизга: «Сизларга Абу Заррнинг Исломни қабул қилиши (қиссасини) айтиб берайми?» — деди. Биз: «Ҳа», — дедик. У: «Абу Зарр (шундай) деди: Мен — Ғифор қабиласидан бир киши эдим. Биз — Маккада бир киши пайдо бўлиб, ўзини пайғамбар деб даъво қилмоқда, деб эшитдик. Мен акамга: ‹Ўша кишининг олдига бориб, у билан гаплаш ва менга унинг хабарини олиб кел›, — дедим. У йўлга чиқди, у билан учрашди ва қайтди. Мен ундан: ‹Сенда қандай хабар бор?› — деб сўрадим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен — яхшиликка буюрадиган ва ёмонликдан қайтарадиган бир кишини кўрдим›, — деди. Мен унга: ‹Сен мени бу оз маълумот билан қониқтирмадинг›, — дедим. Бас, мен бир меш (сув) ва бир ҳассани олиб, Макка томон йўлга чиқдим. Мен на уни (яъни Пайғамбарни) танир, на у ҳақда бирор кишидан сўрашни хоҳлардим. Мен Замзам сувидан ичиб, масжидда туришда давом этдим. Сўнг Али ёнимдан ўтиб: ‹Сен — ғариб (мусофир)га ўхшайсан?› — деди. Мен: ‹Ҳа›, — дедим. У ўз уйига (йўл) олди ва мен унга ҳамроҳ бўлдим. У на мендан бирор нарса сўради, на мен унга бирор нарса айтдим. Эртаси куни эрталаб мен — Пайғамбар ҳақида сўраш учун — масжидга бордим, лекин ҳеч ким менга у ҳақда бирор нарса айтмади. Али яна ёнимдан ўтиб: ‹Бу киши ҳали ўз манзилини (жойини) танимадими?› — деб сўради. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹Мен билан юр›, — деди. У мендан: ‹Сенинг ишинг нима? Сени бу шаҳарга нима олиб келди?› — деб сўради. Мен унга: ‹Агар менинг сиримни сақласанг, мен сенга айтаман›, — дедим. У: ‹Мен (шундай) қиламан›, — деди. Мен унга: ‹Биз — бу ерда бир киши пайдо бўлиб, ўзини пайғамбар деб даъво қилмоқда, деб эшитдик. Мен акамни у билан гаплашишга юборган эдим, лекин у қайтганда, қониқарли хабар олиб келмади; шу сабаб мен у билан шахсан учрашмоқчи бўлдим›, — дедим. Али (Абу Заррга): ‹Сен мақсадингга етдинг; мен ҳозир унинг олдига боряпман; бас, менга эргаш ва мен қаэрга кирсам, мендан кейин (ўша ерга) кир. Агар мен сенга зарар етказиши мумкин бўлган бировни кўрсам, мен — гўё поябзалимни тузатаётгандек — бир девор ёнида тураман; шунда сен (ўша ердан) кетиб қол›, — деди. Али (олдинга) юрди ва мен унга ҳамроҳ бўлдим — то у бир жойга киргунча; мен (ҳам) у билан бирга Пайғамбар ﷺ нинг олдига кирдим ва унга: ‹Менга Ислом(нинг асосларини) тақдим эт›, — дедим. У буни қилганда, мен дарҳол Исломни қабул қилдим. У менга: ‹Эй Абу Зарр! Исломни қабул қилганингни сир сақла ва ўз шаҳрингга қайт; бизнинг ғалабамиз ҳақида эшитганингда, бизнинг олдимизга қайт›, — деди. Мен: ‹Сени Ҳақ (дин) билан юборган Зотга қасамки, мен ўзимнинг Исломни қабул қилганимни улар (яъни кофирлар) орасида ошкора эълон қиламан›, — дедим. Абу Зарр масжидга борди — у ерда Қурайшдан баъзи кишилар бор эди — ва: ‹Эй Қурайш аҳли! Мен — Аллоҳдан бошқа ибодатга сазовор зот йўқлигига ва Муҳаммад — Аллоҳнинг бандаси ҳамда элчиси эканига — гувоҳлик бераман›, — деди. (Буни эшитиб) қурайшликлар: ‹Бу Собийни (яъни мусулмонни) ушланглар!› — деди. Улар (ўрнидан) туриб, мени — ўлардек (ҳолатга келтириб) — урди. Аббос мени кўриб, мени ҳимоя қилиш учун устимга ўзини ташлади. Сўнг у уларга юзланиб: ‹Ҳолингизга вой! Сизлар Ғифор қабиласидан бир кишини ўлдирмоқчимисиз — ҳолбуки савдонгиз ва алоқаларингиз Ғифор ҳудудидан ўтади-ку?› — деди. Бас, улар мени қўйиб юборди. Эртаси куни эрталаб мен (яна масжидга) қайтиб, аввалги куни айтганимни айтдим. Улар яна: ‹Бу Собийни ушланглар!› — деди. Менга аввалги кунидагидек муомала қилинди ва яна Аббос мени топиб, мени ҳимоя қилиш учун устимга ўзини ташлади ва уларга аввалги куни айтганини айтди›, — деди. Мана шу — Абу Зарр (раҳимаҳуллоҳ)нинг Исломни қабул қилиши эди», — деди.