حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ الْكَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسِ، رضى الله عنهما‏.‏ ‏[quran sura="49" aya_start="13" aya_end="13"]{‏وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ‏}‏ قَالَ الشُّعُوبُ الْقَبَائِلُ الْعِظَامُ، وَالْقَبَائِلُ الْبُطُونُ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: ‹Va (Biz) sizlarni — shuʼublar va qabilalar (qilib qoʻydik)...› (Hujurot, 13) degan oyat haqida: «Shuʼub — katta qabilalar (yaʼni xalqlar)ni, qabilalar esa — (ulardan tarmoqlangan) kichik urugʻlarni anglatadi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: ‹Ва (Биз) сизларни — шуъублар ва қабилалар (қилиб қўйдик)...› (Ҳужурот, 13) деган оят ҳақида: «Шуъуб — катта қабилалар (яъни халқлар)ни, қабилалар эса — (улардан тармоқланган) кичик уруғларни англатади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَكْرَمُ النَّاسِ قَالَ ‏"‏ أَتْقَاهُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لَيْسَ عَنْ هَذَا نَسْأَلُكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيُوسُفُ نَبِيُّ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Allohning Rasuli ﷺ dan: «Odamlarning eng sharaflisi kim?» — deb soʻraldi. U zot: «Sizlarning eng taqvodoringiz (yaʼni Allohdan eng qoʻrqadiganingiz)», — dedi. Ular: «Biz sizdan bu haqda soʻramayapmiz», — dedi. U zot: «Unday boʻlsa, — Allohning paygʻambari — Yusuf», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Аллоҳнинг Расули ﷺ дан: «Одамларнинг энг шарафлиси ким?» — деб сўралди. У зот: «Сизларнинг энг тақводорингиз (яъни Аллоҳдан энг қўрқадиганингиз)», — деди. Улар: «Биз сиздан бу ҳақда сўрамаяпмиз», — деди. У зот: «Ундай бўлса, — Аллоҳнинг пайғамбари — Юсуф», — деди.

حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا كُلَيْبُ بْنُ وَائِلٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي رَبِيبَةُ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم زَيْنَبُ ابْنَةُ أَبِي سَلَمَةَ قَالَ قُلْتُ لَهَا أَرَأَيْتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَكَانَ مِنْ مُضَرَ قَالَتْ فَمِمَّنْ كَانَ إِلاَّ مِنْ مُضَرَ مِنْ بَنِي النَّضْرِ بْنِ كِنَانَةَ‏.‏

Kulayb ibn Voil (Zaynab bint Abu Salamadan) rivoyat qiladi: Men Zaynab bint Abu Salamadan (yaʼni Paygʻambarning xotinining qizidan): «Menga Paygʻambar ﷺ haqida ayt — u Muzar qabilasidanmidi?» — deb soʻradim. U: «Ha, u Muzar qabilasidan edi va u — Nazr ibn Kinona naslidan edi», — deb javob berdi.Кулайб ибн Воил (Зайнаб бинт Абу Саламадан) ривоят қилади: Мен Зайнаб бинт Абу Саламадан (яъни Пайғамбарнинг хотинининг қизидан): «Менга Пайғамбар ﷺ ҳақида айт — у Музар қабиласиданмиди?» — деб сўрадим. У: «Ҳа, у Музар қабиласидан эди ва у — Назр ибн Кинона наслидан эди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا كُلَيْبٌ، حَدَّثَتْنِي رَبِيبَةُ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم وَأَظُنُّهَا زَيْنَبَ قَالَتْ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُقَيَّرِ وَالْمُزَفَّتِ‏.‏ وَقُلْتُ لَهَا أَخْبِرِينِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِمَّنْ كَانَ مِنْ مُضَرَ كَانَ قَالَتْ فَمِمَّنْ كَانَ إِلاَّ مِنْ مُضَرَ، كَانَ مِنْ وَلَدِ النَّضْرِ بْنِ كِنَانَةَ‏.‏

Kulayb rivoyat qiladi: Menga — Paygʻambarning rabibasi (oʻgay qizi), menimcha Zaynab — Paygʻambar ﷺ (mayparast idishlari boʻlmish) ad-Dubbo, al-Hantam, al-Muqayyar va al-Muzaffatni man qilganini aytdi. Men undan: «Menga ayt — Paygʻambar ﷺ qaysi qabiladan edi; u Muzar qabilasidanmidi?» — dedim. U: «U Muzar qabilasidan edi va u — Nazr ibn Kinona naslidan edi», — deb javob berdi.Кулайб ривоят қилади: Менга — Пайғамбарнинг рабибаси (ўгай қизи), менимча Зайнаб — Пайғамбар ﷺ (майпараст идишлари бўлмиш) ад-Дуббо, ал-Ҳантам, ал-Муқайяр ва ал-Музаффатни ман қилганини айтди. Мен ундан: «Менга айт — Пайғамбар ﷺ қайси қабиладан эди; у Музар қабиласиданмиди?» — дедим. У: «У Музар қабиласидан эди ва у — Назр ибн Кинона наслидан эди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَجِدُونَ النَّاسَ مَعَادِنَ، خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الإِسْلاَمِ إِذَا فَقِهُوا، وَتَجِدُونَ خَيْرَ النَّاسِ فِي هَذَا الشَّأْنِ أَشَدَّهُمْ لَهُ كَرَاهِيَةً ‏"‏‏.‏ ‏"‏ وَتَجِدُونَ شَرَّ النَّاسِ ذَا الْوَجْهَيْنِ، الَّذِي يَأْتِي هَؤُلاَءِ بِوَجْهٍ، وَيَأْتِي هَؤُلاَءِ بِوَجْهٍ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sizlar koʻrasizki, odamlar har xil tabiatdadir. Johiliyat davrida eng yaxshi boʻlganlar — Islomda (ham) eng yaxshidir — agar ular diniy ilmni anglasalar. Va sizlar koʻrasizki, bu borada (yaʼni hukmronlik istagida) odamlarning eng yaxshisi — undan eng koʻp nafratlanadiganidir. Va sizlar koʻrasizki, odamlarning eng yomoni — ikkiyuzlamachi (kishi)dir — u bularning oldiga bir yuz bilan, boshqalarning oldiga boshqa yuz bilan keladi (yaʼni munofiq)», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сизлар кўрасизки, одамлар ҳар хил табиатдадир. Жоҳилият даврида энг яхши бўлганлар — Исломда (ҳам) энг яхшидир — агар улар диний илмни англасалар. Ва сизлар кўрасизки, бу борада (яъни ҳукмронлик истагида) одамларнинг энг яхшиси — ундан энг кўп нафратланадиганидир. Ва сизлар кўрасизки, одамларнинг энг ёмони — иккиюзламачи (киши)дир — у буларнинг олдига бир юз билан, бошқаларнинг олдига бошқа юз билан келади (яъни мунофиқ)», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ النَّاسُ تَبَعٌ لِقُرَيْشٍ فِي هَذَا الشَّأْنِ، مُسْلِمُهُمْ تَبَعٌ لِمُسْلِمِهِمْ، وَكَافِرُهُمْ تَبَعٌ لِكَافِرِهِمْ ‏"‏‏.‏ "وَالنَّاسُ مَعَادِنُ، خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الإِسْلاَمِ إِذَا فَقِهُوا، تَجِدُونَ مِنْ خَيْرِ النَّاسِ أَشَدَّ النَّاسِ كَرَاهِيَةً لِهَذَا الشَّأْنِ حَتَّى يَقَعَ فِيهِ."

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bu borada (yaʼni hukmronlik huquqida) Quraysh qabilasi odamlardan ustundir. Musulmonlar ulardan (boʻlgan) musulmonlarga ergashadi, kofirlar esa ulardan (boʻlgan) kofirlarga ergashadi. Odamlar har xil tabiatdadir: Johiliyat davrida eng yaxshi boʻlganlar — Islomda (ham) eng yaxshidir — agar ular diniy ilmni anglasalar. Va sizlar koʻrasizki, bu borada (yaʼni hukmronlikda) odamlarning eng yaxshisi — unga (yaʼni hukmronlik fikriga) eng koʻp nafratlanadiganidir — to unga bayʼat berilguncha», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бу борада (яъни ҳукмронлик ҳуқуқида) Қурайш қабиласи одамлардан устундир. Мусулмонлар улардан (бўлган) мусулмонларга эргашади, кофирлар эса улардан (бўлган) кофирларга эргашади. Одамлар ҳар хил табиатдадир: Жоҳилият даврида энг яхши бўлганлар — Исломда (ҳам) энг яхшидир — агар улар диний илмни англасалар. Ва сизлар кўрасизки, бу борада (яъни ҳукмронликда) одамларнинг энг яхшиси — унга (яъни ҳукмронлик фикрига) энг кўп нафратланадиганидир — то унга байъат берилгунча», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما – ‏[quran sura="42" aya_start="23" aya_end="23"]{‏إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى‏}‏ قَالَ فَقَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قُرْبَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ بَطْنٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلاَّ وَلَهُ فِيهِ قَرَابَةٌ، فَنَزَلَتْ عَلَيْهِ إِلاَّ أَنْ تَصِلُوا قَرَابَةً بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ‏.‏

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos: ‹...faqat (mendan) qarindoshligim (sababli) muhabbat (talab qilaman)...› (Shoʻro, 23) degan Qurʼon oyatini oʻqidi. Said ibn Jubayr: «(Oyat) Muhammadning qarindoshligini (anglatadi)», — dedi. Ibn Abbos: «Qurayshda — Paygʻambar ﷺ ga qarindoshligi boʻlmagan hech bir uy (yaʼni urugʻ) yoʻq edi; bas, yuqoridagi oyat shu munosabat bilan nozil boʻldi va uning maʼnosi: ‹Ey Quraysh! Sizlar men (yaʼni Muhammad) bilan oʻzlaringiz oʻrtasida yaxshi munosabatni saqlanglar›, (degani)dir», — dedi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос: ‹...фақат (мендан) қариндошлигим (сабабли) муҳаббат (талаб қиламан)...› (Шўро, 23) деган Қуръон оятини ўқиди. Саид ибн Жубайр: «(Оят) Муҳаммаднинг қариндошлигини (англатади)», — деди. Ибн Аббос: «Қурайшда — Пайғамбар ﷺ га қариндошлиги бўлмаган ҳеч бир уй (яъни уруғ) йўқ эди; бас, юқоридаги оят шу муносабат билан нозил бўлди ва унинг маъноси: ‹Эй Қурайш! Сизлар мен (яъни Муҳаммад) билан ўзларингиз ўртасида яхши муносабатни сақланглар›, (дегани)дир», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مِنْ هَا هُنَا جَاءَتِ الْفِتَنُ نَحْوَ الْمَشْرِقِ، وَالْجَفَاءُ وَغِلَظُ الْقُلُوبِ فِي الْفَدَّادِينَ أَهْلِ الْوَبَرِ عِنْدَ أُصُولِ أَذْنَابِ الإِبِلِ، وَالْبَقَرِ فِي رَبِيعَةَ وَمُضَرَ ‏"‏‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Mana bu tomondan, sharqdan, fitnalar paydo boʻladi. Qoʻpollik va shafqatsizlik — tuyalari va sigirlari bilan band boʻlgan (va dinga eʼtibor bermaydigan) sahroyi badaviylarning xususiyatidir; mana shular — Robia va Muzar qabilalaridir», — dedi.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мана бу томондан, шарқдан, фитналар пайдо бўлади. Қўполлик ва шафқацизлик — туялари ва сигирлари билан банд бўлган (ва динга эътибор бермайдиган) саҳройи бадавийларнинг хусусиятидир; мана шулар — Робиа ва Музар қабилаларидир», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْفَخْرُ وَالْخُيَلاَءُ فِي الْفَدَّادِينَ أَهْلِ الْوَبَرِ، وَالسَّكِينَةُ فِي أَهْلِ الْغَنَمِ، وَالإِيمَانُ يَمَانٍ، وَالْحِكْمَةُ يَمَانِيَةٌ ‏"‏‏.‏ سُمِّيَتِ الْيَمَنَ لأَنَّهَا عَنْ يَمِينِ الْكَعْبَةِ، وَالشَّأْمَ عَنْ يَسَارِ الْكَعْبَةِ، وَالْمَشْأَمَةُ الْمَيْسَرَةُ، وَالْيَدُ الْيُسْرَى الشُّؤْمَى، وَالْجَانِبُ الأَيْسَرُ الأَشْأَمُ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Kibr va takabburlik — sahroyi badaviylarning xususiyatidir, vazminlik (osudalik) esa — qoʻy egalarida (boʻladi). Iymon — yamanlikdir va hikmat (ham) — yamanlikdir (yaʼni yamanliklar haqiqiy iymon va hikmat bilan mashhurdir)» (Abu Abdulloh (Buxoriy): «Yaman shu sabab (shunday) atalganki, u — Kaʼbaning oʻng tomonida joylashgan; Shom esa shu sabab (shunday) atalganki, u — Kaʼbaning chap tomonida joylashgan», — dedi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Кибр ва такаббурлик — саҳройи бадавийларнинг хусусиятидир, вазминлик (осудалик) эса — қўй эгаларида (бўлади). Иймон — яманликдир ва ҳикмат (ҳам) — яманликдир (яъни яманликлар ҳақиқий иймон ва ҳикмат билан машҳурдир)» (Абу Абдуллоҳ (Бухорий): «Яман шу сабаб (шундай) аталганки, у — Каъбанинг ўнг томонида жойлашган; Шом эса шу сабаб (шундай) аталганки, у — Каъбанинг чап томонида жойлашган», — деди).

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ كَانَ مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ يُحَدِّثُ أَنَّهُ بَلَغَ مُعَاوِيَةَ وَهْوَ عِنْدَهُ فِي وَفْدٍ مِنْ قُرَيْشٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَيَكُونُ مَلِكٌ مِنْ قَحْطَانَ، فَغَضِبَ مُعَاوِيَةُ، فَقَامَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ، ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّ رِجَالاً مِنْكُمْ يَتَحَدَّثُونَ أَحَادِيثَ لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ، وَلاَ تُؤْثَرُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَأُولَئِكَ جُهَّالُكُمْ، فَإِيَّاكُمْ وَالأَمَانِيَّ الَّتِي تُضِلُّ أَهْلَهَا، فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ هَذَا الأَمْرَ فِي قُرَيْشٍ، لاَ يُعَادِيهِمْ أَحَدٌ إِلاَّ كَبَّهُ اللَّهُ عَلَى وَجْهِهِ، مَا أَقَامُوا الدِّينَ ‏"‏‏.‏

Muhammad ibn Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Qurayshdan (boʻlgan) bir delegatsiya bilan Muoviyaning oldida boʻlganda, Muoviya — Abdulloh ibn Amr ibn al-Os: ‹Qahton qabilasidan bir podshoh (chiqadi)›, — deb aytgani xabarini eshitdi. Shunda Muoviya gʻazablanib, oʻrnidan turdi va Allohga loyiq (hamd) bilan hamd aytib: «Endi soʻzga kelsak: men eshitdimki, sizlardan baʼzi kishilar — na muqaddas Kitobda boʻlgan, na Allohning Rasuli aytgan — narsalarni rivoyat qilmoqda. Mana shular — sizlardan (boʻlgan) johillardir. Odamlarni adashtiradigan bunday umidlardan (yaʼni asossiz daʼvolardan) ehtiyot boʻlinglar — chunki men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Hukmronlik Qurayshda qoladi; va kim ularga dushmanlik qilsa, Alloh uni halok qiladi — toki ular dinning (qonun-)qoidalariga rioya qilar ekan›», — dedi.Муҳаммад ибн Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Қурайшдан (бўлган) бир делегация билан Муовиянинг олдида бўлганда, Муовия — Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос: ‹Қаҳтон қабиласидан бир подшоҳ (чиқади)›, — деб айтгани хабарини эшитди. Шунда Муовия ғазабланиб, ўрнидан турди ва Аллоҳга лойиқ (ҳамд) билан ҳамд айтиб: «Энди сўзга келсак: мен эшитдимки, сизлардан баъзи кишилар — на муқаддас Китобда бўлган, на Аллоҳнинг Расули айтган — нарсаларни ривоят қилмоқда. Мана шулар — сизлардан (бўлган) жоҳиллардир. Одамларни адаштирадиган бундай умидлардан (яъни асоссиз даъволардан) эҳтиёт бўлинглар — чунки мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Ҳукмронлик Қурайшда қолади; ва ким уларга душманлик қилса, Аллоҳ уни ҳалок қилади — токи улар диннинг (қонун-)қоидаларига риоя қилар экан›», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لا يَزَالُ هَذَا الأَمْرُ فِي قُرَيْشٍ، مَا بَقِيَ مِنْهُمُ اثْنَانِ ‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Hukmronlik (huquqi) Qurayshda qoladi — hatto ulardan ikki (kishi)gina qolsa ham», — dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ҳукмронлик (ҳуқуқи) Қурайшда қолади — ҳатто улардан икки (киши)гина қолса ҳам», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، قَالَ مَشَيْتُ أَنَا وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ،، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعْطَيْتَ بَنِي الْمُطَّلِبِ وَتَرَكْتَنَا، وَإِنَّمَا نَحْنُ وَهُمْ مِنْكَ بِمَنْزِلَةٍ وَاحِدَةٍ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا بَنُو هَاشِمٍ وَبَنُو الْمُطَّلِبِ شَىْءٌ وَاحِدٌ ‏"‏‏.‏

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Usmon ibn Affon (Paygʻambarning oldiga) borib: «Yo Rasululloh! Siz Bani Muttalibga mol-mulk berdingiz-u, bizga bermadingiz; holbuki biz va ular — sizga (qarindoshlikda) bir xil darajadamiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Faqat Bani Hoshim va Bani Muttalib — (qarindoshlik maqomida) bir narsadir (yaʼni bir butundir)», — dedi.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Усмон ибн Аффон (Пайғамбарнинг олдига) бориб: «Ё Расулуллоҳ! Сиз Бани Мутталибга мол-мулк бердингиз-у, бизга бермадингиз; ҳолбуки биз ва улар — сизга (қариндошликда) бир хил даражадамиз», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Фақат Бани Ҳошим ва Бани Мутталиб — (қариндошлик мақомида) бир нарсадир (яъни бир бутундир)», — деди.

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي أَبُو الأَسْوَدِ، مُحَمَّدٌ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ ذَهَبَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ مَعَ أُنَاسٍ مِنْ بَنِي زُهْرَةَ إِلَى عَائِشَةَ، وَكَانَتْ أَرَقَّ شَىْءٍ لِقَرَابَتِهِمْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Urva ibn Zubayr rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Zubayr — Bani Zuhra qabilasidan baʼzi ayollar bilan — Oishaning oldiga bordi; u (Oisha) ularni — Allohning Rasuli bilan qarindoshliklari sababli — yaxshi (muomala bilan) kutib olardi.Урва ибн Зубайр ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Зубайр — Бани Зуҳра қабиласидан баъзи аёллар билан — Оишанинг олдига борди; у (Оиша) уларни — Аллоҳнинг Расули билан қариндошликлари сабабли — яхши (муомала билан) кутиб оларди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدٍ، ح قَالَ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هُرْمُزَ الأَعْرَجُ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُرَيْشٌ وَالأَنْصَارُ وَجُهَيْنَةُ وَمُزَيْنَةُ وَأَسْلَمُ وَأَشْجَعُ وَغِفَارُ مَوَالِيَّ لَيْسَ لَهُمْ مَوْلًى، دُونَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Quraysh, ansorlar, Juhayna, Muzayna, Aslam, Ashjaʼ va Gʻifor (qabilalari) — mening doʻstlarimdir va ularning — Allohdan va Uning elchisidan boshqa — himoyachisi yoʻq», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қурайш, ансорлар, Жуҳайна, Музайна, Аслам, Ашжаъ ва Ғифор (қабилалари) — менинг дўстларимдир ва уларнинг — Аллоҳдан ва Унинг элчисидан бошқа — ҳимоячиси йўқ», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ أَحَبَّ الْبَشَرِ إِلَى عَائِشَةَ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ، وَكَانَ أَبَرَّ النَّاسِ بِهَا، وَكَانَتْ لاَ تُمْسِكُ شَيْئًا مِمَّا جَاءَهَا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ ‏{‏إِلاَّ‏}‏ تَصَدَّقَتْ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ يَنْبَغِي أَنْ يُؤْخَذَ عَلَى يَدَيْهَا‏.‏ فَقَالَتْ أَيُؤْخَذُ عَلَى يَدَىَّ عَلَىَّ نَذْرٌ إِنْ كَلَّمْتُهُ‏.‏ فَاسْتَشْفَعَ إِلَيْهَا بِرِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ، وَبِأَخْوَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً فَامْتَنَعَتْ، فَقَالَ لَهُ الزُّهْرِيُّونَ أَخْوَالُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ بْنِ عَبْدِ يَغُوثَ وَالْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ إِذَا اسْتَأْذَنَّا فَاقْتَحِمِ الْحِجَابَ‏.‏ فَفَعَلَ، فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا بِعَشْرِ رِقَابٍ، فَأَعْتَقَتْهُمْ، ثُمَّ لَمْ تَزَلْ تُعْتِقُهُمْ حَتَّى بَلَغَتْ أَرْبَعِينَ‏.‏ فَقَالَتْ وَدِدْتُ أَنِّي جَعَلْتُ حِينَ حَلَفْتُ عَمَلاً أَعْمَلُهُ فَأَفْرُغَ مِنْهُ‏.‏

Urva ibn Zubayr rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Zubayr — Paygʻambar ﷺ va Abu Bakrdan boshqa — Oishaga eng suyukli kishi edi; va u (Abdulloh) ham, oʻz navbatida, unga (Oishaga) eng sodiq (kishi) edi. Oisha — Alloh bergan pulni ushlab qolmas, balki uni sadaqaga sarflardi. Abdulloh ibn Zubayr: ‹Oisha buni qilishdan toʻxtatilishi kerak (yaʼni hammasini sadaqa qilmasligi kerak)›, — dedi. (Oisha buni eshitganda,) u norozilik bilan: ‹Men shuni qilishdan toʻxtatilamanmi? Men qasam ichamanki, Abdulloh ibn Zubayr bilan boshqa hech qachon gaplashmayman›, — dedi. Shunda Ibn Zubayr — Qurayshdan baʼzi kishilarni, ayniqsa Allohning Rasuli ﷺ ning ikki togʻasini — u (Oisha) bilan vositachilik qilishni soʻradi, lekin u (Oisha gaplashishni) rad etdi. Zuhriylar — Paygʻambarning togʻalari, jumladan Abdurrahmon ibn Aswad ibn Abd Yagʻus va Misvar ibn Maxrama — unga: ‹Biz uning (oldiga) kirishga ruxsat soʻraganimizda, sen ham — uning iznini olmasdan — biz bilan birga uyiga kir›, — dedi. U shunday qildi (va u — yaʼni Oisha — ularning vositachiligini qabul qildi). U (Abdulloh) unga oʻnta qulni yubordi va u (Oisha) ularni — oʻz qasami (uchun kafforat sifatida) — ozod qildi. Oisha — xuddi shu maqsadda — yana qullarni ozod qilishda davom etdi — to qirqta qulni ozod qilguncha. U: ‹Koshki edi, men qasam ichganimda — uni bajarmagan taqdirimda nima qilishimni — aniq aytib qoʻyganimda edi, toki men uni oson bajarsam edi›, — dedi.Урва ибн Зубайр ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Зубайр — Пайғамбар ﷺ ва Абу Бакрдан бошқа — Оишага энг суюкли киши эди; ва у (Абдуллоҳ) ҳам, ўз навбатида, унга (Оишага) энг содиқ (киши) эди. Оиша — Аллоҳ берган пулни ушлаб қолмас, балки уни садақага сарфларди. Абдуллоҳ ибн Зубайр: ‹Оиша буни қилишдан тўхтатилиши керак (яъни ҳаммасини садақа қилмаслиги керак)›, — деди. (Оиша буни эшитганда,) у норозилик билан: ‹Мен шуни қилишдан тўхтатиламанми? Мен қасам ичаманки, Абдуллоҳ ибн Зубайр билан бошқа ҳеч қачон гаплашмайман›, — деди. Шунда Ибн Зубайр — Қурайшдан баъзи кишиларни, айниқса Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг икки тоғасини — у (Оиша) билан воситачилик қилишни сўради, лекин у (Оиша гаплашишни) рад этди. Зуҳрийлар — Пайғамбарнинг тоғалари, жумладан Абдурраҳмон ибн Асвад ибн Абд Яғус ва Мисвар ибн Махрама — унга: ‹Биз унинг (олдига) киришга рухсат сўраганимизда, сен ҳам — унинг изнини олмасдан — биз билан бирга уйига кир›, — деди. У шундай қилди (ва у — яъни Оиша — уларнинг воситачилигини қабул қилди). У (Абдуллоҳ) унга ўнта қулни юборди ва у (Оиша) уларни — ўз қасами (учун каффорат сифатида) — озод қилди. Оиша — худди шу мақсадда — яна қулларни озод қилишда давом этди — то қирқта қулни озод қилгунча. У: ‹Кошки эди, мен қасам ичганимда — уни бажармаган тақдиримда нима қилишимни — аниқ айтиб қўйганимда эди, токи мен уни осон бажарсам эди›, — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ عُثْمَانَ، دَعَا زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ وَسَعِيدَ بْنَ الْعَاصِ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ فَنَسَخُوهَا فِي الْمَصَاحِفِ، وَقَالَ عُثْمَانُ لِلرَّهْطِ الْقُرَشِيِّينَ الثَّلاَثَةِ إِذَا اخْتَلَفْتُمْ أَنْتُمْ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ فِي شَىْءٍ مِنَ الْقُرْآنِ، فَاكْتُبُوهُ بِلِسَانِ قُرَيْشٍ، فَإِنَّمَا نَزَلَ بِلِسَانِهِمْ‏.‏ فَفَعَلُوا ذَلِكَ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Usmon — Zayd ibn Sobit, Abdulloh ibn Zubayr, Said ibn al-Os va Abdurrahmon ibn al-Horis ibn Hishomni chaqirdi va soʻng ular muqaddas Qurʼon nusxalarini — kitob shaklida — bir necha nusxada yozdi. Usmon uchta qurayshlik kishiga: ‹Agar Zayd ibn Sobit bilan Qurʼonning biror nuqtasida ixtilof qilsangiz, uni Quraysh tilida (lahjasida) yozinglar — chunki Qurʼon ularning tilida nozil qilingan›, — dedi. Bas, ular shunday qildi (Zayd ibn Sobit — ansoriy edi, qurayshlik emas edi).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Усмон — Зайд ибн Собит, Абдуллоҳ ибн Зубайр, Саид ибн ал-Ос ва Абдурраҳмон ибн ал-Ҳорис ибн Ҳишомни чақирди ва сўнг улар муқаддас Қуръон нусхаларини — китоб шаклида — бир неча нусхада ёзди. Усмон учта қурайшлик кишига: ‹Агар Зайд ибн Собит билан Қуръоннинг бирор нуқтасида ихтилоф қилсангиз, уни Қурайш тилида (лаҳжасида) ёзинглар — чунки Қуръон уларнинг тилида нозил қилинган›, — деди. Бас, улар шундай қилди (Зайд ибн Собит — ансорий эди, қурайшлик эмас эди).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَوْمٍ مِنْ أَسْلَمَ، يَتَنَاضَلُونَ بِالسُّوقِ، فَقَالَ ‏"‏ ارْمُوا بَنِي إِسْمَاعِيلَ، فَإِنَّ أَبَاكُمْ كَانَ رَامِيًا، وَأَنَا مَعَ بَنِي فُلاَنٍ ‏"‏‏.‏ لأَحَدِ الْفَرِيقَيْنِ، فَأَمْسَكُوا بِأَيْدِيهِمْ فَقَالَ ‏"‏ مَا لَهُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ نَرْمِي وَأَنْتَ مَعَ بَنِي فُلاَنٍ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ارْمُوا وَأَنَا مَعَكُمْ كُلِّكُمْ ‏"‏‏.‏

Salama ibn Akva (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — kamondan oʻq otish (mashq qilayotgan) Aslam qabilasidan baʼzi kishilar yonidan oʻtdi. U zot: «Ey Ismoil avlodi! (Oʻq) otinglar — chunki otangiz buyuk kamonchi edi. Men — falonchi (qabila)si tomonidaman», — yaʼni ikki jamoadan biri (tomonidaman), — dedi. Boshqa jamoa (oʻq) otishni toʻxtatdi; shunda Paygʻambar ﷺ: «Ularga nima boʻldi?» — dedi. Ular: «Siz falonchi (qabila)si bilan boʻlsangiz, biz qanday otaylik?» — deb javob berdi. U zot: «Otinglar — men hammangiz bilan birgaman», — dedi.Салама ибн Аква (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — камондан ўқ отиш (машқ қилаётган) Аслам қабиласидан баъзи кишилар ёнидан ўтди. У зот: «Эй Исмоил авлоди! (Ўқ) отинглар — чунки отангиз буюк камончи эди. Мен — фалончи (қабила)си томонидаман», — яъни икки жамоадан бири (томонидаман), — деди. Бошқа жамоа (ўқ) отишни тўхтатди; шунда Пайғамбар ﷺ: «Уларга нима бўлди?» — деди. Улар: «Сиз фалончи (қабила)си билан бўлсангиз, биз қандай отайлик?» — деб жавоб берди. У зот: «Отинглар — мен ҳаммангиз билан биргаман», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَعْمَرَ، أَنَّ أَبَا الأَسْوَدِ الدِّيلِيَّ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي ذَرٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لَيْسَ مِنْ رَجُلٍ ادَّعَى لِغَيْرِ أَبِيهِ وَهْوَ يَعْلَمُهُ إِلاَّ كَفَرَ، وَمَنِ ادَّعَى قَوْمًا لَيْسَ لَهُ فِيهِمْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim — bila turib — oʻzini haqiqiy otasidan boshqa birovning oʻgʻli (deb) daʼvo qilsa, u — Allohga kufr qilgan boʻladi; va kim — oʻzi mansub boʻlmagan bir qavmga mansubligini daʼvo qilsa, bunday kishi oʻrnini doʻzaxda olsin (yaʼni doʻzaxdan joy tayyorlasin)», — dedi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким — била туриб — ўзини ҳақиқий отасидан бошқа бировнинг ўғли (деб) даъво қилса, у — Аллоҳга куфр қилган бўлади; ва ким — ўзи мансуб бўлмаган бир қавмга мансублигини даъво қилса, бундай киши ўрнини дўзахда олсин (яъни дўзахдан жой тайёрласин)», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا حَرِيزٌ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ النَّصْرِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ وَاثِلَةَ بْنَ الأَسْقَعِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَعْظَمِ الْفِرَى أَنْ يَدَّعِيَ الرَّجُلُ إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ، أَوْ يُرِيَ عَيْنَهُ مَا لَمْ تَرَ، أَوْ يَقُولُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا لَمْ يَقُلْ ‏"‏‏.‏

Vosila ibn Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Darhaqiqat, eng yomon yolgʻonlardan biri — oʻzini haqiqiy otasidan boshqa birovning oʻgʻli (deb) yolgʻondan daʼvo qilish, yoki koʻrmagan tushni koʻrdim (deb daʼvo qilish), yoki men aytmagan (gap)ni menga nisbat berishdir», — dedi.Восила ибн Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Дарҳақиқат, энг ёмон ёлғонлардан бири — ўзини ҳақиқий отасидан бошқа бировнинг ўғли (деб) ёлғондан даъво қилиш, ёки кўрмаган тушни кўрдим (деб даъво қилиш), ёки мен айтмаган (гап)ни менга нисбат беришдир», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا مِنْ هَذَا الْحَىِّ مِنْ رَبِيعَةَ قَدْ حَالَتْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ، فَلَسْنَا نَخْلُصُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي كُلِّ شَهْرٍ حَرَامٍ، فَلَوْ أَمَرْتَنَا بِأَمْرٍ، نَأْخُذُهُ عَنْكَ، وَنُبَلِّغُهُ مَنْ وَرَاءَنَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَإِقَامِ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَأَنْ تُؤَدُّوا إِلَى اللَّهِ خُمْسَ مَا غَنِمْتُمْ، وَأَنْهَاكُمْ عَنِ الدُّبَّاءِ، وَالْحَنْتَمِ، وَالنَّقِيرِ، وَالْمُزَفَّتِ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdul Qays (qabilasi)ning delegatsiyasi Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Rasululloh! Biz — Robia qabilasidanmiz va Muzar qabilasining kofirlari biz bilan sizning oralaringizda turibdi; shu sabab biz sizning oldingizga — faqat (urush man qilingan) harom oylardagina — kela olamiz. Shuning uchun biz — oʻzimiz amal qiladigan va orqamizda qolgan qavmimizga yetkazadigan — baʼzi koʻrsatmalar berishingizni xohlaymiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Men sizlarga toʻrt narsani buyuraman va toʻrt narsadan man qilaman: (Men sizlarga) — Allohga iymon keltirishni, ‹Allohdan boshqa ibodatga sazovor zot yoʻq› deb guvohlik berishni; namozni mukammal oʻqishni; zakot berishni; va urush oʻljasining beshdan birini Allohga (yaʼni bayt ul-molga) berishni — (buyuraman). Va men sizlarni — ad-Dubbo, al-Hantam, an-Naqir va al-Muzaffatdan — man qilaman» (Bular — may (ichimliklari) quyiladigan idishlarning nomlaridir), — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдул Қайс (қабиласи)нинг делегацияси Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Биз — Робиа қабиласиданмиз ва Музар қабиласининг кофирлари биз билан сизнинг ораларингизда турибди; шу сабаб биз сизнинг олдингизга — фақат (уруш ман қилинган) ҳаром ойлардагина — кела оламиз. Шунинг учун биз — ўзимиз амал қиладиган ва орқамизда қолган қавмимизга етказадиган — баъзи кўрсатмалар беришингизни хоҳлаймиз», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Мен сизларга тўрт нарсани буюраман ва тўрт нарсадан ман қиламан: (Мен сизларга) — Аллоҳга иймон келтиришни, ‹Аллоҳдан бошқа ибодатга сазовор зот йўқ› деб гувоҳлик беришни; намозни мукаммал ўқишни; закот беришни; ва уруш ўлжасининг бешдан бирини Аллоҳга (яъни байт ул-молга) беришни — (буюраман). Ва мен сизларни — ад-Дуббо, ал-Ҳантам, ан-Нақир ва ал-Музаффатдан — ман қиламан» (Булар — май (ичимликлари) қуйиладиган идишларнинг номларидир), — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ الْفِتْنَةَ هَا هُنَا ـ يُشِيرُ إِلَى الْمَشْرِقِ ـ مِنْ حَيْثُ يَطْلُعُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning minbarda turib shunday deganini eshitdim: «Darhaqiqat, fitnalar mana shu yerdan (boshlanadi)», — (deb u zot) sharq tomonga ishora qildi, — «shaytonning boshining bir tomoni (yaʼni shoxi) chiqadigan (joydan)», — dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг минбарда туриб шундай деганини эшитдим: «Дарҳақиқат, фитналар мана шу ердан (бошланади)», — (деб у зот) шарқ томонга ишора қилди, — «шайтоннинг бошининг бир томони (яъни шохи) чиқадиган (жойдан)», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُرَيْشٌ وَالأَنْصَارُ وَجُهَيْنَةُ وَمُزَيْنَةُ وَأَسْلَمُ وَغِفَارُ وَأَشْجَعُ مَوَالِيَّ، لَيْسَ لَهُمْ مَوْلًى دُونَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Quraysh, ansorlar, Juhayna, Muzayna, Aslam, Gʻifor va Ashjaʼ (qabilalari) — mening yordamchilarimdir va ularning — Allohdan boshqa — himoyachisi (xoʻjasi) yoʻq», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қурайш, ансорлар, Жуҳайна, Музайна, Аслам, Ғифор ва Ашжаъ (қабилалари) — менинг ёрдамчиларимдир ва уларнинг — Аллоҳдан бошқа — ҳимоячиси (хўжаси) йўқ», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ غُرَيْرٍ الزُّهْرِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا، وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ، وَعُصَيَّةُ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ minbarda turib: «Alloh Gʻifor qabilasini magʻfirat qilsin! Va Alloh Aslam qabilasini omon saqlasin! Usayya (qabilasi) esa — Allohga va Uning elchisiga itoatsizlik qildi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ минбарда туриб: «Аллоҳ Ғифор қабиласини мағфират қилсин! Ва Аллоҳ Аслам қабиласини омон сақласин! Усайя (қабиласи) эса — Аллоҳга ва Унинг элчисига итоацизлик қилди», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ، وَغِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh Aslam qabilasini omon saqlasin va Alloh Gʻifor qabilasini magʻfirat qilsin!» — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ Аслам қабиласини омон сақласин ва Аллоҳ Ғифор қабиласини мағфират қилсин!» — деди.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ،‏.‏ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ جُهَيْنَةُ وَمُزَيْنَةُ وَأَسْلَمُ وَغِفَارُ خَيْرًا مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَبَنِي أَسَدٍ، وَمِنْ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ وَمِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ خَابُوا وَخَسِرُوا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هُمْ خَيْرٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَمِنْ بَنِي أَسَدٍ، وَمِنْ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَطَفَانَ، وَمِنْ بَنِي عَامِرِ بْنِ صَعْصَعَةَ ‏"‏‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlar Juhayna, Muzayna, Aslam va Gʻifor (qabilalari) — Bani Tamim, Bani Asad, Bani Abdulloh ibn Gʻatafon va Bani Omir ibn Saʼsaa (qabilalari)dan yaxshiroq deb oʻylaysizmi?» — dedi. Bir kishi: «Ular (yaʼni birinchilari) muvaffaqiyatsiz va ziyon koʻruvchilar edi-ku», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Ha,) ular — Bani Tamim, Bani Asad, Bani Abdulloh ibn Gʻatafon va Bani Omir ibn Saʼsaa (qabilalari)dan yaxshiroqdir», — dedi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлар Жуҳайна, Музайна, Аслам ва Ғифор (қабилалари) — Бани Тамим, Бани Асад, Бани Абдуллоҳ ибн Ғатафон ва Бани Омир ибн Саъсаа (қабилалари)дан яхшироқ деб ўйлайсизми?» — деди. Бир киши: «Улар (яъни биринчилари) муваффақияциз ва зиён кўрувчилар эди-ку», — деди. Пайғамбар ﷺ: «(Ҳа,) улар — Бани Тамим, Бани Асад, Бани Абдуллоҳ ибн Ғатафон ва Бани Омир ибн Саъсаа (қабилалари)дан яхшироқдир», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَعْقُوبَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ، قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّمَا بَايَعَكَ سُرَّاقُ الْحَجِيجِ مِنْ أَسْلَمَ وَغِفَارَ وَمُزَيْنَةَ ـ وَأَحْسِبُهُ وَجُهَيْنَةَ ابْنُ أَبِي يَعْقُوبَ شَكَّ ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ أَسْلَمُ وَغِفَارُ وَمُزَيْنَةُ ـ وَأَحْسِبُهُ ـ وَجُهَيْنَةُ خَيْرًا مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَبَنِي عَامِرٍ وَأَسَدٍ وَغَطَفَانَ، خَابُوا وَخَسِرُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، إِنَّهُمْ لَخَيْرٌ مِنْهُمْ ‏"‏‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Aqra ibn Hobis Paygʻambar ﷺ ga: «Sizga — faqat Aslam, Gʻifor, Muzayna (qabilalaridan) boʻlgan hojilarni talovchilar — bayʼat berdi», — dedi (Ibn Abu Yaʼqub — Aqra «va Juhayna» (ham) deb qoʻshganmi yoʻqmi, deb shubha qiladi). Paygʻambar ﷺ: «Sizlar Aslam, Gʻifor, Muzayna (va, ehtimol,) Juhayna (qabilalari) — Bani Tamim, Bani Omir, Asad va Gʻatafon (qabilalari)dan yaxshiroq deb oʻylamaysizmi?» — dedi. Kimdir: «Ular muvaffaqiyatsiz va ziyon koʻruvchilar edi-ku!» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha, jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, ular (yaʼni birinchilari) — ulardan (yaʼni keyingilaridan) yaxshiroqdir», — dedi.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ақра ибн Ҳобис Пайғамбар ﷺ га: «Сизга — фақат Аслам, Ғифор, Музайна (қабилаларидан) бўлган ҳожиларни таловчилар — байъат берди», — деди (Ибн Абу Яъқуб — Ақра «ва Жуҳайна» (ҳам) деб қўшганми йўқми, деб шубҳа қилади). Пайғамбар ﷺ: «Сизлар Аслам, Ғифор, Музайна (ва, эҳтимол,) Жуҳайна (қабилалари) — Бани Тамим, Бани Омир, Асад ва Ғатафон (қабилалари)дан яхшироқ деб ўйламайсизми?» — деди. Кимдир: «Улар муваффақияциз ва зиён кўрувчилар эди-ку!» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, улар (яъни биринчилари) — улардан (яъни кейингиларидан) яхшироқдир», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَخْرُجَ رَجُلٌ مِنْ قَحْطَانَ يَسُوقُ النَّاسَ بِعَصَاهُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qahton qabilasidan bir kishi — odamlarni hassasi bilan haydab (yaʼni ularni zoʻravonlik va zulm bilan boshqarib) — chiqmaguncha, Qiyomat qoyim boʻlmaydi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қаҳтон қабиласидан бир киши — одамларни ҳассаси билан ҳайдаб (яъни уларни зўравонлик ва зулм билан бошқариб) — чиқмагунча, Қиёмат қойим бўлмайди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ غَزَوْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ ثَابَ مَعَهُ نَاسٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ حَتَّى كَثُرُوا، وَكَانَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ رَجُلٌ لَعَّابٌ فَكَسَعَ أَنْصَارِيًّا، فَغَضِبَ الأَنْصَارِيُّ غَضَبًا شَدِيدًا، حَتَّى تَدَاعَوْا، وَقَالَ الأَنْصَارِيُّ يَا لَلأَنْصَارِ‏.‏ وَقَالَ الْمُهَاجِرِيُّ يَا لَلْمُهَاجِرِينَ‏.‏ فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا بَالُ دَعْوَى أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا شَأْنُهُمْ ‏"‏‏.‏ فَأُخْبِرَ بِكَسْعَةِ الْمُهَاجِرِيِّ الأَنْصَارِيَّ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَعُوهَا فَإِنَّهَا خَبِيثَةٌ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ أَقَدْ تَدَاعَوْا عَلَيْنَا، لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الأَعَزُّ مِنْهَا الأَذَلَّ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أَلاَ نَقْتُلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْخَبِيثَ لِعَبْدِ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَتَحَدَّثُ النَّاسُ أَنَّهُ كَانَ يَقْتُلُ أَصْحَابَهُ ‏"‏‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz bir gʻazotda Paygʻambar ﷺ bilan birga edik. Unga koʻp sonli muhojirlar qoʻshildi va muhojirlar orasida — hazil (yoki nayza bilan oʻyin) qiladigan — bir kishi bor edi; bas, u (hazillashib) bir ansoriy kishini sonidan (yaʼni dumbasidan) urdi. Ansoriy shunchalik gʻazablandiki, ikkalasi (ham) oʻz qavmini chaqirdi. Ansoriy: ‹Yordam, ey ansorlar!› — dedi; muhojir esa: ‹Yordam, ey muhojirlar!› — dedi. Paygʻambar ﷺ (tashqariga) chiqib: «Odamlarga nima boʻldi — (nega ular) bu johiliyat chaqirigʻini (chaqiryapti)?» — dedi. Soʻng u zot: «Ularga nima boʻldi?» — dedi. Bas, u zotga — muhojirning ansoriyni urgani — aytildi. Paygʻambar ﷺ: «Buni (yaʼni yordamga chaqiriqni) toʻxtatinglar — chunki u — yomon chaqiriqdir», — dedi. Abdulloh ibn Ubay ibn Salul (bir munofiq): ‹Muhojirlar (bizga qarshi) chaqirdi (va toʻplandi); bas, biz Madinaga qaytganimizda, albatta, eng sharafli (kishi)lar undan eng pastkash (kishi)larni quvib chiqaradi›, — dedi. Shunda Umar: «Yo Allohning Paygʻambari! Bu yomon kishini (yaʼni Abdulloh ibn Ubay ibn Salulni) oʻldirmaylikmi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Yoʻq,) aks holda odamlar — Muhammad oʻz sahobalarini oʻldirardi, deyishi mumkin», — dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз бир ғазотда Пайғамбар ﷺ билан бирга эдик. Унга кўп сонли муҳожирлар қўшилди ва муҳожирлар орасида — ҳазил (ёки найза билан ўйин) қиладиган — бир киши бор эди; бас, у (ҳазиллашиб) бир ансорий кишини сонидан (яъни думбасидан) урди. Ансорий шунчалик ғазабландики, иккаласи (ҳам) ўз қавмини чақирди. Ансорий: ‹Ёрдам, эй ансорлар!› — деди; муҳожир эса: ‹Ёрдам, эй муҳожирлар!› — деди. Пайғамбар ﷺ (ташқарига) чиқиб: «Одамларга нима бўлди — (нега улар) бу жоҳилият чақириғини (чақиряпти)?» — деди. Сўнг у зот: «Уларга нима бўлди?» — деди. Бас, у зотга — муҳожирнинг ансорийни ургани — айтилди. Пайғамбар ﷺ: «Буни (яъни ёрдамга чақириқни) тўхтатинглар — чунки у — ёмон чақириқдир», — деди. Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул (бир мунофиқ): ‹Муҳожирлар (бизга қарши) чақирди (ва тўпланди); бас, биз Мадинага қайтганимизда, албатта, энг шарафли (киши)лар ундан энг пасткаш (киши)ларни қувиб чиқаради›, — деди. Шунда Умар: «Ё Аллоҳнинг Пайғамбари! Бу ёмон кишини (яъни Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салулни) ўлдирмайликми?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «(Йўқ,) акс ҳолда одамлар — Муҳаммад ўз саҳобаларини ўлдирарди, дейиши мумкин», — деди.

حَدَّثَنِي ثَابِتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَعَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ مِنَّا مَنْ ضَرَبَ الْخُدُودَ، وَشَقَّ الْجُيُوبَ، وَدَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim — yuziga (oʻzini) ursa, yoki koʻylagining oldini (yoqasini) yirtsa, yoki johiliyat chaqiriqlarini (yaʼni «voydod, falon urugʻ!» deb) chaqirsa — u bizdan emas», — dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким — юзига (ўзини) урса, ёки кўйлагининг олдини (ёқасини) йирца, ёки жоҳилият чақириқларини (яъни «войдод, фалон уруғ!» деб) чақирса — у биздан эмас», — деди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَمْرُو بْنُ لُحَىِّ بْنِ قَمَعَةَ بْنِ خِنْدِفَ أَبُو خُزَاعَةَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Amr ibn Luhay ibn Qamʼa ibn Xindif — Xuzoa (qabilasi)ning otasi (yaʼni ajdodi) edi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Амр ибн Луҳай ибн Қамъа ибн Хиндиф — Хузоа (қабиласи)нинг отаси (яъни аждоди) эди», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، قَالَ الْبَحِيرَةُ الَّتِي يُمْنَعُ دَرُّهَا لِلطَّوَاغِيتِ وَلاَ يَحْلُبُهَا أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ، وَالسَّائِبَةُ الَّتِي كَانُوا يُسَيِّبُونَهَا لآلِهَتِهِمْ فَلاَ يُحْمَلُ عَلَيْهَا شَىْءٌ‏.‏ قَالَ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَأَيْتُ عَمْرَو بْنَ عَامِرِ بْنِ لُحَىٍّ الْخُزَاعِيَّ يَجُرُّ قُصْبَهُ فِي النَّارِ، وَكَانَ أَوَّلَ مَنْ سَيَّبَ السَّوَائِبَ ‏"‏‏.‏

Said ibn Musayyab rivoyat qiladi: Al-Bahira — suti butlar va boshqa maʼbudlar uchun atalgan (saqlangan) hayvon edi; shu sabab uni hech kim sogʻishga (ruxsat) berilmasdi. As-Saiba — ular (yaʼni kofirlar) oʻz xudolari nomiga ozod qoʻyib yuboradigan hayvon edi; shu sabab u — hech narsa tashishga ishlatilmasdi. Abu Hurayra: «Paygʻambar ﷺ: ‹Men Amr ibn Omir ibn Luhay al-Xuzoiyni — ichaklarini doʻzaxda sudrab yurgan holda — koʻrdim; chunki u — (soxta xudolar nomiga) hayvonlarni ozod qoʻyib yuborish odatini birinchi boshlagan kishi edi›, — dedi», — dedi.Саид ибн Мусайяб ривоят қилади: Ал-Баҳира — сути бутлар ва бошқа маъбудлар учун аталган (сақланган) ҳайвон эди; шу сабаб уни ҳеч ким соғишга (рухсат) берилмасди. Ас-Саиба — улар (яъни кофирлар) ўз худолари номига озод қўйиб юборадиган ҳайвон эди; шу сабаб у — ҳеч нарса ташишга ишлатилмасди. Абу Ҳурайра: «Пайғамбар ﷺ: ‹Мен Амр ибн Омир ибн Луҳай ал-Хузоийни — ичакларини дўзахда судраб юрган ҳолда — кўрдим; чунки у — (сохта худолар номига) ҳайвонларни озод қўйиб юбориш одатини биринчи бошлаган киши эди›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا زَيْدٌ ـ هُوَ ابْنُ أَخْزَمَ ـ قَالَ أَبُو قُتَيْبَةَ سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ حَدَّثَنِي مُثَنَّى بْنُ سَعِيدٍ الْقَصِيرُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو جَمْرَةَ، قَالَ لَنَا ابْنُ عَبَّاسِ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِإِسْلاَمِ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ كُنْتُ رَجُلاً مِنْ غِفَارٍ، فَبَلَغَنَا أَنَّ رَجُلاً قَدْ خَرَجَ بِمَكَّةَ، يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَقُلْتُ لأَخِي انْطَلِقْ إِلَى هَذَا الرَّجُلِ كَلِّمْهُ وَأْتِنِي بِخَبَرِهِ‏.‏ فَانْطَلَقَ فَلَقِيَهُ، ثُمَّ رَجَعَ فَقُلْتُ مَا عِنْدَكَ فَقَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ رَجُلاً يَأْمُرُ بِالْخَيْرِ وَيَنْهَى عَنِ الشَّرِّ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ لَمْ تَشْفِنِي مِنَ الْخَبَرِ‏.‏ فَأَخَذْتُ جِرَابًا وَعَصًا، ثُمَّ أَقْبَلْتُ إِلَى مَكَّةَ فَجَعَلْتُ لاَ أَعْرِفُهُ، وَأَكْرَهُ أَنْ أَسْأَلَ عَنْهُ، وَأَشْرَبُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ وَأَكُونُ فِي الْمَسْجِدِ‏.‏ قَالَ فَمَرَّ بِي عَلِيٌّ فَقَالَ كَأَنَّ الرَّجُلَ غَرِيبٌ‏.‏ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَانْطَلِقْ إِلَى الْمَنْزِلِ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ لاَ يَسْأَلُنِي عَنْ شَىْءٍ، وَلاَ أُخْبِرُهُ، فَلَمَّا أَصْبَحْتُ غَدَوْتُ إِلَى الْمَسْجِدِ لأَسْأَلَ عَنْهُ، وَلَيْسَ أَحَدٌ يُخْبِرُنِي عَنْهُ بِشَىْءٍ‏.‏ قَالَ فَمَرَّ بِي عَلِيٌّ فَقَالَ أَمَا نَالَ لِلرَّجُلِ يَعْرِفُ مَنْزِلَهُ بَعْدُ قَالَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ انْطَلِقْ مَعِي‏.‏ قَالَ فَقَالَ مَا أَمْرُكَ وَمَا أَقْدَمَكَ هَذِهِ الْبَلْدَةَ قَالَ قُلْتُ لَهُ إِنْ كَتَمْتَ عَلَىَّ أَخْبَرْتُكَ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أَفْعَلُ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَهُ بَلَغَنَا أَنَّهُ قَدْ خَرَجَ هَا هُنَا رَجُلٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَأَرْسَلْتُ أَخِي لِيُكَلِّمَهُ فَرَجَعَ وَلَمْ يَشْفِنِي مِنَ الْخَبَرِ، فَأَرَدْتُ أَنْ أَلْقَاهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ أَمَا إِنَّكَ قَدْ رَشَدْتَ، هَذَا وَجْهِي إِلَيْهِ، فَاتَّبِعْنِي، ادْخُلْ حَيْثُ أَدْخُلُ، فَإِنِّي إِنْ رَأَيْتُ أَحَدًا أَخَافُهُ عَلَيْكَ، قُمْتُ إِلَى الْحَائِطِ، كَأَنِّي أُصْلِحُ نَعْلِي، وَامْضِ أَنْتَ، فَمَضَى وَمَضَيْتُ مَعَهُ، حَتَّى دَخَلَ وَدَخَلْتُ مَعَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ اعْرِضْ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ‏.‏ فَعَرَضَهُ فَأَسْلَمْتُ مَكَانِي، فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ اكْتُمْ هَذَا الأَمْرَ، وَارْجِعْ إِلَى بَلَدِكَ، فَإِذَا بَلَغَكَ ظُهُورُنَا فَأَقْبِلْ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لأَصْرُخَنَّ بِهَا بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ‏.‏ فَجَاءَ إِلَى الْمَسْجِدِ، وَقُرَيْشٌ فِيهِ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ، إِنِّي أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ‏.‏ فَقَالُوا قُومُوا إِلَى هَذَا الصَّابِئِ‏.‏ فَقَامُوا فَضُرِبْتُ لأَمُوتَ فَأَدْرَكَنِي الْعَبَّاسُ، فَأَكَبَّ عَلَىَّ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْهِمْ، فَقَالَ وَيْلَكُمْ تَقْتُلُونَ رَجُلاً مِنْ غِفَارَ، وَمَتْجَرُكُمْ وَمَمَرُّكُمْ عَلَى غِفَارَ‏.‏ فَأَقْلَعُوا عَنِّي، فَلَمَّا أَنْ أَصْبَحْتُ الْغَدَ رَجَعْتُ فَقُلْتُ مِثْلَ مَا قُلْتُ بِالأَمْسِ، فَقَالُوا قُومُوا إِلَى هَذَا الصَّابِئِ‏.‏ فَصُنِعَ ‏{‏بِي‏}‏ مِثْلَ مَا صُنِعَ بِالأَمْسِ وَأَدْرَكَنِي الْعَبَّاسُ فَأَكَبَّ عَلَىَّ، وَقَالَ مِثْلَ مَقَالَتِهِ بِالأَمْسِ‏.‏ قَالَ فَكَانَ هَذَا أَوَّلَ إِسْلاَمِ أَبِي ذَرٍّ رَحِمَهُ اللَّهُ‏.‏

Abu Jamra (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos bizga: «Sizlarga Abu Zarrning Islomni qabul qilishi (qissasini) aytib beraymi?» — dedi. Biz: «Ha», — dedik. U: «Abu Zarr (shunday) dedi: Men — Gʻifor qabilasidan bir kishi edim. Biz — Makkada bir kishi paydo boʻlib, oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilmoqda, deb eshitdik. Men akamga: ‹Oʻsha kishining oldiga borib, u bilan gaplash va menga uning xabarini olib kel›, — dedim. U yoʻlga chiqdi, u bilan uchrashdi va qaytdi. Men undan: ‹Senda qanday xabar bor?› — deb soʻradim. U: ‹Allohga qasamki, men — yaxshilikka buyuradigan va yomonlikdan qaytaradigan bir kishini koʻrdim›, — dedi. Men unga: ‹Sen meni bu oz maʼlumot bilan qoniqtirmading›, — dedim. Bas, men bir mesh (suv) va bir hassani olib, Makka tomon yoʻlga chiqdim. Men na uni (yaʼni Paygʻambarni) tanir, na u haqda biror kishidan soʻrashni xohlardim. Men Zamzam suvidan ichib, masjidda turishda davom etdim. Soʻng Ali yonimdan oʻtib: ‹Sen — gʻarib (musofir)ga oʻxshaysan?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim. U oʻz uyiga (yoʻl) oldi va men unga hamroh boʻldim. U na mendan biror narsa soʻradi, na men unga biror narsa aytdim. Ertasi kuni ertalab men — Paygʻambar haqida soʻrash uchun — masjidga bordim, lekin hech kim menga u haqda biror narsa aytmadi. Ali yana yonimdan oʻtib: ‹Bu kishi hali oʻz manzilini (joyini) tanimadimi?› — deb soʻradi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹Men bilan yur›, — dedi. U mendan: ‹Sening ishing nima? Seni bu shaharga nima olib keldi?› — deb soʻradi. Men unga: ‹Agar mening sirimni saqlasang, men senga aytaman›, — dedim. U: ‹Men (shunday) qilaman›, — dedi. Men unga: ‹Biz — bu yerda bir kishi paydo boʻlib, oʻzini paygʻambar deb daʼvo qilmoqda, deb eshitdik. Men akamni u bilan gaplashishga yuborgan edim, lekin u qaytganda, qoniqarli xabar olib kelmadi; shu sabab men u bilan shaxsan uchrashmoqchi boʻldim›, — dedim. Ali (Abu Zarrga): ‹Sen maqsadingga yetding; men hozir uning oldiga boryapman; bas, menga ergash va men qaerga kirsam, mendan keyin (oʻsha yerga) kir. Agar men senga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan birovni koʻrsam, men — goʻyo poyabzalimni tuzatayotgandek — bir devor yonida turaman; shunda sen (oʻsha yerdan) ketib qol›, — dedi. Ali (oldinga) yurdi va men unga hamroh boʻldim — to u bir joyga kirguncha; men (ham) u bilan birga Paygʻambar ﷺ ning oldiga kirdim va unga: ‹Menga Islom(ning asoslarini) taqdim et›, — dedim. U buni qilganda, men darhol Islomni qabul qildim. U menga: ‹Ey Abu Zarr! Islomni qabul qilganingni sir saqla va oʻz shahringga qayt; bizning gʻalabamiz haqida eshitganingda, bizning oldimizga qayt›, — dedi. Men: ‹Seni Haq (din) bilan yuborgan Zotga qasamki, men oʻzimning Islomni qabul qilganimni ular (yaʼni kofirlar) orasida oshkora eʼlon qilaman›, — dedim. Abu Zarr masjidga bordi — u yerda Qurayshdan baʼzi kishilar bor edi — va: ‹Ey Quraysh ahli! Men — Allohdan boshqa ibodatga sazovor zot yoʻqligiga va Muhammad — Allohning bandasi hamda elchisi ekaniga — guvohlik beraman›, — dedi. (Buni eshitib) qurayshliklar: ‹Bu Sobiyni (yaʼni musulmonni) ushlanglar!› — dedi. Ular (oʻrnidan) turib, meni — oʻlardek (holatga keltirib) — urdi. Abbos meni koʻrib, meni himoya qilish uchun ustimga oʻzini tashladi. Soʻng u ularga yuzlanib: ‹Holingizga voy! Sizlar Gʻifor qabilasidan bir kishini oʻldirmoqchimisiz — holbuki savdongiz va aloqalaringiz Gʻifor hududidan oʻtadi-ku?› — dedi. Bas, ular meni qoʻyib yubordi. Ertasi kuni ertalab men (yana masjidga) qaytib, avvalgi kuni aytganimni aytdim. Ular yana: ‹Bu Sobiyni ushlanglar!› — dedi. Menga avvalgi kunidagidek muomala qilindi va yana Abbos meni topib, meni himoya qilish uchun ustimga oʻzini tashladi va ularga avvalgi kuni aytganini aytdi›, — dedi. Mana shu — Abu Zarr (rahimahulloh)ning Islomni qabul qilishi edi», — dedi.Абу Жамра (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос бизга: «Сизларга Абу Заррнинг Исломни қабул қилиши (қиссасини) айтиб берайми?» — деди. Биз: «Ҳа», — дедик. У: «Абу Зарр (шундай) деди: Мен — Ғифор қабиласидан бир киши эдим. Биз — Маккада бир киши пайдо бўлиб, ўзини пайғамбар деб даъво қилмоқда, деб эшитдик. Мен акамга: ‹Ўша кишининг олдига бориб, у билан гаплаш ва менга унинг хабарини олиб кел›, — дедим. У йўлга чиқди, у билан учрашди ва қайтди. Мен ундан: ‹Сенда қандай хабар бор?› — деб сўрадим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен — яхшиликка буюрадиган ва ёмонликдан қайтарадиган бир кишини кўрдим›, — деди. Мен унга: ‹Сен мени бу оз маълумот билан қониқтирмадинг›, — дедим. Бас, мен бир меш (сув) ва бир ҳассани олиб, Макка томон йўлга чиқдим. Мен на уни (яъни Пайғамбарни) танир, на у ҳақда бирор кишидан сўрашни хоҳлардим. Мен Замзам сувидан ичиб, масжидда туришда давом этдим. Сўнг Али ёнимдан ўтиб: ‹Сен — ғариб (мусофир)га ўхшайсан?› — деди. Мен: ‹Ҳа›, — дедим. У ўз уйига (йўл) олди ва мен унга ҳамроҳ бўлдим. У на мендан бирор нарса сўради, на мен унга бирор нарса айтдим. Эртаси куни эрталаб мен — Пайғамбар ҳақида сўраш учун — масжидга бордим, лекин ҳеч ким менга у ҳақда бирор нарса айтмади. Али яна ёнимдан ўтиб: ‹Бу киши ҳали ўз манзилини (жойини) танимадими?› — деб сўради. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹Мен билан юр›, — деди. У мендан: ‹Сенинг ишинг нима? Сени бу шаҳарга нима олиб келди?› — деб сўради. Мен унга: ‹Агар менинг сиримни сақласанг, мен сенга айтаман›, — дедим. У: ‹Мен (шундай) қиламан›, — деди. Мен унга: ‹Биз — бу ерда бир киши пайдо бўлиб, ўзини пайғамбар деб даъво қилмоқда, деб эшитдик. Мен акамни у билан гаплашишга юборган эдим, лекин у қайтганда, қониқарли хабар олиб келмади; шу сабаб мен у билан шахсан учрашмоқчи бўлдим›, — дедим. Али (Абу Заррга): ‹Сен мақсадингга етдинг; мен ҳозир унинг олдига боряпман; бас, менга эргаш ва мен қаэрга кирсам, мендан кейин (ўша ерга) кир. Агар мен сенга зарар етказиши мумкин бўлган бировни кўрсам, мен — гўё поябзалимни тузатаётгандек — бир девор ёнида тураман; шунда сен (ўша ердан) кетиб қол›, — деди. Али (олдинга) юрди ва мен унга ҳамроҳ бўлдим — то у бир жойга киргунча; мен (ҳам) у билан бирга Пайғамбар ﷺ нинг олдига кирдим ва унга: ‹Менга Ислом(нинг асосларини) тақдим эт›, — дедим. У буни қилганда, мен дарҳол Исломни қабул қилдим. У менга: ‹Эй Абу Зарр! Исломни қабул қилганингни сир сақла ва ўз шаҳрингга қайт; бизнинг ғалабамиз ҳақида эшитганингда, бизнинг олдимизга қайт›, — деди. Мен: ‹Сени Ҳақ (дин) билан юборган Зотга қасамки, мен ўзимнинг Исломни қабул қилганимни улар (яъни кофирлар) орасида ошкора эълон қиламан›, — дедим. Абу Зарр масжидга борди — у ерда Қурайшдан баъзи кишилар бор эди — ва: ‹Эй Қурайш аҳли! Мен — Аллоҳдан бошқа ибодатга сазовор зот йўқлигига ва Муҳаммад — Аллоҳнинг бандаси ҳамда элчиси эканига — гувоҳлик бераман›, — деди. (Буни эшитиб) қурайшликлар: ‹Бу Собийни (яъни мусулмонни) ушланглар!› — деди. Улар (ўрнидан) туриб, мени — ўлардек (ҳолатга келтириб) — урди. Аббос мени кўриб, мени ҳимоя қилиш учун устимга ўзини ташлади. Сўнг у уларга юзланиб: ‹Ҳолингизга вой! Сизлар Ғифор қабиласидан бир кишини ўлдирмоқчимисиз — ҳолбуки савдонгиз ва алоқаларингиз Ғифор ҳудудидан ўтади-ку?› — деди. Бас, улар мени қўйиб юборди. Эртаси куни эрталаб мен (яна масжидга) қайтиб, аввалги куни айтганимни айтдим. Улар яна: ‹Бу Собийни ушланглар!› — деди. Менга аввалги кунидагидек муомала қилинди ва яна Аббос мени топиб, мени ҳимоя қилиш учун устимга ўзини ташлади ва уларга аввалги куни айтганини айтди›, — деди. Мана шу — Абу Зарр (раҳимаҳуллоҳ)нинг Исломни қабул қилиши эди», — деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ أَسْلَمُ وَغِفَارُ وَشَىْءٌ مِنْ مُزَيْنَةَ وَجُهَيْنَةَ ـ أَوْ قَالَ شَىْءٌ مِنْ جُهَيْنَةَ أَوْ مُزَيْنَةَ ـ خَيْرٌ عِنْدَ اللَّهِ ـ أَوْ قَالَ ـ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ أَسَدٍ وَتَمِيمٍ وَهَوَازِنَ وَغَطَفَانَ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Aslam, Gʻifor va Muzayna hamda Juhaynadan baʼzi (kishilar) — yoki (u zot:) ‹Juhayna yoki Muzaynadan baʼzi (kishilar)›, dedi — Alloh nazarida — yoki (u zot:) ‹Qiyomat kuni›, dedi — Asad, Tamim, Havozin va Gʻatafon (qabilalari)dan yaxshiroqdir», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аслам, Ғифор ва Музайна ҳамда Жуҳайнадан баъзи (кишилар) — ёки (у зот:) ‹Жуҳайна ёки Музайнадан баъзи (кишилар)›, деди — Аллоҳ назарида — ёки (у зот:) ‹Қиёмат куни›, деди — Асад, Тамим, Ҳавозин ва Ғатафон (қабилалари)дан яхшироқдир», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ إِذَا سَرَّكَ أَنْ تَعْلَمَ جَهْلَ الْعَرَبِ فَاقْرَأْ مَا فَوْقَ الثَّلاَثِينَ وَمِائَةٍ فِي سُورَةِ الأَنْعَامِ ‏[quran sura="6" aya_start="140" aya_end="140"]{‏قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلاَدَهُمْ سَفَهًا بِغَيْرِ عِلْمٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏[quran sura="6" aya_start="140" aya_end="140"]{‏قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ‏}‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Agar arablarning johiliyligi (jaholati) haqida bilmoqchi boʻlsangiz, Anʼom surasining 130-oyatidan keyingi (oyat)larga murojaat qiling: ‹Darhaqiqat, oʻz farzandlarini — johillik bilan, ilmsizlik (asosida) — oʻldirganlar va Alloh ularga bergan rizqni — Allohga (qarshi) yolgʻon toʻqib — harom qilganlar ziyon koʻrdilar. Darhaqiqat, ular adashdilar va hidoyat topmadilar› (Anʼom, 140).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Агар арабларнинг жоҳилийлиги (жаҳолати) ҳақида билмоқчи бўлсангиз, Анъом сурасининг 130-оятидан кейинги (оят)ларга мурожаат қилинг: ‹Дарҳақиқат, ўз фарзандларини — жоҳиллик билан, илмсизлик (асосида) — ўлдирганлар ва Аллоҳ уларга берган ризқни — Аллоҳга (қарши) ёлғон тўқиб — ҳаром қилганлар зиён кўрдилар. Дарҳақиқат, улар адашдилар ва ҳидоят топмадилар› (Анъом, 140).

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏[quran sura="26" aya_start="214" aya_end="214"]{‏وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ جَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُنَادِي ‏"‏ يَا بَنِي فِهْرٍ، يَا بَنِي عَدِيٍّ لِبُطُونِ قُرَيْشٍ ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: ‹Va eng yaqin qarindoshlaringizni (Allohning azobidan) ogohlantiring› (Shuaro, 214) degan oyat nozil boʻlganda, Paygʻambar ﷺ (arab qabilalarini): «Ey Bani Fihr! Ey Bani Adiy!» — deb chaqira boshladi — avval Qurayshning turli urugʻlarini zikr qilib.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: ‹Ва энг яқин қариндошларингизни (Аллоҳнинг азобидан) огоҳлантиринг› (Шуаро, 214) деган оят нозил бўлганда, Пайғамбар ﷺ (араб қабилаларини): «Эй Бани Фиҳр! Эй Бани Адий!» — деб чақира бошлади — аввал Қурайшнинг турли уруғларини зикр қилиб.

وَقَالَ لَنَا قَبِيصَةُ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏[quran sura="26" aya_start="214" aya_end="214"]{‏وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ‏}‏ جَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُوهُمْ قَبَائِلَ قَبَائِلَ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: ‹Va eng yaqin qarindoshlaringizni (Allohning azobidan) ogohlantiring› (Shuaro, 214) degan oyat nozil boʻlganda, Paygʻambar ﷺ har bir qabilani oʻz nomi bilan chaqira boshladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: ‹Ва энг яқин қариндошларингизни (Аллоҳнинг азобидан) огоҳлантиринг› (Шуаро, 214) деган оят нозил бўлганда, Пайғамбар ﷺ ҳар бир қабилани ўз номи билан чақира бошлади.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَا بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ، اشْتَرُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ اللَّهِ، يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ اشْتَرُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ اللَّهِ، يَا أُمَّ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ عَمَّةَ رَسُولِ اللَّهِ، يَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ، اشْتَرِيَا أَنْفُسَكُمَا مِنَ اللَّهِ، لاَ أَمْلِكُ لَكُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئًا، سَلاَنِي مِنْ مَالِي مَا شِئْتُمَا ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ey Bani Abd Manof! Oʻzlaringizni Allohdan sotib oling (yaʼni amal qilib, oʻzingizni Uning azobidan qutqaring); ey Bani Abdulmuttalib! Oʻzlaringizni Allohdan sotib oling; ey Zubayr ibn Avvomning onasi — Allohning Rasulining ammasi (yaʼni Safiyya), va ey Muhammadning qizi Fotima! Oʻzlaringizni Allohdan sotib oling — chunki men sizlarni Alloh huzurida (azobdan) himoya qila olmayman. Sizlar (ikkalangiz) mening mol-mulkimdan xohlaganingizcha soʻrashingiz mumkin», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Эй Бани Абд Маноф! Ўзларингизни Аллоҳдан сотиб олинг (яъни амал қилиб, ўзингизни Унинг азобидан қутқаринг); эй Бани Абдулмутталиб! Ўзларингизни Аллоҳдан сотиб олинг; эй Зубайр ибн Аввомнинг онаси — Аллоҳнинг Расулининг аммаси (яъни Сафийя), ва эй Муҳаммаднинг қизи Фотима! Ўзларингизни Аллоҳдан сотиб олинг — чунки мен сизларни Аллоҳ ҳузурида (азобдан) ҳимоя қила олмайман. Сизлар (иккалангиз) менинг мол-мулкимдан хоҳлаганингизча сўрашингиз мумкин», — деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الأَنْصَارَ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ فِيكُمْ أَحَدٌ مِنْ غَيْرِكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ، إِلاَّ ابْنُ أُخْتٍ لَنَا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ابْنُ أُخْتِ الْقَوْمِ مِنْهُمْ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ansorlarni chaqirtirdi (va ular kelganda,) u zot: «Sizlarning oralaringizda biror begona (kishi) bormi?» — deb soʻradi. Ular: «Yoʻq — bizning singlimizning oʻgʻlidan boshqa», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Bir qavmning singlisining oʻgʻli — oʻshalardandir (yaʼni oʻsha qavmdandir)», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ансорларни чақиртирди (ва улар келганда,) у зот: «Сизларнинг ораларингизда бирор бегона (киши) борми?» — деб сўради. Улар: «Йўқ — бизнинг синглимизнинг ўғлидан бошқа», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бир қавмнинг синглисининг ўғли — ўшалардандир (яъни ўша қавмдандир)», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا جَارِيَتَانِ فِي أَيَّامِ مِنًى تُدَفِّفَانِ وَتَضْرِبَانِ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُتَغَشٍّ بِثَوْبِهِ، فَانْتَهَرَهُمَا أَبُو بَكْرٍ، فَكَشَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ وَجْهِهِ، فَقَالَ ‏"‏ دَعْهُمَا يَا أَبَا بَكْرٍ، فَإِنَّهَا أَيَّامُ عِيدٍ، وَتِلْكَ الأَيَّامُ أَيَّامُ مِنًى ‏"‏‏.‏ وَقَالَتْ عَائِشَةُ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْتُرُنِي، وَأَنَا أَنْظُرُ إِلَى الْحَبَشَةِ، وَهُمْ يَلْعَبُونَ فِي الْمَسْجِدِ فَزَجَرَهُمْ ‏{‏عُمَرُ‏}‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَعْهُمْ أَمْنًا بَنِي أَرْفَدَةَ ‏"‏‏.‏ يَعْنِي مِنَ الأَمْنِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mino kunlarida Abu Bakr uning oldiga keldi — uning (yaʼni Oishaning) yonida ikkita qiz (bola) doira chalayotgan edi, Paygʻambar ﷺ esa — kiyimi bilan oʻzini yopib (yotgan) edi. Abu Bakr ikki qizni koyidi, lekin Paygʻambar ﷺ yuzini ochib: «Ey Abu Bakr! Ularni qoʻyib qoʻy — chunki bular — iyd (bayram) kunlaridir», — dedi. Oʻsha kunlar — Mino kunlari edi. Oisha qoʻshdi: «Men habashliklar masjidda oʻynayotganini tomosha qilayotganimda, Paygʻambar ﷺ meni (oʻzi bilan) toʻsib turardi. Umar ularni koyidi, lekin Paygʻambar ﷺ: ‹Ularni qoʻyib qoʻy, ey Bani Arfida! Oʻynanglar — chunki sizlar omonsizlar (yaʼni xavfsizsizlar)›, — dedi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мино кунларида Абу Бакр унинг олдига келди — унинг (яъни Оишанинг) ёнида иккита қиз (бола) доира чалаётган эди, Пайғамбар ﷺ эса — кийими билан ўзини ёпиб (ётган) эди. Абу Бакр икки қизни койиди, лекин Пайғамбар ﷺ юзини очиб: «Эй Абу Бакр! Уларни қўйиб қўй — чунки булар — ийд (байрам) кунларидир», — деди. Ўша кунлар — Мино кунлари эди. Оиша қўшди: «Мен ҳабашликлар масжидда ўйнаётганини томоша қилаётганимда, Пайғамбар ﷺ мени (ўзи билан) тўсиб турарди. Умар уларни койиди, лекин Пайғамбар ﷺ: ‹Уларни қўйиб қўй, эй Бани Арфида! Ўйнанглар — чунки сизлар омонсизлар (яъни хавфсизсизлар)›, — деди».

حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اسْتَأْذَنَ حَسَّانُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي هِجَاءِ الْمُشْرِكِينَ، قَالَ ‏"‏ كَيْفَ بِنَسَبِي ‏"‏‏.‏ فَقَالَ حَسَّانُ لأَسُلَّنَّكَ مِنْهُمْ كَمَا تُسَلُّ الشَّعَرَةُ مِنَ الْعَجِينِ‏.‏ وَعَنْ أَبِيهِ قَالَ ذَهَبْتُ أَسُبُّ حَسَّانَ عِنْدَ عَائِشَةَ فَقَالَتْ لاَ تَسُبُّهُ فَإِنَّهُ كَانَ يُنَافِحُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Hasson ibn Sobit Paygʻambar ﷺ dan — kofirlarni hajv qilishga (yaʼni ularni masxaralovchi sheʼr toʻqishga) — ruxsat soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Men ular bilan umumiy nasab (qarindoshlik)ga ega ekanligimga nima deysan (yaʼni hajv qilsang, meni ham haqorat qilib qoʻyasan)?» — dedi. Hasson: «Men sizni ulardan — xamirdan (bir tola) soch (sugʻurib) olingandek — sugʻurib olaman (yaʼni sizni mutlaqo tegmasdan, ularni hajv qilaman)», — deb javob berdi. Urva (rivoyat qiladi): Men Oishaning oldida Hassonni haqorat qila boshladim; shunda u: «Uni haqorat qilma — chunki u Paygʻambarni (oʻz sheʼri bilan) himoya qilardi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта Ҳассон ибн Собит Пайғамбар ﷺ дан — кофирларни ҳажв қилишга (яъни уларни масхараловчи шеър тўқишга) — рухсат сўради. Пайғамбар ﷺ: «Мен улар билан умумий насаб (қариндошлик)га эга эканлигимга нима дейсан (яъни ҳажв қилсанг, мени ҳам ҳақорат қилиб қўясан)?» — деди. Ҳассон: «Мен сизни улардан — хамирдан (бир тола) соч (суғуриб) олингандек — суғуриб оламан (яъни сизни мутлақо тегмасдан, уларни ҳажв қиламан)», — деб жавоб берди. Урва (ривоят қилади): Мен Оишанинг олдида Ҳассонни ҳақорат қила бошладим; шунда у: «Уни ҳақорат қилма — чунки у Пайғамбарни (ўз шеъри билан) ҳимоя қиларди», — деди.

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَعْنٌ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِي خَمْسَةُ أَسْمَاءٍ أَنَا مُحَمَّدٌ، وَأَحْمَدُ، وَأَنَا الْمَاحِي الَّذِي يَمْحُو اللَّهُ بِي الْكُفْرَ، وَأَنَا الْحَاشِرُ الَّذِي يُحْشَرُ النَّاسُ عَلَى قَدَمِي، وَأَنَا الْعَاقِبُ ‏"‏‏.‏

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Mening beshta ismim bor: Men — Muhammad va Ahmadman; men — al-Mohiyman — Alloh men orqali kufrni yoʻq qiladi; men — al-Hoshirman — men (qabrdan) birinchi boʻlib tiriltirilaman va odamlar mendan keyin tiriltiriladi; va men — al-Oqibman (yaʼni mendan keyin paygʻambar boʻlmaydi)», — dedi.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Менинг бешта исмим бор: Мен — Муҳаммад ва Аҳмадман; мен — ал-Моҳийман — Аллоҳ мен орқали куфрни йўқ қилади; мен — ал-Ҳоширман — мен (қабрдан) биринчи бўлиб тирилтириламан ва одамлар мендан кейин тирилтирилади; ва мен — ал-Оқибман (яъни мендан кейин пайғамбар бўлмайди)», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ تَعْجَبُونَ كَيْفَ يَصْرِفُ اللَّهُ عَنِّي شَتْمَ قُرَيْشٍ وَلَعْنَهُمْ يَشْتِمُونَ مُذَمَّمًا وَيَلْعَنُونَ مُذَمَّمًا وَأَنَا مُحَمَّدٌ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh meni — Qurayshning haqorati va laʼnatidan — qanday himoya qilishi sizni hayratga solmaydimi? Ular ‹Muzammam›ni haqorat qiladi va ‹Muzammam›ni laʼnatlaydi, holbuki men — Muhammadman (Muzammam emasman)», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ мени — Қурайшнинг ҳақорати ва лаънатидан — қандай ҳимоя қилиши сизни ҳайратга солмайдими? Улар ‹Музаммам›ни ҳақорат қилади ва ‹Музаммам›ни лаънатлайди, ҳолбуки мен — Муҳаммадман (Музаммам эмасман)», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا سَلِيمٌ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مِينَاءَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَثَلِي وَمَثَلُ الأَنْبِيَاءِ كَرَجُلٍ بَنَى دَارًا فَأَكْمَلَهَا وَأَحْسَنَهَا، إِلاَّ مَوْضِعَ لَبِنَةٍ، فَجَعَلَ النَّاسُ يَدْخُلُونَهَا وَيَتَعَجَّبُونَ، وَيَقُولُونَ لَوْلاَ مَوْضِعُ اللَّبِنَةِ ‏"‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Mening boshqa paygʻambarlarga nisbatan misolim — bir uyni toʻliq va aʼlo darajada qurgan, lekin (faqat) bitta gʻisht (qoʻyiladigan) joyni (qoldirgan) kishining misolidek. Odamlar uyga kirganda, uning goʻzalligiga qoyil qolib: ‹Faqat mana shu gʻisht (qoʻyiladigan) joy (boʻlmaganida, uy qanchalik mukammal boʻlardi)!› — deydi», — dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Менинг бошқа пайғамбарларга нисбатан мисолим — бир уйни тўлиқ ва аъло даражада қурган, лекин (фақат) битта ғишт (қўйиладиган) жойни (қолдирган) кишининг мисолидек. Одамлар уйга кирганда, унинг гўзаллигига қойил қолиб: ‹Фақат мана шу ғишт (қўйиладиган) жой (бўлмаганида, уй қанчалик мукаммал бўларди)!› — дейди», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ مَثَلِي وَمَثَلَ الأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِي كَمَثَلِ رَجُلٍ بَنَى بَيْتًا فَأَحْسَنَهُ وَأَجْمَلَهُ، إِلاَّ مَوْضِعَ لَبِنَةٍ مِنْ زَاوِيَةٍ، فَجَعَلَ النَّاسُ يَطُوفُونَ بِهِ وَيَعْجَبُونَ لَهُ، وَيَقُولُونَ هَلاَّ وُضِعَتْ هَذِهِ اللَّبِنَةُ قَالَ فَأَنَا اللَّبِنَةُ، وَأَنَا خَاتِمُ النَّبِيِّينَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Mening — mendan oldingi boshqa paygʻambarlarga nisbatan — misolim — bir uyni chiroyli va goʻzal qilib qurgan, lekin (faqat) bir burchakda bitta gʻisht (qoʻyiladigan) joyni (qoldirgan) kishining misolidek. Odamlar uning atrofida aylanib, goʻzalligiga hayron boʻladi, lekin: ‹Qaniydi, mana shu gʻisht oʻz joyiga qoʻyilsa edi!› — deydi. Bas, men — oʻsha gʻishtman va men — paygʻambarlarning oxirgisiman», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Менинг — мендан олдинги бошқа пайғамбарларга нисбатан — мисолим — бир уйни чиройли ва гўзал қилиб қурган, лекин (фақат) бир бурчакда битта ғишт (қўйиладиган) жойни (қолдирган) кишининг мисолидек. Одамлар унинг атрофида айланиб, гўзаллигига ҳайрон бўлади, лекин: ‹Қанийди, мана шу ғишт ўз жойига қўйилса эди!› — дейди. Бас, мен — ўша ғиштман ва мен — пайғамбарларнинг охиргисиман», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ وَهْوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ مِثْلَهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — oltmish uch yoshida — vafot etdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — олтмиш уч ёшида — вафот этди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي السُّوقِ فَقَالَ رَجُلٌ يَا أَبَا الْقَاسِمِ‏.‏ فَالْتَفَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ سَمُّوا بِاسْمِي، وَلاَ تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bozorda ekanida, bir kishi (kimnidir): «Ey Abulqosim!» — deb chaqirdi. Paygʻambar ﷺ unga oʻgirilib: «Mening ismim bilan ism qoʻyinglar, lekin mening kunyam bilan kunya qoʻymanglar», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бозорда эканида, бир киши (кимнидир): «Эй Абулқосим!» — деб чақирди. Пайғамбар ﷺ унга ўгирилиб: «Менинг исмим билан исм қўйинглар, лекин менинг куням билан куня қўйманглар», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَسَمَّوْا بِاسْمِي، وَلاَ تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي ‏"‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Mening ismim bilan ism qoʻyinglar, lekin mening kunyam bilan kunya qoʻymanglar», — dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Менинг исмим билан исм қўйинглар, лекин менинг куням билан куня қўйманглар», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَمُّوا بِاسْمِي، وَلاَ تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي ‏"‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abulqosim (yaʼni Paygʻambar ﷺ): «Mening ismim bilan ism qoʻyinglar, lekin mening kunyam bilan kunya qoʻymanglar», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абулқосим (яъни Пайғамбар ﷺ): «Менинг исмим билан исм қўйинглар, лекин менинг куням билан куня қўйманглар», — деди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْجُعَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، رَأَيْتُ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ ابْنَ أَرْبَعٍ وَتِسْعِينَ جَلْدًا مُعْتَدِلاً فَقَالَ قَدْ عَلِمْتُ مَا مُتِّعْتُ بِهِ سَمْعِي وَبَصَرِي إِلاَّ بِدُعَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، إِنَّ خَالَتِي ذَهَبَتْ بِي إِلَيْهِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَ أُخْتِي شَاكٍ فَادْعُ اللَّهَ‏.‏ قَالَ فَدَعَا لِي‏.‏

Juayd ibn Abdurrahmon rivoyat qiladi: Men Soib ibn Yazidni — u toʻqson toʻrt yoshda, baquvvat va tik qomatli boʻlganida — koʻrdim. U: «Men bilamanki, men eshitish va koʻrish quvvatimdan — faqat Allohning Rasuli duosi sababli — bahramand boʻldim. Xolam meni uning oldiga olib borib: ‹Yo Rasululloh! Jiyanim kasal; siz u uchun Allohga duo qilmaysizmi?› — dedi. Bas, u (zot) men uchun (Allohga) duo qildi», — dedi.Жуайд ибн Абдурраҳмон ривоят қилади: Мен Соиб ибн Язидни — у тўқсон тўрт ёшда, бақувват ва тик қоматли бўлганида — кўрдим. У: «Мен биламанки, мен эшитиш ва кўриш қувватимдан — фақат Аллоҳнинг Расули дуоси сабабли — баҳраманд бўлдим. Холам мени унинг олдига олиб бориб: ‹Ё Расулуллоҳ! Жияним касал; сиз у учун Аллоҳга дуо қилмайсизми?› — деди. Бас, у (зот) мен учун (Аллоҳга) дуо қилди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنِ الْجُعَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ، قَالَ ذَهَبَتْ بِي خَالَتِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنَ أُخْتِي‏.‏ وَقَعَ فَمَسَحَ رَأْسِي وَدَعَا لِي بِالْبَرَكَةِ، وَتَوَضَّأَ فَشَرِبْتُ مِنْ وَضُوئِهِ، ثُمَّ قُمْتُ خَلْفَ ظَهْرِهِ فَنَظَرْتُ إِلَى خَاتَمٍ بَيْنَ كَتِفَيْهِ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْحُجْلَةُ مِنْ حُجَلِ الْفَرَسِ الَّذِي بَيْنَ عَيْنَيْهِ‏.‏ قَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ مِثْلَ زِرِّ الْحَجَلَةِ

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xolam meni Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga olib borib: «Yo Rasululloh! Jiyanim kasal», — dedi. Paygʻambar ﷺ qoʻllarini boshim ustidan yurgizib, menga baraka (duosi) berdi. Soʻng u zot tahorat oldi va men (tahoratdan) ortgan suvni ichdim hamda uning orqasida turib, yelkalari orasidagi muhrni (nubuvvat muhrini) koʻrdim.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Холам мени Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига олиб бориб: «Ё Расулуллоҳ! Жияним касал», — деди. Пайғамбар ﷺ қўлларини бошим устидан юргизиб, менга барака (дуоси) берди. Сўнг у зот таҳорат олди ва мен (таҳоратдан) ортган сувни ичдим ҳамда унинг орқасида туриб, елкалари орасидаги муҳрни (нубувват муҳрини) кўрдим.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ صَلَّى أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ الْعَصْرَ، ثُمَّ خَرَجَ يَمْشِي فَرَأَى الْحَسَنَ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ، فَحَمَلَهُ عَلَى عَاتِقِهِ وَقَالَ بِأَبِي شَبِيهٌ بِالنَّبِيِّ لاَ شَبِيهٌ بِعَلِيٍّ‏.‏ وَعَلِيٌّ يَضْحَكُ‏.‏

Uqba ibn al-Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Bir marta) Abu Bakr asr namozini oʻqib, soʻng (tashqariga) yurib chiqdi va Hasanning bolalar bilan oʻynayotganini koʻrdi. U uni yelkasiga koʻtarib: «Ota-onam senga fido boʻlsin! (Sen) — Aliga emas, Paygʻambar ﷺ ga oʻxshaysan», — dedi; Ali esa kulib turardi.Уқба ибн ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Бир марта) Абу Бакр аср намозини ўқиб, сўнг (ташқарига) юриб чиқди ва Ҳасаннинг болалар билан ўйнаётганини кўрди. У уни елкасига кўтариб: «Ота-онам сенга фидо бўлсин! (Сен) — Алига эмас, Пайғамбар ﷺ га ўхшайсан», — деди; Али эса кулиб турарди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الْحَسَنُ يُشْبِهُهُ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambarni koʻrdim va Hasan unga oʻxshardi.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбарни кўрдим ва Ҳасан унга ўхшарди.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جُحَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ ـ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ ـ يُشْبِهُهُ قُلْتُ لأَبِي جُحَيْفَةَ صِفْهُ لِي‏.‏ قَالَ كَانَ أَبْيَضَ قَدْ شَمِطَ‏.‏ وَأَمَرَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِثَلاَثَ عَشْرَةَ قَلُوصًا قَالَ فَقُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ أَنْ نَقْبِضَهَا‏.‏

Ismoil ibn Abu Xolid (Abu Juhayfadan) rivoyat qiladi: Men Abu Juhayfaning shunday deganini eshitdim: «Men Paygʻambarni koʻrdim va Hasan ibn Ali unga oʻxshardi». Men Abu Juhayfaga: «Uni menga taʼriflab ber», — dedim. U: «U — oq (yuzli) edi va soqoli — biroz oq (tuk) aralash — qora edi. U bizga oʻn uchta yosh urgʻochi tuya berishni vaʼda qilgan edi, lekin biz ularni ololmasdan u (zot) vafot etdi», — dedi.Исмоил ибн Абу Холид (Абу Жуҳайфадан) ривоят қилади: Мен Абу Жуҳайфанинг шундай деганини эшитдим: «Мен Пайғамбарни кўрдим ва Ҳасан ибн Али унга ўхшарди». Мен Абу Жуҳайфага: «Уни менга таърифлаб бер», — дедим. У: «У — оқ (юзли) эди ва соқоли — бироз оқ (тук) аралаш — қора эди. У бизга ўн учта ёш урғочи туя беришни ваъда қилган эди, лекин биз уларни ололмасдан у (зот) вафот этди», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ وَهْبٍ أَبِي جُحَيْفَةَ السُّوَائِيِّ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَرَأَيْتُ بَيَاضًا مِنْ تَحْتِ شَفَتِهِ السُّفْلَى الْعَنْفَقَةَ‏.‏

Vahb — Abu Juhayfa as-Savvoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ni koʻrdim va uning pastki labi ostida, iyagi ustida biroz oq (tuk) koʻrdim.Ваҳб — Абу Жуҳайфа ас-Саввоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ ни кўрдим ва унинг пастки лаби остида, ияги устида бироз оқ (тук) кўрдим.

حَدَّثَنَا عِصَامُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا حَرِيزُ بْنُ عُثْمَانَ، أَنَّهُ سَأَلَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ بُسْرٍ صَاحِبَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَرَأَيْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ شَيْخًا قَالَ كَانَ فِي عَنْفَقَتِهِ شَعَرَاتٌ بِيضٌ‏.‏

Hariz ibn Usmon (Abdulloh ibn Busrdan) rivoyat qiladi: U Abdulloh ibn Busrdan (yaʼni Paygʻambarning sahobasidan): «Siz Paygʻambar ﷺ ni — u keksa boʻlganida — koʻrdingizmi?» — deb soʻradi. U: «Uning pastki labi bilan iyagi orasida bir necha oq tuk bor edi», — dedi.Ҳариз ибн Усмон (Абдуллоҳ ибн Бусрдан) ривоят қилади: У Абдуллоҳ ибн Бусрдан (яъни Пайғамбарнинг саҳобасидан): «Сиз Пайғамбар ﷺ ни — у кекса бўлганида — кўрдингизми?» — деб сўради. У: «Унинг пастки лаби билан ияги орасида бир неча оқ тук бор эди», — деди.

حَدَّثَنِي ابْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَصِفُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ كَانَ رَبْعَةً مِنَ الْقَوْمِ، لَيْسَ بِالطَّوِيلِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ، أَزْهَرَ اللَّوْنِ لَيْسَ بِأَبْيَضَ أَمْهَقَ وَلاَ آدَمَ، لَيْسَ بِجَعْدٍ قَطَطٍ وَلاَ سَبْطٍ رَجِلٍ، أُنْزِلَ عَلَيْهِ وَهْوَ ابْنُ أَرْبَعِينَ، فَلَبِثَ بِمَكَّةَ عَشْرَ سِنِينَ يُنْزَلُ عَلَيْهِ وَبِالْمَدِينَةِ عَشْرَ سِنِينَ، وَلَيْسَ فِي رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ عِشْرُونَ شَعَرَةً بَيْضَاءَ‏.‏ قَالَ رَبِيعَةُ فَرَأَيْتُ شَعَرًا مِنْ شَعَرِهِ، فَإِذَا هُوَ أَحْمَرُ فَسَأَلْتُ فَقِيلَ احْمَرَّ مِنَ الطِّيبِ‏.‏

Robia ibn Abu Abdurrahmon (Anas ibn Molikdan) rivoyat qiladi: Men Anas ibn Molikning Paygʻambar ﷺ ni taʼriflab shunday deganini eshitdim: «U — odamlar orasida oʻrtacha boʻyli edi — na uzun, na kalta; uning rangi — qizgʻish (yumshoq oq-qizil) edi — na tamomila oq, na quyuq bugʻdoyrang; sochi — na butunlay jingalak, na butunlay tekis edi. Unga — qirq yoshida — ilohiy vahiy nozil qilindi. U Makkada — vahiy olib — oʻn yil qoldi va Madinada yana oʻn yil qoldi. U vafot etganda, boshi va soqolida — yigirmataga (yetar-yetmas) oq tuk bor edi». Robia: «Men uning baʼzi tuklarini koʻrdim va u qizil edi. Men bu haqda soʻraganimda, menga — u (tuk) atir (xushboʻylik) sababli qizargan, deb aytildi», — dedi.Робиа ибн Абу Абдурраҳмон (Анас ибн Моликдан) ривоят қилади: Мен Анас ибн Моликнинг Пайғамбар ﷺ ни таърифлаб шундай деганини эшитдим: «У — одамлар орасида ўртача бўйли эди — на узун, на калта; унинг ранги — қизғиш (юмшоқ оқ-қизил) эди — на тамомила оқ, на қуюқ буғдойранг; сочи — на бутунлай жингалак, на бутунлай текис эди. Унга — қирқ ёшида — илоҳий ваҳий нозил қилинди. У Маккада — ваҳий олиб — ўн йил қолди ва Мадинада яна ўн йил қолди. У вафот этганда, боши ва соқолида — йигирматага (етар-етмас) оқ тук бор эди». Робиа: «Мен унинг баъзи тукларини кўрдим ва у қизил эди. Мен бу ҳақда сўраганимда, менга — у (тук) атир (хушбўйлик) сабабли қизарган, деб айтилди», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْسَ بِالطَّوِيلِ الْبَائِنِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ، وَلاَ بِالأَبْيَضِ الأَمْهَقِ، وَلَيْسَ بِالآدَمِ وَلَيْسَ بِالْجَعْدِ الْقَطَطِ وَلاَ بِالسَّبْطِ، بَعَثَهُ اللَّهُ عَلَى رَأْسِ أَرْبَعِينَ سَنَةً، فَأَقَامَ بِمَكَّةَ عَشْرَ سِنِينَ، وَبِالْمَدِينَةِ عَشْرَ سِنِينَ، فَتَوَفَّاهُ اللَّهُ، وَلَيْسَ فِي رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ عِشْرُونَ شَعْرَةً بَيْضَاءَ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — na juda uzun, na kalta; na tamomila oq, na quyuq bugʻdoyrang edi. Uning sochi — na jingalak, na tekis edi. Alloh uni — qirq yoshida — (paygʻambar qilib) yubordi. Soʻng u Makkada oʻn yil va Madinada yana oʻn yil yashadi. Alloh uni Oʻz huzuriga olganda, uning boshi va soqolida — yigirmataga (yetar-yetmas) oq tuk bor edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — на жуда узун, на калта; на тамомила оқ, на қуюқ буғдойранг эди. Унинг сочи — на жингалак, на текис эди. Аллоҳ уни — қирқ ёшида — (пайғамбар қилиб) юборди. Сўнг у Маккада ўн йил ва Мадинада яна ўн йил яшади. Аллоҳ уни Ўз ҳузурига олганда, унинг боши ва соқолида — йигирматага (етар-етмас) оқ тук бор эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ النَّاسِ وَجْهًا وَأَحْسَنَهُ خَلْقًا، لَيْسَ بِالطَّوِيلِ الْبَائِنِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — odamlarning eng goʻzali (chiroylisi) edi va eng koʻrkam koʻrinishga ega edi. U — na juda uzun, na kalta edi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — одамларнинг энг гўзали (чиройлиси) эди ва энг кўркам кўринишга эга эди. У — на жуда узун, на калта эди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا هَلْ خَضَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لاَ، إِنَّمَا كَانَ شَىْءٌ فِي صُدْغَيْهِ‏.‏

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Men Anasdan: «Paygʻambar ﷺ sochini boʻyarmidi?» — deb soʻradim. U: «Yoʻq — chunki uning chakkalarida faqat bir necha oq tuk bor edi (xolos)», — dedi.Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Мен Анасдан: «Пайғамбар ﷺ сочини бўярмиди?» — деб сўрадим. У: «Йўқ — чунки унинг чаккаларида фақат бир неча оқ тук бор эди (холос)», — деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَرْبُوعًا، بَعِيدَ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ، لَهُ شَعَرٌ يَبْلُغُ شَحْمَةَ أُذُنِهِ، رَأَيْتُهُ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ، لَمْ أَرَ شَيْئًا قَطُّ أَحْسَنَ مِنْهُ‏.‏ قَالَ يُوسُفُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِيهِ إِلَى مَنْكِبَيْهِ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — oʻrtacha boʻyli, keng yelkali edi; sochi quloq solinchaklarigacha (yetib) tushardi. Bir marta men uni qizil chopon (kiyim)da koʻrdim va men undan koʻra goʻzalroq (kishi)ni hech qachon koʻrmaganman.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — ўртача бўйли, кенг елкали эди; сочи қулоқ солинчакларигача (етиб) тушарди. Бир марта мен уни қизил чопон (кийим)да кўрдим ва мен ундан кўра гўзалроқ (киши)ни ҳеч қачон кўрмаганман.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سُئِلَ الْبَرَاءُ أَكَانَ وَجْهُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ السَّيْفِ قَالَ لاَ بَلْ مِثْلَ الْقَمَرِ‏.‏

Abu Ishoq (Barodan) rivoyat qiladi: Barodan: «Paygʻambar ﷺ ning yuzi — (yorqinligi jihatidan) qilichdek edimi?» — deb soʻraldi. U: «Yoʻq, balki — (yorqinligi jihatidan) oydek edi», — deb javob berdi.Абу Ишоқ (Бародан) ривоят қилади: Бародан: «Пайғамбар ﷺ нинг юзи — (ёрқинлиги жиҳатидан) қиличдек эдими?» — деб сўралди. У: «Йўқ, балки — (ёрқинлиги жиҳатидан) ойдек эди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مَنْصُورٍ أَبُو عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ الأَعْوَرُ، بِالْمَصِّيصَةِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جُحَيْفَةَ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْهَاجِرَةِ إِلَى الْبَطْحَاءِ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ صَلَّى الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ، وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ، وَبَيْنَ يَدَيْهِ عَنَزَةٌ‏.‏ ‏{‏قَالَ شُعْبَةُ‏}‏ وَزَادَ فِيهِ عَوْنٌ عَنْ أَبِيهِ أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ كَانَ يَمُرُّ مِنْ وَرَائِهَا الْمَرْأَةُ، وَقَامَ النَّاسُ فَجَعَلُوا يَأْخُذُونَ يَدَيْهِ، فَيَمْسَحُونَ بِهَا وُجُوهَهُمْ، قَالَ فَأَخَذْتُ بِيَدِهِ، فَوَضَعْتُهَا عَلَى وَجْهِي، فَإِذَا هِيَ أَبْرَدُ مِنَ الثَّلْجِ، وَأَطْيَبُ رَائِحَةً مِنَ الْمِسْكِ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Allohning Rasuli ﷺ peshin paytida al-Bathoga bordi, tahorat oldi va — oldiga uchli (nayzali) bir tayoq sanchilgan, oʻtgan-ketganlar uning oldidan oʻtib turgan holda — ikki rakaat peshin va ikki rakaat asr namozini oʻqidi. (Namozdan keyin) odamlar (oʻrnidan) turib, Paygʻambarning qoʻllaridan ushlab, ularni yuzlariga surtdi. Men ham uning qoʻlidan olib, uni yuzimga qoʻydim va — u muzdan ham sovuqroq, hidi esa mushkdan ham yoqimliroq ekanini — sezdim.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Аллоҳнинг Расули ﷺ пешин пайтида ал-Батҳога борди, таҳорат олди ва — олдига учли (найзали) бир таёқ санчилган, ўтган-кетганлар унинг олдидан ўтиб турган ҳолда — икки ракаат пешин ва икки ракаат аср намозини ўқиди. (Намоздан кейин) одамлар (ўрнидан) туриб, Пайғамбарнинг қўлларидан ушлаб, уларни юзларига суртди. Мен ҳам унинг қўлидан олиб, уни юзимга қўйдим ва — у муздан ҳам совуқроқ, ҳиди эса мушкдан ҳам ёқимлироқ эканини — сездим.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَجْوَدَ النَّاسِ، وَأَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ، حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ، وَكَانَ جِبْرِيلُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ، فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنَ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — odamlarning eng saxiysi edi va u Ramazonda — Jabroil u bilan uchrashganda — yanada saxiyroq boʻlardi. Jabroil Ramazon davomida har kecha u bilan uchrashar va u bilan Qurʼonni (takrorlab) koʻrib chiqardi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ — esadigan shamoldan ham saxiyroq boʻlardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — одамларнинг энг сахийси эди ва у Рамазонда — Жаброил у билан учрашганда — янада сахийроқ бўларди. Жаброил Рамазон давомида ҳар кеча у билан учрашар ва у билан Қуръонни (такрорлаб) кўриб чиқарди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ — эсадиган шамолдан ҳам сахийроқ бўларди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا مَسْرُورًا تَبْرُقُ أَسَارِيرُ وَجْهِهِ، فَقَالَ ‏"‏ أَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ الْمُدْلِجِيُّ لِزَيْدٍ وَأُسَامَةَ ـ وَرَأَى أَقْدَامَهُمَا ـ إِنَّ بَعْضَ هَذِهِ الأَقْدَامِ مِنْ بَعْضٍ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ uning oldiga — xursand kayfiyatda, yuzi quvonchdan porlab — keldi va: «Sen Qoif (yaʼni iz tanuvchi)ning Zayd va Usoma haqida aytganini eshitmadingmi? U ularning oyoqlarini koʻrib: ‹Bular bir-biriga (taalluqli)dir› (yaʼni ular ota-bola), — dedi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ унинг олдига — хурсанд кайфиятда, юзи қувончдан порлаб — келди ва: «Сен Қоиф (яъни из танувчи)нинг Зайд ва Усома ҳақида айтганини эшитмадингми? У уларнинг оёқларини кўриб: ‹Булар бир-бирига (тааллуқли)дир› (яъни улар ота-бола), — деди», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ تَبُوكَ، قَالَ فَلَمَّا سَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَبْرُقُ وَجْهُهُ مِنَ السُّرُورِ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سُرَّ اسْتَنَارَ وَجْهُهُ، حَتَّى كَأَنَّهُ قِطْعَةُ قَمَرٍ، وَكُنَّا نَعْرِفُ ذَلِكَ مِنْهُ‏.‏

Abdulloh ibn Kaʼb (Kaʼb ibn Molikdan) rivoyat qiladi: Men Kaʼb ibn Molikning — Tabuk (gʻazoti)ga qatnasha olmaganidan keyin gapirganini — eshitdim. U: «Men Allohning Rasuli ﷺ ga salom berganimda, uning yuzi xursandlikdan porlab turardi — chunki Allohning Rasuli ﷺ xursand boʻlganda, uning yuzi — goʻyo oyning bir parchasidek — porlardi va biz buni (yaʼni uning xursandligini) uning yuzidan tanir edik», — dedi.Абдуллоҳ ибн Каъб (Каъб ибн Моликдан) ривоят қилади: Мен Каъб ибн Моликнинг — Табук (ғазоти)га қатнаша олмаганидан кейин гапирганини — эшитдим. У: «Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ га салом берганимда, унинг юзи хурсандликдан порлаб турарди — чунки Аллоҳнинг Расули ﷺ хурсанд бўлганда, унинг юзи — гўё ойнинг бир парчасидек — порларди ва биз буни (яъни унинг хурсандлигини) унинг юзидан танир эдик», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بُعِثْتُ مِنْ خَيْرِ قُرُونِ بَنِي آدَمَ قَرْنًا فَقَرْنًا، حَتَّى كُنْتُ مِنَ الْقَرْنِ الَّذِي كُنْتُ فِيهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Men — Odam avlodi yaratilgandan beri (oʻtgan) barcha avlodlarning eng yaxshisida (paygʻambar qilib) yuborildim», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мен — Одам авлоди яратилгандан бери (ўтган) барча авлодларнинг энг яхшисида (пайғамбар қилиб) юборилдим», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَسْدِلُ شَعَرَهُ، وَكَانَ الْمُشْرِكُونَ يَفْرُقُونَ رُءُوسَهُمْ فَكَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَسْدِلُونَ رُءُوسَهُمْ، وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ مُوَافَقَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ فِيمَا لَمْ يُؤْمَرْ فِيهِ بِشَىْءٍ، ثُمَّ فَرَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأْسَهُ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ sochini (peshonasiga) tushirib qoʻyardi, kofirlar esa sochlarini (ikkiga) ajratardi. Kitob ahli (yahudiy va nasroniylar) ham sochlarini (peshonaga) tushirib qoʻyardi va Allohning Rasuli ﷺ — oʻziga boshqacha (koʻrsatma) berilmagan ishlarda — Kitob ahliga ergashishni yoqtirardi. Soʻng (keyinroq) Allohning Rasuli ﷺ sochini (ikkiga) ajratdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ сочини (пешонасига) тушириб қўярди, кофирлар эса сочларини (иккига) ажратарди. Китоб аҳли (яҳудий ва насронийлар) ҳам сочларини (пешонага) тушириб қўярди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ — ўзига бошқача (кўрсатма) берилмаган ишларда — Китоб аҳлига эргашишни ёқтирарди. Сўнг (кейинроқ) Аллоҳнинг Расули ﷺ сочини (иккига) ажратди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمْ يَكُنِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاحِشًا وَلاَ مُتَفَحِّشًا وَكَانَ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ مِنْ خِيَارِكُمْ أَحْسَنَكُمْ أَخْلاَقًا ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hech qachon — na fohish (qoʻpol-uyatsiz) gap, na ataylab fohishlik (qiluvchi gap) — ishlatmas edi. U zot: «Sizlarning eng yaxshingiz — eng yaxshi xulq va fazilatga ega boʻlganingizdir», — derdi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳеч қачон — на фоҳиш (қўпол-уяциз) гап, на атайлаб фоҳишлик (қилувчи гап) — ишлатмас эди. У зот: «Сизларнинг энг яхшингиз — энг яхши хулқ ва фазилатга эга бўлганингиздир», — дерди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ مَا خُيِّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَمْرَيْنِ إِلاَّ أَخَذَ أَيْسَرَهُمَا، مَا لَمْ يَكُنْ إِثْمًا، فَإِنْ كَانَ إِثْمًا كَانَ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنْهُ، وَمَا انْتَقَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِنَفْسِهِ، إِلاَّ أَنْ تُنْتَهَكَ حُرْمَةُ اللَّهِ فَيَنْتَقِمَ لِلَّهِ بِهَا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — ikki ish orasida ixtiyor (tanlov) berilganda, — gunoh boʻlmaguncha — ikkisining osonrogʻini tanlardi; lekin agar (bir ish) gunoh boʻlsa, u undan eng uzoq boʻlardi (yaʼni unga yaqinlashmasdi). Allohning Rasuli ﷺ hech qachon — oʻzi uchun (shaxsiy gina sababli) — hech kimdan oʻch olmagan; faqat Allohning (belgilagan) chegaralari buzilgandagina — Alloh (rizosi) uchun — oʻch olardi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — икки иш орасида ихтиёр (танлов) берилганда, — гуноҳ бўлмагунча — иккисининг осонроғини танларди; лекин агар (бир иш) гуноҳ бўлса, у ундан энг узоқ бўларди (яъни унга яқинлашмасди). Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳеч қачон — ўзи учун (шахсий гина сабабли) — ҳеч кимдан ўч олмаган; фақат Аллоҳнинг (белгилаган) чегаралари бузилгандагина — Аллоҳ (ризоси) учун — ўч оларди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَا مَسِسْتُ حَرِيرًا وَلاَ دِيبَاجًا أَلْيَنَ مِنْ كَفِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَلاَ شَمِمْتُ رِيحًا قَطُّ أَوْ عَرْفًا قَطُّ أَطْيَبَ مِنْ رِيحِ أَوْ عَرْفِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men — Paygʻambar ﷺ ning kaftidan koʻra yumshoqroq — na ipak, na dibo (qalin ipak)ga — tegmaganman; va Paygʻambarning teridan (chiqqan teri suvi)dan koʻra yoqimliroq bir atirni (hech qachon) hidlaganim yoʻq.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен — Пайғамбар ﷺ нинг кафтидан кўра юмшоқроқ — на ипак, на дибо (қалин ипак)га — тегмаганман; ва Пайғамбарнинг теридан (чиққан тери суви)дан кўра ёқимлироқ бир атирни (ҳеч қачон) ҳидлаганим йўқ.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَشَدَّ حَيَاءً مِنَ الْعَذْرَاءِ فِي خِدْرِهَا‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — pardadagi (xilvatdagi) bokira qizdan ham koʻproq uyatchan (hayoli) edi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — пардадаги (хилватдаги) бокира қиздан ҳам кўпроқ уятчан (ҳаёли) эди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، وَابْنُ، مَهْدِيٍّ قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، مِثْلَهُ وَإِذَا كَرِهَ شَيْئًا عُرِفَ فِي وَجْهِهِ‏.‏

Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yuqoridagidek bir hadis — quyidagi qoʻshimcha bilan: Va agar u (yaʼni Paygʻambar ﷺ) biror narsani yoqtirmasa, yoqtirmaslik (norozilik) alomati uning yuzida koʻrinardi.Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Юқоридагидек бир ҳадис — қуйидаги қўшимча билан: Ва агар у (яъни Пайғамбар ﷺ) бирор нарсани ёқтирмаса, ёқтирмаслик (норозилик) аломати унинг юзида кўринарди.

حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَا عَابَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا قَطُّ، إِنِ اشْتَهَاهُ أَكَلَهُ، وَإِلاَّ تَرَكَهُ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hech qachon (oldiga qoʻyilgan) biror taomni ayblamas (yomonlamas) edi; agar uni yoqtirsa, yer edi; aks holda, uni (yoqtirmasligini bildirmasdan) qoldirardi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳеч қачон (олдига қўйилган) бирор таомни айбламас (ёмонламас) эди; агар уни ёқтирса, ер эди; акс ҳолда, уни (ёқтирмаслигини билдирмасдан) қолдирарди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ ابْنِ بُحَيْنَةَ الأَسْدِيِّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَجَدَ فَرَّجَ بَيْنَ يَدَيْهِ حَتَّى نَرَى إِبْطَيْهِ‏.‏ قَالَ وَقَالَ ابْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا بَكْرٌ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ‏.‏

Abdulloh ibn Molik ibn Buhayna al-Asdiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ sajda qilganda, qoʻllarini shu qadar keng ochib qoʻyardiki, biz uning qoʻltiq ostini koʻrar edik (Rivoyatchi Ibn Bukayr: «Uning qoʻltiq ostining oqligini», — dedi).Абдуллоҳ ибн Молик ибн Буҳайна ал-Асдий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сажда қилганда, қўлларини шу қадар кенг очиб қўярдики, биз унинг қўлтиқ остини кўрар эдик (Ривоятчи Ибн Букайр: «Унинг қўлтиқ остининг оқлигини», — деди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَىْءٍ مِنْ دُعَائِهِ، إِلاَّ فِي الاِسْتِسْقَاءِ، فَإِنَّهُ كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ إِبْطَيْهِ‏.‏ وَقَالَ أَبُو مُوسَى دَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَرَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — duolarida qoʻllarini koʻtarmas edi — istisqo (yaʼni yomgʻir soʻrab Allohga qilingan duo)dan boshqa; unda u qoʻllarini shu qadar baland koʻtarardiki, uning qoʻltigʻining oqligi koʻrinardi (Izoh: Ehtimol, Anas Paygʻambarni qoʻllarini koʻtarayotgan holda koʻrmagandir; lekin Paygʻambar istisqodan boshqa duolarda ham qoʻllarini koʻtargani rivoyat qilingan).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — дуоларида қўлларини кўтармас эди — истисқо (яъни ёмғир сўраб Аллоҳга қилинган дуо)дан бошқа; унда у қўлларини шу қадар баланд кўтарардики, унинг қўлтиғининг оқлиги кўринарди (Изоҳ: Эҳтимол, Анас Пайғамбарни қўлларини кўтараётган ҳолда кўрмагандир; лекин Пайғамбар истисқодан бошқа дуоларда ҳам қўлларини кўтаргани ривоят қилинган).

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَوْنَ بْنَ أَبِي جُحَيْفَةَ، ذَكَرَ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دُفِعْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ بِالأَبْطَحِ فِي قُبَّةٍ كَانَ بِالْهَاجِرَةِ، خَرَجَ بِلاَلٌ فَنَادَى بِالصَّلاَةِ، ثُمَّ دَخَلَ فَأَخْرَجَ فَضْلَ وَضُوءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَوَقَعَ النَّاسُ عَلَيْهِ يَأْخُذُونَ مِنْهُ، ثُمَّ دَخَلَ فَأَخْرَجَ الْعَنَزَةَ، وَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ سَاقَيْهِ فَرَكَزَ الْعَنَزَةَ، ثُمَّ صَلَّى الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ، يَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْهِ الْحِمَارُ وَالْمَرْأَةُ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men tasodifan peshin paytida Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordim — u al-Abtahda bir chodirda (dam olib) edi. Bilol (chodirdan) chiqib, namozga azon aytdi va yana (ichkariga) kirib, Allohning Rasuli ﷺ tahorat olganidan keyin ortgan suvni (tashqariga) olib chiqdi. Odamlar oʻsha suvdan biroz olish uchun shoshildi. Bilol yana ichkariga kirib, uchli (nayzali) bir tayoqni olib chiqdi va soʻng Allohning Rasuli ﷺ (chodirdan) chiqdi. Goʻyo men hozir uning oyogʻining oqligiga qarab turgandekman. Bilol tayoqni (yerga) sanchdi va Paygʻambar ﷺ ikki rakaat peshin va ikki rakaat asr namozini oʻqidi — ayollar va eshaklar esa Paygʻambar ﷺ ning oldidan (tayoqning narigi tomonidan) oʻtib turardi.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен тасодифан пешин пайтида Пайғамбар ﷺ нинг олдига бордим — у ал-Абтаҳда бир чодирда (дам олиб) эди. Билол (чодирдан) чиқиб, намозга азон айтди ва яна (ичкарига) кириб, Аллоҳнинг Расули ﷺ таҳорат олганидан кейин ортган сувни (ташқарига) олиб чиқди. Одамлар ўша сувдан бироз олиш учун шошилди. Билол яна ичкарига кириб, учли (найзали) бир таёқни олиб чиқди ва сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ (чодирдан) чиқди. Гўё мен ҳозир унинг оёғининг оқлигига қараб тургандекман. Билол таёқни (ерга) санчди ва Пайғамбар ﷺ икки ракаат пешин ва икки ракаат аср намозини ўқиди — аёллар ва эшаклар эса Пайғамбар ﷺ нинг олдидан (таёқнинг нариги томонидан) ўтиб турарди.

حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ الْبَزَّارُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُحَدِّثُ حَدِيثًا لَوْ عَدَّهُ الْعَادُّ لأَحْصَاهُ‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ أَلاَ يُعْجِبُكَ أَبُو فُلاَنٍ جَاءَ فَجَلَسَ إِلَى جَانِبِ حُجْرَتِي يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، يُسْمِعُنِي ذَلِكَ وَكُنْتُ أُسَبِّحُ فَقَامَ قَبْلَ أَنْ أَقْضِيَ سُبْحَتِي، وَلَوْ أَدْرَكْتُهُ لَرَدَدْتُ عَلَيْهِ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَسْرُدُ الْحَدِيثَ كَسَرْدِكُمْ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shu qadar ravshan (tushunarli) gapirardiki, agar kimdir uning soʻzlari sonini sanamoqchi boʻlsa, sanay olardi. Urva ibn Zubayr (rivoyat qiladi): Oisha (menga): «Falonchidan hayron emasmisan — u kelib, mening hujram yonida oʻtirib, Allohning Rasuli ﷺ ning hadislarini — menga eshittirish maqsadida — rivoyat qila boshladi, holbuki men nafl namoz oʻqiyotgan edim. U mening nafl namozimni tugatishimdan oldin ketib qoldi. Agar uni hali (oʻsha yerda) topganimda edi, men unga: ‹Allohning Rasuli ﷺ hech qachon sen kabi tez va (chala) gapirmasdi›, — der edim», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шу қадар равшан (тушунарли) гапирардики, агар кимдир унинг сўзлари сонини санамоқчи бўлса, санай оларди. Урва ибн Зубайр (ривоят қилади): Оиша (менга): «Фалончидан ҳайрон эмасмисан — у келиб, менинг ҳужрам ёнида ўтириб, Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳадисларини — менга эшиттириш мақсадида — ривоят қила бошлади, ҳолбуки мен нафл намоз ўқиётган эдим. У менинг нафл намозимни тугатишимдан олдин кетиб қолди. Агар уни ҳали (ўша ерда) топганимда эди, мен унга: ‹Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳеч қачон сен каби тез ва (чала) гапирмасди›, — дер эдим», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ كَيْفَ كَانَتْ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ قَالَتْ مَا كَانَ يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ وَلاَ غَيْرِهِ عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، يُصَلِّي أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ، ثُمَّ يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ، ثُمَّ يُصَلِّي ثَلاَثًا فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ تَنَامُ قَبْلَ أَنْ تُوتِرَ قَالَ ‏"‏ تَنَامُ عَيْنِي وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي ‏"‏‏.‏

Abu Salama ibn Abdurrahmon (Oishadan) rivoyat qiladi: U Oishadan: «Allohning Rasuli ﷺ ning Ramazon oyidagi namozi qanday edi?» — deb soʻradi. U: «U — Ramazonda ham, boshqa oyda ham — oʻn bir rakaatdan ortiq oʻqimasdi. U toʻrt rakaat oʻqirdi — ularning goʻzalligi va uzunligini soʻrama (yaʼni juda goʻzal va uzun edi); soʻng (yana) toʻrt rakaat (oʻqirdi) — ularning goʻzalligi va uzunligini soʻrama; soʻng uch rakaat oʻqirdi. Men: ‹Yo Rasululloh! Siz vitr namozini oʻqishdan oldin uxlaysizmi?› — dedim. U: ‹Koʻzlarim uxlaydi, lekin qalbim uxlamaydi›, — dedi», — dedi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон (Оишадан) ривоят қилади: У Оишадан: «Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг Рамазон ойидаги намози қандай эди?» — деб сўради. У: «У — Рамазонда ҳам, бошқа ойда ҳам — ўн бир ракаатдан ортиқ ўқимасди. У тўрт ракаат ўқирди — уларнинг гўзаллиги ва узунлигини сўрама (яъни жуда гўзал ва узун эди); сўнг (яна) тўрт ракаат (ўқирди) — уларнинг гўзаллиги ва узунлигини сўрама; сўнг уч ракаат ўқирди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Сиз витр намозини ўқишдан олдин ухлайсизми?› — дедим. У: ‹Кўзларим ухлайди, лекин қалбим ухламайди›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُنَا عَنْ لَيْلَةِ، أُسْرِيَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَسْجِدِ الْكَعْبَةِ جَاءَ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ قَبْلَ أَنْ يُوحَى إِلَيْهِ، وَهُوَ نَائِمٌ فِي مَسْجِدِ الْحَرَامِ، فَقَالَ أَوَّلُهُمْ أَيُّهُمْ هُوَ فَقَالَ أَوْسَطُهُمْ هُوَ خَيْرُهُمْ وَقَالَ آخِرُهُمْ خُذُوا خَيْرَهُمْ‏.‏ فَكَانَتْ تِلْكَ، فَلَمْ يَرَهُمْ حَتَّى جَاءُوا لَيْلَةً أُخْرَى، فِيمَا يَرَى قَلْبُهُ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نَائِمَةٌ عَيْنَاهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ وَكَذَلِكَ الأَنْبِيَاءُ تَنَامُ أَعْيُنُهُمْ وَلاَ تَنَامُ قُلُوبُهُمْ، فَتَوَلاَّهُ جِبْرِيلُ ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ‏.‏

Sharik ibn Abdulloh ibn Abu Namr (Anas ibn Molikdan) rivoyat qiladi: Men Anas ibn Molikning bizga — Paygʻambar ﷺ Kaʼba masjididan (tungi) sayohatga olib ketilgan kecha haqida — gapirganini eshitdim: Uch (kishi — yaʼni farishta) Paygʻambar ﷺ ga — u (paygʻambar qilib) ilohiy vahiy berilishidan oldin, u Masjidul Haromda uxlab yotganida — keldi. (Uchtadan) birinchisi: «Ulardan qaysi biri u?» — dedi. Ikkinchisi: «U — ularning eng yaxshisi», — dedi. Oʻshanda boʻlgani — shu xolos va u (Paygʻambar) ularni — boshqa bir kechada kelguncha — koʻrmadi; (oʻshanda) u ularning borligini qalbi bilan sezdi — chunki Paygʻambar ﷺ uxlaganda koʻzlari yumiq boʻlardi, lekin qalbi uxlamasdi. Bu — barcha paygʻambarlarning xususiyatidir: ularning koʻzlari uxlaydi, lekin qalblari uxlamaydi. Soʻng Jabroil Paygʻambar ﷺ ni (oʻz himoyasiga) olib, u bilan birga osmonga koʻtarildi.Шарик ибн Абдуллоҳ ибн Абу Намр (Анас ибн Моликдан) ривоят қилади: Мен Анас ибн Моликнинг бизга — Пайғамбар ﷺ Каъба масжидидан (тунги) саёҳатга олиб кетилган кеча ҳақида — гапирганини эшитдим: Уч (киши — яъни фаришта) Пайғамбар ﷺ га — у (пайғамбар қилиб) илоҳий ваҳий берилишидан олдин, у Масжидул Ҳаромда ухлаб ётганида — келди. (Учтадан) биринчиси: «Улардан қайси бири у?» — деди. Иккинчиси: «У — уларнинг энг яхшиси», — деди. Ўшанда бўлгани — шу холос ва у (Пайғамбар) уларни — бошқа бир кечада келгунча — кўрмади; (ўшанда) у уларнинг борлигини қалби билан сезди — чунки Пайғамбар ﷺ ухлаганда кўзлари юмиқ бўларди, лекин қалби ухламасди. Бу — барча пайғамбарларнинг хусусиятидир: уларнинг кўзлари ухлайди, лекин қалблари ухламайди. Сўнг Жаброил Пайғамбар ﷺ ни (ўз ҳимоясига) олиб, у билан бирга осмонга кўтарилди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ زَرِيرٍ، سَمِعْتُ أَبَا رَجَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ، أَنَّهُمْ كَانُوا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَسِيرٍ، فَأَدْلَجُوا لَيْلَتَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ وَجْهُ الصُّبْحِ عَرَّسُوا فَغَلَبَتْهُمْ أَعْيُنُهُمْ حَتَّى ارْتَفَعَتِ الشَّمْسُ، فَكَانَ أَوَّلَ مَنِ اسْتَيْقَظَ مِنْ مَنَامِهِ أَبُو بَكْرٍ، وَكَانَ لاَ يُوقَظُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَنَامِهِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ، فَاسْتَيْقَظَ عُمَرُ فَقَعَدَ أَبُو بَكْرٍ عِنْدَ رَأْسِهِ فَجَعَلَ يُكَبِّرُ وَيَرْفَعُ صَوْتَهُ، حَتَّى اسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلَ وَصَلَّى بِنَا الْغَدَاةَ، فَاعْتَزَلَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ لَمْ يُصَلِّ مَعَنَا فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ يَا فُلاَنُ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تُصَلِّيَ مَعَنَا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَصَابَتْنِي جَنَابَةٌ‏.‏ فَأَمَرَهُ أَنْ يَتَيَمَّمَ بِالصَّعِيدِ، ثُمَّ صَلَّى وَجَعَلَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَكُوبٍ بَيْنَ يَدَيْهِ، وَقَدْ عَطِشْنَا عَطَشًا شَدِيدًا فَبَيْنَمَا نَحْنُ نَسِيرُ إِذَا نَحْنُ بِامْرَأَةٍ سَادِلَةٍ رِجْلَيْهَا بَيْنَ مَزَادَتَيْنِ، فَقُلْنَا لَهَا أَيْنَ الْمَاءُ فَقَالَتْ إِنَّهُ لاَ مَاءَ‏.‏ فَقُلْنَا كَمْ بَيْنَ أَهْلِكِ وَبَيْنَ الْمَاءِ قَالَتْ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ‏.‏ فَقُلْنَا انْطَلِقِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَتْ وَمَا رَسُولُ اللَّهِ فَلَمْ نُمَلِّكْهَا مِنْ أَمْرِهَا حَتَّى اسْتَقْبَلْنَا بِهَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَحَدَّثَتْهُ بِمِثْلِ الَّذِي حَدَّثَتْنَا غَيْرَ أَنَّهَا حَدَّثَتْهُ أَنَّهَا مُؤْتِمَةٌ، فَأَمَرَ بِمَزَادَتَيْهَا فَمَسَحَ فِي الْعَزْلاَوَيْنِ، فَشَرِبْنَا عِطَاشًا أَرْبَعِينَ رَجُلاً حَتَّى رَوِينَا، فَمَلأْنَا كُلَّ قِرْبَةٍ مَعَنَا وَإِدَاوَةٍ، غَيْرَ أَنَّهُ لَمْ نَسْقِ بَعِيرًا وَهْىَ تَكَادُ تَنِضُّ مِنَ الْمِلْءِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَاتُوا مَا عِنْدَكُمْ ‏"‏‏.‏ فَجُمِعَ لَهَا مِنَ الْكِسَرِ وَالتَّمْرِ، حَتَّى أَتَتْ أَهْلَهَا قَالَتْ لَقِيتُ أَسْحَرَ النَّاسِ، أَوْ هُوَ نَبِيٌّ كَمَا زَعَمُوا، فَهَدَى اللَّهُ ذَاكَ الصِّرْمَ بِتِلْكَ الْمَرْأَةِ فَأَسْلَمَتْ وَأَسْلَمُوا‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ular Paygʻambar ﷺ bilan birga bir safarda edi. Ular tun boʻyi yurib oʻtdi va tong yaqinlashganda, dam olish uchun toʻxtadi; ularni uyqu shu qadar bosdiki, quyosh osmonda baland koʻtarilguncha (uxlab qoldi). Birinchi boʻlib Abu Bakr uygʻondi. Allohning Rasuli ﷺ uyqusidan (birov tomonidan) uygʻotilmas, balki oʻzi uygʻonardi. Umar uygʻondi va soʻng Abu Bakr Paygʻambarning boshi yonida oʻtirib, ovozini koʻtarib: ‹Allohu akbar!› — deya boshladi — to Paygʻambar ﷺ uygʻonguncha. (Bir oz yurgandan keyin) u (zot tuyadan) tushib, bizga bomdod namozini oʻqib berdi. Odamlar orasidan bir kishi biz bilan namozda qatnasha olmadi. Paygʻambar ﷺ namozni tugatganda, (oʻsha kishidan): «Ey falonchi! Seni biz bilan namoz oʻqishdan nima toʻsdi?» — deb soʻradi. U: «Men junub edim», — deb javob berdi. Allohning Rasuli ﷺ unga toza tuproq bilan tayammum qilishni buyurdi va u kishi soʻng namoz oʻqidi. Allohning Rasuli ﷺ menga va yana bir necha (kishi)ga oʻzidan oldinga (suv qidirib) borishni buyurdi. Biz juda tashna boʻlib qolgan edik. Yoʻlda (suv qidirib) ketayotganimizda, biz bir ayolga (bir hayvonga mingan holda) duch keldik — u oyoqlarini ikki mesh (suv idishi) orasiga osiltirib olgan edi. Biz undan: «Suvni qaerdan topsak boʻladi?» — deb soʻradik. U: «Voy! (Bu yerda) suv yoʻq», — deb javob berdi. Biz: «Uyingiz suvdan qancha uzoqlikda?» — dedik. U: «Bir kunu bir kechalik yoʻl», — deb javob berdi. Biz: «Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga yur», — dedik. U: «Allohning Rasuli ﷺ nima (degani)?» — deb soʻradi. Bas, biz uni — xohlamasa-da — Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga olib keldik va u (ayol) — bizga avval aytganini — unga (zotga) aytib berdi va oʻzining yetimlarning onasi ekanini (ham) qoʻshdi. Shunda Paygʻambar ﷺ uning ikki meshini olib kelishni buyurdi va u (zot) meshlarning ogʻzini (qoʻli bilan) ishqaladi. Biz tashna edik; bas, biz — chanqogʻimiz qonguncha — ichdik; va biz qirq kishi edik. Biz barcha meshlarimizni va boshqa idishlarimizni (ham) suv bilan toʻldirdik, lekin tuyalarni sugʻormadik. Mesh shu qadar toʻla ediki, u deyarli yorilay deb turardi. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Yoningizda (qanday taom) boʻlsa, keltiringlar», — dedi. Bas, oʻsha ayol uchun biroz xurmo va non boʻlaklari toʻplandi; u oʻz qavmiga qaytganda: «Men — odamlar daʼvo qilganidek — yo eng katta sehrgarni, yoki bir paygʻambarni uchratdim», — dedi. Bas, Alloh oʻsha qishloq ahlini — oʻsha ayol orqali — hidoyat qildi. U (ayol) Islomni qabul qildi va ularning hammasi (ham) Islomni qabul qildi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Улар Пайғамбар ﷺ билан бирга бир сафарда эди. Улар тун бўйи юриб ўтди ва тонг яқинлашганда, дам олиш учун тўхтади; уларни уйқу шу қадар босдики, қуёш осмонда баланд кўтарилгунча (ухлаб қолди). Биринчи бўлиб Абу Бакр уйғонди. Аллоҳнинг Расули ﷺ уйқусидан (биров томонидан) уйғотилмас, балки ўзи уйғонарди. Умар уйғонди ва сўнг Абу Бакр Пайғамбарнинг боши ёнида ўтириб, овозини кўтариб: ‹Аллоҳу акбар!› — дея бошлади — то Пайғамбар ﷺ уйғонгунча. (Бир оз юргандан кейин) у (зот туядан) тушиб, бизга бомдод намозини ўқиб берди. Одамлар орасидан бир киши биз билан намозда қатнаша олмади. Пайғамбар ﷺ намозни тугатганда, (ўша кишидан): «Эй фалончи! Сени биз билан намоз ўқишдан нима тўсди?» — деб сўради. У: «Мен жунуб эдим», — деб жавоб берди. Аллоҳнинг Расули ﷺ унга тоза тупроқ билан таяммум қилишни буюрди ва у киши сўнг намоз ўқиди. Аллоҳнинг Расули ﷺ менга ва яна бир неча (киши)га ўзидан олдинга (сув қидириб) боришни буюрди. Биз жуда ташна бўлиб қолган эдик. Йўлда (сув қидириб) кетаётганимизда, биз бир аёлга (бир ҳайвонга минган ҳолда) дуч келдик — у оёқларини икки меш (сув идиши) орасига осилтириб олган эди. Биз ундан: «Сувни қаэрдан топсак бўлади?» — деб сўрадик. У: «Вой! (Бу ерда) сув йўқ», — деб жавоб берди. Биз: «Уйингиз сувдан қанча узоқликда?» — дедик. У: «Бир куну бир кечалик йўл», — деб жавоб берди. Биз: «Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига юр», — дедик. У: «Аллоҳнинг Расули ﷺ нима (дегани)?» — деб сўради. Бас, биз уни — хоҳламаса-да — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига олиб келдик ва у (аёл) — бизга аввал айтганини — унга (зотга) айтиб берди ва ўзининг етимларнинг онаси эканини (ҳам) қўшди. Шунда Пайғамбар ﷺ унинг икки мешини олиб келишни буюрди ва у (зот) мешларнинг оғзини (қўли билан) ишқалади. Биз ташна эдик; бас, биз — чанқоғимиз қонгунча — ичдик; ва биз қирқ киши эдик. Биз барча мешларимизни ва бошқа идишларимизни (ҳам) сув билан тўлдирдик, лекин туяларни суғормадик. Меш шу қадар тўла эдики, у деярли ёрилай деб турарди. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Ёнингизда (қандай таом) бўлса, келтиринглар», — деди. Бас, ўша аёл учун бироз хурмо ва нон бўлаклари тўпланди; у ўз қавмига қайтганда: «Мен — одамлар даъво қилганидек — ё энг катта сеҳргарни, ёки бир пайғамбарни учратдим», — деди. Бас, Аллоҳ ўша қишлоқ аҳлини — ўша аёл орқали — ҳидоят қилди. У (аёл) Исломни қабул қилди ва уларнинг ҳаммаси (ҳам) Исломни қабул қилди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِإِنَاءٍ وَهْوَ بِالزَّوْرَاءِ، فَوَضَعَ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ، فَجَعَلَ الْمَاءُ يَنْبُعُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِهِ، فَتَوَضَّأَ الْقَوْمُ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ قُلْتُ لأَنَسٍ كَمْ كُنْتُمْ قَالَ ثَلاَثَمِائَةٍ، أَوْ زُهَاءَ ثَلاَثِمِائَةٍ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ az-Zavroda ekanida, unga bir kosa suv keltirildi. U qoʻlini uning ichiga qoʻydi va suv uning barmoqlari orasidan oqa boshladi. Barcha odamlar (oʻsha suv bilan) tahorat oldi. Qatoda Anasdan: «Sizlar necha kishi edingiz?» — deb soʻradi. Anas: «Uch yuz yoki uch yuzga yaqin», — deb javob berdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ аз-Заврода эканида, унга бир коса сув келтирилди. У қўлини унинг ичига қўйди ва сув унинг бармоқлари орасидан оқа бошлади. Барча одамлар (ўша сув билан) таҳорат олди. Қатода Анасдан: «Сизлар неча киши эдингиз?» — деб сўради. Анас: «Уч юз ёки уч юзга яқин», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَحَانَتْ صَلاَةُ الْعَصْرِ، فَالْتُمِسَ الْوَضُوءُ فَلَمْ يَجِدُوهُ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِوَضُوءٍ، فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ فِي ذَلِكَ الإِنَاءِ، فَأَمَرَ النَّاسَ أَنْ يَتَوَضَّئُوا مِنْهُ، فَرَأَيْتُ الْمَاءَ يَنْبُعُ مِنْ تَحْتِ أَصَابِعِهِ، فَتَوَضَّأَ النَّاسُ حَتَّى تَوَضَّئُوا مِنْ عِنْدِ آخِرِهِمْ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ni — asr namozi vaqti boʻlganda — koʻrdim. Soʻng odamlar tahorat uchun suv qidirdi, lekin topa olmadi. Keyin Allohning Rasuli ﷺ ga biroz suv keltirildi va u qoʻlini idishga qoʻyib, odamlarga oʻsha suv bilan tahorat olishni buyurdi. Men suvning uning barmoqlari ostidan oqayotganini koʻrdim va odamlar — hammasi (tahorat) olguncha — tahorat ola boshladi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ ни — аср намози вақти бўлганда — кўрдим. Сўнг одамлар таҳорат учун сув қидирди, лекин топа олмади. Кейин Аллоҳнинг Расули ﷺ га бироз сув келтирилди ва у қўлини идишга қўйиб, одамларга ўша сув билан таҳорат олишни буюрди. Мен сувнинг унинг бармоқлари остидан оқаётганини кўрдим ва одамлар — ҳаммаси (таҳорат) олгунча — таҳорат ола бошлади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُبَارَكٍ، حَدَّثَنَا حَزْمٌ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ مَخَارِجِهِ وَمَعَهُ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ، فَانْطَلَقُوا يَسِيرُونَ، فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَلَمْ يَجِدُوا مَاءً يَتَوَضَّئُونَ، فَانْطَلَقَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ، فَجَاءَ بِقَدَحٍ مِنْ مَاءٍ يَسِيرٍ فَأَخَذَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَوَضَّأَ، ثُمَّ مَدَّ أَصَابِعَهُ الأَرْبَعَ عَلَى الْقَدَحِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ قُومُوا فَتَوَضَّئُوا ‏"‏‏.‏ فَتَوَضَّأَ، الْقَوْمُ حَتَّى بَلَغُوا فِيمَا يُرِيدُونَ مِنَ الْوَضُوءِ، وَكَانُوا سَبْعِينَ أَوْ نَحْوَهُ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ baʼzi sahobalari bilan birga safarlaridan biriga chiqdi. Ular — namoz vaqti boʻlguncha — yurishda davom etdi. Ular tahorat olish uchun suv topa olmadi. Ulardan biri (qaergadir) borib, bir idishda ozgina suv olib keldi. Paygʻambar ﷺ uni olib, tahorat oldi va soʻng toʻrt barmogʻini idishga choʻzib, (odamlarga): «Tahorat olishga turinglar», — dedi. Ular — hammasi (tahorat) olguncha — tahorat ola boshladi; ular yetmishtacha kishi edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ баъзи саҳобалари билан бирга сафарларидан бирига чиқди. Улар — намоз вақти бўлгунча — юришда давом этди. Улар таҳорат олиш учун сув топа олмади. Улардан бири (қаэргадир) бориб, бир идишда озгина сув олиб келди. Пайғамбар ﷺ уни олиб, таҳорат олди ва сўнг тўрт бармоғини идишга чўзиб, (одамларга): «Таҳорат олишга туринглар», — деди. Улар — ҳаммаси (таҳорат) олгунча — таҳорат ола бошлади; улар етмиштача киши эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ يَزِيدَ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَقَامَ مَنْ كَانَ قَرِيبَ الدَّارِ مِنَ الْمَسْجِدِ يَتَوَضَّأُ، وَبَقِيَ قَوْمٌ، فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِمِخْضَبٍ مِنْ حِجَارَةٍ فِيهِ مَاءٌ، فَوَضَعَ كَفَّهُ فَصَغُرَ الْمِخْضَبُ أَنْ يَبْسُطَ فِيهِ كَفَّهُ، فَضَمَّ أَصَابِعَهُ فَوَضَعَهَا فِي الْمِخْضَبِ، فَتَوَضَّأَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ جَمِيعًا‏.‏ قُلْتُ كَمْ كَانُوا قَالَ ثَمَانُونَ رَجُلاً‏.‏

Humayd (Anas ibn Molikdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik: «Bir marta namoz vaqti boʻldi va uylari masjidga yaqin boʻlgan odamlar — tahorat olish uchun — uylariga ketdi, boshqalar esa (oʻsha yerda) qoldi. Paygʻambarga — suv (solingan) toshdan (yasalgan) bir idish keltirildi; u qoʻlini uning ichiga qoʻymoqchi boʻldi, lekin u (idish) — qoʻlini yoyish uchun — juda kichik edi; shu sabab u — qoʻlini idishga qoʻyishdan oldin — barmoqlarini birlashtirishi (kerak boʻldi). Soʻng barcha odamlar (oʻsha suv bilan) tahorat oldi», — dedi. Men Anasdan: «Ular necha kishi edi?» — deb soʻradim. U: «Saksonta kishi edi», — deb javob berdi.Ҳумайд (Анас ибн Моликдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик: «Бир марта намоз вақти бўлди ва уйлари масжидга яқин бўлган одамлар — таҳорат олиш учун — уйларига кетди, бошқалар эса (ўша ерда) қолди. Пайғамбарга — сув (солинган) тошдан (ясалган) бир идиш келтирилди; у қўлини унинг ичига қўймоқчи бўлди, лекин у (идиш) — қўлини ёйиш учун — жуда кичик эди; шу сабаб у — қўлини идишга қўйишдан олдин — бармоқларини бирлаштириши (керак бўлди). Сўнг барча одамлар (ўша сув билан) таҳорат олди», — деди. Мен Анасдан: «Улар неча киши эди?» — деб сўрадим. У: «Саксонта киши эди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ عَطِشَ النَّاسُ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ يَدَيْهِ رَكْوَةٌ فَتَوَضَّأَ فَجَهَشَ النَّاسُ نَحْوَهُ، فَقَالَ ‏"‏ مَا لَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لَيْسَ عِنْدَنَا مَاءٌ نَتَوَضَّأُ وَلاَ نَشْرَبُ إِلاَّ مَا بَيْنَ يَدَيْكَ، فَوَضَعَ يَدَهُ فِي الرَّكْوَةِ فَجَعَلَ الْمَاءُ يَثُورُ بَيْنَ أَصَابِعِهِ كَأَمْثَالِ الْعُيُونِ، فَشَرِبْنَا وَتَوَضَّأْنَا‏.‏ قُلْتُ كَمْ كُنْتُمْ قَالَ لَوْ كُنَّا مِائَةَ أَلْفٍ لَكَفَانَا، كُنَّا خَمْسَ عَشْرَةَ مِائَةً‏.‏

Solim ibn Abu Jaʼd (Jobir ibn Abdullohdan) rivoyat qiladi: Jobir ibn Abdulloh: «Hudaybiya (sulhi) kuni odamlar juda tashna boʻlib qoldi. Paygʻambar ﷺ ning oldida — biroz suv (solingan) kichik bir idish bor edi va u tahoratni tugatganda, odamlar uning tomon shoshildi. U: ‹Sizlarga nima boʻldi?› — dedi. Ular: ‹Bizda — sizning oldingizdagidan boshqa — na tahorat uchun, na ichish uchun suv yoʻq›, — dedi. Bas, u qoʻlini oʻsha idishga qoʻydi va suv — buloqlardek — uning barmoqlari orasidan oqa boshladi. Biz hammamiz (undan) ichdik va tahorat oldik», — dedi. Men Jobirdan: «Sizlar necha kishi edingiz?» — deb soʻradim. U: «Agar biz yuz ming (kishi) boʻlganimizda ham, u bizga yetardi; lekin biz bir yarim ming (kishi) edik», — deb javob berdi.Солим ибн Абу Жаъд (Жобир ибн Абдуллоҳдан) ривоят қилади: Жобир ибн Абдуллоҳ: «Ҳудайбия (сулҳи) куни одамлар жуда ташна бўлиб қолди. Пайғамбар ﷺ нинг олдида — бироз сув (солинган) кичик бир идиш бор эди ва у таҳоратни тугатганда, одамлар унинг томон шошилди. У: ‹Сизларга нима бўлди?› — деди. Улар: ‹Бизда — сизнинг олдингиздагидан бошқа — на таҳорат учун, на ичиш учун сув йўқ›, — деди. Бас, у қўлини ўша идишга қўйди ва сув — булоқлардек — унинг бармоқлари орасидан оқа бошлади. Биз ҳаммамиз (ундан) ичдик ва таҳорат олдик», — деди. Мен Жобирдан: «Сизлар неча киши эдингиз?» — деб сўрадим. У: «Агар биз юз минг (киши) бўлганимизда ҳам, у бизга етарди; лекин биз бир ярим минг (киши) эдик», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ أَرْبَعَ عَشْرَةَ مِائَةً، وَالْحُدَيْبِيَةُ بِئْرٌ فَنَزَحْنَاهَا حَتَّى لَمْ نَتْرُكْ فِيهَا قَطْرَةً، فَجَلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى شَفِيرِ الْبِئْرِ، فَدَعَا بِمَاءٍ فَمَضْمَضَ وَمَجَّ فِي الْبِئْرِ، فَمَكَثْنَا غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ اسْتَقَيْنَا حَتَّى رَوِينَا وَرَوَتْ ـ أَوْ صَدَرَتْ ـ رَكَائِبُنَا‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Hudaybiya (sulhi) kuni bir ming toʻrt yuz kishi edik; va Hudaybiyada bir quduq bor edi. Biz uning suvini — bir tomchi (ham) qoldirmasdan — tortib oldik. Paygʻambar ﷺ quduq chetiga oʻtirdi va biroz suv soʻradi; u (suv) bilan ogʻzini chayib, soʻng uni quduqqa (qaytarib) tashladi. Biz biroz (vaqt) kutdik va soʻng quduqdan suv tortib, chanqogʻimizni qondirdik; hatto minadigan hayvonlarimiz (ham) toʻyguncha suv ichdi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Ҳудайбия (сулҳи) куни бир минг тўрт юз киши эдик; ва Ҳудайбияда бир қудуқ бор эди. Биз унинг сувини — бир томчи (ҳам) қолдирмасдан — тортиб олдик. Пайғамбар ﷺ қудуқ четига ўтирди ва бироз сув сўради; у (сув) билан оғзини чайиб, сўнг уни қудуққа (қайтариб) ташлади. Биз бироз (вақт) кутдик ва сўнг қудуқдан сув тортиб, чанқоғимизни қондирдик; ҳатто минадиган ҳайвонларимиз (ҳам) тўйгунча сув ичди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ أَبُو طَلْحَةَ لأُمِّ سُلَيْمٍ لَقَدْ سَمِعْتُ صَوْتَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَعِيفًا، أَعْرِفُ فِيهِ الْجُوعَ فَهَلْ عِنْدَكِ مِنْ شَىْءٍ قَالَتْ نَعَمْ‏.‏ فَأَخْرَجَتْ أَقْرَاصًا مِنْ شَعِيرٍ، ثُمَّ أَخْرَجَتْ خِمَارًا لَهَا فَلَفَّتِ الْخُبْزَ بِبَعْضِهِ، ثُمَّ دَسَّتْهُ تَحْتَ يَدِي وَلاَثَتْنِي بِبَعْضِهِ، ثُمَّ أَرْسَلَتْنِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَذَهَبْتُ بِهِ، فَوَجَدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ وَمَعَهُ النَّاسُ، فَقُمْتُ عَلَيْهِمْ فَقَالَ لِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آرْسَلَكَ أَبُو طَلْحَةَ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ بِطَعَامٍ‏.‏ فَقُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمَنْ مَعَهُ ‏"‏ قُومُوا ‏"‏‏.‏ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقْتُ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ حَتَّى جِئْتُ أَبَا طَلْحَةَ فَأَخْبَرْتُهُ‏.‏ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ يَا أُمَّ سُلَيْمٍ، قَدْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالنَّاسِ، وَلَيْسَ عِنْدَنَا مَا نُطْعِمُهُمْ‏.‏ فَقَالَتِ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَانْطَلَقَ أَبُو طَلْحَةَ حَتَّى لَقِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو طَلْحَةَ مَعَهُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلُمِّي يَا أُمَّ سُلَيْمٍ مَا عِنْدَكِ ‏"‏‏.‏ فَأَتَتْ بِذَلِكَ الْخُبْزِ، فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفُتَّ، وَعَصَرَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ عُكَّةً فَأَدَمَتْهُ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ، فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ، فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ، فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا ثُمَّ خَرَجُوا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنْ لِعَشَرَةٍ ‏"‏‏.‏ فَأَكَلَ الْقَوْمُ كُلُّهُمْ وَشَبِعُوا، وَالْقَوْمُ سَبْعُونَ ـ أَوْ ثَمَانُونَ ـ رَجُلاً‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha Ummu Sulaymga: «Men Allohning Rasuli ﷺ ning ovozida — menimcha, ochlikdan (boʻlgan) — bir holsizlikni sezdim. Senda biror taom bormi?» — dedi. U: «Ha», — dedi. U biroz arpa nonlarini chiqardi va oʻziga tegishli bir roʻmolni olib, nonni uning bir qismiga oʻrab, uni qoʻltigʻim ostiga qoʻydi va roʻmolning bir qismini menga (ust kiyim qilib) oʻradi hamda meni Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga yubordi. Men uni (nonni) koʻtarib bordim va Allohning Rasuli ﷺ ni — masjidda baʼzi odamlar bilan oʻtirgan holda — topdim. Men u yerda turganimda, Allohning Rasuli ﷺ: «Seni Abu Talha yubordimi?» — deb soʻradi. Men: «Ha», — dedim. U: «Biror taom bilanmi?» — dedi. Men: «Ha», — dedim. Shunda Allohning Rasuli ﷺ atrofidagi kishilarga: «Turinglar!» — dedi. U (ular bilan birga) yoʻlga chiqdi va men ulardan oldinda — Abu Talhaga yetib, unga (Paygʻambarning kelishini) aytguncha — bordim. Abu Talha: «Ey Ummu Sulaym! Allohning Rasuli ﷺ odamlar bilan kelyapti va bizda ularni toʻydiradigan taom yoʻq», — dedi. U: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedi. Bas, Abu Talha Allohning Rasuli ﷺ ni kutib olishga chiqdi. Allohning Rasuli ﷺ Abu Talha bilan birga keldi. Allohning Rasuli ﷺ: «Ey Ummu Sulaym! Yoningda nima boʻlsa, keltir», — dedi. U — Allohning Rasuli ﷺ boʻlaklarga boʻlishni buyurgan — nonni keltirdi. Ummu Sulaym uning ustiga bir charm idishdan biroz sariyogʻ quydi. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ — Alloh xohlagan (duo yoki zikr)ni oʻqib, soʻng: «Oʻn kishi (taomdan baham koʻrishga) kirsin», — dedi. Oʻn kishi (ichkariga) kiritildi, toʻyguncha yedi va chiqib ketdi. Soʻng u yana: «Yana oʻn kishi xuddi shunday qilsin», — dedi. Ular kiritildi, toʻyguncha yedi va chiqib ketdi. Soʻng u yana: «Yana oʻn kishi (xuddi shunday qilsin)», — dedi. Ular kiritildi, toʻyguncha yedi va chiqib ketdi. Soʻng u: «Yana oʻn kishi kelsin», — dedi. Qisqasi, ularning hammasi toʻyguncha yedi; va ular yetmish yoki sakson kishi edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа Умму Сулаймга: «Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг овозида — менимча, очликдан (бўлган) — бир ҳолсизликни сездим. Сенда бирор таом борми?» — деди. У: «Ҳа», — деди. У бироз арпа нонларини чиқарди ва ўзига тегишли бир рўмолни олиб, нонни унинг бир қисмига ўраб, уни қўлтиғим остига қўйди ва рўмолнинг бир қисмини менга (уст кийим қилиб) ўради ҳамда мени Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига юборди. Мен уни (нонни) кўтариб бордим ва Аллоҳнинг Расули ﷺ ни — масжидда баъзи одамлар билан ўтирган ҳолда — топдим. Мен у ерда турганимда, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сени Абу Талҳа юбордими?» — деб сўради. Мен: «Ҳа», — дедим. У: «Бирор таом биланми?» — деди. Мен: «Ҳа», — дедим. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ атрофидаги кишиларга: «Туринглар!» — деди. У (улар билан бирга) йўлга чиқди ва мен улардан олдинда — Абу Талҳага етиб, унга (Пайғамбарнинг келишини) айтгунча — бордим. Абу Талҳа: «Эй Умму Сулайм! Аллоҳнинг Расули ﷺ одамлар билан келяпти ва бизда уларни тўйдирадиган таом йўқ», — деди. У: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — деди. Бас, Абу Талҳа Аллоҳнинг Расули ﷺ ни кутиб олишга чиқди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Абу Талҳа билан бирга келди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Эй Умму Сулайм! Ёнингда нима бўлса, келтир», — деди. У — Аллоҳнинг Расули ﷺ бўлакларга бўлишни буюрган — нонни келтирди. Умму Сулайм унинг устига бир чарм идишдан бироз сариёғ қуйди. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ — Аллоҳ хоҳлаган (дуо ёки зикр)ни ўқиб, сўнг: «Ўн киши (таомдан баҳам кўришга) кирсин», — деди. Ўн киши (ичкарига) киритилди, тўйгунча еди ва чиқиб кетди. Сўнг у яна: «Яна ўн киши худди шундай қилсин», — деди. Улар киритилди, тўйгунча еди ва чиқиб кетди. Сўнг у яна: «Яна ўн киши (худди шундай қилсин)», — деди. Улар киритилди, тўйгунча еди ва чиқиб кетди. Сўнг у: «Яна ўн киши келсин», — деди. Қисқаси, уларнинг ҳаммаси тўйгунча еди; ва улар етмиш ёки саксон киши эди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا نَعُدُّ الآيَاتِ بَرَكَةً وَأَنْتُمْ تَعُدُّونَهَا تَخْوِيفًا، كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَقَلَّ الْمَاءُ فَقَالَ ‏"‏ اطْلُبُوا فَضْلَةً مِنْ مَاءٍ ‏"‏‏.‏ فَجَاءُوا بِإِنَاءٍ فِيهِ مَاءٌ قَلِيلٌ، فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ حَىَّ عَلَى الطَّهُورِ الْمُبَارَكِ، وَالْبَرَكَةُ مِنَ اللَّهِ ‏"‏ فَلَقَدْ رَأَيْتُ الْمَاءَ يَنْبُعُ مِنْ بَيْنِ أَصَابِعِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَقَدْ كُنَّا نَسْمَعُ تَسْبِيحَ الطَّعَامِ وَهْوَ يُؤْكَلُ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz muʼjizalarni — Allohning marhamatlari (deb) hisoblardik, sizlar esa ularni — (qoʻrqituvchi) ogohlantirish (deb) hisoblaysiz. Bir marta biz Allohning Rasuli ﷺ bilan bir safarda edik va suvimiz kamayib qoldi. U: «Yoningizda qolgan suvni keltiringlar», — dedi. Odamlar — ozgina suv (solingan) bir idishni — keltirdi. U qoʻlini uning ichiga qoʻyib: «Muborak suvga kelinglar — barakot Allohdandir», — dedi. Men suvning Allohning Rasuli ﷺ ning barmoqlari orasidan oqayotganini koʻrdim; va shubhasiz, biz — taom yeyilayotganda (yaʼni u zot yeyayotganda) — uning Allohga tasbeh aytayotganini eshitardik.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз муъжизаларни — Аллоҳнинг марҳаматлари (деб) ҳисоблардик, сизлар эса уларни — (қўрқитувчи) огоҳлантириш (деб) ҳисоблайсиз. Бир марта биз Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бир сафарда эдик ва сувимиз камайиб қолди. У: «Ёнингизда қолган сувни келтиринглар», — деди. Одамлар — озгина сув (солинган) бир идишни — келтирди. У қўлини унинг ичига қўйиб: «Муборак сувга келинглар — баракот Аллоҳдандир», — деди. Мен сувнинг Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг бармоқлари орасидан оқаётганини кўрдим; ва шубҳасиз, биз — таом ейилаётганда (яъни у зот еяётганда) — унинг Аллоҳга тасбеҳ айтаётганини эшитардик.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرٌ، قَالَ حَدَّثَنِي جَابِرٌ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ أَبَاهُ، تُوُفِّيَ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ، فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنَّ أَبِي تَرَكَ عَلَيْهِ دَيْنًا وَلَيْسَ عِنْدِي إِلاَّ مَا يُخْرِجُ نَخْلُهُ، وَلاَ يَبْلُغُ مَا يُخْرِجُ سِنِينَ مَا عَلَيْهِ، فَانْطَلِقْ مَعِي لِكَىْ لاَ يُفْحِشَ عَلَىَّ الْغُرَمَاءُ‏.‏ فَمَشَى حَوْلَ بَيْدَرٍ مِنْ بَيَادِرِ التَّمْرِ فَدَعَا ثَمَّ آخَرَ، ثُمَّ جَلَسَ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ انْزِعُوهُ ‏"‏‏.‏ فَأَوْفَاهُمُ الَّذِي لَهُمْ، وَبَقِيَ مِثْلُ مَا أَعْطَاهُمْ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Otam qarzdor holda vafot etgan edi. Bas, men Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Otam toʻlanmagan qarzlarni qoldirib (vafot etdi) va menda — uning xurmo daraxtlarining hosilidan boshqa — hech narsa yoʻq; ularning bir necha yillik hosili (ham) uning qarzlarini qoplamaydi. Bas, men bilan yuring — toki qarzdorlar menga (qoʻpol) muomala qilmasin», — dedim. Paygʻambar ﷺ xurmo uyumlaridan birining atrofida aylanib, (Allohga) duo qildi; soʻng boshqa bir uyum bilan (ham) shunday qildi va uning ustiga oʻtirib: «(Ularga) oʻlchab ber», — dedi. Men ularning haqqini toʻladim va (shunda ham) ortib qolgani — ularga toʻlangani qadar (koʻp) edi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Отам қарздор ҳолда вафот этган эди. Бас, мен Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Отам тўланмаган қарзларни қолдириб (вафот этди) ва менда — унинг хурмо дарахтларининг ҳосилидан бошқа — ҳеч нарса йўқ; уларнинг бир неча йиллик ҳосили (ҳам) унинг қарзларини қопламайди. Бас, мен билан юринг — токи қарздорлар менга (қўпол) муомала қилмасин», — дедим. Пайғамбар ﷺ хурмо уюмларидан бирининг атрофида айланиб, (Аллоҳга) дуо қилди; сўнг бошқа бир уюм билан (ҳам) шундай қилди ва унинг устига ўтириб: «(Уларга) ўлчаб бер», — деди. Мен уларнинг ҳаққини тўладим ва (шунда ҳам) ортиб қолгани — уларга тўлангани қадар (кўп) эди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ أَصْحَابَ، الصُّفَّةِ كَانُوا أُنَاسًا فُقَرَاءَ، وَأَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَرَّةً ‏"‏ مَنْ كَانَ عِنْدَهُ طَعَامُ اثْنَيْنِ فَلْيَذْهَبْ بِثَالِثٍ، وَمَنْ كَانَ عِنْدَهُ طَعَامُ أَرْبَعَةٍ فَلْيَذْهَبْ بِخَامِسٍ أَوْ سَادِسٍ ‏"‏‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ، وَأَنَّ أَبَا بَكْرٍ جَاءَ بِثَلاَثَةٍ وَانْطَلَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَشَرَةٍ، وَأَبُو بَكْرٍ وَثَلاَثَةً، قَالَ فَهْوَ أَنَا وَأَبِي وَأُمِّي ـ وَلاَ أَدْرِي هَلْ قَالَ امْرَأَتِي وَخَادِمِي ـ بَيْنَ بَيْتِنَا وَبَيْنَ بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ، وَأَنَّ أَبَا بَكْرٍ تَعَشَّى عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ لَبِثَ حَتَّى صَلَّى الْعِشَاءَ، ثُمَّ رَجَعَ فَلَبِثَ حَتَّى تَعَشَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ بَعْدَ مَا مَضَى مِنَ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ، قَالَتْ لَهُ امْرَأَتُهُ مَا حَبَسَكَ عَنْ أَضْيَافِكَ أَوْ ضَيْفِكَ‏.‏ قَالَ أَوَ عَشَّيْتِهِمْ قَالَتْ أَبَوْا حَتَّى تَجِيءَ، قَدْ عَرَضُوا عَلَيْهِمْ فَغَلَبُوهُمْ، فَذَهَبْتُ فَاخْتَبَأْتُ، فَقَالَ يَا غُنْثَرُ‏.‏ فَجَدَّعَ وَسَبَّ وَقَالَ كُلُوا وَقَالَ لاَ أَطْعَمُهُ أَبَدًا‏.‏ قَالَ وَايْمُ اللَّهِ مَا كُنَّا نَأْخُذُ مِنَ اللُّقْمَةِ إِلاَّ رَبَا مِنْ أَسْفَلِهَا أَكْثَرُ مِنْهَا حَتَّى شَبِعُوا، وَصَارَتْ أَكْثَرَ مِمَّا كَانَتْ قَبْلُ، فَنَظَرَ أَبُو بَكْرٍ فَإِذَا شَىْءٌ أَوْ أَكْثَرُ قَالَ لاِمْرَأَتِهِ يَا أُخْتَ بَنِي فِرَاسٍ‏.‏ قَالَتْ لاَ وَقُرَّةِ عَيْنِي لَهْىَ الآنَ أَكْثَرُ مِمَّا قَبْلُ بِثَلاَثِ مَرَّاتٍ‏.‏ فَأَكَلَ مِنْهَا أَبُو بَكْرٍ، وَقَالَ إِنَّمَا كَانَ الشَّيْطَانُ ـ يَعْنِي يَمِينَهُ ـ ثُمَّ أَكَلَ مِنْهَا لُقْمَةً، ثُمَّ حَمَلَهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَصْبَحَتْ عِنْدَهُ‏.‏ وَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمٍ عَهْدٌ، فَمَضَى الأَجَلُ، فَتَفَرَّقْنَا اثْنَا عَشَرَ رَجُلاً مَعَ كُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ أُنَاسٌ‏.‏ اللَّهُ أَعْلَمُ كَمْ مَعَ كُلِّ رَجُلٍ، غَيْرَ أَنَّهُ بَعَثَ مَعَهُمْ، قَالَ أَكَلُوا مِنْهَا أَجْمَعُونَ‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ‏.‏ وَغَيْرُهُ يَقُولُ فَعَرَفْنَا مِنْ الْعِرَافَةِ

Abdurrahmon ibn Abu Bakr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Suffa ahli — kambagʻal odamlar edi. Paygʻambar ﷺ bir marta: «Kimda ikki kishiga yetadigan taom boʻlsa, (ulardan) uchinchisini (oʻzi bilan) olib ketsin; va kimda toʻrt kishiga yetadigan (taom) boʻlsa, beshinchi yoki oltinchisini olib ketsin», — dedi (yoki shunga oʻxshash narsa dedi). Abu Bakr uch kishini olib keldi, Paygʻambar ﷺ esa oʻnta (kishini) oldi. Abu Bakr — oʻzining uch (kishilik) oila aʼzosi (yaʼni men, otam va onam) bilan (uyga keldi) (Rivoyatchi: Abdurrahmon: «Xotinim va — ham mening uyim, ham Abu Bakrning uyiga (xizmat qiladigan) umumiy xizmatkorimiz (bilan)», — deb aytdimi yoʻqmi, deb shubha qiladi). Abu Bakr kechki ovqatini Paygʻambar ﷺ bilan birga yeb, u yerda — xufton namozini oʻqiguncha — qoldi. U (uyiga) qaytib, yana — Allohning Rasuli ﷺ kechki ovqatini yeguncha — (oʻsha yerda) qoldi. Tunning bir qismi oʻtgandan keyin, u oʻz uyiga qaytdi. Xotini unga: «Seni mehmonlaringdan nima toʻsdi (yaʼni nega ular bilan boʻlmading)?» — dedi. U: «Ularga kechki ovqat berdingmi?» — dedi. U (xotini): «Ular — sen kelmaguningcha — kechki ovqatni (yeyishni) rad etdi. Ularga (taom) taqdim qilindi, lekin ular rad etdi», — dedi. Men (Abdurrahmon) yashirinishga (ketdim) va u: «Ey Gʻunsar (yaʼni nodon)!» — dedi; u Allohdan mening quloqlarim kesilishini soʻrab (qargʻab), meni koyidi. Soʻng u (mehmonlarga): «Marhamat, yenglar!» — dedi va: «Men buni (yaʼni bu taomni) hech qachon yemayman», — deb qoʻshdi. Allohga qasamki, biz qachon (taomdan) bir hovuch olsak, taom — ostidan — oʻsha hovuchdan koʻproq oʻsib chiqardi; to hamma toʻyguncha (yedi); va (shunda ham) ortib qolgan taom — dastlabki taomdan koʻproq edi. Abu Bakr — taom oʻsha (dastlabki) miqdorday yoki undan koʻproq ekanini — koʻrdi. U xotinini chaqirib: «Ey Bani Firosning singlisi!» — dedi. U: «Ey koʻzimning nuri! Taom — uch barobar koʻpaydi», — dedi. Abu Bakr undan yeya boshladi va: «U (yaʼni mening yemaslik qasamim) — shaytondan (gʻazab) edi», — dedi. U undan bir hovuch oldi va qolganini Paygʻambarga olib bordi. Bas, oʻsha taom Paygʻambar ﷺ ning oldida (qoldi). Biz bilan baʼzi odamlar oʻrtasida bir (sulh) ahdi bor edi; oʻsha ahd muddati tugaganda, u (zot) bizni — har biriga bir kishi boshchilik qiladigan — oʻn ikki guruhga boʻldi. Har bir boshliq qoʻl ostida qancha kishi boʻlganini Alloh biladi. Qisqasi, Paygʻambar ﷺ albatta har bir guruh bilan bir boshliq yubordi. Soʻng ularning hammasi oʻsha taomdan yedi.Абдурраҳмон ибн Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Суффа аҳли — камбағал одамлар эди. Пайғамбар ﷺ бир марта: «Кимда икки кишига етадиган таом бўлса, (улардан) учинчисини (ўзи билан) олиб кецин; ва кимда тўрт кишига етадиган (таом) бўлса, бешинчи ёки олтинчисини олиб кецин», — деди (ёки шунга ўхшаш нарса деди). Абу Бакр уч кишини олиб келди, Пайғамбар ﷺ эса ўнта (кишини) олди. Абу Бакр — ўзининг уч (кишилик) оила аъзоси (яъни мен, отам ва онам) билан (уйга келди) (Ривоятчи: Абдурраҳмон: «Хотиним ва — ҳам менинг уйим, ҳам Абу Бакрнинг уйига (хизмат қиладиган) умумий хизматкоримиз (билан)», — деб айтдими йўқми, деб шубҳа қилади). Абу Бакр кечки овқатини Пайғамбар ﷺ билан бирга еб, у ерда — хуфтон намозини ўқигунча — қолди. У (уйига) қайтиб, яна — Аллоҳнинг Расули ﷺ кечки овқатини егунча — (ўша ерда) қолди. Туннинг бир қисми ўтгандан кейин, у ўз уйига қайтди. Хотини унга: «Сени меҳмонларингдан нима тўсди (яъни нега улар билан бўлмадинг)?» — деди. У: «Уларга кечки овқат бердингми?» — деди. У (хотини): «Улар — сен келмагунингча — кечки овқатни (ейишни) рад этди. Уларга (таом) тақдим қилинди, лекин улар рад этди», — деди. Мен (Абдурраҳмон) яширинишга (кетдим) ва у: «Эй Ғунсар (яъни нодон)!» — деди; у Аллоҳдан менинг қулоқларим кесилишини сўраб (қарғаб), мени койиди. Сўнг у (меҳмонларга): «Марҳамат, енглар!» — деди ва: «Мен буни (яъни бу таомни) ҳеч қачон емайман», — деб қўшди. Аллоҳга қасамки, биз қачон (таомдан) бир ҳовуч олсак, таом — остидан — ўша ҳовучдан кўпроқ ўсиб чиқарди; то ҳамма тўйгунча (еди); ва (шунда ҳам) ортиб қолган таом — дастлабки таомдан кўпроқ эди. Абу Бакр — таом ўша (дастлабки) миқдордай ёки ундан кўпроқ эканини — кўрди. У хотинини чақириб: «Эй Бани Фироснинг синглиси!» — деди. У: «Эй кўзимнинг нури! Таом — уч баробар кўпайди», — деди. Абу Бакр ундан ея бошлади ва: «У (яъни менинг емаслик қасамим) — шайтондан (ғазаб) эди», — деди. У ундан бир ҳовуч олди ва қолганини Пайғамбарга олиб борди. Бас, ўша таом Пайғамбар ﷺ нинг олдида (қолди). Биз билан баъзи одамлар ўртасида бир (сулҳ) аҳди бор эди; ўша аҳд муддати тугаганда, у (зот) бизни — ҳар бирига бир киши бошчилик қиладиган — ўн икки гуруҳга бўлди. Ҳар бир бошлиқ қўл остида қанча киши бўлганини Аллоҳ билади. Қисқаси, Пайғамбар ﷺ албатта ҳар бир гуруҳ билан бир бошлиқ юборди. Сўнг уларнинг ҳаммаси ўша таомдан еди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، وَعَنْ يُونُسَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَصَابَ أَهْلَ الْمَدِينَةِ قَحْطٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَبَيْنَا هُوَ يَخْطُبُ يَوْمَ جُمُعَةٍ إِذْ قَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكَتِ الْكُرَاعُ، هَلَكَتِ الشَّاءُ، فَادْعُ اللَّهَ يَسْقِينَا، فَمَدَّ يَدَيْهِ وَدَعَا‏.‏ قَالَ أَنَسٌ وَإِنَّ السَّمَاءَ لَمِثْلُ الزُّجَاجَةِ فَهَاجَتْ رِيحٌ أَنْشَأَتْ سَحَابًا ثُمَّ اجْتَمَعَ، ثُمَّ أَرْسَلَتِ السَّمَاءُ عَزَالِيَهَا، فَخَرَجْنَا نَخُوضُ الْمَاءَ حَتَّى أَتَيْنَا مَنَازِلَنَا، فَلَمْ نَزَلْ نُمْطَرُ إِلَى الْجُمُعَةِ الأُخْرَى، فَقَامَ إِلَيْهِ ذَلِكَ الرَّجُلُ ـ أَوْ غَيْرُهُ ـ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، تَهَدَّمَتِ الْبُيُوتُ، فَادْعُ اللَّهَ يَحْبِسْهُ‏.‏ فَتَبَسَّمَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ حَوَالَيْنَا وَلاَ عَلَيْنَا ‏"‏‏.‏ فَنَظَرْتُ إِلَى السَّحَابِ تَصَدَّعَ حَوْلَ الْمَدِينَةِ كَأَنَّهُ إِكْلِيلٌ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasulining hayotligida bir marta Madina ahli qurgʻoqchilikdan aziyat chekdi. Bas, Paygʻambar juma kuni xutba qilayotganda, bir kishi (oʻrnidan) turib: «Yo Rasululloh! Otlar va qoʻylar halok boʻldi. Bizga yomgʻir (bilan) baraka berishini Allohdan soʻramaysizmi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ ikki qoʻlini koʻtarib, duo qildi. Oʻsha paytda osmon — shishadek tiniq edi. Birdan shamol esib, bulutlarni koʻtardi — ular toʻplandi va qattiq yomgʻir yogʻa boshladi. Biz (masjiddan) — oqayotgan suvni kechib — uylarimizga yetguncha chiqdik. Yomgʻir — keyingi jumagacha — yogʻishda davom etdi; oʻshanda oʻsha kishi yoki boshqa bir kishi (oʻrnidan) turib: «Yo Rasululloh! Uylar qulab tushdi; iltimos, yomgʻirni toʻxtatishini Allohdan soʻrang», — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ kulib: «Allohim! (Yomgʻir) atrofimizga (yogʻsin), ustimizga emas», — dedi. Men soʻng bulutlarga qaradim — ular ajralib, Madina atrofida bir toj (halqa) hosil qilayotgan edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расулининг ҳаётлигида бир марта Мадина аҳли қурғоқчиликдан азият чекди. Бас, Пайғамбар жума куни хутба қилаётганда, бир киши (ўрнидан) туриб: «Ё Расулуллоҳ! Отлар ва қўйлар ҳалок бўлди. Бизга ёмғир (билан) барака беришини Аллоҳдан сўрамайсизми?» — деди. Пайғамбар ﷺ икки қўлини кўтариб, дуо қилди. Ўша пайтда осмон — шишадек тиниқ эди. Бирдан шамол эсиб, булутларни кўтарди — улар тўпланди ва қаттиқ ёмғир ёға бошлади. Биз (масжиддан) — оқаётган сувни кечиб — уйларимизга етгунча чиқдик. Ёмғир — кейинги жумагача — ёғишда давом этди; ўшанда ўша киши ёки бошқа бир киши (ўрнидан) туриб: «Ё Расулуллоҳ! Уйлар қулаб тушди; илтимос, ёмғирни тўхтатишини Аллоҳдан сўранг», — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ кулиб: «Аллоҳим! (Ёмғир) атрофимизга (ёғсин), устимизга эмас», — деди. Мен сўнг булутларга қарадим — улар ажралиб, Мадина атрофида бир тож (ҳалқа) ҳосил қилаётган эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ أَبُو غَسَّانَ، حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ ـ وَاسْمُهُ عُمَرُ بْنُ الْعَلاَءِ أَخُو أَبِي عَمْرِو بْنِ الْعَلاَءِ ـ قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ إِلَى جِذْعٍ فَلَمَّا اتَّخَذَ الْمِنْبَرَ تَحَوَّلَ إِلَيْهِ، فَحَنَّ الْجِذْعُ فَأَتَاهُ فَمَسَحَ يَدَهُ عَلَيْهِ‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ الْحَمِيدِ أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا مُعَاذُ بْنُ الْعَلاَءِ، عَنْ نَافِعٍ، بِهَذَا‏.‏ وَرَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ عَنِ ابْنِ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ xutbalarini — bir xurmo daraxtining tanasi yonida turib — aytardi. U zot uchun minbar yasalganda, u (xurmo tanasi) oʻrniga minbardan foydalandi. Shunda (xurmo) tanasi yigʻlay boshladi va Paygʻambar ﷺ uning oldiga borib, qoʻlini uning ustidan yurgizdi (uning yigʻisini toʻxtatish uchun).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ хутбаларини — бир хурмо дарахтининг танаси ёнида туриб — айтарди. У зот учун минбар ясалганда, у (хурмо танаси) ўрнига минбардан фойдаланди. Шунда (хурмо) танаси йиғлай бошлади ва Пайғамбар ﷺ унинг олдига бориб, қўлини унинг устидан юргизди (унинг йиғисини тўхтатиш учун).

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُومُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِلَى شَجَرَةٍ أَوْ نَخْلَةٍ، فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ ـ أَوْ رَجُلٌ ـ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ نَجْعَلُ لَكَ مِنْبَرًا قَالَ ‏"‏ إِنْ شِئْتُمْ ‏"‏‏.‏ فَجَعَلُوا لَهُ مِنْبَرًا، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ دُفِعَ إِلَى الْمِنْبَرِ، فَصَاحَتِ النَّخْلَةُ صِيَاحَ الصَّبِيِّ، ثُمَّ نَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَضَمَّهُ إِلَيْهِ تَئِنُّ أَنِينَ الصَّبِيِّ، الَّذِي يُسَكَّنُ، قَالَ ‏"‏ كَانَتْ تَبْكِي عَلَى مَا كَانَتْ تَسْمَعُ مِنَ الذِّكْرِ عِنْدَهَا ‏"‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ juma kuni — bir daraxt yoki xurmo (tanasi) yonida turardi. Soʻng bir ansoriy ayol yoki erkak: «Yo Rasululloh! Sizga minbar yasaylikmi?» — dedi. U zot: «Xohlasangiz (yasanglar)», — deb javob berdi. Bas, ular u zot uchun minbar yasadi va juma kuni boʻlganda, u minbarga (xutba aytish uchun) yoʻl oldi. Shunda xurmo (tanasi) — bola kabi — yigʻladi! Paygʻambar ﷺ (minbardan) tushib, uni quchoqladi — u esa — tinchitilayotgan bola kabi — inqirashda davom etardi. Paygʻambar ﷺ: «U — yonida eshitadigan diniy ilmni (yoʻqotgani) uchun yigʻlardi», — dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ жума куни — бир дарахт ёки хурмо (танаси) ёнида турарди. Сўнг бир ансорий аёл ёки эркак: «Ё Расулуллоҳ! Сизга минбар ясайликми?» — деди. У зот: «Хоҳласангиз (ясанглар)», — деб жавоб берди. Бас, улар у зот учун минбар ясади ва жума куни бўлганда, у минбарга (хутба айтиш учун) йўл олди. Шунда хурмо (танаси) — бола каби — йиғлади! Пайғамбар ﷺ (минбардан) тушиб, уни қучоқлади — у эса — тинчитилаётган бола каби — инқирашда давом этарди. Пайғамбар ﷺ: «У — ёнида эшитадиган диний илмни (йўқотгани) учун йиғларди», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي حَفْصُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ كَانَ الْمَسْجِدُ مَسْقُوفًا عَلَى جُذُوعٍ مِنْ نَخْلٍ فَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا خَطَبَ يَقُومُ إِلَى جِذْعٍ مِنْهَا، فَلَمَّا صُنِعَ لَهُ الْمِنْبَرُ، وَكَانَ عَلَيْهِ فَسَمِعْنَا لِذَلِكَ الْجِذْعِ صَوْتًا كَصَوْتِ الْعِشَارِ، حَتَّى جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَيْهَا فَسَكَنَتْ‏.‏

Anas ibn Molik (Jobir ibn Abdullohdan) rivoyat qiladi: U Jobir ibn Abdullohning shunday deganini eshitdi: «Masjidning tomi — ustun vazifasini bajaruvchi xurmo tanalari ustiga qurilgan edi. Paygʻambar ﷺ xutba aytganda, oʻsha tanalardan biri yonida turardi — to u zot uchun minbar yasalguncha; (keyin) u (zot) oʻrniga undan (minbardan) foydalandi. Soʻng biz — xurmo tanasining homilador urgʻochi tuyaning ovozidek bir ovoz chiqarayotganini — eshitdik; to Paygʻambar ﷺ uning oldiga kelib, qoʻlini uning ustiga qoʻyguncha; soʻng u tinchidi».Анас ибн Молик (Жобир ибн Абдуллоҳдан) ривоят қилади: У Жобир ибн Абдуллоҳнинг шундай деганини эшитди: «Масжиднинг томи — устун вазифасини бажарувчи хурмо таналари устига қурилган эди. Пайғамбар ﷺ хутба айтганда, ўша таналардан бири ёнида турарди — то у зот учун минбар ясалгунча; (кейин) у (зот) ўрнига ундан (минбардан) фойдаланди. Сўнг биз — хурмо танасининг ҳомиладор урғочи туянинг овозидек бир овоз чиқараётганини — эшитдик; то Пайғамбар ﷺ унинг олдига келиб, қўлини унинг устига қўйгунча; сўнг у тинчиди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ،‏.‏ حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يُحَدِّثُ عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْفِتْنَةِ فَقَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا أَحْفَظُ كَمَا قَالَ‏.‏ قَالَ هَاتِ إِنَّكَ لَجَرِيءٌ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَجَارِهِ تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصَّدَقَةُ وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ‏"‏‏.‏ قَالَ لَيْسَتْ هَذِهِ، وَلَكِنِ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْرِ‏.‏ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لاَ بَأْسَ عَلَيْكَ مِنْهَا، إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا‏.‏ قَالَ يُفْتَحُ الْبَابُ أَوْ يُكْسَرُ قَالَ لاَ بَلْ يُكْسَرُ‏.‏ قَالَ ذَاكَ أَحْرَى أَنْ لاَ يُغْلَقَ‏.‏ قُلْنَا عَلِمَ الْبَابَ قَالَ نَعَمْ، كَمَا أَنَّ دُونَ غَدٍ اللَّيْلَةَ، إِنِّي حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ‏.‏ فَهِبْنَا أَنْ نَسْأَلَهُ، وَأَمَرْنَا مَسْرُوقًا، فَسَأَلَهُ فَقَالَ مَنِ الْبَابُ قَالَ عُمَرُ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Umar ibn Xattob: «Sizlardan kim Allohning Rasuli ﷺ ning fitnalar haqidagi soʻzini eslaydi?» — dedi. Huzayfa: «Men u zot aytgan (gap)ni aniq eslayman», — deb javob berdi. Umar: «(Bizga) ayt — sen, haqiqatan, jasur kishisan!» — dedi. Huzayfa: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Kishining — oilasi, mol-mulki va qoʻshnilariga (boʻlgan munosabati)dagi fitnalari (yaʼni xato-gunohlari) — uning namozi, sadaqasi va yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytarishi bilan kafforat (yuvilishi) boʻladi›, — dedi», — dedi. Umar: «Men bu fitnalarni (nazarda tutmayapman), balki — dengiz toʻlqinlaridek koʻtarilib-pasayib turadigan fitnalarni (nazarda tutyapman)», — dedi. Huzayfa: «Ey moʻminlar amiri! Sen u (fitnalar)dan qoʻrqmasliging (kerak) — chunki sen bilan ular oʻrtasida yopiq bir eshik bor», — deb javob berdi. Umar: «Oʻsha eshik ochiladimi yoki sindiriladimi?» — deb soʻradi. Huzayfa: «Yoʻq, u sindiriladi», — deb javob berdi. Umar: «Unday boʻlsa, ehtimol, oʻsha eshik boshqa hech qachon yopilmaydi», — dedi. Keyinroq odamlar Huzayfadan: «Umar oʻsha eshik nimani anglatishini bilarmidi?» — deb soʻradi. U: «Ha, Umar buni — har kim ertangi tongdan oldin kecha boʻlishini bilganidek — bilardi. Men Umarga sahih (ishonchli) bir rivoyatni aytdim, yolgʻon emas», — dedi. Biz Huzayfadan (eshik haqida) soʻrashga botina olmadik; shu sabab biz Masruqdan soʻrashni iltimos qildik. U (Masruq) undan: «Eshik nimani anglatadi?» — deb soʻradi. U: «Umar(ning oʻzi)», — deb javob berdi.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Умар ибн Хаттоб: «Сизлардан ким Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг фитналар ҳақидаги сўзини эслайди?» — деди. Ҳузайфа: «Мен у зот айтган (гап)ни аниқ эслайман», — деб жавоб берди. Умар: «(Бизга) айт — сен, ҳақиқатан, жасур кишисан!» — деди. Ҳузайфа: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Кишининг — оиласи, мол-мулки ва қўшниларига (бўлган муносабати)даги фитналари (яъни хато-гуноҳлари) — унинг намози, садақаси ва яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтариши билан каффорат (ювилиши) бўлади›, — деди», — деди. Умар: «Мен бу фитналарни (назарда тутмаяпман), балки — денгиз тўлқинларидек кўтарилиб-пасайиб турадиган фитналарни (назарда тутяпман)», — деди. Ҳузайфа: «Эй мўминлар амири! Сен у (фитналар)дан қўрқмаслигинг (керак) — чунки сен билан улар ўртасида ёпиқ бир эшик бор», — деб жавоб берди. Умар: «Ўша эшик очиладими ёки синдириладими?» — деб сўради. Ҳузайфа: «Йўқ, у синдирилади», — деб жавоб берди. Умар: «Ундай бўлса, эҳтимол, ўша эшик бошқа ҳеч қачон ёпилмайди», — деди. Кейинроқ одамлар Ҳузайфадан: «Умар ўша эшик нимани англатишини билармиди?» — деб сўради. У: «Ҳа, Умар буни — ҳар ким эртанги тонгдан олдин кеча бўлишини билганидек — биларди. Мен Умарга саҳиҳ (ишончли) бир ривоятни айтдим, ёлғон эмас», — деди. Биз Ҳузайфадан (эшик ҳақида) сўрашга ботина олмадик; шу сабаб биз Масруқдан сўрашни илтимос қилдик. У (Масруқ) ундан: «Эшик нимани англатади?» — деб сўради. У: «Умар(нинг ўзи)», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا نِعَالُهُمُ الشَّعَرُ، وَحَتَّى تُقَاتِلُوا التُّرْكَ، صِغَارَ الأَعْيُنِ، حُمْرَ الْوُجُوهِ، ذُلْفَ الأُنُوفِ كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ ‏"‏‏.‏ "«وَتَجِدُونَ مِنْ خَيْرِ النَّاسِ أَشَدَّهُمْ كَرَاهِيَةً لِهَذَا الأَمْرِ، حَتَّى يَقَعَ فِيهِ، وَالنَّاسُ مَعَادِنُ، خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الإِسْلاَمِ." "وَلَيَأْتِيَنَّ عَلَى أَحَدِكُمْ زَمَانٌ لأَنْ يَرَانِي أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يَكُونَ لَهُ مِثْلُ أَهْلِهِ وَمَالِهِ."

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlar — tukli (junli) poyabzal kiyadigan bir qavm bilan jang qilmaguningizcha va — koʻzlari kichik, yuzlari qizil, burunlari yapaloq, yuzlari yapaloq qalqonga oʻxshagan — turklar bilan jang qilmaguningizcha, Qiyomat qoyim boʻlmaydi. Va sizlar koʻrasizki, eng yaxshi odamlar — (hukmronlik) masʼuliyatini eng koʻp yomon koʻradiganlardir — to ular hukmron qilib tanlanguncha. Odamlar har xil tabiatdadir: johiliyat davrida eng yaxshi boʻlganlar — Islomda (ham) eng yaxshidir. Shunday bir zamon keladiki, sizlardan biringiz — oilasi va mol-mulki ikki barobar koʻpaytirilishidan koʻra — meni koʻrishni (yaʼni men bilan birga boʻlishni) afzal koʻradi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлар — тукли (жунли) поябзал киядиган бир қавм билан жанг қилмагунингизча ва — кўзлари кичик, юзлари қизил, бурунлари япалоқ, юзлари япалоқ қалқонга ўхшаган — турклар билан жанг қилмагунингизча, Қиёмат қойим бўлмайди. Ва сизлар кўрасизки, энг яхши одамлар — (ҳукмронлик) масъулиятини энг кўп ёмон кўрадиганлардир — то улар ҳукмрон қилиб танлангунча. Одамлар ҳар хил табиатдадир: жоҳилият даврида энг яхши бўлганлар — Исломда (ҳам) энг яхшидир. Шундай бир замон келадики, сизлардан бирингиз — оиласи ва мол-мулки икки баробар кўпайтирилишидан кўра — мени кўришни (яъни мен билан бирга бўлишни) афзал кўради», — деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا خُوزًا وَكَرْمَانَ مِنَ الأَعَاجِمِ، حُمْرَ الْوُجُوهِ، فُطْسَ الأُنُوفِ، صِغَارَ الأَعْيُنِ، وُجُوهُهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ، نِعَالُهُمُ الشَّعَرُ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ غَيْرُهُ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlar — ajamlar (yaʼni gʻayriarablar)dan boʻlgan Xuz va Kirmon (qavmlari) bilan jang qilmaguningizcha, Qiyomat qoyim boʻlmaydi. Ular — qizil yuzli, yapaloq burunli, kichik koʻzli boʻladi; ularning yuzlari — yapaloq qalqonga oʻxshaydi va poyabzallari — tukdan (junli) boʻladi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлар — ажамлар (яъни ғайриараблар)дан бўлган Хуз ва Кирмон (қавмлари) билан жанг қилмагунингизча, Қиёмат қойим бўлмайди. Улар — қизил юзли, япалоқ бурунли, кичик кўзли бўлади; уларнинг юзлари — япалоқ қалқонга ўхшайди ва поябзаллари — тукдан (жунли) бўлади», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ قَالَ إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنِي قَيْسٌ، قَالَ أَتَيْنَا أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ صَحِبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَ سِنِينَ لَمْ أَكُنْ فِي سِنِيَّ أَحْرَصَ عَلَى أَنْ أَعِيَ الْحَدِيثَ مِنِّي فِيهِنَّ سَمِعْتُهُ يَقُولُ وَقَالَ هَكَذَا بِيَدِهِ ‏"‏ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نِعَالُهُمُ الشَّعَرُ، وَهُوَ هَذَا الْبَارِزُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً وَهُمْ أَهْلُ الْبَازَرِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning suhbatidan uch yil bahramand boʻldim va umrimning boshqa yillarida — men oʻsha uch yildagidek — (Paygʻambarning) hadislarini tushunishga shu qadar berilgan emasdim. Men u zotning — qoʻli bilan mana shu tarzda ishora qilib — shunday deganini eshitdim: «Qiyomatdan oldin sizlar — tukli (junli) poyabzal kiyadigan va al-Bazirda yashaydigan — odamlar bilan jang qilasiz» (Rivoyatchi Sufyon bir marta: «Va ular — al-Bazir ahlidir», — dedi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг суҳбатидан уч йил баҳраманд бўлдим ва умримнинг бошқа йилларида — мен ўша уч йилдагидек — (Пайғамбарнинг) ҳадисларини тушунишга шу қадар берилган эмасдим. Мен у зотнинг — қўли билан мана шу тарзда ишора қилиб — шундай деганини эшитдим: «Қиёматдан олдин сизлар — тукли (жунли) поябзал киядиган ва ал-Базирда яшайдиган — одамлар билан жанг қиласиз» (Ривоятчи Суфён бир марта: «Ва улар — ал-Базир аҳлидир», — деди).

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، سَمِعْتُ الْحَسَنَ، يَقُولُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ تَغْلِبَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ تُقَاتِلُونَ قَوْمًا يَنْتَعِلُونَ الشَّعَرَ، وَتُقَاتِلُونَ قَوْمًا كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ ‏"‏‏.‏

Umar ibn Tagʻlib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Qiyomatga yaqin sizlar — tukli (junli) poyabzal kiyadigan odamlar bilan jang qilasiz; va sizlar — qalqonga oʻxshagan yapaloq yuzli odamlar bilan (ham) jang qilasiz».Умар ибн Тағлиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Қиёматга яқин сизлар — тукли (жунли) поябзал киядиган одамлар билан жанг қиласиз; ва сизлар — қалқонга ўхшаган япалоқ юзли одамлар билан (ҳам) жанг қиласиз».

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ تُقَاتِلُكُمُ الْيَهُودُ فَتُسَلَّطُونَ عَلَيْهِمْ ثُمَّ يَقُولُ الْحَجَرُ يَا مُسْلِمُ، هَذَا يَهُودِيٌّ وَرَائِي فَاقْتُلْهُ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Yahudiylar sizlar bilan jang qiladi va sizlarga ular ustidan gʻalaba beriladi — shu darajadaki, bir tosh: ‹Ey musulmon! Mening orqamda bir yahudiy bor; uni oʻldir!› — deydi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Яҳудийлар сизлар билан жанг қилади ва сизларга улар устидан ғалаба берилади — шу даражадаки, бир тош: ‹Эй мусулмон! Менинг орқамда бир яҳудий бор; уни ўлдир!› — дейди».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَغْزُونَ، فَيُقَالُ فِيكُمْ مَنْ صَحِبَ الرَّسُولَ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُونَ نَعَمْ‏.‏ فَيُفْتَحُ عَلَيْهِمْ، ثُمَّ يَغْزُونَ فَيُقَالُ لَهُمْ هَلْ فِيكُمْ مَنْ صَحِبَ مَنْ صَحِبَ الرَّسُولَ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُونَ نَعَمْ‏.‏ فَيُفْتَحُ لَهُمْ ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Shunday bir zamon keladiki, odamlar (Alloh yoʻlida) jihod qiladi va: ‹Sizlar orasida Allohning Rasuli suhbatidan bahramand boʻlgan (kishi) bormi?› — deb soʻraladi. Ular: ‹Ha›, — deydi. Soʻng ularga gʻalaba ato etiladi. Ular yana jihod qiladi va: ‹Sizlar orasida Allohning Rasuli ﷺ sahobalarining suhbatidan bahramand boʻlgan (kishi) bormi?› — deb soʻraladi. Ular: ‹Ha›, — deydi. Soʻng ularga (yana) gʻalaba ato etiladi», — dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Шундай бир замон келадики, одамлар (Аллоҳ йўлида) жиҳод қилади ва: ‹Сизлар орасида Аллоҳнинг Расули суҳбатидан баҳраманд бўлган (киши) борми?› — деб сўралади. Улар: ‹Ҳа›, — дейди. Сўнг уларга ғалаба ато этилади. Улар яна жиҳод қилади ва: ‹Сизлар орасида Аллоҳнинг Расули ﷺ саҳобаларининг суҳбатидан баҳраманд бўлган (киши) борми?› — деб сўралади. Улар: ‹Ҳа›, — дейди. Сўнг уларга (яна) ғалаба ато этилади», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْحَكَمِ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، أَخْبَرَنَا سَعْدٌ الطَّائِيُّ، أَخْبَرَنَا مُحِلُّ بْنُ خَلِيفَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ بَيْنَا أَنَا عِنْدَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم إِذْ أَتَاهُ رَجُلٌ فَشَكَا إِلَيْهِ الْفَاقَةَ، ثُمَّ أَتَاهُ آخَرُ، فَشَكَا قَطْعَ السَّبِيلِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَدِيُّ هَلْ رَأَيْتَ الْحِيرَةَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لَمْ أَرَهَا وَقَدْ أُنْبِئْتُ عَنْهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنْ طَالَتْ بِكَ حَيَاةٌ لَتَرَيَنَّ الظَّعِينَةَ تَرْتَحِلُ مِنَ الْحِيرَةِ، حَتَّى تَطُوفَ بِالْكَعْبَةِ، لاَ تَخَافُ أَحَدًا إِلاَّ اللَّهَ ‏"‏ ـ قُلْتُ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَ نَفْسِي فَأَيْنَ دُعَّارُ طَيِّئٍ الَّذِينَ قَدْ سَعَّرُوا الْبِلاَدَ ‏"‏ وَلَئِنْ طَالَتْ بِكَ حَيَاةٌ لَتُفْتَحَنَّ كُنُوزُ كِسْرَى ‏"‏‏.‏ قُلْتُ كِسْرَى بْنِ هُرْمُزَ قَالَ ‏"‏ كِسْرَى بْنِ هُرْمُزَ، وَلَئِنْ طَالَتْ بِكَ حَيَاةٌ، لَتَرَيَنَّ الرَّجُلَ يُخْرِجُ مِلْءَ كَفِّهِ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ فِضَّةٍ، يَطْلُبُ مَنْ يَقْبَلُهُ مِنْهُ، فَلاَ يَجِدُ أَحَدًا يَقْبَلُهُ مِنْهُ، وَلَيَلْقَيَنَّ اللَّهَ أَحَدُكُمْ يَوْمَ يَلْقَاهُ، وَلَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تُرْجُمَانٌ يُتَرْجِمُ لَهُ‏.‏ فَيَقُولَنَّ أَلَمْ أَبْعَثْ إِلَيْكَ رَسُولاً فَيُبَلِّغَكَ فَيَقُولُ بَلَى‏.‏ فَيَقُولُ أَلَمْ أُعْطِكَ مَالاً وَأُفْضِلْ عَلَيْكَ فَيَقُولُ بَلَى‏.‏ فَيَنْظُرُ عَنْ يَمِينِهِ فَلاَ يَرَى إِلاَّ جَهَنَّمَ، وَيَنْظُرُ عَنْ يَسَارِهِ فَلاَ يَرَى إِلاَّ جَهَنَّمَ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَدِيٌّ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقَّةِ تَمْرَةٍ، فَمَنْ لَمْ يَجِدْ شِقَّةَ تَمْرَةٍ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَدِيٌّ فَرَأَيْتُ الظَّعِينَةَ تَرْتَحِلُ مِنَ الْحِيرَةِ حَتَّى تَطُوفَ بِالْكَعْبَةِ، لاَ تَخَافُ إِلاَّ اللَّهَ، وَكُنْتُ فِيمَنِ افْتَتَحَ كُنُوزَ كِسْرَى بْنِ هُرْمُزَ، وَلَئِنْ طَالَتْ بِكُمْ حَيَاةٌ لَتَرَوُنَّ مَا قَالَ النَّبِيُّ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُخْرِجُ مِلْءَ كَفِّهِ ‏"‏‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambarning shahrida (Madinada) ekanimda, bir kishi kelib, unga (Paygʻambarga) qashshoqlik va kambagʻalligidan shikoyat qildi. Soʻng boshqa bir kishi kelib, (yoʻltoʻsarlar tomonidan) talanganidan shikoyat qildi. Paygʻambar: «Ey Adiy! Sen Hiyraga borganmisan?» — dedi. Men: «Men u yerga bormaganman, lekin men u haqda eshitganman», — dedim. U: «Agar uzoq umr koʻrsang, sen, albatta, koʻrasanki, Hiyradan kelayotgan — kajavadagi bir ayol — (Makkaga bemalol yetib) Kaʼbani tavof qiladi — Allohdan boshqa hech kimdan qoʻrqmasdan», — dedi. Men oʻzimga oʻzim: «Yurt boʻylab yovuzlik tarqatgan Tay qabilasi yoʻltoʻsarlari (qaroqchilari) nima boʻladi?» — dedim. Paygʻambar ﷺ yana: «Agar uzoq umr koʻrsang, Kisro xazinalari ochiladi (va oʻlja qilib olinadi)», — dedi. Men: «Hurmuzning oʻgʻli Kisronimi?» — deb soʻradim. U: «Hurmuzning oʻgʻli Kisro; va agar uzoq umr koʻrsang, sen koʻrasanki, bir kishi — bir hovuch oltin yoki kumush koʻtarib, uni undan qabul qiladigan kishini qidirib chiqadi, lekin uni qabul qiladigan birovni topa olmaydi. Va sizlardan har biri Allohga roʻbaroʻ boʻlganda, U bilan — oʻzi va Alloh oʻrtasida tarjima qiladigan tarjimon (hojati) boʻlmasdan — uchrashadi; va Alloh unga: ‹Men senga (din) oʻrgatish uchun bir elchi yubormaganmidim?› — deydi. U: ‹Ha›, — deydi. Alloh: ‹Men senga mol-davlat bermaganmidim va senga (turli) neʼmatlar (inʼom) qilmaganmidim?› — deydi. U: ‹Ha›, — deydi. Soʻng u oʻng tomoniga qaraydi va doʻzaxdan boshqa hech narsa koʻrmaydi; chap tomoniga qaraydi va doʻzaxdan boshqa hech narsa koʻrmaydi», — dedi. Adiy yana: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Oʻzlaringizni doʻzax (oloviga)dan — yarim xurmo (sadaqa qilish) bilan boʻlsa ham — saqlanglar; va agar yarim xurmo (ham) topa olmasangiz, yaxshi, yoqimli soʻz bilan (boʻlsa ham, saqlanglar)›», — dedi. Adiy qoʻshdi: «(Keyinroq) men — Hiyradan kelayotgan kajavadagi bir ayolni — to u Kaʼbani tavof qilguncha — koʻrdim; u Allohdan boshqa hech kimdan qoʻrqmasdi. Va men — Hurmuzning oʻgʻli Kisro xazinalarini ochganlardan (biri) — edim. Agar uzoq umr koʻrsangiz, sizlar — Paygʻambar Abulqosim aytgan (narsa)ni: ‹Bir kishi bir hovuch oltin (koʻtarib) chiqadi...› (degani)ni — koʻrasiz», — dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбарнинг шаҳрида (Мадинада) эканимда, бир киши келиб, унга (Пайғамбарга) қашшоқлик ва камбағаллигидан шикоят қилди. Сўнг бошқа бир киши келиб, (йўлтўсарлар томонидан) таланганидан шикоят қилди. Пайғамбар: «Эй Адий! Сен Ҳийрага борганмисан?» — деди. Мен: «Мен у ерга бормаганман, лекин мен у ҳақда эшитганман», — дедим. У: «Агар узоқ умр кўрсанг, сен, албатта, кўрасанки, Ҳийрадан келаётган — кажавадаги бир аёл — (Маккага бемалол етиб) Каъбани тавоф қилади — Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан қўрқмасдан», — деди. Мен ўзимга ўзим: «Юрт бўйлаб ёвузлик тарқатган Тай қабиласи йўлтўсарлари (қароқчилари) нима бўлади?» — дедим. Пайғамбар ﷺ яна: «Агар узоқ умр кўрсанг, Кисро хазиналари очилади (ва ўлжа қилиб олинади)», — деди. Мен: «Ҳурмузнинг ўғли Кисроними?» — деб сўрадим. У: «Ҳурмузнинг ўғли Кисро; ва агар узоқ умр кўрсанг, сен кўрасанки, бир киши — бир ҳовуч олтин ёки кумуш кўтариб, уни ундан қабул қиладиган кишини қидириб чиқади, лекин уни қабул қиладиган бировни топа олмайди. Ва сизлардан ҳар бири Аллоҳга рўбарў бўлганда, У билан — ўзи ва Аллоҳ ўртасида таржима қиладиган таржимон (ҳожати) бўлмасдан — учрашади; ва Аллоҳ унга: ‹Мен сенга (дин) ўргатиш учун бир элчи юбормаганмидим?› — дейди. У: ‹Ҳа›, — дейди. Аллоҳ: ‹Мен сенга мол-давлат бермаганмидим ва сенга (турли) неъматлар (инъом) қилмаганмидим?› — дейди. У: ‹Ҳа›, — дейди. Сўнг у ўнг томонига қарайди ва дўзахдан бошқа ҳеч нарса кўрмайди; чап томонига қарайди ва дўзахдан бошқа ҳеч нарса кўрмайди», — деди. Адий яна: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Ўзларингизни дўзах (оловига)дан — ярим хурмо (садақа қилиш) билан бўлса ҳам — сақланглар; ва агар ярим хурмо (ҳам) топа олмасангиз, яхши, ёқимли сўз билан (бўлса ҳам, сақланглар)›», — деди. Адий қўшди: «(Кейинроқ) мен — Ҳийрадан келаётган кажавадаги бир аёлни — то у Каъбани тавоф қилгунча — кўрдим; у Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан қўрқмасди. Ва мен — Ҳурмузнинг ўғли Кисро хазиналарини очганлардан (бири) — эдим. Агар узоқ умр кўрсангиз, сизлар — Пайғамбар Абулқосим айтган (нарса)ни: ‹Бир киши бир ҳовуч олтин (кўтариб) чиқади...› (дегани)ни — кўрасиз», — деди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَخْبَرَنَا سَعْدَانُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُجَاهِدٍ، حَدَّثَنَا مُحِلُّ بْنُ خَلِيفَةَ، سَمِعْتُ عَدِيًّا، كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Adiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: yuqoridagidek (rivoyat qilinadi).Адий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: юқоридагидек (ривоят қилинади).

حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ شُرَحْبِيلَ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يَوْمًا فَصَلَّى عَلَى أَهْلِ أُحُدٍ صَلاَتَهُ عَلَى الْمَيِّتِ، ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمِنْبَرِ، فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي فَرَطُكُمْ، وَأَنَا شَهِيدٌ عَلَيْكُمْ، إِنِّي وَاللَّهِ لأَنْظُرُ إِلَى حَوْضِي الآنَ، وَإِنِّي قَدْ أُعْطِيتُ خَزَائِنَ مَفَاتِيحِ الأَرْضِ، وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَخَافُ بَعْدِي أَنْ تُشْرِكُوا، وَلَكِنْ أَخَافُ أَنْ تَنَافَسُوا فِيهَا ‏"‏‏.‏

Uqba ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ (tashqariga) chiqib, Uhud shahidlari uchun janoza namozini oʻqidi va minbarga (yoʻl) olib: «Men sizlarning oldinda boruvchingiz (salafingiz) va sizlar ustidan guvoh boʻlaman; va men hozir, haqiqatan, oʻzimning muqaddas Havzimga qarab turibman; va shubhasiz, menga dunyo xazinalarining kalitlari berildi. Allohga qasamki, men — sizlar Allohga (boshqalarni) sherik qilib ibodat qilishingizdan qoʻrqmayman; lekin men — sizlar dunyo (boyliklari) uchun bir-biringizga hasad qilib, bir-biringiz bilan jang qilishingizdan qoʻrqaman», — dedi.Уқба ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ (ташқарига) чиқиб, Уҳуд шаҳидлари учун жаноза намозини ўқиди ва минбарга (йўл) олиб: «Мен сизларнинг олдинда борувчингиз (салафингиз) ва сизлар устидан гувоҳ бўламан; ва мен ҳозир, ҳақиқатан, ўзимнинг муқаддас Ҳавзимга қараб турибман; ва шубҳасиз, менга дунё хазиналарининг калитлари берилди. Аллоҳга қасамки, мен — сизлар Аллоҳга (бошқаларни) шерик қилиб ибодат қилишингиздан қўрқмайман; лекин мен — сизлар дунё (бойликлари) учун бир-бирингизга ҳасад қилиб, бир-бирингиз билан жанг қилишингиздан қўрқаман», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ أُسَامَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَشْرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى أُطُمٍ مِنَ الآطَامِ، فَقَالَ ‏"‏ هَلْ تَرَوْنَ مَا أَرَى إِنِّي أَرَى الْفِتَنَ تَقَعُ خِلاَلَ بُيُوتِكُمْ مَوَاقِعَ الْقَطْرِ ‏"‏‏.‏

Usoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ (Madinaning) baland binolaridan biriga chiqib: «Sizlar men koʻrayotgan (narsa)ni koʻryapsizmi? Men fitnalar — sizlarning uylaringiz orasiga yomgʻir tomchilaridek yogʻilayotganini — koʻryapman», — dedi.Усома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ (Мадинанинг) баланд биноларидан бирига чиқиб: «Сизлар мен кўраётган (нарса)ни кўряпсизми? Мен фитналар — сизларнинг уйларингиз орасига ёмғир томчиларидек ёғилаётганини — кўряпман», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ زَيْنَبَ ابْنَةَ أَبِي سَلَمَةَ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ بِنْتَ أَبِي سُفْيَانَ حَدَّثَتْهَا عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا فَزِعًا يَقُولُ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَيْلٌ لِلْعَرَبِ مِنْ شَرٍّ قَدِ اقْتَرَبَ، فُتِحَ الْيَوْمَ مِنْ رَدْمِ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مِثْلُ هَذَا ‏"‏‏.‏ وَحَلَّقَ بِإِصْبَعِهِ وَبِالَّتِي تَلِيهَا، فَقَالَتْ زَيْنَبُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَهْلِكُ وَفِينَا الصَّالِحُونَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ، إِذَا كَثُرَ الْخَبَثُ ‏"‏‏.‏

Zaynab bint Jahsh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uning oldiga qoʻrqqan holatda kelib: «Allohdan boshqa ibodatga sazovor zot yoʻq! Yaqinlashib kelgan yovuzlik sababli arablar holiga voy! Bugun Yaʼjuj va Maʼjuj devorida — mana shunday — bir teshik ochildi», — dedi va ikki barmogʻi bilan ishora qilib, doira (halqa) yasadi. Zaynab: «Men: ‹Yo Rasululloh! Bizning oramizda solih kishilar boʻla turib, biz halok boʻlamizmi?› — dedim. U: ‹Ha, agar yovuzlik koʻpaysa›, — dedi», — dedi.Зайнаб бинт Жаҳш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ унинг олдига қўрққан ҳолатда келиб: «Аллоҳдан бошқа ибодатга сазовор зот йўқ! Яқинлашиб келган ёвузлик сабабли араблар ҳолига вой! Бугун Яъжуж ва Маъжуж деворида — мана шундай — бир тешик очилди», — деди ва икки бармоғи билан ишора қилиб, доира (ҳалқа) ясади. Зайнаб: «Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Бизнинг орамизда солиҳ кишилар бўла туриб, биз ҳалок бўламизми?› — дедим. У: ‹Ҳа, агар ёвузлик кўпайса›, — деди», — деди.

وَعَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَتْنِي هِنْدُ بِنْتُ الْحَارِثِ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ، قَالَتِ اسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ، مَاذَا أُنْزِلَ مِنَ الْخَزَائِنِ وَمَاذَا أُنْزِلَ مِنَ الْفِتَنِ ‏"‏‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uygʻonib: «Subhanalloh! Qanchadan-qancha xazinalar (neʼmatlar) nozil qilindi va qanchadan-qancha fitnalar nozil qilindi!» — dedi.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уйғониб: «Субҳаналлоҳ! Қанчадан-қанча хазиналар (неъматлар) нозил қилинди ва қанчадан-қанча фитналар нозил қилинди!» — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ الْمَاجِشُونِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ لِي إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ، وَتَتَّخِذُهَا، فَأَصْلِحْهَا وَأَصْلِحْ رُعَامَهَا، فَإِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ تَكُونُ الْغَنَمُ فِيهِ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ، يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ ـ أَوْ سَعَفَ الْجِبَالِ ـ فِي مَوَاقِعِ الْقَطْرِ، يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنَ الْفِتَنِ ‏"‏‏.‏

Saʼsaa (Abu Said al-Xudriydan) rivoyat qiladi: Abu Said al-Xudriy menga: «Men sezdimki, sen qoʻylarni yaxshi koʻrasan va ularni boqasan; bas, ularni va ularning yemini yaxshi parvarish qil — chunki men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Odamlarga shunday bir zamon keladiki, musulmonning eng yaxshi mol-mulki — qoʻy boʻladi; u uni — togʻ choʻqqilariga va yomgʻir tushadigan joylarga — olib chiqadi; oʻz dinini fitnalardan saqlash uchun (din)i bilan (oʻsha joylarga) qochadi›», — dedi.Саъсаа (Абу Саид ал-Худрийдан) ривоят қилади: Абу Саид ал-Худрий менга: «Мен сездимки, сен қўйларни яхши кўрасан ва уларни боқасан; бас, уларни ва уларнинг емини яхши парвариш қил — чунки мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Одамларга шундай бир замон келадики, мусулмоннинг энг яхши мол-мулки — қўй бўлади; у уни — тоғ чўққиларига ва ёмғир тушадиган жойларга — олиб чиқади; ўз динини фитналардан сақлаш учун (дин)и билан (ўша жойларга) қочади›», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ الأُوَيْسِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سَتَكُونُ فِتَنٌ، الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْقَائِمِ، وَالْقَائِمُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْمَاشِي، وَالْمَاشِي فِيهَا خَيْرٌ مِنَ السَّاعِي، وَمَنْ يُشْرِفْ لَهَا تَسْتَشْرِفْهُ، وَمَنْ وَجَدَ مَلْجَأً أَوْ مَعَاذًا فَلْيَعُذْ بِهِ ‏"‏‏.‏ وَعَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُطِيعِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ نَوْفَلِ بْنِ مُعَاوِيَةَ،، مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ هَذَا، إِلاَّ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، يَزِيدُ ‏"‏ مِنَ الصَّلاَةِ صَلاَةٌ مَنْ فَاتَتْهُ فَكَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «(Shunday) fitnalar (boʻladi)ki, (oʻsha paytda) oʻtirgan kishi — turgandan yaxshiroq, turgan — yurgandan yaxshiroq va yurgan — yugurgandan yaxshiroq boʻladi. Kim oʻsha fitnalarga tomon qarasa (yaʼni unga aralashsa), ular uni egallaydi (qamrab oladi); va kim panoh yoki boshpana topsa, unga panoh tortsin», — dedi (Xuddi shu rivoyat Abu Bakrdan (ham) — quyidagi qoʻshimcha bilan — rivoyat qilingan: «(Paygʻambar ﷺ:) ‹Namozlar orasida shunday bir namoz borki, uni qoldirish — kishiga oilasi va mol-mulkini yoʻqotgandek (ogʻir) boʻladi›, — dedi»).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «(Шундай) фитналар (бўлади)ки, (ўша пайтда) ўтирган киши — тургандан яхшироқ, турган — юргандан яхшироқ ва юрган — югургандан яхшироқ бўлади. Ким ўша фитналарга томон қараса (яъни унга аралашса), улар уни эгаллайди (қамраб олади); ва ким паноҳ ёки бошпана топса, унга паноҳ торцин», — деди (Худди шу ривоят Абу Бакрдан (ҳам) — қуйидаги қўшимча билан — ривоят қилинган: «(Пайғамбар ﷺ:) ‹Намозлар орасида шундай бир намоз борки, уни қолдириш — кишига оиласи ва мол-мулкини йўқотгандек (оғир) бўлади›, — деди»).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ سَتَكُونُ أَثَرَةٌ وَأُمُورٌ تُنْكِرُونَهَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ ‏"‏ تُؤَدُّونَ الْحَقَّ الَّذِي عَلَيْكُمْ، وَتَسْأَلُونَ اللَّهَ الَّذِي لَكُمْ ‏"‏‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yaqinda boshqalar sizlardan afzal koʻriladi (yaʼni sizning haqqingiz boshqalarga beriladi) va sizlar yoqtirmaydigan ishlar (yuz beradi)», — dedi. Paygʻambar ﷺ ning sahobalari: «Yo Rasululloh! Bunday (holatda) bizga nima qilishni buyurasiz?» — dedi. U: «(Sizlarga buyuramanki,) oʻzlaringizga (yuklatilgan) haqlarni (toʻliq) ado etinglar va oʻz haqqingizni Allohdan soʻranglar», — dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Яқинда бошқалар сизлардан афзал кўрилади (яъни сизнинг ҳаққингиз бошқаларга берилади) ва сизлар ёқтирмайдиган ишлар (юз беради)», — деди. Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари: «Ё Расулуллоҳ! Бундай (ҳолатда) бизга нима қилишни буюрасиз?» — деди. У: «(Сизларга буюраманки,) ўзларингизга (юклатилган) ҳақларни (тўлиқ) адо этинглар ва ўз ҳаққингизни Аллоҳдан сўранглар», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُهْلِكُ النَّاسَ هَذَا الْحَىُّ مِنْ قُرَيْشٍ ‏"‏‏.‏ قَالُوا فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ ‏"‏ لَوْ أَنَّ النَّاسَ اعْتَزَلُوهُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَحْمُودٌ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ سَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Qurayshning mana shu shoxchasi (urugʻi) odamlarni halok qiladi», — dedi. Paygʻambar ﷺ ning sahobalari: «Bunday (holatda) bizga nima qilishni buyurasiz?» — dedi. U: «Men — odamlar ulardan uzoq turishini — maslahat berardim», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қурайшнинг мана шу шохчаси (уруғи) одамларни ҳалок қилади», — деди. Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари: «Бундай (ҳолатда) бизга нима қилишни буюрасиз?» — деди. У: «Мен — одамлар улардан узоқ туришини — маслаҳат берардим», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ مَرْوَانَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ فَسَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ الصَّادِقَ الْمَصْدُوقَ، يَقُولُ ‏"‏ هَلاَكُ أُمَّتِي عَلَى يَدَىْ غِلْمَةٍ مِنْ قُرَيْشٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَرْوَانُ غِلْمَةٌ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ إِنْ شِئْتَ أَنْ أُسَمِّيَهُمْ بَنِي فُلاَنٍ وَبَنِي فُلاَنٍ‏.‏

Said al-Umaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Marvon va Abu Hurayra bilan birga edim va Abu Hurayraning shunday deganini eshitdim: «Men — ishonchli, haqiqatan (vahiy bilan) ilhomlantirilgan zot (yaʼni Paygʻambar ﷺ) ning shunday deganini eshitdim: ‹Mening ummatimning halokati — Qurayshdan boʻlgan baʼzi yoshlarning qoʻli bilan (yuz) beradi›». Marvon: «Yoshlarmi?» — deb soʻradi. Abu Hurayra: «Agar xohlasang, men ularning ismini aytaman: ular — falonchining bolalari va falonchining bolalaridir», — dedi.Саид ал-Умавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Марвон ва Абу Ҳурайра билан бирга эдим ва Абу Ҳурайранинг шундай деганини эшитдим: «Мен — ишончли, ҳақиқатан (ваҳий билан) илҳомлантирилган зот (яъни Пайғамбар ﷺ) нинг шундай деганини эшитдим: ‹Менинг умматимнинг ҳалокати — Қурайшдан бўлган баъзи ёшларнинг қўли билан (юз) беради›». Марвон: «Ёшларми?» — деб сўради. Абу Ҳурайра: «Агар хоҳласанг, мен уларнинг исмини айтаман: улар — фалончининг болалари ва фалончининг болаларидир», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ جَابِرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ حُذَيْفَةَ بْنَ الْيَمَانِ، يَقُولُ كَانَ النَّاسُ يَسْأَلُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْخَيْرِ، وَكُنْتُ أَسْأَلُهُ عَنِ الشَّرِّ مَخَافَةَ أَنْ يُدْرِكَنِي‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا فِي جَاهِلِيَّةٍ وَشَرٍّ، فَجَاءَنَا اللَّهُ بِهَذَا الْخَيْرِ، فَهَلْ بَعْدَ هَذَا الْخَيْرِ مِنْ شَرٍّ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ وَهَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الشَّرِّ مِنْ خَيْرٍ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ، وَفِيهِ دَخَنٌ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ وَمَا دَخَنُهُ قَالَ ‏"‏ قَوْمٌ يَهْدُونَ بِغَيْرِ هَدْيِي تَعْرِفُ مِنْهُمْ وَتُنْكِرُ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَهَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الْخَيْرِ مِنْ شَرٍّ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ دُعَاةٌ إِلَى أَبْوَابِ جَهَنَّمَ، مَنْ أَجَابَهُمْ إِلَيْهَا قَذَفُوهُ فِيهَا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ صِفْهُمْ لَنَا فَقَالَ ‏"‏ هُمْ مِنْ جِلْدَتِنَا، وَيَتَكَلَّمُونَ بِأَلْسِنَتِنَا ‏"‏ قُلْتُ فَمَا تَأْمُرُنِي إِنْ أَدْرَكَنِي ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ تَلْزَمُ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ وَإِمَامَهُمْ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ جَمَاعَةٌ وَلاَ إِمَامٌ قَالَ ‏"‏ فَاعْتَزِلْ تِلْكَ الْفِرَقَ كُلَّهَا، وَلَوْ أَنْ تَعَضَّ بِأَصْلِ شَجَرَةٍ حَتَّى يُدْرِكَكَ الْمَوْتُ وَأَنْتَ عَلَى ذَلِكَ ‏"‏‏.‏

Huzayfa ibn Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar Allohning Rasuli ﷺ dan yaxshilik haqida soʻrar edi, men esa — u meni egallab (qamrab) olishidan qoʻrqib — undan yomonlik haqida soʻrardim. Bir marta men: «Yo Rasululloh! Biz johiliyatda va yomonlikda edik, Alloh bizga mana shu hozirgi yaxshilikni ato etdi; mana shu yaxshilikdan keyin biror yomonlik boʻladimi?» — dedim. U: «Ha», — dedi. Men: «Oʻsha yomonlikdan keyin yaxshilik boʻladimi?» — dedim. U: «Ha, lekin u — daxan (yaʼni biroz yomonlik) bilan aralash boʻladi», — dedi. Men: «Uning daxani nima boʻladi?» — dedim. U: «Baʼzi odamlar (boʻladi)ki, ular (odamlarni) — mening sunnatimdan boshqa qoidalar boʻyicha — boshqaradi. Sen ularning amallarini koʻrasan va ularni maʼqullamaysan», — dedi. Men: «Oʻsha yaxshilikdan keyin biror yomonlik boʻladimi?» — dedim. U: «Ha, baʼzi odamlar (boʻladi)ki, ular (boshqalarni) doʻzax eshiklariga (tomon) chaqiradi; va kim ularning chaqirigʻini qabul qilsa, ular uni unga (doʻzaxga) tashlaydi», — dedi. Men: «Yo Rasululloh! Bizga oʻsha odamlarni taʼriflab bering», — dedim. U: «Ular — bizdan (yaʼni bizning ahlimizdan) boʻladi va bizning tilimizda gapiradi», — dedi. Men: «Agar bu (narsa) mening hayotimda yuz bersa, menga nima qilishni buyurasiz?» — dedim. U: «Musulmonlar jamoasiga va ularning boshligʻiga (imomiga) yopish (yaʼni mahkam tut)», — dedi. Men: «Agar (musulmonlarning) na jamoasi, na boshligʻi boʻlsa (nima qilay)?» — dedim. U: «Oʻsha barcha turli (adashgan) firqalardan uzoqlash — hatto bir daraxtning ildizini tishlashingga (yaʼni yeyishingga) toʻgʻri kelsa ham; to sen — oʻsha holatda (yaʼni jamoaga sodiq) ekaningda — Allohga roʻbaroʻ boʻlguncha», — dedi.Ҳузайфа ибн Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар Аллоҳнинг Расули ﷺ дан яхшилик ҳақида сўрар эди, мен эса — у мени эгаллаб (қамраб) олишидан қўрқиб — ундан ёмонлик ҳақида сўрардим. Бир марта мен: «Ё Расулуллоҳ! Биз жоҳилиятда ва ёмонликда эдик, Аллоҳ бизга мана шу ҳозирги яхшиликни ато этди; мана шу яхшиликдан кейин бирор ёмонлик бўладими?» — дедим. У: «Ҳа», — деди. Мен: «Ўша ёмонликдан кейин яхшилик бўладими?» — дедим. У: «Ҳа, лекин у — дахан (яъни бироз ёмонлик) билан аралаш бўлади», — деди. Мен: «Унинг дахани нима бўлади?» — дедим. У: «Баъзи одамлар (бўлади)ки, улар (одамларни) — менинг суннатимдан бошқа қоидалар бўйича — бошқаради. Сен уларнинг амалларини кўрасан ва уларни маъқулламайсан», — деди. Мен: «Ўша яхшиликдан кейин бирор ёмонлик бўладими?» — дедим. У: «Ҳа, баъзи одамлар (бўлади)ки, улар (бошқаларни) дўзах эшикларига (томон) чақиради; ва ким уларнинг чақириғини қабул қилса, улар уни унга (дўзахга) ташлайди», — деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Бизга ўша одамларни таърифлаб беринг», — дедим. У: «Улар — биздан (яъни бизнинг аҳлимиздан) бўлади ва бизнинг тилимизда гапиради», — деди. Мен: «Агар бу (нарса) менинг ҳаётимда юз берса, менга нима қилишни буюрасиз?» — дедим. У: «Мусулмонлар жамоасига ва уларнинг бошлиғига (имомига) ёпиш (яъни маҳкам тут)», — деди. Мен: «Агар (мусулмонларнинг) на жамоаси, на бошлиғи бўлса (нима қилай)?» — дедим. У: «Ўша барча турли (адашган) фирқалардан узоқлаш — ҳатто бир дарахтнинг илдизини тишлашингга (яъни ейишингга) тўғри келса ҳам; то сен — ўша ҳолатда (яъни жамоага содиқ) эканингда — Аллоҳга рўбарў бўлгунча», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنِي قَيْسٌ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ تَعَلَّمَ أَصْحَابِي الْخَيْرَ وَتَعَلَّمْتُ الشَّرَّ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mening hamrohlarim (Paygʻambardan soʻrab) yaxshilik (haqida) oʻrgandi, men esa yomonlik (haqida) oʻrgandim.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менинг ҳамроҳларим (Пайғамбардан сўраб) яхшилик (ҳақида) ўрганди, мен эса ёмонлик (ҳақида) ўргандим.

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَقْتَتِلَ فِئَتَانِ دَعْوَاهُمَا وَاحِدَةٌ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Daʼvolari (yoki dini) bir xil boʻlgan ikki guruh oʻrtasida urush boʻlmaguncha, Qiyomat qoyim boʻlmaydi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Даъволари (ёки дини) бир хил бўлган икки гуруҳ ўртасида уруш бўлмагунча, Қиёмат қойим бўлмайди», — деди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَقْتَتِلَ فِئَتَانِ، فَيَكُونَ بَيْنَهُمَا مَقْتَلَةٌ عَظِيمَةٌ، دَعْوَاهُمَا وَاحِدَةٌ، وَلاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يُبْعَثَ دَجَّالُونَ كَذَّابُونَ قَرِيبًا مِنْ ثَلاَثِينَ، كُلُّهُمْ يَزْعُمُ أَنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ikki guruh oʻrtasida — koʻp sonli talofat (boʻladigan) — bir urush boʻlmaguncha, Qiyomat qoyim boʻlmaydi; holbuki ikkalasining daʼvosi (yoki dini) bir xil boʻladi. Va — har biri oʻzini Allohning elchisi (deb) daʼvo qiladigan — qariyb oʻttiz yolgʻonchi paydo boʻlmaguncha, Qiyomat qoyim boʻlmaydi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Икки гуруҳ ўртасида — кўп сонли талофат (бўладиган) — бир уруш бўлмагунча, Қиёмат қойим бўлмайди; ҳолбуки иккаласининг даъвоси (ёки дини) бир хил бўлади. Ва — ҳар бири ўзини Аллоҳнинг элчиси (деб) даъво қиладиган — қарийб ўттиз ёлғончи пайдо бўлмагунча, Қиёмат қойим бўлмайди», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَقْسِمُ قَسْمًا أَتَاهُ ذُو الْخُوَيْصِرَةِ ـ وَهْوَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ ـ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اعْدِلْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَيْلَكَ، وَمَنْ يَعْدِلُ إِذَا لَمْ أَعْدِلْ قَدْ خِبْتَ وَخَسِرْتَ إِنْ لَمْ أَكُنْ أَعْدِلُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فِيهِ، فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ دَعْهُ فَإِنَّ لَهُ أَصْحَابًا، يَحْقِرُ أَحَدُكُمْ صَلاَتَهُ مَعَ صَلاَتِهِمْ وَصِيَامَهُ مَعَ صِيَامِهِمْ، يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، يُنْظَرُ إِلَى نَصْلِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى رِصَافِهِ فَمَا يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى نَضِيِّهِ ـ وَهْوَ قِدْحُهُ ـ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى قُذَذِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، قَدْ سَبَقَ الْفَرْثَ وَالدَّمَ، آيَتُهُمْ رَجُلٌ أَسْوَدُ إِحْدَى عَضُدَيْهِ مِثْلُ ثَدْىِ الْمَرْأَةِ، أَوْ مِثْلُ الْبَضْعَةِ تَدَرْدَرُ وَيَخْرُجُونَ عَلَى حِينِ فُرْقَةٍ مِنَ النَّاسِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَأَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَأَشْهَدُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ قَاتَلَهُمْ وَأَنَا مَعَهُ، فَأَمَرَ بِذَلِكَ الرَّجُلِ، فَالْتُمِسَ فَأُتِيَ بِهِ حَتَّى نَظَرْتُ إِلَيْهِ عَلَى نَعْتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي نَعَتَهُ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Allohning Rasuli ﷺ bilan birga edik — u (mol-mulk) taqsimlayotgan edi; shunda Bani Tamim qabilasidan bir kishi — Zul-Xuvaysira — kelib: «Yo Rasululloh! Adolat qiling», — dedi. Paygʻambar: «Holingga voy! Agar men adolat qilmasam, kim adolat qiladi? Agar men adolat qilmasam, men umidsiz ziyon koʻruvchi boʻlardim», — dedi. Umar: «Yo Rasululloh! Menga uning boshini chopib tashlashga ruxsat bering», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni qoʻyib qoʻy — chunki uning shunday hamrohlari borki, sizlar oʻz namozingizni ularning namozi oldida, oʻz roʻzangizni ularning roʻzasi oldida — arzimas (deb) hisoblaysizlar. Ular Qurʼonni oʻqiydi, lekin u (Qurʼon) ularning boʻgʻizlaridan oʻtmaydi (yaʼni unga amal qilmaydi); va ular — oʻq ov(hayvon)ining tanasidan oʻtib ketgandek — Islomdan chiqib ketadi; shu darajadaki, ovchi oʻqning temir (uchi)ga qaraganda, unda hech narsa (yaʼni na goʻsht, na qon) koʻrmaydi; u (oʻqning) risofiga qaraydi va hech narsa koʻrmaydi; nadiyiga qaraydi va hech narsa koʻrmaydi; va u quzaziga qaraydi va hech narsa koʻrmaydi — chunki oʻq (ov tanasidan) shu qadar tez (oʻtdiki,) hatto qon va najas (ham) unga yuqmadi. Ular taniladigan alomat shuki, ular orasida bir qora kishi boʻladi — uning bir qoʻli ayol koʻkragiga, yoki boʻsh (osilib turgan) bir parcha goʻshtga oʻxshaydi. Oʻsha odamlar — odamlar orasida ixtilof boʻlganda — paydo boʻladi», — dedi. Men guvohlik beramanki, men bu rivoyatni Allohning Rasuli ﷺ dan eshitdim; va men guvohlik beramanki, Ali ibn Abu Tolib bunday odamlar bilan jang qildi va men u bilan birga edim. U — Paygʻambar ﷺ taʼriflab bergan oʻsha kishini — qidirishni buyurdi. Oʻsha kishi (topilib) keltirildi va men unga qaradim — u xuddi Paygʻambar ﷺ taʼriflab bergandek (koʻrindi).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга эдик — у (мол-мулк) тақсимлаётган эди; шунда Бани Тамим қабиласидан бир киши — Зул-Хувайсира — келиб: «Ё Расулуллоҳ! Адолат қилинг», — деди. Пайғамбар: «Ҳолингга вой! Агар мен адолат қилмасам, ким адолат қилади? Агар мен адолат қилмасам, мен умидсиз зиён кўрувчи бўлардим», — деди. Умар: «Ё Расулуллоҳ! Менга унинг бошини чопиб ташлашга рухсат беринг», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни қўйиб қўй — чунки унинг шундай ҳамроҳлари борки, сизлар ўз намозингизни уларнинг намози олдида, ўз рўзангизни уларнинг рўзаси олдида — арзимас (деб) ҳисоблайсизлар. Улар Қуръонни ўқийди, лекин у (Қуръон) уларнинг бўғизларидан ўтмайди (яъни унга амал қилмайди); ва улар — ўқ ов(ҳайвон)ининг танасидан ўтиб кетгандек — Исломдан чиқиб кетади; шу даражадаки, овчи ўқнинг темир (учи)га қараганда, унда ҳеч нарса (яъни на гўшт, на қон) кўрмайди; у (ўқнинг) рисофига қарайди ва ҳеч нарса кўрмайди; надийига қарайди ва ҳеч нарса кўрмайди; ва у қузазига қарайди ва ҳеч нарса кўрмайди — чунки ўқ (ов танасидан) шу қадар тез (ўтдики,) ҳатто қон ва нажас (ҳам) унга юқмади. Улар таниладиган аломат шуки, улар орасида бир қора киши бўлади — унинг бир қўли аёл кўкрагига, ёки бўш (осилиб турган) бир парча гўштга ўхшайди. Ўша одамлар — одамлар орасида ихтилоф бўлганда — пайдо бўлади», — деди. Мен гувоҳлик бераманки, мен бу ривоятни Аллоҳнинг Расули ﷺ дан эшитдим; ва мен гувоҳлик бераманки, Али ибн Абу Толиб бундай одамлар билан жанг қилди ва мен у билан бирга эдим. У — Пайғамбар ﷺ таърифлаб берган ўша кишини — қидиришни буюрди. Ўша киши (топилиб) келтирилди ва мен унга қарадим — у худди Пайғамбар ﷺ таърифлаб бергандек (кўринди).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه ـ إِذَا حَدَّثْتُكُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلأَنْ أَخِرَّ مِنَ السَّمَاءِ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَكْذِبَ عَلَيْهِ، وَإِذَا حَدَّثْتُكُمْ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ، فَإِنَّ الْحَرْبَ خَدْعَةٌ، سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَأْتِي فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ حُدَثَاءُ الأَسْنَانِ، سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ، يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ الْبَرِيَّةِ، يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لاَ يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ، فَإِنَّ قَتْلَهُمْ أَجْرٌ لِمَنْ قَتَلَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men sizlarga Allohning Rasuli ﷺ ning hadislarini rivoyat qilaman — chunki men osmondan (yerga) qulashni — u zotga yolgʻonni nisbat berishdan — afzal koʻraman. Lekin men sizlarga — sizlar bilan mening oramdagi bir (urush ishi) haqida aytsam, shubhasiz, urush — hiyladir. Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Bu dunyoning oxirgi kunlarida — yosh, ahmoq baʼzi kishilar paydo boʻladi; ular (oʻz daʼvolarida) odamlarning eng yaxshi soʻzi (yaʼni Qurʼon)dan foydalanadi va — oʻq ovning tanasidan oʻtib ketgandek — Islomdan chiqib ketadi. Ularning iymoni boʻgʻizlaridan oʻtmaydi (yaʼni amalda ularda iymon yoʻq); bas, ularni qaerda uchratsangiz, oʻldiringlar — chunki ularni oʻldirgan kishi Qiyomat kuni (buning uchun) savob oladi», — dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен сизларга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳадисларини ривоят қиламан — чунки мен осмондан (ерга) қулашни — у зотга ёлғонни нисбат беришдан — афзал кўраман. Лекин мен сизларга — сизлар билан менинг орамдаги бир (уруш иши) ҳақида айцам, шубҳасиз, уруш — ҳийладир. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Бу дунёнинг охирги кунларида — ёш, аҳмоқ баъзи кишилар пайдо бўлади; улар (ўз даъволарида) одамларнинг энг яхши сўзи (яъни Қуръон)дан фойдаланади ва — ўқ овнинг танасидан ўтиб кетгандек — Исломдан чиқиб кетади. Уларнинг иймони бўғизларидан ўтмайди (яъни амалда уларда иймон йўқ); бас, уларни қаэрда учрацангиз, ўлдиринглар — чунки уларни ўлдирган киши Қиёмат куни (бунинг учун) савоб олади», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا قَيْسٌ، عَنْ خَبَّابِ بْنِ الأَرَتِّ، قَالَ شَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ مُتَوَسِّدٌ بُرْدَةً لَهُ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ، قُلْنَا لَهُ أَلاَ تَسْتَنْصِرُ لَنَا أَلاَ تَدْعُو اللَّهَ لَنَا قَالَ ‏"‏ كَانَ الرَّجُلُ فِيمَنْ قَبْلَكُمْ يُحْفَرُ لَهُ فِي الأَرْضِ فَيُجْعَلُ فِيهِ، فَيُجَاءُ بِالْمِنْشَارِ، فَيُوضَعُ عَلَى رَأْسِهِ فَيُشَقُّ بِاثْنَتَيْنِ، وَمَا يَصُدُّهُ ذَلِكَ عَنْ دِينِهِ، وَيُمْشَطُ بِأَمْشَاطِ الْحَدِيدِ، مَا دُونَ لَحْمِهِ مِنْ عَظْمٍ أَوْ عَصَبٍ، وَمَا يَصُدُّهُ ذَلِكَ عَنْ دِينِهِ، وَاللَّهِ لَيُتِمَّنَّ هَذَا الأَمْرَ حَتَّى يَسِيرَ الرَّاكِبُ مِنْ صَنْعَاءَ إِلَى حَضْرَمَوْتَ، لاَ يَخَافُ إِلاَّ اللَّهَ أَوِ الذِّئْبَ عَلَى غَنَمِهِ، وَلَكِنَّكُمْ تَسْتَعْجِلُونَ ‏"‏‏.‏

Xabbob ibn Arat (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Allohning Rasuli ﷺ ga — u Kaʼba soyasida, oʻz burdiga (choponiga) suyanib oʻtirganida — (kofirlar yetkazgan azob-uqubatlardan) shikoyat qildik. Biz unga: «Biz uchun (Allohdan) yordam soʻramaysizmi? Biz uchun Allohga duo qilmaysizmi?» — dedik. U: «Sizlardan oldingi ummatlar (orasida) — bir (moʻmin) kishi — u uchun qazilgan chuqurga solinar, soʻng boshiga arra qoʻyilib, u ikki boʻlakka boʻlinardi; shunda ham bu (azob) uni — oʻz dinini tark etishga — majbur qilmasdi. Uning tanasi — goʻshtini suyaklari va paylaridan ajratadigan — temir taroqlar bilan taralardi; shunda ham bu uni — oʻz dinini tark etishga — majbur qilmasdi. Allohga qasamki, bu din (yaʼni Islom) — Sanodan (Yamandagi) Hazramavtga (sayohat qiladigan) bir yoʻlovchi — Allohdan, yoki oʻz qoʻylariga (nisbatan) boʻridan boshqa hech narsadan qoʻrqmaydigan (darajada) — gʻolib keladi; lekin sizlar shoshqaloqsiz», — dedi.Хаббоб ибн Арат (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ га — у Каъба соясида, ўз бурдига (чопонига) суяниб ўтирганида — (кофирлар етказган азоб-уқубатлардан) шикоят қилдик. Биз унга: «Биз учун (Аллоҳдан) ёрдам сўрамайсизми? Биз учун Аллоҳга дуо қилмайсизми?» — дедик. У: «Сизлардан олдинги умматлар (орасида) — бир (мўмин) киши — у учун қазилган чуқурга солинар, сўнг бошига арра қўйилиб, у икки бўлакка бўлинарди; шунда ҳам бу (азоб) уни — ўз динини тарк этишга — мажбур қилмасди. Унинг танаси — гўштини суяклари ва пайларидан ажратадиган — темир тароқлар билан тараларди; шунда ҳам бу уни — ўз динини тарк этишга — мажбур қилмасди. Аллоҳга қасамки, бу дин (яъни Ислом) — Санодан (Ямандаги) Ҳазрамавтга (саёҳат қиладиган) бир йўловчи — Аллоҳдан, ёки ўз қўйларига (нисбатан) бўридан бошқа ҳеч нарсадан қўрқмайдиган (даражада) — ғолиб келади; лекин сизлар шошқалоқсиз», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَنْبَأَنِي مُوسَى بْنُ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم افْتَقَدَ ثَابِتَ بْنَ قَيْسٍ، فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَنَا أَعْلَمُ لَكَ عِلْمَهُ‏.‏ فَأَتَاهُ فَوَجَدَهُ جَالِسًا فِي بَيْتِهِ مُنَكِّسًا رَأْسَهُ، فَقَالَ مَا شَأْنُكَ فَقَالَ شَرٌّ، كَانَ يَرْفَعُ صَوْتَهُ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ، وَهْوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ‏.‏ فَأَتَى الرَّجُلُ فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ كَذَا وَكَذَا‏.‏ فَقَالَ مُوسَى بْنُ أَنَسٍ فَرَجَعَ الْمَرَّةَ الآخِرَةَ بِبِشَارَةٍ عَظِيمَةٍ، فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ إِلَيْهِ فَقُلْ لَهُ إِنَّكَ لَسْتَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، وَلَكِنْ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Sobit ibn Qaysning yoʻqligini sezdi. Bir kishi: «Yo Rasululloh! Men sizga uning xabarini olib kelaman», — dedi. Bas, u uning oldiga borib, uni — uyida boshini (gʻamgin) egib oʻtirgan holda — koʻrdi. U Sobitdan: «Nima boʻldi?» — deb soʻradi. Sobit: «Yomon ahvol: Bir kishi (yaʼni men) oʻz ovozini Paygʻambar ﷺ ning ovozidan baland koʻtarardi; shu sabab uning barcha yaxshi amallari bekor boʻldi va u — doʻzax ahlidandir», — deb javob berdi. U kishi qaytib, Paygʻambar ﷺ ga Sobit shunday-shunday deganini aytdi (Rivoyatchi Muso ibn Anas: «U kishi yana — xushxabar bilan — Sobitning oldiga bordi», — dedi). Paygʻambar ﷺ unga: «Borib Sobitga ayt: ‹Sen — doʻzax ahlidan emas, balki jannat ahlidansan›», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Собит ибн Қайснинг йўқлигини сезди. Бир киши: «Ё Расулуллоҳ! Мен сизга унинг хабарини олиб келаман», — деди. Бас, у унинг олдига бориб, уни — уйида бошини (ғамгин) эгиб ўтирган ҳолда — кўрди. У Собитдан: «Нима бўлди?» — деб сўради. Собит: «Ёмон аҳвол: Бир киши (яъни мен) ўз овозини Пайғамбар ﷺ нинг овозидан баланд кўтарарди; шу сабаб унинг барча яхши амаллари бекор бўлди ва у — дўзах аҳлидандир», — деб жавоб берди. У киши қайтиб, Пайғамбар ﷺ га Собит шундай-шундай деганини айтди (Ривоятчи Мусо ибн Анас: «У киши яна — хушхабар билан — Собитнинг олдига борди», — деди). Пайғамбар ﷺ унга: «Бориб Собитга айт: ‹Сен — дўзах аҳлидан эмас, балки жаннат аҳлидансан›», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَرَأَ رَجُلٌ الْكَهْفَ وَفِي الدَّارِ الدَّابَّةُ فَجَعَلَتْ تَنْفِرُ فَسَلَّمَ، فَإِذَا ضَبَابَةٌ ـ أَوْ سَحَابَةٌ ـ غَشِيَتْهُ، فَذَكَرَهُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ اقْرَأْ فُلاَنُ، فَإِنَّهَا السَّكِينَةُ نَزَلَتْ لِلْقُرْآنِ، أَوْ تَنَزَّلَتْ لِلْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi (namozida) Kahf surasini oʻqidi va uyda — qoʻrqib, sakray boshlagan — bir (minadigan) hayvon bor edi. U kishi namozini salom bilan tugatdi, va mana! Uning ustida bir tuman (yoki bulut) (paydo boʻlib) turardi. U buni Paygʻambar ﷺ ga aytdi va Paygʻambar ﷺ: «Ey falonchi! Oʻqi (davom et) — chunki bu (tuman yoki bulut) — Qurʼon tilovati uchun tushgan sakina (xotirjamlik) alomati edi», — dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши (намозида) Каҳф сурасини ўқиди ва уйда — қўрқиб, сакрай бошлаган — бир (минадиган) ҳайвон бор эди. У киши намозини салом билан тугатди, ва мана! Унинг устида бир туман (ёки булут) (пайдо бўлиб) турарди. У буни Пайғамбар ﷺ га айтди ва Пайғамбар ﷺ: «Эй фалончи! Ўқи (давом эт) — чунки бу (туман ёки булут) — Қуръон тиловати учун тушган сакина (хотиржамлик) аломати эди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ أَبُو الْحَسَنِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ جَاءَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ إِلَى أَبِي فِي مَنْزِلِهِ، فَاشْتَرَى مِنْهُ رَحْلاً فَقَالَ لِعَازِبٍ ابْعَثِ ابْنَكَ يَحْمِلْهُ مَعِي‏.‏ قَالَ فَحَمَلْتُهُ مَعَهُ، وَخَرَجَ أَبِي يَنْتَقِدُ ثَمَنَهُ، فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمَا حِينَ سَرَيْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ أَسْرَيْنَا لَيْلَتَنَا، وَمِنَ الْغَدِ حَتَّى قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ، وَخَلاَ الطَّرِيقُ لاَ يَمُرُّ فِيهِ أَحَدٌ، فَرُفِعَتْ لَنَا صَخْرَةٌ طَوِيلَةٌ، لَهَا ظِلٌّ لَمْ تَأْتِ عَلَيْهِ الشَّمْسُ فَنَزَلْنَا عِنْدَهُ، وَسَوَّيْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَكَانًا بِيَدِي يَنَامُ عَلَيْهِ، وَبَسَطْتُ فِيهِ فَرْوَةً، وَقُلْتُ نَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَأَنَا أَنْفُضُ لَكَ مَا حَوْلَكَ‏.‏ فَنَامَ وَخَرَجْتُ أَنْفُضُ مَا حَوْلَهُ، فَإِذَا أَنَا بِرَاعٍ مُقْبِلٍ بِغَنَمِهِ إِلَى الصَّخْرَةِ يُرِيدُ مِنْهَا مِثْلَ الَّذِي أَرَدْنَا فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلاَمُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ أَوْ مَكَّةَ‏.‏ قُلْتُ أَفِي غَنَمِكَ لَبَنٌ قَالَ نَعَمُ‏.‏ قُلْتُ أَفَتَحْلُبُ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَأَخَذَ شَاةً‏.‏ فَقُلْتُ انْفُضِ الضَّرْعَ مِنَ التُّرَابِ وَالشَّعَرِ وَالْقَذَى‏.‏ قَالَ فَرَأَيْتُ الْبَرَاءَ يَضْرِبُ إِحْدَى يَدَيْهِ عَلَى الأُخْرَى يَنْفُضُ، فَحَلَبَ فِي قَعْبٍ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ، وَمَعِي إِدَاوَةٌ حَمَلْتُهَا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَرْتَوِي مِنْهَا، يَشْرَبُ وَيَتَوَضَّأُ، فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُ، فَوَافَقْتُهُ حِينَ اسْتَيْقَظَ، فَصَبَبْتُ مِنَ الْمَاءِ عَلَى اللَّبَنِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ، فَقُلْتُ اشْرَبْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ـ قَالَ ـ فَشَرِبَ، حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَلَمْ يَأْنِ لِلرَّحِيلِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ بَلَى ـ قَالَ ـ فَارْتَحَلْنَا بَعْدَ مَا مَالَتِ الشَّمْشُ، وَاتَّبَعَنَا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ، فَقُلْتُ أُتِينَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَحْزَنْ، إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا ‏"‏‏.‏ فَدَعَا عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَارْتَطَمَتْ بِهِ فَرَسُهُ إِلَى بَطْنِهَا ـ أُرَى فِي جَلَدٍ مِنَ الأَرْضِ، شَكَّ زُهَيْرٌ ـ فَقَالَ إِنِّي أُرَاكُمَا قَدْ دَعَوْتُمَا عَلَىَّ فَادْعُوَا لِي، فَاللَّهُ لَكُمَا أَنْ أَرُدَّ عَنْكُمَا الطَّلَبَ‏.‏ فَدَعَا لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَنَجَا فَجَعَلَ لاَ يَلْقَى أَحَدًا إِلاَّ قَالَ كَفَيْتُكُمْ مَا هُنَا‏.‏ فَلاَ يَلْقَى أَحَدًا إِلاَّ رَدَّهُ‏.‏ قَالَ وَوَفَى لَنَا‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr — uyda boʻlgan otamning oldiga kelib, undan bir egar sotib oldi. U Ozibga: «Oʻgʻlingga ayt — uni men bilan (birga) koʻtarib borsin», — dedi. Bas, men uni u bilan koʻtarib bordim va otam — (egarning) narxini olish uchun — bizga ergashdi. Otam: «Ey Abu Bakr! Menga — Allohning Rasuli bilan (hijrat) tungi sayohatingda nima boʻlganini — ayt», — dedi. U: «Ha, biz tun boʻyi va ertasi kuni — peshingacha — yurdik; oʻshanda (kuchli issiq sababli) yoʻlda hech kim koʻrinmasdi. Soʻng — tagida soya boʻlgan, quyosh hali tushmagan — uzun bir qoya paydo boʻldi. Bas, biz u yerda (tuyadan) tushdik va men Paygʻambar ﷺ uxlashi uchun bir joyni tekisladim va uni bir hayvon terisi yoki quruq oʻt bilan qopladim. Men: ‹Uxlang, yo Rasululloh; men sizni qoʻriqlayman›, — dedim. Bas, u uxladi va men uni qoʻriqlash uchun (tashqariga) chiqdim. Birdan men — qoʻylari bilan oʻsha qoya tomon kelayotgan bir choʻponni — koʻrdim; u (ham) — biz kelgandagi maqsadda (yaʼni soyada dam olish uchun) kelayotgan edi. Men (undan): ‹Sen kimniki(san), ey bola?› — deb soʻradim. U: ‹Men — Madina yoki Makkadan boʻlgan bir kishiniki(man)›, — deb javob berdi. Men: ‹Sening qoʻylaringda sut bormi?› — dedim. U: ‹Ha›, — dedi. Men: ‹Biz uchun (sut) sogʻib berasanmi?› — dedim. U: ‹Ha›, — dedi. U bir qoʻyni ushladi va men undan — (qoʻyning) yelinini chang, tuk va kirdan tozalashini — soʻradim (Rivoyatchi: U Baroning bir qoʻlini boshqasi bilan urganini — choʻpon changni qanday tozalaganini koʻrsatib — koʻrdi). Choʻpon yogʻoch idishga ozgina sut sogʻdi va menda — Paygʻambar ﷺ ichishi va tahorat olishi uchun oʻzim koʻtarib yurgan — bir charm idish (mesh) bor edi. Men Paygʻambarning oldiga bordim — uni uygʻotishni istamasdim, lekin men yetib borganimda, Paygʻambar ﷺ allaqachon uygʻongan edi; bas, men — sut sovuguncha — idishning oʻrta qismiga suv quydim. Soʻng men: ‹Iching, yo Rasululloh!› — dedim. U — men mamnun boʻlguncha — ichdi. Soʻng u: ‹Joʻnash vaqtimiz keldimi?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim. Bas, biz peshindan keyin joʻnadik. Suroqa ibn Molik bizga ergashdi va men: ‹Biz topib qolindik, yo Rasululloh!› — dedim. U: ‹Gʻam yema — chunki Alloh biz bilan›, — dedi. Paygʻambar ﷺ unga qarshi (yomonlik) duo qildi va shu sabab uning otining oyoqlari — qorniga qadar — yerga botib ketdi (Rivoyatchi Zuhayr — Abu Bakr ‹(U) qattiq yerga (botdi)›, deganmi yoʻqmi, deb aniq emas). Suroqa: ‹Men koʻrdimki, sen menga qarshi (yomonlik) duo qilibsan. Iltimos, men uchun yaxshilik duo qil; va Allohga qasamki, men — seni qidirayotganlarni — qaytaraman›, — dedi. Paygʻambar ﷺ uning uchun yaxshilik duo qildi va u qutuldi. Soʻng u — yoʻlda kimnidir uchratsa: ‹Men uni bu yerda (qidirib) — befoyda — koʻrdim›, — derdi. Bas, u — kimni uchratsa, (oʻshani) qaytarardi. Shunday qilib, Suroqa oʻz vaʼdasini bajardi», — dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр — уйда бўлган отамнинг олдига келиб, ундан бир эгар сотиб олди. У Озибга: «Ўғлингга айт — уни мен билан (бирга) кўтариб борсин», — деди. Бас, мен уни у билан кўтариб бордим ва отам — (эгарнинг) нархини олиш учун — бизга эргашди. Отам: «Эй Абу Бакр! Менга — Аллоҳнинг Расули билан (ҳижрат) тунги саёҳатингда нима бўлганини — айт», — деди. У: «Ҳа, биз тун бўйи ва эртаси куни — пешингача — юрдик; ўшанда (кучли иссиқ сабабли) йўлда ҳеч ким кўринмасди. Сўнг — тагида соя бўлган, қуёш ҳали тушмаган — узун бир қоя пайдо бўлди. Бас, биз у ерда (туядан) тушдик ва мен Пайғамбар ﷺ ухлаши учун бир жойни текисладим ва уни бир ҳайвон териси ёки қуруқ ўт билан қопладим. Мен: ‹Ухланг, ё Расулуллоҳ; мен сизни қўриқлайман›, — дедим. Бас, у ухлади ва мен уни қўриқлаш учун (ташқарига) чиқдим. Бирдан мен — қўйлари билан ўша қоя томон келаётган бир чўпонни — кўрдим; у (ҳам) — биз келгандаги мақсадда (яъни сояда дам олиш учун) келаётган эди. Мен (ундан): ‹Сен кимники(сан), эй бола?› — деб сўрадим. У: ‹Мен — Мадина ёки Маккадан бўлган бир кишиники(ман)›, — деб жавоб берди. Мен: ‹Сенинг қўйларингда сут борми?› — дедим. У: ‹Ҳа›, — деди. Мен: ‹Биз учун (сут) соғиб берасанми?› — дедим. У: ‹Ҳа›, — деди. У бир қўйни ушлади ва мен ундан — (қўйнинг) елинини чанг, тук ва кирдан тозалашини — сўрадим (Ривоятчи: У Баронинг бир қўлини бошқаси билан урганини — чўпон чангни қандай тозалаганини кўрсатиб — кўрди). Чўпон ёғоч идишга озгина сут соғди ва менда — Пайғамбар ﷺ ичиши ва таҳорат олиши учун ўзим кўтариб юрган — бир чарм идиш (меш) бор эди. Мен Пайғамбарнинг олдига бордим — уни уйғотишни истамасдим, лекин мен етиб борганимда, Пайғамбар ﷺ аллақачон уйғонган эди; бас, мен — сут совугунча — идишнинг ўрта қисмига сув қуйдим. Сўнг мен: ‹Ичинг, ё Расулуллоҳ!› — дедим. У — мен мамнун бўлгунча — ичди. Сўнг у: ‹Жўнаш вақтимиз келдими?› — деди. Мен: ‹Ҳа›, — дедим. Бас, биз пешиндан кейин жўнадик. Суроқа ибн Молик бизга эргашди ва мен: ‹Биз топиб қолиндик, ё Расулуллоҳ!› — дедим. У: ‹Ғам ема — чунки Аллоҳ биз билан›, — деди. Пайғамбар ﷺ унга қарши (ёмонлик) дуо қилди ва шу сабаб унинг отининг оёқлари — қорнига қадар — ерга ботиб кетди (Ривоятчи Зуҳайр — Абу Бакр ‹(У) қаттиқ ерга (ботди)›, деганми йўқми, деб аниқ эмас). Суроқа: ‹Мен кўрдимки, сен менга қарши (ёмонлик) дуо қилибсан. Илтимос, мен учун яхшилик дуо қил; ва Аллоҳга қасамки, мен — сени қидираётганларни — қайтараман›, — деди. Пайғамбар ﷺ унинг учун яхшилик дуо қилди ва у қутулди. Сўнг у — йўлда кимнидир учраца: ‹Мен уни бу ерда (қидириб) — бефойда — кўрдим›, — дерди. Бас, у — кимни учраца, (ўшани) қайтарарди. Шундай қилиб, Суроқа ўз ваъдасини бажарди», — деди.

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُخْتَارٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَى أَعْرَابِيٍّ ـ يَعُودُهُ ـ قَالَ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ عَلَى مَرِيضٍ يَعُودُهُ قَالَ لاَ بَأْسَ طَهُورٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ لاَ بَأْسَ طَهُورٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتَ طَهُورٌ كَلاَّ بَلْ هِيَ حُمَّى تَفُورُ ـ أَوْ تَثُورُ ـ عَلَى شَيْخٍ كَبِيرٍ، تُزِيرُهُ الْقُبُورَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَنَعَمْ إِذًا ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kasal bir badaviyni ziyorat qildi. Paygʻambar ﷺ bemorni ziyorat qilganda: «Zarari yoʻq! Alloh seni shifo bersin! Alloh seni shifo bersin!» — derdi. Bas, Paygʻambar ﷺ badaviyga: «Zarari yoʻq. Alloh seni shifo bersin!» — dedi. Badaviy: «Sen ‹Alloh meni shifo bersin› deysanmi? Yoʻq — chunki bu — keksa kishining (tanasida) qaynaydigan va uni qabrga olib boradigan isitmadir», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha, unday boʻlsa, sen aytgandek boʻlsin», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ касал бир бадавийни зиёрат қилди. Пайғамбар ﷺ беморни зиёрат қилганда: «Зарари йўқ! Аллоҳ сени шифо берсин! Аллоҳ сени шифо берсин!» — дерди. Бас, Пайғамбар ﷺ бадавийга: «Зарари йўқ. Аллоҳ сени шифо берсин!» — деди. Бадавий: «Сен ‹Аллоҳ мени шифо берсин› дейсанми? Йўқ — чунки бу — кекса кишининг (танасида) қайнайдиган ва уни қабрга олиб борадиган иситмадир», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, ундай бўлса, сен айтгандек бўлсин», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ رَجُلٌ نَصْرَانِيًّا فَأَسْلَمَ وَقَرَأَ الْبَقَرَةَ وَآلَ عِمْرَانَ، فَكَانَ يَكْتُبُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَعَادَ نَصْرَانِيًّا فَكَانَ يَقُولُ مَا يَدْرِي مُحَمَّدٌ إِلاَّ مَا كَتَبْتُ لَهُ، فَأَمَاتَهُ اللَّهُ فَدَفَنُوهُ، فَأَصْبَحَ وَقَدْ لَفَظَتْهُ الأَرْضُ فَقَالُوا هَذَا فِعْلُ مُحَمَّدٍ وَأَصْحَابِهِ، لَمَّا هَرَبَ مِنْهُمْ نَبَشُوا عَنْ صَاحِبِنَا‏.‏ فَأَلْقُوهُ فَحَفَرُوا لَهُ فَأَعْمَقُوا، فَأَصْبَحَ وَقَدْ لَفَظَتْهُ الأَرْضُ، فَقَالُوا هَذَا فِعْلُ مُحَمَّدٍ وَأَصْحَابِهِ نَبَشُوا عَنْ صَاحِبِنَا لَمَّا هَرَبَ مِنْهُمْ‏.‏ فَأَلْقَوْهُ فَحَفَرُوا لَهُ، وَأَعْمَقُوا لَهُ فِي الأَرْضِ مَا اسْتَطَاعُوا، فَأَصْبَحَ قَدْ لَفَظَتْهُ الأَرْضُ، فَعَلِمُوا أَنَّهُ لَيْسَ مِنَ النَّاسِ فَأَلْقَوْهُ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir nasroniy (kishi) Islomni qabul qilib, Baqara va Oli Imron (suralarini) oʻqigan va u Paygʻambar uchun (vahiyni) yozardi. Keyinroq u yana nasroniylikka qaytdi va: ‹Muhammad — men u uchun yozgan (narsa)dan boshqa hech narsani bilmaydi›, — derdi. Soʻng Alloh uni vafot ettirdi va odamlar uni dafn qildi; lekin ertalab ular — yer uning tanasini (tashqariga) chiqarib tashlaganini — koʻrdi. Ular: ‹Bu — Muhammad va uning sahobalarining ishi. Ular bizning hamrohimizning qabrini kavlab, tanasini undan olib chiqdi — chunki u ulardan qochib ketgan edi›, — dedi. Ular u uchun qabrni yana chuqurroq qazidi, lekin ertalab ular yana — yer uning tanasini chiqarib tashlaganini — koʻrdi. Ular avvalgini takrorladi. Ular u uchun qabrni — qoʻllaridan kelganicha chuqur — qazidi, lekin ertalab ular yana — yer uning tanasini chiqarib tashlaganini — koʻrdi. Bas, ular — unga yetgan (narsa) inson (qoʻli) bilan qilinmaganiga — ishondi va uni (yer ustida) tashlangan holda qoldirishga (majbur boʻldi).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир насроний (киши) Исломни қабул қилиб, Бақара ва Оли Имрон (сураларини) ўқиган ва у Пайғамбар учун (ваҳийни) ёзарди. Кейинроқ у яна насронийликка қайтди ва: ‹Муҳаммад — мен у учун ёзган (нарса)дан бошқа ҳеч нарсани билмайди›, — дерди. Сўнг Аллоҳ уни вафот эттирди ва одамлар уни дафн қилди; лекин эрталаб улар — ер унинг танасини (ташқарига) чиқариб ташлаганини — кўрди. Улар: ‹Бу — Муҳаммад ва унинг саҳобаларининг иши. Улар бизнинг ҳамроҳимизнинг қабрини кавлаб, танасини ундан олиб чиқди — чунки у улардан қочиб кетган эди›, — деди. Улар у учун қабрни яна чуқурроқ қазиди, лекин эрталаб улар яна — ер унинг танасини чиқариб ташлаганини — кўрди. Улар аввалгини такрорлади. Улар у учун қабрни — қўлларидан келганича чуқур — қазиди, лекин эрталаб улар яна — ер унинг танасини чиқариб ташлаганини — кўрди. Бас, улар — унга етган (нарса) инсон (қўли) билан қилинмаганига — ишонди ва уни (ер устида) ташланган ҳолда қолдиришга (мажбур бўлди).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا هَلَكَ كِسْرَى فَلاَ كِسْرَى بَعْدَهُ، وَإِذَا هَلَكَ قَيْصَرُ فَلاَ قَيْصَرَ بَعْدَهُ، وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَتُنْفِقُنَّ كُنُوزَهُمَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kisro halok boʻlganda, undan keyin (boshqa) Kisro boʻlmaydi; va Qaysar halok boʻlganda, undan keyin (boshqa) Qaysar boʻlmaydi. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, sizlar ikkovining xazinalarini Alloh yoʻlida sarflaysiz», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Кисро ҳалок бўлганда, ундан кейин (бошқа) Кисро бўлмайди; ва Қайсар ҳалок бўлганда, ундан кейин (бошқа) Қайсар бўлмайди. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлар икковининг хазиналарини Аллоҳ йўлида сарфлайсиз», — деди.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، رَفَعَهُ قَالَ ‏"‏ إِذَا هَلَكَ كِسْرَى فَلاَ كِسْرَى بَعْدَهُ ـ وَذَكَرَ وَقَالَ ـ لَتُنْفَقَنَّ كُنُوزُهُمَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kisro halok boʻlganda, undan keyin (boshqa) Kisro boʻlmaydi; va Qaysar halok boʻlganda, undan keyin (boshqa) Qaysar boʻlmaydi», — dedi. Paygʻambar ﷺ yana: «Sizlar ikkovining xazinalarini Alloh yoʻlida sarflaysiz», — dedi.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кисро ҳалок бўлганда, ундан кейин (бошқа) Кисро бўлмайди; ва Қайсар ҳалок бўлганда, ундан кейин (бошқа) Қайсар бўлмайди», — деди. Пайғамбар ﷺ яна: «Сизлар икковининг хазиналарини Аллоҳ йўлида сарфлайсиз», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَدِمَ مُسَيْلِمَةُ الْكَذَّابُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ يَقُولُ إِنْ جَعَلَ لِي مُحَمَّدٌ الأَمْرَ مِنْ بَعْدِهِ تَبِعْتُهُ‏.‏ وَقَدِمَهَا فِي بَشَرٍ كَثِيرٍ مِنْ قَوْمِهِ، فَأَقْبَلَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ، وَفِي يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِطْعَةُ جَرِيدٍ، حَتَّى وَقَفَ عَلَى مُسَيْلِمَةَ فِي أَصْحَابِهِ فَقَالَ ‏"‏ لَوْ سَأَلْتَنِي هَذِهِ الْقِطْعَةَ مَا أَعْطَيْتُكَهَا، وَلَنْ تَعْدُوَ أَمْرَ اللَّهِ فِيكَ، وَلَئِنْ أَدْبَرْتَ لَيَعْقِرَنَّكَ اللَّهُ، وَإِنِّي لأَرَاكَ الَّذِي أُرِيتُ فِيكَ مَا رَأَيْتُ ‏"‏‏.‏ فَأَخْبَرَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَمَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ فِي يَدَىَّ سِوَارَيْنِ مِنْ ذَهَبٍ، فَأَهَمَّنِي شَأْنُهُمَا، فَأُوحِيَ إِلَىَّ فِي الْمَنَامِ أَنِ انْفُخْهُمَا، فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا فَأَوَّلْتُهُمَا كَذَّابَيْنِ يَخْرُجَانِ بَعْدِي ‏"‏‏.‏ فَكَانَ أَحَدُهُمَا الْعَنْسِيَّ وَالآخَرُ مُسَيْلِمَةَ الْكَذَّابَ صَاحِبَ الْيَمَامَةِ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Musaylima al-Kazzob (yaʼni yolgʻonchi) Allohning Rasuli ﷺ ning hayotligida — oʻz qavmidan koʻplari bilan (Madinaga) kelib: «Agar Muhammad meni oʻzidan keyin (xalifa qilib) tayinlasa, men unga ergashaman», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ Sobit ibn Qays ibn Shams bilan birga uning oldiga bordi; va Allohning Rasuli ﷺ qoʻlida bir parcha xurmo bargini koʻtarib turardi. U Musaylima (va uning hamrohlari) oldida turib: «Agar sen mendan — mana shu (barg) parchasini (ham) — soʻrasang, men uni senga bermasdim. Sen — Alloh sen uchun belgilagan taqdirdan qochib qutula olmaysan. Agar sen Islomni rad etsang, Alloh seni halok qiladi. Men — sen, ehtimol, men tushimda koʻrgan oʻsha kishidirsan, deb oʻylayman», — dedi. Abu Hurayra menga aytdiki, Allohning Rasuli ﷺ: «Men uxlab yotganimda, (tushimda) qoʻlimda ikkita oltin bilaguzuk koʻrdim va bu meni juda tashvishga soldi. Soʻng tushimda menga — ularni puflab uchirish — (ilhom qilib) buyurildi; bas, men ularni puflab uchirdim va ular uchib ketdi. Men u ikki bilaguzukni — mendan keyin paydo boʻladigan ikki yolgʻonchining ramzi (deb) — taʼbir qildim. Bas, ulardan biri — al-Ansiy, ikkinchisi esa — Yamomadan boʻlgan Musaylima al-Kazzob edi», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мусайлима ал-Каззоб (яъни ёлғончи) Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳаётлигида — ўз қавмидан кўплари билан (Мадинага) келиб: «Агар Муҳаммад мени ўзидан кейин (халифа қилиб) тайинласа, мен унга эргашаман», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Собит ибн Қайс ибн Шамс билан бирга унинг олдига борди; ва Аллоҳнинг Расули ﷺ қўлида бир парча хурмо баргини кўтариб турарди. У Мусайлима (ва унинг ҳамроҳлари) олдида туриб: «Агар сен мендан — мана шу (барг) парчасини (ҳам) — сўрасанг, мен уни сенга бермасдим. Сен — Аллоҳ сен учун белгилаган тақдирдан қочиб қутула олмайсан. Агар сен Исломни рад эцанг, Аллоҳ сени ҳалок қилади. Мен — сен, эҳтимол, мен тушимда кўрган ўша кишидирсан, деб ўйлайман», — деди. Абу Ҳурайра менга айтдики, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мен ухлаб ётганимда, (тушимда) қўлимда иккита олтин билагузук кўрдим ва бу мени жуда ташвишга солди. Сўнг тушимда менга — уларни пуфлаб учириш — (илҳом қилиб) буюрилди; бас, мен уларни пуфлаб учирдим ва улар учиб кетди. Мен у икки билагузукни — мендан кейин пайдо бўладиган икки ёлғончининг рамзи (деб) — таъбир қилдим. Бас, улардан бири — ал-Ансий, иккинчиси эса — Ямомадан бўлган Мусайлима ал-Каззоб эди», — деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ أُرَاهُ ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ أَنِّي أُهَاجِرُ مِنْ مَكَّةَ إِلَى أَرْضٍ بِهَا نَخْلٌ، فَذَهَبَ وَهَلِي إِلَى أَنَّهَا الْيَمَامَةُ أَوْ هَجَرُ، فَإِذَا هِيَ الْمَدِينَةُ يَثْرِبُ، وَرَأَيْتُ فِي رُؤْيَاىَ هَذِهِ أَنِّي هَزَزْتُ سَيْفًا فَانْقَطَعَ صَدْرُهُ، فَإِذَا هُوَ مَا أُصِيبَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ أُحُدٍ، ثُمَّ هَزَزْتُهُ بِأُخْرَى فَعَادَ أَحْسَنَ مَا كَانَ، فَإِذَا هُوَ مَا جَاءَ اللَّهُ بِهِ مِنَ الْفَتْحِ وَاجْتِمَاعِ الْمُؤْمِنِينَ، وَرَأَيْتُ فِيهَا بَقَرًا وَاللَّهُ خَيْرٌ فَإِذَا هُمُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَإِذَا الْخَيْرُ مَا جَاءَ اللَّهُ مِنَ الْخَيْرِ، وَثَوَابِ الصِّدْقِ الَّذِي آتَانَا اللَّهُ بَعْدَ يَوْمِ بَدْرٍ ‏"‏‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Men tushimda oʻzimni — Makkadan, koʻp xurmo daraxtlari boʻlgan bir joyga — hijrat qilayotgan holda koʻrdim. Men uni — Yamoma yoki Hajar (deb) oʻyladim, lekin u — Madina (yaʼni Yasrib) boʻlib chiqdi. Xuddi shu tushda men oʻzimni — bir qilichni silkitayotgan holda — koʻrdim va uning tigʻi sindi. Bu — musulmonlar Uhud kuni koʻrgan magʻlubiyatni anglatardi. Men qilichni yana silkitdim va u — avvalgidek — sogʻlom boʻldi; bu esa — Alloh musulmonlarga ato etgan gʻalaba va ularning birlashishini anglatardi. Men tushimda sigirlarni (ham) koʻrdim — va Allohga qasamki, bu — yaxshilik (alomati) edi; ular — Uhud kuni (shahid boʻlgan) moʻminlarni anglatardi. Va (oʻsha) yaxshilik — Alloh bizga ato etgan ezgulik va Badr kunidan keyin Alloh bizga bergan haqiqiy iymon mukofoti edi», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мен тушимда ўзимни — Маккадан, кўп хурмо дарахтлари бўлган бир жойга — ҳижрат қилаётган ҳолда кўрдим. Мен уни — Ямома ёки Ҳажар (деб) ўйладим, лекин у — Мадина (яъни Ясриб) бўлиб чиқди. Худди шу тушда мен ўзимни — бир қилични силкитаётган ҳолда — кўрдим ва унинг тиғи синди. Бу — мусулмонлар Уҳуд куни кўрган мағлубиятни англатарди. Мен қилични яна силкитдим ва у — аввалгидек — соғлом бўлди; бу эса — Аллоҳ мусулмонларга ато этган ғалаба ва уларнинг бирлашишини англатарди. Мен тушимда сигирларни (ҳам) кўрдим — ва Аллоҳга қасамки, бу — яхшилик (аломати) эди; улар — Уҳуд куни (шаҳид бўлган) мўминларни англатарди. Ва (ўша) яхшилик — Аллоҳ бизга ато этган эзгулик ва Бадр кунидан кейин Аллоҳ бизга берган ҳақиқий иймон мукофоти эди», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ أَقْبَلَتْ فَاطِمَةُ تَمْشِي، كَأَنَّ مِشْيَتَهَا مَشْىُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَرْحَبًا بِابْنَتِي ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَجْلَسَهَا عَنْ يَمِينِهِ أَوْ عَنْ شِمَالِهِ، ثُمَّ أَسَرَّ إِلَيْهَا حَدِيثًا، فَبَكَتْ فَقُلْتُ لَهَا لِمَ تَبْكِينَ ثُمَّ أَسَرَّ إِلَيْهَا حَدِيثًا فَضَحِكَتْ فَقُلْتُ مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ فَرَحًا أَقْرَبَ مِنْ حُزْنٍ، فَسَأَلْتُهَا عَمَّا قَالَ‏.‏ فَقَالَتْ مَا كُنْتُ لأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى قُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهَا فَقَالَتْ أَسَرَّ إِلَىَّ ‏"‏ إِنَّ جِبْرِيلَ كَانَ يُعَارِضُنِي الْقُرْآنَ كُلَّ سَنَةٍ مَرَّةً، وَإِنَّهُ عَارَضَنِي الْعَامَ مَرَّتَيْنِ، وَلاَ أُرَاهُ إِلاَّ حَضَرَ أَجَلِي، وَإِنَّكِ أَوَّلُ أَهْلِ بَيْتِي لَحَاقًا بِي ‏"‏‏.‏ فَبَكَيْتُ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا تَرْضَيْنَ أَنْ تَكُونِي سَيِّدَةَ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ ـ أَوْ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ ‏"‏‏.‏ فَضَحِكْتُ لِذَلِكَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Fotima — yurib — keldi va uning yurishi Paygʻambar ﷺ ning yurishiga oʻxshardi. Paygʻambar ﷺ: «Marhabo, ey qizim!» — dedi. Soʻng u uni oʻzining oʻng yoki chap tomoniga oʻtqazdi va keyin unga bir sir aytdi — u (Fotima) yigʻlay boshladi. Men undan: «Nega yigʻlayapsan?» — deb soʻradim. U (Paygʻambar) yana unga bir sir aytdi — u (Fotima) kula boshladi. Men: «Men — bugun koʻrganimdek — xursandlikning gʻamga shunchalik yaqin (boʻlganini) hech qachon koʻrmaganman», — dedim. Men undan Paygʻambar ﷺ unga nima deganini soʻradim. U: «Men Allohning Rasulining sirini hech qachon oshkor qilmayman», — dedi. Paygʻambar ﷺ vafot etganda, men undan bu haqda soʻradim. U: «Paygʻambar ﷺ: ‹Har yili Jabroil men bilan Qurʼonni bir marta (takrorlab) koʻrib chiqardi, lekin bu yil u buni ikki marta qildi. Men buni — mening ajalim (yaqinligi)ga ishora (deb) oʻylayman; va sen — mening oilamdan menga birinchi boʻlib qoʻshiladigan (kishi) boʻlasan›, — dedi. Bas, men yigʻlay boshladim. Soʻng u: ‹Sen — jannat ayollarining sarvari yoki moʻmina ayollarning sarvari boʻlishni xohlamaysanmi?› — dedi. Shu sabab men kuldim», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта Фотима — юриб — келди ва унинг юриши Пайғамбар ﷺ нинг юришига ўхшарди. Пайғамбар ﷺ: «Марҳабо, эй қизим!» — деди. Сўнг у уни ўзининг ўнг ёки чап томонига ўтқазди ва кейин унга бир сир айтди — у (Фотима) йиғлай бошлади. Мен ундан: «Нега йиғлаяпсан?» — деб сўрадим. У (Пайғамбар) яна унга бир сир айтди — у (Фотима) кула бошлади. Мен: «Мен — бугун кўрганимдек — хурсандликнинг ғамга шунчалик яқин (бўлганини) ҳеч қачон кўрмаганман», — дедим. Мен ундан Пайғамбар ﷺ унга нима деганини сўрадим. У: «Мен Аллоҳнинг Расулининг сирини ҳеч қачон ошкор қилмайман», — деди. Пайғамбар ﷺ вафот этганда, мен ундан бу ҳақда сўрадим. У: «Пайғамбар ﷺ: ‹Ҳар йили Жаброил мен билан Қуръонни бир марта (такрорлаб) кўриб чиқарди, лекин бу йил у буни икки марта қилди. Мен буни — менинг ажалим (яқинлиги)га ишора (деб) ўйлайман; ва сен — менинг оиламдан менга биринчи бўлиб қўшиладиган (киши) бўласан›, — деди. Бас, мен йиғлай бошладим. Сўнг у: ‹Сен — жаннат аёлларининг сарвари ёки мўмина аёлларнинг сарвари бўлишни хоҳламайсанми?› — деди. Шу сабаб мен кулдим», — деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ دَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاطِمَةَ ابْنَتَهُ فِي شَكْوَاهُ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ، فَسَارَّهَا بِشَىْءٍ فَبَكَتْ، ثُمَّ دَعَاهَا، فَسَارَّهَا فَضَحِكَتْ، قَالَتْ فَسَأَلْتُهَا عَنْ ذَلِكَ‏.‏ فَقَالَتْ سَارَّنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُقْبَضُ فِي وَجَعِهِ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ فَبَكَيْتُ، ثُمَّ سَارَّنِي فَأَخْبَرَنِي أَنِّي أَوَّلُ أَهْلِ بَيْتِهِ أَتْبَعُهُ فَضَحِكْتُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oʻzining vafotiga (sabab boʻlgan) kasalligida qizi Fotimani chaqirib, unga bir sir aytdi — shu sabab u yigʻlay boshladi. Soʻng u uni (yana) chaqirib, unga boshqa bir sir aytdi — u kula boshladi. Men undan bu haqda soʻraganimda, u: «Paygʻambar ﷺ menga — u oʻzining oʻsha kasalligida vafot etishini — aytdi, shu sabab men yigʻladim; soʻng u menga sir tarzida — uning oilasidan men birinchi boʻlib unga qoʻshilishimni — aytdi, shu sabab men kuldim», — deb javob berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ўзининг вафотига (сабаб бўлган) касаллигида қизи Фотимани чақириб, унга бир сир айтди — шу сабаб у йиғлай бошлади. Сўнг у уни (яна) чақириб, унга бошқа бир сир айтди — у кула бошлади. Мен ундан бу ҳақда сўраганимда, у: «Пайғамбар ﷺ менга — у ўзининг ўша касаллигида вафот этишини — айтди, шу сабаб мен йиғладим; сўнг у менга сир тарзида — унинг оиласидан мен биринчи бўлиб унга қўшилишимни — айтди, шу сабаб мен кулдим», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ يُدْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ، فَقَالَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ إِنَّ لَنَا أَبْنَاءً مِثْلَهُ‏.‏ فَقَالَ إِنَّهُ مِنْ حَيْثُ تَعْلَمُ‏.‏ فَسَأَلَ عُمَرُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ هَذِهِ الآيَةِ ‏[quran sura="110" aya_start="1" aya_end="1"]{‏إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ‏}‏‏.‏ فَقَالَ أَجَلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْلَمَهُ إِيَّاهُ‏.‏ قَالَ مَا أَعْلَمُ مِنْهَا إِلاَّ مَا تَعْلَمُ‏.‏

Said ibn Jubayr (Ibn Abbos haqida) rivoyat qiladi: Umar ibn Xattob Ibn Abbosga juda yaxshi (iltifotli) muomala qilardi. Abdurrahmon ibn Avf unga: «Bizning ham — unga teng (yoshli) oʻgʻillarimiz bor (lekin sen unga tarafkashlik qilasan)», — dedi. Umar: «Bu — uning ilmi sabablidir», — dedi. Soʻng Umar Ibn Abbosdan: ‹Allohning yordami va (Makka) fathi kelganda...› (Nasr, 1) degan oyatning taʼbiri haqida soʻradi. Ibn Abbos: «U — Allohning Rasulining vafotiga ishora qilardi — Alloh uni (zotni) bundan xabardor qilgan edi», — dedi. Umar: «Men bu oyatdan — sen bilgan (narsa)dan boshqa narsani bilmayman», — dedi.Саид ибн Жубайр (Ибн Аббос ҳақида) ривоят қилади: Умар ибн Хаттоб Ибн Аббосга жуда яхши (илтифотли) муомала қиларди. Абдурраҳмон ибн Авф унга: «Бизнинг ҳам — унга тенг (ёшли) ўғилларимиз бор (лекин сен унга тарафкашлик қиласан)», — деди. Умар: «Бу — унинг илми сабаблидир», — деди. Сўнг Умар Ибн Аббосдан: ‹Аллоҳнинг ёрдами ва (Макка) фатҳи келганда...› (Наср, 1) деган оятнинг таъбири ҳақида сўради. Ибн Аббос: «У — Аллоҳнинг Расулининг вафотига ишора қиларди — Аллоҳ уни (зотни) бундан хабардор қилган эди», — деди. Умар: «Мен бу оятдан — сен билган (нарса)дан бошқа нарсани билмайман», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ حَنْظَلَةَ بْنِ الْغَسِيلِ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ بِمِلْحَفَةٍ قَدْ عَصَّبَ بِعِصَابَةٍ دَسْمَاءَ، حَتَّى جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ النَّاسَ يَكْثُرُونَ وَيَقِلُّ الأَنْصَارُ، حَتَّى يَكُونُوا فِي النَّاسِ بِمَنْزِلَةِ الْمِلْحِ فِي الطَّعَامِ، فَمَنْ وَلِيَ مِنْكُمْ شَيْئًا يَضُرُّ فِيهِ قَوْمًا، وَيَنْفَعُ فِيهِ آخَرِينَ، فَلْيَقْبَلْ مِنْ مُحْسِنِهِمْ، وَيَتَجَاوَزْ عَنْ مُسِيئِهِمْ ‏"‏‏.‏ فَكَانَ آخِرَ مَجْلِسٍ جَلَسَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ oʻzining vafotiga (sabab boʻlgan) kasalligida — bir choyshabga oʻralgan, boshi yogʻli boylam (tasma) bilan bogʻlangan holda — (tashqariga) chiqdi. U minbarga oʻtirdi va Allohga hamd hamda sano aytib: «Endi soʻzga kelsak: odamlar koʻpayadi, ansorlar esa — taomdagi tuzdek boʻlib qolguncha — kamayadi. Bas, sizlardan kim — baʼzi odamlarga foyda yoki baʼzilarga zarar yetkaza oladigan — hokimiyatni (masʼuliyatni) oʻz qoʻliga olsa, u ularning (yaʼni ansorlarning) yaxshilarining ezguligini qabul qilsin va ularning yomonlik qilganlarining xatolarini kechirsin», — dedi. Bu — Paygʻambar ﷺ qatnashgan oxirgi yigʻin edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ўзининг вафотига (сабаб бўлган) касаллигида — бир чойшабга ўралган, боши ёғли бойлам (тасма) билан боғланган ҳолда — (ташқарига) чиқди. У минбарга ўтирди ва Аллоҳга ҳамд ҳамда сано айтиб: «Энди сўзга келсак: одамлар кўпаяди, ансорлар эса — таомдаги туздек бўлиб қолгунча — камаяди. Бас, сизлардан ким — баъзи одамларга фойда ёки баъзиларга зарар етказа оладиган — ҳокимиятни (масъулиятни) ўз қўлига олса, у уларнинг (яъни ансорларнинг) яхшиларининг эзгулигини қабул қилсин ва уларнинг ёмонлик қилганларининг хатоларини кечирсин», — деди. Бу — Пайғамбар ﷺ қатнашган охирги йиғин эди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَخْرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ الْحَسَنَ فَصَعِدَ بِهِ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَقَالَ ‏"‏ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ، وَلَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يُصْلِحَ بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏‏.‏

Paygʻambar ﷺ bir kuni Hasanni olib chiqib, u bilan minbarga koʻtarildilar va: «Bu oʻgʻlim sayyiddir (ulugʻdir). Shoyad Alloh u orqali musulmonlarning ikki guruhini yarashtirsa», dedilar.Пайғамбар ﷺ бир куни Ҳасанни олиб чиқиб, у билан минбарга кўтарилдилар ва: «Бу ўғлим саййиддир (улуғдир). Шояд Аллоҳ у орқали мусулмонларнинг икки гуруҳини яраштирса», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَعَى جَعْفَرًا وَزَيْدًا قَبْلَ أَنْ يَجِيءَ خَبَرُهُمْ، وَعَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ‏.‏

Paygʻambar ﷺ Jaʼfar bilan Zaydning shahid boʻlganini ularning xabari kelmasidan oldin xabar berdilar, shu holda koʻzlaridan yosh oqar edi.Пайғамбар ﷺ Жаъфар билан Зайднинг шаҳид бўлганини уларнинг хабари келмасидан олдин хабар бердилар, шу ҳолда кўзларидан ёш оқар эди.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ لَكُمْ مِنْ أَنْمَاطٍ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ وَأَنَّى يَكُونُ لَنَا الأَنْمَاطُ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ سَيَكُونُ لَكُمُ الأَنْمَاطُ ‏"‏‏.‏ فَأَنَا أَقُولُ لَهَا ـ يَعْنِي امْرَأَتَهُ ـ أَخِّرِي عَنِّي أَنْمَاطَكِ‏.‏ فَتَقُولُ أَلَمْ يَقُلِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهَا سَتَكُونُ لَكُمُ الأَنْمَاطُ ‏"‏‏.‏ فَأَدَعُهَا‏.‏

Paygʻambar ﷺ: «Sizlarda gilamlar (anmot) bormi?» dedilar. Men: «Bizda gilamlar qayoqdan boʻlsin?» dedim. U zot: «Albatta sizlarda gilamlar boʻladi», dedilar. Shundan keyin men unga — yaʼni xotinimga — «Gilamlaringni mendan nari qoʻy», desam, u: «Paygʻambar ﷺ ‹Sizlarda gilamlar boʻladi› demaganmidilar?» derdi. Shunda men uni qoʻyib berardim.Пайғамбар ﷺ: «Сизларда гиламлар (анмот) борми?» дедилар. Мен: «Бизда гиламлар қаёқдан бўлсин?» дедим. У зот: «Албатта сизларда гиламлар бўлади», дедилар. Шундан кейин мен унга — яъни хотинимга — «Гиламларингни мендан нари қўй», десам, у: «Пайғамбар ﷺ ‹Сизларда гиламлар бўлади› демаганмидилар?» дерди. Шунда мен уни қўйиб берардим.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ انْطَلَقَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ مُعْتَمِرًا ـ قَالَ ـ فَنَزَلَ عَلَى أُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ أَبِي صَفْوَانَ، وَكَانَ أُمَيَّةُ إِذَا انْطَلَقَ إِلَى الشَّأْمِ فَمَرَّ بِالْمَدِينَةِ نَزَلَ عَلَى سَعْدٍ، فَقَالَ أُمَيَّةُ لِسَعْدٍ انْتَظِرْ حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ النَّهَارُ، وَغَفَلَ النَّاسُ انْطَلَقْتُ فَطُفْتُ، فَبَيْنَا سَعْدٌ يَطُوفُ إِذَا أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ مَنْ هَذَا الَّذِي يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ فَقَالَ سَعْدٌ أَنَا سَعْدٌ‏.‏ فَقَالَ أَبُو جَهْلٍ تَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ آمِنًا، وَقَدْ آوَيْتُمْ مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ فَقَالَ نَعَمْ‏.‏ فَتَلاَحَيَا بَيْنَهُمَا‏.‏ فَقَالَ أُمَيَّةُ لِسَعْدٍ لاَ تَرْفَعْ صَوْتَكَ عَلَى أَبِي الْحَكَمِ، فَإِنَّهُ سَيِّدُ أَهْلِ الْوَادِي‏.‏ ثُمَّ قَالَ سَعْدٌ وَاللَّهِ لَئِنْ مَنَعْتَنِي أَنْ أَطُوفَ بِالْبَيْتِ لأَقْطَعَنَّ مَتْجَرَكَ بِالشَّأْمِ‏.‏ قَالَ فَجَعَلَ أُمَيَّةُ يَقُولُ لِسَعْدٍ لاَ تَرْفَعْ صَوْتَكَ‏.‏ وَجَعَلَ يُمْسِكُهُ، فَغَضِبَ سَعْدٌ فَقَالَ دَعْنَا عَنْكَ، فَإِنِّي سَمِعْتُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم يَزْعُمُ أَنَّهُ قَاتِلُكَ‏.‏ قَالَ إِيَّاىَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ مَا يَكْذِبُ مُحَمَّدٌ إِذَا حَدَّثَ‏.‏ فَرَجَعَ إِلَى امْرَأَتِهِ، فَقَالَ أَمَا تَعْلَمِينَ مَا قَالَ لِي أَخِي الْيَثْرِبِيُّ قَالَتْ وَمَا قَالَ قَالَ زَعَمَ أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدًا يَزْعُمُ أَنَّهُ قَاتِلِي‏.‏ قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا يَكْذِبُ مُحَمَّدٌ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا خَرَجُوا إِلَى بَدْرٍ، وَجَاءَ الصَّرِيخُ قَالَتْ لَهُ امْرَأَتُهُ أَمَا ذَكَرْتَ مَا قَالَ لَكَ أَخُوكَ الْيَثْرِبِيُّ قَالَ فَأَرَادَ أَنْ لاَ يَخْرُجَ، فَقَالَ لَهُ أَبُو جَهْلٍ إِنَّكَ مِنْ أَشْرَافِ الْوَادِي، فَسِرْ يَوْمًا أَوْ يَوْمَيْنِ، فَسَارَ مَعَهُمْ فَقَتَلَهُ اللَّهُ‏.‏

Saʼd ibn Muoz umra qilish niyatida (Makkaga) bordi. U Umayya ibn Xalaf Abu Safvonning uyiga tushdi. Umayya Shomga ketayotganida Madinadan oʻtsa, Saʼdning uyiga tushar edi. Umayya Saʼdga: «Kunduz yarmida, odamlar gʻaflatda boʻlguncha kutib tur, soʻng borib tavof qilarsan», dedi. Saʼd tavof qilib turganida, birdan Abu Jahl (kelib): «Kaʼbani tavof qilayotgan bu kim?» dedi. Saʼd: «Men Saʼdman», dedi. Abu Jahl: «Sen Kaʼbani omon-eson tavof qilyapsanmi, holbuki sizlar Muhammad va uning sahobalariga panoh bergansiz?» dedi. Saʼd: «Ha», dedi va ikkalasi janjallashib qolishdi. Umayya Saʼdga: «Abul-Hakam (yaʼni Abu Jahl)ga ovozingni koʻtarma, chunki u (Makka) vodiysi ahlining boshligʻidir», dedi. Soʻng Saʼd: «Allohga qasamki, agar meni Baytni tavof qilishdan toʻssang, men Shomdagi savdo yoʻlingni albatta uzaman», dedi. Umayya Saʼdga: «Ovozingni koʻtarma», deb aytaverdi va uni ushlab turdi. Saʼd gʻazablanib: «Bizni qoʻyib qoʻy, men Muhammad ﷺ seni oʻldiruvchi ekanini aytayotganini eshitdim», dedi. (Umayya:) «Menimi?» dedi. (Saʼd:) «Ha», dedi. (Umayya:) «Allohga qasamki, Muhammad gapirsa yolgʻon gapirmaydi», dedi. Soʻng xotinining oldiga qaytib: «Yathriblik (Madinalik) birodarim menga nima deganini bilasanmi?» dedi. (Xotini:) «Nima dedi?» dedi. U: «U Muhammadning meni oʻldiruvchi ekanini aytayotganini eshitganini daʼvo qildi», dedi. (Xotini:) «Allohga qasamki, Muhammad yolgʻon gapirmaydi», dedi. (Rovi aytadi:) Ular Badrga (jangga) chiqishganda va (yordamga) chaqiruvchi kelganida, xotini unga: «Yathriblik birodaring senga aytgan gapni eslamadingmi?» dedi. U chiqmaslikni istadi, ammo Abu Jahl unga: «Sen vodiyning ulugʻlaridansan, bir-ikki kun bizga hamroh boʻl», dedi. Shunda u ular bilan chiqdi va Alloh uni oʻldirdi.Саъд ибн Муоз умра қилиш ниятида (Маккага) борди. У Умайя ибн Халаф Абу Сафвоннинг уйига тушди. Умайя Шомга кетаётганида Мадинадан ўца, Саъднинг уйига тушар эди. Умайя Саъдга: «Кундуз ярмида, одамлар ғафлатда бўлгунча кутиб тур, сўнг бориб тавоф қиларсан», деди. Саъд тавоф қилиб турганида, бирдан Абу Жаҳл (келиб): «Каъбани тавоф қилаётган бу ким?» деди. Саъд: «Мен Саъдман», деди. Абу Жаҳл: «Сен Каъбани омон-эсон тавоф қиляпсанми, ҳолбуки сизлар Муҳаммад ва унинг саҳобаларига паноҳ бергансиз?» деди. Саъд: «Ҳа», деди ва иккаласи жанжаллашиб қолишди. Умайя Саъдга: «Абул-Ҳакам (яъни Абу Жаҳл)га овозингни кўтарма, чунки у (Макка) водийси аҳлининг бошлиғидир», деди. Сўнг Саъд: «Аллоҳга қасамки, агар мени Байтни тавоф қилишдан тўссанг, мен Шомдаги савдо йўлингни албатта узаман», деди. Умайя Саъдга: «Овозингни кўтарма», деб айтаверди ва уни ушлаб турди. Саъд ғазабланиб: «Бизни қўйиб қўй, мен Муҳаммад ﷺ сени ўлдирувчи эканини айтаётганини эшитдим», деди. (Умайя:) «Меними?» деди. (Саъд:) «Ҳа», деди. (Умайя:) «Аллоҳга қасамки, Муҳаммад гапирса ёлғон гапирмайди», деди. Сўнг хотинининг олдига қайтиб: «Ятҳриблик (Мадиналик) биродарим менга нима деганини биласанми?» деди. (Хотини:) «Нима деди?» деди. У: «У Муҳаммаднинг мени ўлдирувчи эканини айтаётганини эшитганини даъво қилди», деди. (Хотини:) «Аллоҳга қасамки, Муҳаммад ёлғон гапирмайди», деди. (Рови айтади:) Улар Бадрга (жангга) чиқишганда ва (ёрдамга) чақирувчи келганида, хотини унга: «Ятҳриблик биродаринг сенга айтган гапни эсламадингми?» деди. У чиқмасликни истади, аммо Абу Жаҳл унга: «Сен водийнинг улуғларидансан, бир-икки кун бизга ҳамроҳ бўл», деди. Шунда у улар билан чиқди ва Аллоҳ уни ўлдирди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ النَّاسَ مُجْتَمِعِينَ فِي صَعِيدٍ، فَقَامَ أَبُو بَكْرٍ فَنَزَعَ ذَنُوبًا أَوْ ذَنُوبَيْنِ، وَفِي بَعْضِ نَزْعِهِ ضَعْفٌ، وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ، ثُمَّ أَخَذَهَا عُمَرُ، فَاسْتَحَالَتْ بِيَدِهِ غَرْبًا، فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا فِي النَّاسِ يَفْرِي فَرِيَّهُ، حَتَّى ضَرَبَ النَّاسُ بِعَطَنٍ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ هَمَّامٌ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَنَزَعَ أَبُو بَكْرٍ ذَنُوبَيْنِ ‏"‏‏.‏

Rasululloh ﷺ: «Men odamlarni bir tekislikda toʻplangan holda koʻrdim. Soʻng Abu Bakr turib, bir yo ikki chelak (suv) tortdi, tortishida bir oz kuchsizlik bor edi — Alloh uni magʻfirat qilsin. Soʻng uni Umar oldi, qoʻlida (chelak) katta dalvga aylanib ketdi. Men odamlar orasida uning ishini shunchalik (mohirona) bajaradigan biror dovyurakni koʻrmadim — hatto odamlar (tuyalarini suvga qondirib) qoʻradan joy oldilar», dedilar. Hammom Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilib: «Abu Bakr ikki chelak tortdi», dedi.Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамларни бир текисликда тўпланган ҳолда кўрдим. Сўнг Абу Бакр туриб, бир ё икки челак (сув) тортди, тортишида бир оз кучсизлик бор эди — Аллоҳ уни мағфират қилсин. Сўнг уни Умар олди, қўлида (челак) катта далвга айланиб кетди. Мен одамлар орасида унинг ишини шунчалик (моҳирона) бажарадиган бирор довюракни кўрмадим — ҳатто одамлар (туяларини сувга қондириб) қўрадан жой олдилар», дедилар. Ҳаммом Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилиб: «Абу Бакр икки челак тортди», деди.

حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، قَالَ أُنْبِئْتُ أَنَّ جِبْرِيلَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ أُمُّ سَلَمَةَ، فَجَعَلَ يُحَدِّثُ ثُمَّ قَامَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأُمِّ سَلَمَةَ ‏"‏ مَنْ هَذَا ‏"‏‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ‏.‏ قَالَ قَالَتْ هَذَا دِحْيَةُ‏.‏ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ ايْمُ اللَّهِ مَا حَسِبْتُهُ إِلاَّ إِيَّاهُ حَتَّى سَمِعْتُ خُطْبَةَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخْبِرُ جِبْرِيلَ أَوْ كَمَا قَالَ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ لأَبِي عُثْمَانَ مِمَّنْ سَمِعْتَ هَذَا قَالَ مِنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Jibril alayhissalom Paygʻambar ﷺning huzurlariga keldi, u zotning yonlarida Ummu Salama bor edi. (Jibril) gapira boshladi, soʻng turib ketdi. Paygʻambar ﷺ Ummu Salamaga: «Bu kim edi?» dedilar — yoki shunga oʻxshash gap aytdilar. (Ummu Salama:) «Bu Dihya edi», dedi. Ummu Salama (keyin) aytdi: «Allohga qasamki, men Alloh paygʻambarining ﷺ xutbada Jibril haqida xabar berayotganini eshitgunimcha, uni faqat Dihya deb oʻylagandim» — yoki shunga oʻxshash gap aytdi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жибрил алайҳиссалом Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келди, у зотнинг ёнларида Умму Салама бор эди. (Жибрил) гапира бошлади, сўнг туриб кетди. Пайғамбар ﷺ Умму Саламага: «Бу ким эди?» дедилар — ёки шунга ўхшаш гап айтдилар. (Умму Салама:) «Бу Диҳя эди», деди. Умму Салама (кейин) айтди: «Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳ пайғамбарининг ﷺ хутбада Жибрил ҳақида хабар бераётганини эшитгунимча, уни фақат Диҳя деб ўйлагандим» — ёки шунга ўхшаш гап айтди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ الْيَهُودَ، جَاءُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرُوا لَهُ أَنَّ رَجُلاً مِنْهُمْ وَامْرَأَةً زَنَيَا فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَجِدُونَ فِي التَّوْرَاةِ فِي شَأْنِ الرَّجْمِ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا نَفْضَحُهُمْ وَيُجْلَدُونَ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ كَذَبْتُمْ، إِنَّ فِيهَا الرَّجْمَ‏.‏ فَأَتَوْا بِالتَّوْرَاةِ فَنَشَرُوهَا، فَوَضَعَ أَحَدُهُمْ يَدَهُ عَلَى آيَةِ الرَّجْمِ، فَقَرَأَ مَا قَبْلَهَا وَمَا بَعْدَهَا‏.‏ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ ارْفَعْ يَدَكَ‏.‏ فَرَفَعَ يَدَهُ فَإِذَا فِيهَا آيَةُ الرَّجْمِ‏.‏ فَقَالُوا صَدَقَ يَا مُحَمَّدُ، فِيهَا آيَةُ الرَّجْمِ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُجِمَا‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَرَأَيْتُ الرَّجُلَ يَجْنَأُ عَلَى الْمَرْأَةِ يَقِيهَا الْحِجَارَةَ‏.‏

Yahudiylar Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, oʻzlaridan bir erkak bilan bir ayol zino qilganini eslatishdi. Rasululloh ﷺ ularga: «Tavrotda rajm (toshboʻron qilish) haqida nimani topasizlar?» dedilar. Ular: «Biz ularni sharmanda qilamiz va qamchilanadi», deyishdi. Shunda Abdulloh ibn Salom: «Yolgʻon gapiryapsizlar, unda rajm bor», dedi. Ular Tavrotni keltirib yoyishdi. Ulardan biri qoʻlini rajm oyatining ustiga qoʻyib, undan oldingi va keyingi (oyatlar)ni oʻqidi. Abdulloh ibn Salom unga: «Qoʻlingni koʻtar», dedi. U qoʻlini koʻtarsa, undan rajm oyati (chiqdi). Ular: «Rost aytding, ey Muhammad, unda rajm oyati bor», deyishdi. Soʻng Rasululloh ﷺ ikkalasiga buyurdilar va rajm qilindi. Abdulloh (ibn Umar) aytdi: «Men erkak (zinokor) ayolga toshlardan saqlash uchun engashib egilganini koʻrdim».Яҳудийлар Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, ўзларидан бир эркак билан бир аёл зино қилганини эслатишди. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Тавротда ражм (тошбўрон қилиш) ҳақида нимани топасизлар?» дедилар. Улар: «Биз уларни шарманда қиламиз ва қамчиланади», дейишди. Шунда Абдуллоҳ ибн Салом: «Ёлғон гапиряпсизлар, унда ражм бор», деди. Улар Тавротни келтириб ёйишди. Улардан бири қўлини ражм оятининг устига қўйиб, ундан олдинги ва кейинги (оятлар)ни ўқиди. Абдуллоҳ ибн Салом унга: «Қўлингни кўтар», деди. У қўлини кўтарса, ундан ражм ояти (чиқди). Улар: «Рост айтдинг, эй Муҳаммад, унда ражм ояти бор», дейишди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ иккаласига буюрдилар ва ражм қилинди. Абдуллоҳ (ибн Умар) айтди: «Мен эркак (зинокор) аёлга тошлардан сақлаш учун энгашиб эгилганини кўрдим».

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ انْشَقَّ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شِقَّتَيْنِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اشْهَدُوا ‏"‏‏.‏

Rasululloh ﷺ zamonlarida oy ikkiga boʻlindi, shunda Paygʻambar ﷺ: «Guvoh boʻlinglar», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ замонларида ой иккига бўлинди, шунда Пайғамбар ﷺ: «Гувоҳ бўлинглар», дедилар.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ،‏.‏ وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ أَنَّ أَهْلَ مَكَّةَ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُرِيَهُمْ آيَةً، فَأَرَاهُمُ انْشِقَاقَ الْقَمَرِ‏.‏

Makka ahli Rasululloh ﷺdan oʻzlariga bir oyat (moʻjiza) koʻrsatishni soʻrashdi, shunda u zot ularga oyning boʻlinishini koʻrsatdilar.Макка аҳли Расулуллоҳ ﷺдан ўзларига бир оят (мўжиза) кўрсатишни сўрашди, шунда у зот уларга ойнинг бўлинишини кўрсатдилар.

حَدَّثَنِي خَلَفُ بْنُ خَالِدٍ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما أَنَّ الْقَمَرَ، انْشَقَّ فِي زَمَانِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.

Paygʻambar ﷺ zamonlarida oy boʻlindi.Пайғамбар ﷺ замонларида ой бўлинди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلَيْنِ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَا مِنْ عِنْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي لَيْلَةٍ مُظْلِمَةٍ وَمَعَهُمَا مِثْلُ الْمِصْبَاحَيْنِ، يُضِيآنِ بَيْنَ أَيْدِيهِمَا، فَلَمَّا افْتَرَقَا صَارَ مَعَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا وَاحِدٌ حَتَّى أَتَى أَهْلَهُ‏.‏

Paygʻambar ﷺning sahobalaridan ikki kishi qorongʻi tunda Paygʻambar ﷺning huzurlaridan chiqishdi, ular bilan ikkita chiroqqa oʻxshash narsa bor edi, ular oldilarini yoritib turardi. Ular ikkovi ajralganlarida, har biri oʻz uyiga yetgunicha har birlari bilan bittadan (nur) qoldi.Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан икки киши қоронғи тунда Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларидан чиқишди, улар билан иккита чироққа ўхшаш нарса бор эди, улар олдиларини ёритиб турарди. Улар иккови ажралганларида, ҳар бири ўз уйига етгунича ҳар бирлари билан биттадан (нур) қолди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا قَيْسٌ، سَمِعْتُ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَزَالُ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي ظَاهِرِينَ حَتَّى يَأْتِيَهُمْ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ ظَاهِرُونَ ‏"‏‏.‏

Paygʻambar ﷺ: «Ummatimdan bir toifa odamlar Allohning amri (qiyomat) kelguncha gʻolib boʻlib turaveradi, ular gʻolib turgan holatlarida (qiyomat keladi)», dedilar.Пайғамбар ﷺ: «Умматимдан бир тоифа одамлар Аллоҳнинг амри (қиёмат) келгунча ғолиб бўлиб тураверади, улар ғолиб турган ҳолатларида (қиёмат келади)», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ جَابِرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَيْرُ بْنُ هَانِئٍ، أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَزَالُ مِنْ أُمَّتِي أُمَّةٌ قَائِمَةٌ بِأَمْرِ اللَّهِ، لاَ يَضُرُّهُمْ مَنْ خَذَلَهُمْ وَلاَ مَنْ خَالَفَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَهُمْ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ عَلَى ذَلِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ عُمَيْرٌ فَقَالَ مَالِكُ بْنُ يُخَامِرَ قَالَ مُعَاذٌ وَهُمْ بِالشَّأْمِ‏.‏ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ هَذَا مَالِكٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاذًا يَقُولُ وَهُمْ بِالشَّامِ‏.‏

Men Paygʻambar ﷺ: «Ummatimdan bir jamoa Allohning amrini bajo keltirib turaveradi. Ularni xor qilganlar ham, ularga muxolif boʻlganlar ham zarar yetkaza olmaydi, toki Allohning amri (qiyomat) kelguncha, ular shu holatda boʻladilar», deganlarini eshitdim. Umayr aytdi: Molik ibn Yuxomir: «Muoz: ‹Ular Shomdadirlar›, dedi», dedi. Shunda Muoviya: «Mana shu Molik Muozning ‹Ular Shomdadirlar› deganini eshitganini daʼvo qilyapti», dedi.Мен Пайғамбар ﷺ: «Умматимдан бир жамоа Аллоҳнинг амрини бажо келтириб тураверади. Уларни хор қилганлар ҳам, уларга мухолиф бўлганлар ҳам зарар етказа олмайди, токи Аллоҳнинг амри (қиёмат) келгунча, улар шу ҳолатда бўладилар», деганларини эшитдим. Умайр айтди: Молик ибн Юхомир: «Муоз: ‹Улар Шомдадирлар›, деди», деди. Шунда Муовия: «Мана шу Молик Муознинг ‹Улар Шомдадирлар› деганини эшитганини даъво қиляпти», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا شَبِيبُ بْنُ غَرْقَدَةَ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَىَّ، يُحَدِّثُونَ عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَعْطَاهُ دِينَارًا يَشْتَرِي بِهِ شَاةً، فَاشْتَرَى لَهُ بِهِ شَاتَيْنِ، فَبَاعَ إِحْدَاهُمَا بِدِينَارٍ وَجَاءَهُ بِدِينَارٍ وَشَاةٍ، فَدَعَا لَهُ بِالْبَرَكَةِ فِي بَيْعِهِ، وَكَانَ لَوِ اشْتَرَى التُّرَابَ لَرَبِحَ فِيهِ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ كَانَ الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ جَاءَنَا بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْهُ، قَالَ سَمِعَهُ شَبِيبٌ مِنْ عُرْوَةَ، فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ شَبِيبٌ إِنِّي لَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ عُرْوَةَ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَىَّ يُخْبِرُونَهُ عَنْهُ‏.‏ وَلَكِنْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْخَيْرُ مَعْقُودٌ بِنَوَاصِي الْخَيْلِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَقَدْ رَأَيْتُ فِي دَارِهِ سَبْعِينَ فَرَسًا‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ يَشْتَرِي لَهُ شَاةً كَأَنَّهَا أُضْحِيَّةٌ‏.‏

Paygʻambar ﷺ unga bir qoʻy sotib olish uchun bir dinor berdilar. U bu pulga ikkita qoʻy sotib oldi. Soʻng ulardan birini bir dinorga sotib, (u zotga) bir dinor va bir qoʻy keltirdi. Shunda u zot uning savdosiga baraka tilab duo qildilar. Shundan keyin u tuproq sotib olsa ham, undan foyda koʻradigan boʻldi. (Boshqa rivoyatda) u: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Otlarning peshonalariga qiyomat kunigacha yaxshilik bogʻlangandir› deganlarini eshitdim», dedi. (Rovi:) «Men uning uyida yetmishta ot koʻrdim», dedi. Sufyon: «(Paygʻambar ﷺ) unga qurbonlik uchun bir qoʻy sotib olishni (buyurgan edilar)», dedi.Пайғамбар ﷺ унга бир қўй сотиб олиш учун бир динор бердилар. У бу пулга иккита қўй сотиб олди. Сўнг улардан бирини бир динорга сотиб, (у зотга) бир динор ва бир қўй келтирди. Шунда у зот унинг савдосига барака тилаб дуо қилдилар. Шундан кейин у тупроқ сотиб олса ҳам, ундан фойда кўрадиган бўлди. (Бошқа ривоятда) у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Отларнинг пешоналарига қиёмат кунигача яхшилик боғлангандир› деганларини эшитдим», деди. (Рови:) «Мен унинг уйида етмишта от кўрдим», деди. Суфён: «(Пайғамбар ﷺ) унга қурбонлик учун бир қўй сотиб олишни (буюрган эдилар)», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْخَيْلُ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Rasululloh ﷺ: «Otlarning peshonalarida qiyomat kunigacha yaxshilik bordir», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Отларнинг пешоналарида қиёмат кунигача яхшилик бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ ‏"‏‏.‏

Paygʻambar ﷺ: «Otlarning peshonalariga yaxshilik bogʻlangandir», dedilar.Пайғамбар ﷺ: «Отларнинг пешоналарига яхшилик боғлангандир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْخَيْلُ لِثَلاَثَةٍ لِرَجُلٍ أَجْرٌ، وَلِرَجُلٍ سِتْرٌ وَعَلَى رَجُلٍ وِزْرٌ‏.‏ فَأَمَّا الَّذِي لَهُ أَجْرٌ، فَرَجُلٌ رَبَطَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ، فَأَطَالَ لَهَا فِي مَرْجٍ أَوْ رَوْضَةٍ، وَمَا أَصَابَتْ فِي طِيَلِهَا مِنَ الْمَرْجِ أَوِ الرَّوْضَةِ كَانَتْ لَهُ حَسَنَاتٍ، وَلَوْ أَنَّهَا قَطَعَتْ طِيَلَهَا، فَاسْتَنَّتْ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ، كَانَتْ أَرْوَاثُهَا حَسَنَاتٍ لَهُ، وَلَوْ أَنَّهَا مَرَّتْ بِنَهْرٍ فَشَرِبَتْ، وَلَمْ يُرِدْ أَنْ يَسْقِيَهَا، كَانَ ذَلِكَ لَهُ حَسَنَاتٍ، وَرَجُلٌ رَبَطَهَا تَغَنِّيًا وَسِتْرًا وَتَعَفُّفًا، لَمْ يَنْسَ حَقَّ اللَّهِ فِي رِقَابِهَا وَظُهُورِهَا، فَهِيَ لَهُ كَذَلِكَ سِتْرٌ‏.‏ وَرَجُلٌ رَبَطَهَا فَخْرًا وَرِيَاءً، وَنِوَاءً لأَهْلِ الإِسْلاَمِ فَهْىَ وِزْرٌ‏.‏ وَسُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحُمُرِ فَقَالَ ‏"‏ مَا أُنْزِلَ عَلَىَّ فِيهَا إِلاَّ هَذِهِ الآيَةُ الْجَامِعَةُ الْفَاذَّةُ ‏[quran sura="99" aya_start="7" aya_end="8"]{‏فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ‏}‏

Paygʻambar ﷺ: «Ot uch (xil) kishi uchundir: bir kishi uchun ajr, bir kishi uchun parda (himoya), bir kishi uchun esa yukdir (gunoh). Unga ajr boʻladigan kishi — uni Alloh yoʻlida bogʻlab qoʻygan kishidir. U otni oʻtloq yoki bogʻda uzun arqonga bogʻlaydi. Ot arqoni yetgan joydagi oʻtloq yoki bogʻdan nima yesa, unga yaxshiliklar (savob) boʻladi. Agar ot arqonini uzib, bir-ikki tepalikni oshib oʻtsa, uning tezagi ham unga yaxshiliklar boʻladi. Agar ot bir daryodan oʻtib suv ichsa, u suvni ichirishni niyat qilmagan boʻlsa ham, bu unga yaxshiliklar boʻladi. Yana bir kishi — uni boylik (yetishmovchilikdan saqlanish), parda va iffat uchun bogʻlab, uning boʻyinlari va orqalaridagi Allohning haqqini unutmagan kishidir; bunda ot u uchun parda boʻladi. Yana bir kishi — uni maqtanish, riyo va islom ahliga dushmanlik qilish uchun bogʻlaydi; bunda ot (unga) yukdir (gunohdir)», dedilar. Paygʻambar ﷺdan eshaklar haqida soʻralganda, u zot: «Ular haqida menga mana shu keng qamrovli, yagona oyatdan boshqa narsa nozil qilinmagan: ‹Kim zarra miqdori yaxshilik qilsa, uni koʻradi. Kim zarra miqdori yomonlik qilsa, uni koʻradi› (Zalzala surasi, 7–8)», dedilar.Пайғамбар ﷺ: «От уч (хил) киши учундир: бир киши учун ажр, бир киши учун парда (ҳимоя), бир киши учун эса юкдир (гуноҳ). Унга ажр бўладиган киши — уни Аллоҳ йўлида боғлаб қўйган кишидир. У отни ўтлоқ ёки боғда узун арқонга боғлайди. От арқони етган жойдаги ўтлоқ ёки боғдан нима еса, унга яхшиликлар (савоб) бўлади. Агар от арқонини узиб, бир-икки тепаликни ошиб ўца, унинг тезаги ҳам унга яхшиликлар бўлади. Агар от бир дарёдан ўтиб сув ичса, у сувни ичиришни ният қилмаган бўлса ҳам, бу унга яхшиликлар бўлади. Яна бир киши — уни бойлик (етишмовчиликдан сақланиш), парда ва иффат учун боғлаб, унинг бўйинлари ва орқаларидаги Аллоҳнинг ҳаққини унутмаган кишидир; бунда от у учун парда бўлади. Яна бир киши — уни мақтаниш, риё ва ислом аҳлига душманлик қилиш учун боғлайди; бунда от (унга) юкдир (гуноҳдир)», дедилар. Пайғамбар ﷺдан эшаклар ҳақида сўралганда, у зот: «Улар ҳақида менга мана шу кенг қамровли, ягона оятдан бошқа нарса нозил қилинмаган: ‹Ким зарра миқдори яхшилик қилса, уни кўради. Ким зарра миқдори ёмонлик қилса, уни кўради› (Залзала сураси, 7–8)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ صَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ بُكْرَةً وَقَدْ خَرَجُوا بِالْمَسَاحِي، فَلَمَّا رَأَوْهُ قَالُوا مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ‏.‏ وَأَحَالُوا إِلَى الْحِصْنِ يَسْعَوْنَ، فَرَفَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَيْهِ وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ، خَرِبَتْ خَيْبَرُ، إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏"‏‏.‏

Rasululloh ﷺ Xaybarga erta tongda yetib bordilar, ular esa belkuraklari bilan chiqishgan edi. Ular u zotni koʻrishganda: «Muhammad va (uning) qoʻshini!» deyishdi va qalʼaga (panoh) tomon yugurib qaytishdi. Shunda Paygʻambar ﷺ qoʻllarini koʻtarib: «Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi! Biz bir qavmning maydoniga tushsak, ogohlantirilganlarning tongi naqadar yomon boʻladi!» dedilar.Расулуллоҳ ﷺ Хайбарга эрта тонгда етиб бордилар, улар эса белкураклари билан чиқишган эди. Улар у зотни кўришганда: «Муҳаммад ва (унинг) қўшини!» дейишди ва қалъага (паноҳ) томон югуриб қайтишди. Шунда Пайғамбар ﷺ қўлларини кўтариб: «Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди! Биз бир қавмнинг майдонига тушсак, огоҳлантирилганларнинг тонги нақадар ёмон бўлади!» дедилар.

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الْفُدَيْكِ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي سَمِعْتُ مِنْكَ كَثِيرًا فَأَنْسَاهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ابْسُطْ رِدَاءَكَ ‏"‏‏.‏ فَبَسَطْتُ فَغَرَفَ بِيَدِهِ فِيهِ، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ضُمَّهُ ‏"‏ فَضَمَمْتُهُ، فَمَا نَسِيتُ حَدِيثًا بَعْدُ‏.‏

Men: «Ey Allohning Rasuli, men sizdan koʻp (hadis) eshitaman, ammo uni unutaman», dedim. U zot: «Ridongni yoz», dedilar. Men yoydim. Shunda u zot qoʻllari bilan unga (xayoliy bir narsani) hovuchlab solgandek qildilar, soʻng: «Uni oʻzingga qisib ol», dedilar. Men uni qisib oldim. Shundan keyin men biror hadisni unutmadim.Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сиздан кўп (ҳадис) эшитаман, аммо уни унутаман», дедим. У зот: «Ридонгни ёз», дедилар. Мен ёйдим. Шунда у зот қўллари билан унга (хаёлий бир нарсани) ҳовучлаб солгандек қилдилар, сўнг: «Уни ўзингга қисиб ол», дедилар. Мен уни қисиб олдим. Шундан кейин мен бирор ҳадисни унутмадим.