حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ مُجَاشِعِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ جَاءَ مُجَاشِعٌ بِأَخِيهِ مُجَالِدِ بْنِ مَسْعُودٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ هَذَا مُجَالِدٌ يُبَايِعُكَ عَلَى الْهِجْرَةِ. فَقَالَ " لاَ هِجْرَةَ بَعْدَ فَتْحِ مَكَّةَ، وَلَكِنْ أُبَايِعُهُ عَلَى الإِسْلاَمِ ".
Abu Usmon an-Nahdiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Mujoshiʼ (ibn Masʼud) akasi Mujolid ibn Masʼudni Paygʻambar ﷺ ning oldiga olib kelib: «Bu — Mujolid; u sizga hijratga bayʼat beradi», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «(Makka) fathidan keyin hijrat yoʻq, lekin men undan Islomga bayʼat olaman», — dedi.Абу Усмон ан-Наҳдий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мужошиъ (ибн Масъуд) акаси Мужолид ибн Масъудни Пайғамбар ﷺ нинг олдига олиб келиб: «Бу — Мужолид; у сизга ҳижратга байъат беради», — деди. Пайғамбар ﷺ: «(Макка) фатҳидан кейин ҳижрат йўқ, лекин мен ундан Исломга байъат оламан», — деди.
حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، قَالَ أُنْبِئْتُ أَنَّ جِبْرِيلَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ أُمُّ سَلَمَةَ، فَجَعَلَ يُحَدِّثُ ثُمَّ قَامَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأُمِّ سَلَمَةَ " مَنْ هَذَا ". أَوْ كَمَا قَالَ. قَالَ قَالَتْ هَذَا دِحْيَةُ. قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ ايْمُ اللَّهِ مَا حَسِبْتُهُ إِلاَّ إِيَّاهُ حَتَّى سَمِعْتُ خُطْبَةَ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخْبِرُ جِبْرِيلَ أَوْ كَمَا قَالَ. قَالَ فَقُلْتُ لأَبِي عُثْمَانَ مِمَّنْ سَمِعْتَ هَذَا قَالَ مِنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ.
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Jibril alayhissalom Paygʻambar ﷺning huzurlariga keldi, u zotning yonlarida Ummu Salama bor edi. (Jibril) gapira boshladi, soʻng turib ketdi. Paygʻambar ﷺ Ummu Salamaga: «Bu kim edi?» dedilar — yoki shunga oʻxshash gap aytdilar. (Ummu Salama:) «Bu Dihya edi», dedi. Ummu Salama (keyin) aytdi: «Allohga qasamki, men Alloh paygʻambarining ﷺ xutbada Jibril haqida xabar berayotganini eshitgunimcha, uni faqat Dihya deb oʻylagandim» — yoki shunga oʻxshash gap aytdi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жибрил алайҳиссалом Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келди, у зотнинг ёнларида Умму Салама бор эди. (Жибрил) гапира бошлади, сўнг туриб кетди. Пайғамбар ﷺ Умму Саламага: «Бу ким эди?» дедилар — ёки шунга ўхшаш гап айтдилар. (Умму Салама:) «Бу Диҳя эди», деди. Умму Салама (кейин) айтди: «Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳ пайғамбарининг ﷺ хутбада Жибрил ҳақида хабар бераётганини эшитгунимча, уни фақат Диҳя деб ўйлагандим» — ёки шунга ўхшаш гап айтди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ لَمْ يَبْقَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ تِلْكَ الأَيَّامِ الَّتِي قَاتَلَ فِيهِنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ طَلْحَةَ وَسَعْدٍ. عَنْ حَدِيثِهِمَا.
Rasululloh ﷺ urush qilgan oʻsha kunlarning baʼzilarida Paygʻambar ﷺ bilan birga Talha va Saʼddan boshqa hech kim qolmadi — ular ikkovining hadisidan (rivoyat qilingan).Расулуллоҳ ﷺ уруш қилган ўша кунларнинг баъзиларида Пайғамбар ﷺ билан бирга Талҳа ва Саъддан бошқа ҳеч ким қолмади — улар икковининг ҳадисидан (ривоят қилинган).
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ صَبَّاحٍ ـ أَوْ بَلَغَنِي عَنْهُ ـ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ إِذَا قِيلَ لَهُ هَاجَرَ قَبْلَ أَبِيهِ يَغْضَبُ، قَالَ وَقَدِمْتُ أَنَا وَعُمَرُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدْنَاهُ قَائِلاً فَرَجَعْنَا إِلَى الْمَنْزِلِ، فَأَرْسَلَنِي عُمَرُ وَقَالَ اذْهَبْ فَانْظُرْ هَلِ اسْتَيْقَظَ فَأَتَيْتُهُ، فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ فَبَايَعْتُهُ، ثُمَّ انْطَلَقْتُ إِلَى عُمَرَ، فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّهُ قَدِ اسْتَيْقَظَ، فَانْطَلَقْنَا إِلَيْهِ نُهَرْوِلُ هَرْوَلَةً حَتَّى دَخَلَ عَلَيْهِ فَبَايَعَهُ ثُمَّ بَايَعْتُهُ.
Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga — unga ‹u otasidan oldin hijrat qildi› deyilsa, gʻazablanardi — (eshitdim). U aytdi: Men va Umar Rasululloh ﷺning oldilariga keldik, u zotni qaylula (peshin uyqusi) qilayotgan holda topdik va manzilga qaytdik. Soʻng Umar meni yuborib: «Borib, u zot uygʻonganmi, qarab kel», dedi. Men u zotning oldilariga kelib kirdim va u zotga bayʼat qildim, soʻng Umarning oldiga borib, u zotning uygʻonganini xabar berdim. Biz u zot tomon shoshilib (yugurib) yoʻl oldik, to u (Umar) u zotning oldilariga kirib, bayʼat qilguncha, soʻng men (yana) bayʼat qildim.Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га — унга ‹у отасидан олдин ҳижрат қилди› дейилса, ғазабланарди — (эшитдим). У айтди: Мен ва Умар Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдик, у зотни қайлула (пешин уйқуси) қилаётган ҳолда топдик ва манзилга қайтдик. Сўнг Умар мени юбориб: «Бориб, у зот уйғонганми, қараб кел», деди. Мен у зотнинг олдиларига келиб кирдим ва у зотга байъат қилдим, сўнг Умарнинг олдига бориб, у зотнинг уйғонганини хабар бердим. Биз у зот томон шошилиб (югуриб) йўл олдик, то у (Умар) у зотнинг олдиларига кириб, байъат қилгунча, сўнг мен (яна) байъат қилдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدًا ـ وَهْوَ أَوَّلُ مَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ـ وَأَبَا بَكْرَةَ ـ وَكَانَ تَسَوَّرَ حِصْنَ الطَّائِفِ فِي أُنَاسٍ ـ فَجَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالاَ سَمِعْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنِ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ وَهْوَ يَعْلَمُ فَالْجَنَّةُ عَلَيْهِ حَرَامٌ ".
وَقَالَ هِشَامٌ وَأَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، أَوْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ قَالَ سَمِعْتُ سَعْدًا، وَأَبَا، بَكْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. قَالَ عَاصِمٌ قُلْتُ لَقَدْ شَهِدَ عِنْدَكَ رَجُلاَنِ حَسْبُكَ بِهِمَا. قَالَ أَجَلْ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَأَوَّلُ مَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَأَمَّا الآخَرُ فَنَزَلَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثَالِثَ ثَلاَثَةٍ وَعِشْرِينَ مِنَ الطَّائِفِ.
(Abu Usmon aytdi:) Men Saʼdni — u Alloh yoʻ lida birinchi (marta) oʻq otgan kishi edi — va Abu Bakrani — u (baʼzi) odamlar bilan Toif qalʼasiga (devordan) tirmashib oshgan edi — eshitdim; ular Paygʻambar ﷺning oldilariga keldi. Ikkovi: «Biz Paygʻambar ﷺni: ‹Kimki oʻz otasidan boshqa (otaga) — bila turib — daʼvo qilsa, unga jannat haromdir› deganini eshitdik», dedilar. Osim aytdi: Men: «Sening oldingda ikki kishi guvohlik berdi — ular senga kifoyadir», dedim. U: «Ha. Birinchisi — Alloh yoʻ lida birinchi (marta) oʻq otgan kishi; ikkinchisi — Paygʻambar ﷺning oldilariga Toifdan yigirma uch (kishi)ning uchinchisi (boʻ lib) tushgan (kishi)dir», dedi.(Абу Усмон айтди:) Мен Саъдни — у Аллоҳ йў лида биринчи (марта) ўқ отган киши эди — ва Абу Бакрани — у (баъзи) одамлар билан Тоиф қалъасига (девордан) тирмашиб ошган эди — эшитдим; улар Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келди. Иккови: «Биз Пайғамбар ﷺни: ‹Кимки ўз отасидан бошқа (отага) — била туриб — даъво қилса, унга жаннат ҳаромдир› деганини эшитдик», дедилар. Осим айтди: Мен: «Сенинг олдингда икки киши гувоҳлик берди — улар сенга кифоядир», дедим. У: «Ҳа. Биринчиси — Аллоҳ йў лида биринчи (марта) ўқ отган киши; иккинчиси — Пайғамбар ﷺнинг олдиларига Тоифдан йигирма уч (киши)нинг учинчиси (бў либ) тушган (киши)дир», деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ عَلَى جَيْشِ ذَاتِ السَّلاَسِلِ قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ أَىُّ النَّاسِ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ " عَائِشَةُ ". قُلْتُ مِنَ الرِّجَالِ قَالَ " أَبُوهَا ". قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ " عُمَرُ ". فَعَدَّ رِجَالاً فَسَكَتُّ مَخَافَةَ أَنْ يَجْعَلَنِي فِي آخِرِهِمْ.
(Abu Usmon aytdi:) Rasululloh ﷺ Amr ibnul-Osni Zotus-Salosil qoʻshiniga (amir qilib) yubordilar. (Amr) aytdi: Men u zotning oldiga kelib: «Odamlardan kim senga eng suyuklidir?» dedim. U zot: «Oisha», dedilar. Men: «Erkaklardan-chi?» dedim. U zot: «Uning otasi (Abu Bakr)», dedilar. Men: «Soʻng kim?» dedim. U zot: «Umar», dedilar — va (yana) bir nechta erkaklarni sanadilar. Men, meni ularning oxirida (eng oxirgi qilib) qoʻ yishidan qoʻrqib, jim boʻ ldim.(Абу Усмон айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Амр ибнул-Осни Зотус-Салосил қўшинига (амир қилиб) юбордилар. (Амр) айтди: Мен у зотнинг олдига келиб: «Одамлардан ким сенга энг суюклидир?» дедим. У зот: «Оиша», дедилар. Мен: «Эркаклардан-чи?» дедим. У зот: «Унинг отаси (Абу Бакр)», дедилар. Мен: «Сўнг ким?» дедим. У зот: «Умар», дедилар — ва (яна) бир нечта эркакларни санадилар. Мен, мени уларнинг охирида (энг охирги қилиб) қў йишидан қўрқиб, жим бў лдим.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ أُنْبِئْتُ أَنَّ جِبْرِيلَ، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ أُمُّ سَلَمَةَ فَجَعَلَ يَتَحَدَّثُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأُمِّ سَلَمَةَ " مَنْ هَذَا ". أَوْ كَمَا قَالَ قَالَتْ هَذَا دِحْيَةُ. فَلَمَّا قَامَ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا حَسِبْتُهُ إِلاَّ إِيَّاهُ حَتَّى سَمِعْتُ خُطْبَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُخْبِرُ خَبَرَ جِبْرِيلَ أَوْ كَمَا قَالَ، قَالَ أَبِي قُلْتُ لأَبِي عُثْمَانَ مِمَّنْ سَمِعْتَ هَذَا. قَالَ مِنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ.
(Abu Usmon aytdi:) Menga — Jibril Paygʻambar ﷺning oldigʻa kelgani, u zotning huzurida Ummu Salama (boʻ lgani) — xabar qilindi. (Jibril) gaplasha boshladi; soʻng Paygʻambar ﷺ Ummu Salamaga: «Bu kim?» dedilar — yoki u zot aytgandek (deb aytdi). U (Ummu Salama): «Bu — Dihya(dir)», dedi. (Jibril) turib (ketgach), u (Ummu Salama): «Allohga qasamki, men uni — Paygʻambar ﷺning xutbasini, Jibrilning xabarini xabar berayotganlarida eshitguncha — Dihyadan boshqa (kishi) deb oʻylamadim», dedi — yoki u aytgandek (deb aytdi). (Muʼtamir aytdi:) Otam: «Men Abu Usmonga: ‹Buni kimdan eshitding?› dedim. U: ‹Usoma ibn Zayddan›, dedi», dedi.(Абу Усмон айтди:) Менга — Жибрил Пайғамбар ﷺнинг олдиға келгани, у зотнинг ҳузурида Умму Салама (бў лгани) — хабар қилинди. (Жибрил) гаплаша бошлади; сўнг Пайғамбар ﷺ Умму Саламага: «Бу ким?» дедилар — ёки у зот айтгандек (деб айтди). У (Умму Салама): «Бу — Диҳя(дир)», деди. (Жибрил) туриб (кетгач), у (Умму Салама): «Аллоҳга қасамки, мен уни — Пайғамбар ﷺнинг хутбасини, Жибрилнинг хабарини хабар бераётганларида эшитгунча — Диҳядан бошқа (киши) деб ўйламадим», деди — ёки у айтгандек (деб айтди). (Муътамир айтди:) Отам: «Мен Абу Усмонга: ‹Буни кимдан эшитдинг?› дедим. У: ‹Усома ибн Зайддан›, деди», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَبَّاسٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ تَضَيَّفْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ سَبْعًا، فَكَانَ هُوَ وَامْرَأَتُهُ وَخَادِمُهُ يَعْتَقِبُونَ اللَّيْلَ أَثْلاَثًا، يُصَلِّي هَذَا، ثُمَّ يُوقِظُ هَذَا. وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنِ أَصْحَابِهِ تَمْرًا، فَأَصَابَنِي سَبْعُ تَمَرَاتٍ إِحْدَاهُنَّ حَشَفَةٌ.
(Abu Usmon aytdi:) Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning mehmoni boʻ ldim — yetti (kun). U, xotini va xizmatkori — kechani uchga boʻ lib, navbatma-navbat (ibodat qilar) edi: bu (biri) namoz oʻqir, soʻng buni (boshqasini) uygʻ otar edi. Men uni (Abu Hurayrani shunday) deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ ashobi (sahobalari) orasida xurmo taqsimladilar; menga yetti (dona) xurmo tegdi — ulardan biri hashaf (quruq, sifatsiz) edi.(Абу Усмон айтди:) Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг меҳмони бў лдим — етти (кун). У, хотини ва хизматкори — кечани учга бў либ, навбатма-навбат (ибодат қилар) эди: бу (бири) намоз ўқир, сўнг буни (бошқасини) уйғ отар эди. Мен уни (Абу Ҳурайрани шундай) деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ ашоби (саҳобалари) орасида хурмо тақсимладилар; менга етти (дона) хурмо тегди — улардан бири ҳашаф (қуруқ, сифациз) эди.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَاصِمٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ ابْنَةً لِلنَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَيْهِ وَهْوَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَسَعْدٍ وَأُبَىٍّ نَحْسِبُ أَنَّ ابْنَتِي قَدْ حُضِرَتْ فَاشْهَدْنَا فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا السَّلاَمَ وَيَقُولُ " إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَمَا أَعْطَى وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَهُ مُسَمًّى فَلْتَحْتَسِبْ وَلْتَصْبِرْ ". فَأَرْسَلَتْ تُقْسِمُ عَلَيْهِ، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقُمْنَا، فَرُفِعَ الصَّبِيُّ فِي حَجْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَفْسُهُ تَقَعْقَعُ فَفَاضَتْ عَيْنَا النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ مَا هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " هَذِهِ رَحْمَةٌ وَضَعَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ مَنْ شَاءَ مِنْ عِبَادِهِ، وَلاَ يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ إِلاَّ الرُّحَمَاءَ ".
(Usama ibn Zayd (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning bir qizi u zotga — u zot Paygʻambar ﷺ, Saʼd va Ubay bilan (birga) (boʻ lgan) paytda — odam yuborib: «Qizimga (vafot) hozir boʻ ldi deb oʻ ylaymiz; bizning oldimizga keling» (dedi). U zot unga salom (yetkazish bilan birga) qaytarib: «Alloh olgan (narsa) ham, bergan (narsa) ham Allohning(dir); Uning huzurida har bir narsaning (ajali) belgilangan(dir); bas, (savobini Allohdan) umid qilsin va sabr qilsin» dedilar. Soʻng u (qizi) u zotga — (kelishlari uchun) qasam ichib — (yana) odam yubordi. Shunda Paygʻambar ﷺ turdilar; biz ham turdik. Bola Paygʻambar ﷺning bagʻ riga koʻ tarildi — joni (xirillab) gʻ irchillar edi; (shunda) Paygʻambar ﷺning ikki koʻ zlari yoshga toʻ ldi. Saʼd u zotga: «Bu nima, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Bu — rahmat(dir); Alloh uni oʻ z bandalaridan xohlaganlarining qalbiga qoʻ ygan; Alloh oʻ z bandalaridan faqat rahmatli (mehribon)larigagina rahm qiladi» dedilar.(Усама ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг бир қизи у зотга — у зот Пайғамбар ﷺ, Саъд ва Убай билан (бирга) (бў лган) пайтда — одам юбориб: «Қизимга (вафот) ҳозир бў лди деб ў йлаймиз; бизнинг олдимизга келинг» (деди). У зот унга салом (етказиш билан бирга) қайтариб: «Аллоҳ олган (нарса) ҳам, берган (нарса) ҳам Аллоҳнинг(дир); Унинг ҳузурида ҳар бир нарсанинг (ажали) белгиланган(дир); бас, (савобини Аллоҳдан) умид қилсин ва сабр қилсин» дедилар. Сўнг у (қизи) у зотга — (келишлари учун) қасам ичиб — (яна) одам юборди. Шунда Пайғамбар ﷺ турдилар; биз ҳам турдик. Бола Пайғамбар ﷺнинг бағ рига кў тарилди — жони (хириллаб) ғ ирчиллар эди; (шунда) Пайғамбар ﷺнинг икки кў злари ёшга тў лди. Саъд у зотга: «Бу нима, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Бу — раҳмат(дир); Аллоҳ уни ў з бандаларидан хоҳлаганларининг қалбига қў йган; Аллоҳ ў з бандаларидан фақат раҳматли (меҳрибон)ларигагина раҳм қилади» дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ كَتَبَ إِلَيْنَا عُمَرُ وَنَحْنُ بِأَذْرَبِيجَانَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسِ الْحَرِيرِ إِلاَّ هَكَذَا، وَصَفَّ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِصْبَعَيْهِ. وَرَفَعَ زُهَيْرٌ الْوُسْطَى وَالسَّبَّابَةَ.
(Abu Usmon aytdi:) Biz Azarbayjonda ekanimizda, Umar (roziyallohu anhu) bizga: «Paygʻambar ﷺ ipak kiyishni — magar mana shunchasidan boshqa — qaytardilar» deb yozdi, va Paygʻambar ﷺ bizga ikki barmoqlarini (koʻrsatib) taʼrifladilar. (Roviy) Zuhayr (esa) oʻrta va koʻrsatkich barmoqlarini koʻtardi.(Абу Усмон айтди:) Биз Азарбайжонда эканимизда, Умар (розияллоҳу анҳу) бизга: «Пайғамбар ﷺ ипак кийишни — магар мана шунчасидан бошқа — қайтардилар» деб ёзди, ва Пайғамбар ﷺ бизга икки бармоқларини (кўрсатиб) таърифладилар. (Ровий) Зуҳайр (эса) ўрта ва кўрсаткич бармоқларини кўтарди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ كُنَّا مَعَ عُتْبَةَ فَكَتَبَ إِلَيْهِ عُمَرُ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يُلْبَسُ الْحَرِيرُ فِي الدُّنْيَا، إِلاَّ لَمْ يُلْبَسْ فِي الآخِرَةِ مِنْهُ ".
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ،، وَأَشَارَ أَبُو عُثْمَانَ، بِإِصْبَعَيْهِ الْمُسَبِّحَةِ وَالْوُسْطَى.
(Abu Usmon aytdi:) Biz Utba bilan birga edik, Umar (roziyallohu anhu) unga: «Paygʻambar ﷺ: ‹Dunyoda ipak kiyilmaydi, magar (kim kiysa) — undan oxiratda (hech narsa) kiyilmaydi (yaʼni oxiratda ipakdan mahrum boʻladi)› dedilar» deb yozdi. (Boshqa sanadda:) Abu Usmon koʻrsatkich (musabbiha) va oʻrta barmogʻi bilan ishora qildi.(Абу Усмон айтди:) Биз Утба билан бирга эдик, Умар (розияллоҳу анҳу) унга: «Пайғамбар ﷺ: ‹Дунёда ипак кийилмайди, магар (ким кийса) — ундан охиратда (ҳеч нарса) кийилмайди (яъни охиратда ипакдан маҳрум бўлади)› дедилар» деб ёзди. (Бошқа санадда:) Абу Усмон кўрсаткич (мусаббиҳа) ва ўрта бармоғи билан ишора қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ أَصْحَابَ الصُّفَّةِ، كَانُوا أُنَاسًا فُقَرَاءَ، وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ كَانَ عِنْدَهُ طَعَامُ اثْنَيْنِ فَلْيَذْهَبْ بِثَالِثٍ، وَإِنْ أَرْبَعٌ فَخَامِسٌ أَوْ سَادِسٌ ". وَأَنَّ أَبَا بَكْرٍ جَاءَ بِثَلاَثَةٍ فَانْطَلَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَشَرَةٍ، قَالَ فَهْوَ أَنَا وَأَبِي وَأُمِّي، فَلاَ أَدْرِي قَالَ وَامْرَأَتِي وَخَادِمٌ بَيْنَنَا وَبَيْنَ بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ. وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ تَعَشَّى عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ لَبِثَ حَيْثُ صُلِّيَتِ الْعِشَاءُ، ثُمَّ رَجَعَ فَلَبِثَ حَتَّى تَعَشَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ بَعْدَ مَا مَضَى مِنَ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ، قَالَتْ لَهُ امْرَأَتُهُ وَمَا حَبَسَكَ عَنْ أَضْيَافِكَ ـ أَوْ قَالَتْ ضَيْفِكَ ـ قَالَ أَوَمَا عَشَّيْتِيهِمْ قَالَتْ أَبَوْا حَتَّى تَجِيءَ، قَدْ عُرِضُوا فَأَبَوْا. قَالَ فَذَهَبْتُ أَنَا فَاخْتَبَأْتُ فَقَالَ يَا غُنْثَرُ، فَجَدَّعَ وَسَبَّ، وَقَالَ كُلُوا لاَ هَنِيئًا. فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَطْعَمُهُ أَبَدًا، وَايْمُ اللَّهِ مَا كُنَّا نَأْخُذُ مِنْ لُقْمَةٍ إِلاَّ رَبَا مِنْ أَسْفَلِهَا أَكْثَرُ مِنْهَا. قَالَ يَعْنِي حَتَّى شَبِعُوا وَصَارَتْ أَكْثَرَ مِمَّا كَانَتْ قَبْلَ ذَلِكَ، فَنَظَرَ إِلَيْهَا أَبُو بَكْرٍ فَإِذَا هِيَ كَمَا هِيَ أَوْ أَكْثَرُ مِنْهَا. فَقَالَ لاِمْرَأَتِهِ يَا أُخْتَ بَنِي فِرَاسٍ مَا هَذَا قَالَتْ لاَ وَقُرَّةِ عَيْنِي لَهِيَ الآنَ أَكْثَرُ مِنْهَا قَبْلَ ذَلِكَ بِثَلاَثِ مَرَّاتٍ. فَأَكَلَ مِنْهَا أَبُو بَكْرٍ وَقَالَ إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ مِنَ الشَّيْطَانِ ـ يَعْنِي يَمِينَهُ ـ ثُمَّ أَكَلَ مِنْهَا لُقْمَةً، ثُمَّ حَمَلَهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَصْبَحَتْ عِنْدَهُ، وَكَانَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمٍ عَقْدٌ، فَمَضَى الأَجَلُ، فَفَرَّقَنَا اثْنَا عَشَرَ رَجُلاً، مَعَ كُلِّ رَجُلٍ مِنْهُمْ أُنَاسٌ، اللَّهُ أَعْلَمُ كَمْ مَعَ كُلِّ رَجُلٍ فَأَكَلُوا مِنْهَا أَجْمَعُونَ، أَوْ كَمَا قَالَ.
Abu Usmon (Abdurrahmon ibn Abu Bakrdan) rivoyat qiladi: Abdurrahmon ibn Abu Bakr dedi: «Suffa ahli kambagʻal kishilar edi. Paygʻambar ﷺ: ‹Kimda ikki kishilik taom boʻlsa, ulardan (Suffa ahlidan) uchinchisini (olib) borsin; kimda toʻrt kishilik taom boʻlsa, ulardan birini yoki ikkisini (olib) borsin›, — dedilar. Abu Bakr uch kishini (olib) bordi, Paygʻambar ﷺ ulardan oʻntasini (olib) bordilar». Abdurrahmon qoʻshimcha qildi: «Otam, onam va men (uyda) edik. (Roviy: Abdurrahmon ‹xotinim va men bilan Abu Bakrning uyiga mushtarak xizmatkorimiz ham (bor edi)› deb aytdimi, shubha qiladi.) Abu Bakr kechlik (oqshom taomini) Paygʻambar ﷺ bilan yedi va xufton namozi oʻqilguncha oʻsha yerda qoldi. Soʻng u qaytib, yana Paygʻambar ﷺ bilan — to u zot taom yegunlarigacha — qoldi; soʻng kechaning katta qismi oʻtgach, uyiga qaytdi. Abu Bakrning xotini: ‹Seni mehmonlaringdan (yoki mehmoningdan) nima ushlab qoldi?› — dedi. U: ‹Ularga hali (taom) tortmadingmi?› — dedi. U (ayol): ‹Sen kelguncha ular yeshdan bosh tortdi. Taom ularga tortildi, lekin ular rad etdi›, — dedi». Abdurrahmon qoʻshimcha qildi: «Men (Abu Bakrdan qoʻrqib) ketib, yashirindim. U (Abu Bakr): ‹Ey Gʻunsar! (dagʻal soʻz)› — deb meni chaqirdi, yomon soʻzlar bilan soʻkdi; soʻng (oilasiga): ‹Yenglar! Sizlarga marhabo yoʻq›, — dedi. Soʻng (taom tortildi). Abu Bakr oʻsha taomdan yemaslikka qasam ichdi». (Roviy qoʻshimcha qildi:) Allohga qasamki, biz (men va Suffa mehmonlari) taomdan biror narsa olsak, u ostidan koʻpayar edi. Hammamiz toʻyib yedik, taom esa tortilmasdan oldingidan koʻproq boʻldi. Abu Bakr unga (taomga) qaradi va uni tortilmasdan oldingidek — yoki undan ham koʻproq — topdi. U xotiniga: «Ey Bani Firos opasi, bu nima?» — dedi. U (ayol): «Ey koʻzimning nuri, taom hozir avvalgidan uch barobar koʻp», — dedi. Abu Bakr undan yedi va: «U (qasam) — shaytondan edi», — dedi (qasamini nazarda tutdi). Soʻng u yana undan bir luqma oldi, qolganini esa Paygʻambar ﷺ ga (olib) bordi; bas, oʻsha taom Paygʻambar ﷺ ning oldida (qoldi). Biz bilan baʼzi odamlar orasida sulh (ahdnoma) bor edi; oʻsha (ahd) muddati tugagach, Paygʻambar ﷺ bizni oʻn ikki (guruh)ga ajratdilar — har biriga bir kishi bosh edi. Har bir (boshliq) qoʻl ostida qancha kishi boʻlganini Alloh biladi. Bas, ularning hammasi (oʻn ikki guruh) oʻsha taomdan yedi.Абу Усмон (Абдурраҳмон ибн Абу Бакрдан) ривоят қилади: Абдурраҳмон ибн Абу Бакр деди: «Суффа аҳли камбағал кишилар эди. Пайғамбар ﷺ: ‹Кимда икки кишилик таом бўлса, улардан (Суффа аҳлидан) учинчисини (олиб) борсин; кимда тўрт кишилик таом бўлса, улардан бирини ёки иккисини (олиб) борсин›, — дедилар. Абу Бакр уч кишини (олиб) борди, Пайғамбар ﷺ улардан ўнтасини (олиб) бордилар». Абдурраҳмон қўшимча қилди: «Отам, онам ва мен (уйда) эдик. (Ровий: Абдурраҳмон ‹хотиним ва мен билан Абу Бакрнинг уйига муштарак хизматкоримиз ҳам (бор эди)› деб айтдими, шубҳа қилади.) Абу Бакр кечлик (оқшом таомини) Пайғамбар ﷺ билан еди ва хуфтон намози ўқилгунча ўша ерда қолди. Сўнг у қайтиб, яна Пайғамбар ﷺ билан — то у зот таом егунларигача — қолди; сўнг кечанинг катта қисми ўтгач, уйига қайтди. Абу Бакрнинг хотини: ‹Сени меҳмонларингдан (ёки меҳмонингдан) нима ушлаб қолди?› — деди. У: ‹Уларга ҳали (таом) тортмадингми?› — деди. У (аёл): ‹Сен келгунча улар ешдан бош тортди. Таом уларга тортилди, лекин улар рад этди›, — деди». Абдурраҳмон қўшимча қилди: «Мен (Абу Бакрдан қўрқиб) кетиб, яшириндим. У (Абу Бакр): ‹Эй Ғунсар! (дағал сўз)› — деб мени чақирди, ёмон сўзлар билан сўкди; сўнг (оиласига): ‹Енглар! Сизларга марҳабо йўқ›, — деди. Сўнг (таом тортилди). Абу Бакр ўша таомдан емасликка қасам ичди». (Ровий қўшимча қилди:) Аллоҳга қасамки, биз (мен ва Суффа меҳмонлари) таомдан бирор нарса олсак, у остидан кўпаяр эди. Ҳаммамиз тўйиб едик, таом эса тортилмасдан олдингидан кўпроқ бўлди. Абу Бакр унга (таомга) қаради ва уни тортилмасдан олдингидек — ёки ундан ҳам кўпроқ — топди. У хотинига: «Эй Бани Фирос опаси, бу нима?» — деди. У (аёл): «Эй кўзимнинг нури, таом ҳозир аввалгидан уч баробар кўп», — деди. Абу Бакр ундан еди ва: «У (қасам) — шайтондан эди», — деди (қасамини назарда тутди). Сўнг у яна ундан бир луқма олди, қолганини эса Пайғамбар ﷺ га (олиб) борди; бас, ўша таом Пайғамбар ﷺ нинг олдида (қолди). Биз билан баъзи одамлар орасида сулҳ (аҳднома) бор эди; ўша (аҳд) муддати тугагач, Пайғамбар ﷺ бизни ўн икки (гуруҳ)га ажратдилар — ҳар бирига бир киши бош эди. Ҳар бир (бошлиқ) қўл остида қанча киши бўлганини Аллоҳ билади. Бас, уларнинг ҳаммаси (ўн икки гуруҳ) ўша таомдан еди.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - وَهُوَ عُثْمَانُ - وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ كِلاَهُمَا عَنْ جَرِيرٍ، - وَاللَّفْظُ لإِسْحَاقَ - أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ كُنَّا مَعَ عُتْبَةَ بْنِ فَرْقَدٍ فَجَاءَنَا كِتَابُ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَلْبَسُ الْحَرِيرَ إِلاَّ مَنْ لَيْسَ لَهُ مِنْهُ شَىْءٌ فِي الآخِرَةِ إِلاَّ هَكَذَا " . وَقَالَ أَبُو عُثْمَانَ بِإِصْبَعَيْهِ اللَّتَيْنِ تَلِيَانِ الإِبْهَامَ . فَرُئِيتُهُمَا أَزْرَارَ الطَّيَالِسَةِ حِينَ رَأَيْتُ الطَّيَالِسَةَ .
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ipakni faqat oxiratda undan (bironta) nasibasi yoʻq kishi kiyadi, manashunchadan boshqasini emas», dedilar. Abu Usmon (buni koʻrsatib) bosh barmoqqa yaqin ikki barmogʻi bilan (ishora qildi). Men taylisonlarni koʻrganimda, ularning (kengligini) taylison (toʻn)larining tugmalaridek koʻrdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ипакни фақат охиратда ундан (биронта) насибаси йўқ киши кияди, манашунчадан бошқасини эмас», дедилар. Абу Усмон (буни кўрсатиб) бош бармоққа яқин икки бармоғи билан (ишора қилди). Мен тайлисонларни кўрганимда, уларнинг (кенглигини) тайлисон (тўн)ларининг тугмаларидек кўрдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، وَحَامِدُ بْنُ عُمَرَ الْبَكْرَاوِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى،
قَالُوا حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، - وَهُوَ ابْنُ سُلَيْمَانَ - قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ لَمْ يَبْقَ
مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ تِلْكَ الأَيَّامِ الَّتِي قَاتَلَ فِيهِنَّ رَسُولُ اللَّهِ
صلى الله عليه وسلم غَيْرُ طَلْحَةَ وَسَعْدٍ . عَنْ حَدِيثِهِمَا .
Abu Usmon an-Nahdiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ jang qilgan oʻsha kunlarning baʼzisida Rasululloh ﷺ bilan Talha va Saʼddan boshqa hech kim qolmagan edi.Абу Усмон ан-Наҳдий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жанг қилган ўша кунларнинг баъзисида Расулуллоҳ ﷺ билан Талҳа ва Саъддан бошқа ҳеч ким қолмаган эди.
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبَّاسٍ الْجُرَيْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ النَّهْدِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ أَصَابَهُمْ جُوعٌ فَأَعْطَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَمْرَةً تَمْرَةً . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ularga ochlik yetgan edi, shunda Rasululloh ﷺ ularning har biriga bittadan xurmo berdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, уларга очлик етган эди, шунда Расулуллоҳ ﷺ уларнинг ҳар бирига биттадан хурмо бердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ حَنْظَلَةَ الأُسَيْدِيِّ، وَكَانَ، مِنْ كُتَّابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ مَرَّ بِأَبِي بَكْرٍ وَهُوَ يَبْكِي فَقَالَ مَا لَكَ يَا حَنْظَلَةُ قَالَ نَافَقَ حَنْظَلَةُ يَا أَبَا بَكْرٍ نَكُونُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُذَكِّرُنَا بِالنَّارِ وَالْجَنَّةِ كَأَنَّا رَأْىَ عَيْنٍ فَإِذَا رَجَعْنَا إِلَى الأَزْوَاجِ وَالضَّيْعَةِ نَسِينَا كَثِيرًا . قَالَ فَوَاللَّهِ إِنَّا لَكَذَلِكَ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَانْطَلَقْنَا فَلَمَّا رَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا لَكَ يَا حَنْظَلَةُ " . قَالَ نَافَقَ حَنْظَلَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَكُونُ عِنْدَكَ تُذَكِّرُنَا بِالنَّارِ وَالْجَنَّةِ كَأَنَّا رَأْىَ عَيْنٍ فَإِذَا رَجَعْنَا عَافَسْنَا الأَزْوَاجَ وَالضَّيْعَةَ وَنَسِينَا كَثِيرًا . قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ تَدُومُونَ عَلَى الْحَالِ الَّذِي تَقُومُونَ بِهَا مِنْ عِنْدِي لَصَافَحَتْكُمُ الْمَلاَئِكَةُ فِي مَجَالِسِكُمْ وَفِي طُرُقِكُمْ وَعَلَى فُرُشِكُمْ وَلَكِنْ يَا حَنْظَلَةُ سَاعَةً وَسَاعَةً وَسَاعَةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Usmon an-Nahdiy (rahimahulloh) Hanzala al-Usaydiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi — u Paygʻambar ﷺning kotiblaridan edi: U Abu Bakr (roziyallohu anhu)ning yonidan oʻtdi, Abu Bakr yigʻlab turardi. Abu Bakr unga: «Senga nima boʻldi, ey Hanzala?» dedi. U: «Hanzala munofiq boʻlib qoldi, ey Abu Bakr! Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida boʻlganimizda, u zot bizga doʻzax va jannatni shunday eslatadilarki, goʻyo ularni koʻz bilan koʻrib turgandekmiz. Ammo qaytib ayollarimiz va tirikchiligimiz oldiga borganimizda, koʻpini unutamiz», dedi. Abu Bakr: «Vallohi, biz ham xuddi shundaymiz. Yur, Rasululloh ﷺning huzurlariga boraylik», dedi. Biz bordik. Rasululloh ﷺ uni koʻrgach: «Senga nima boʻldi, ey Hanzala?» dedilar. U: «Hanzala munofiq boʻlib qoldi, ey Allohning Rasuli! Biz huzuringizda boʻlganimizda, siz bizga doʻzax va jannatni shunday eslatasizki, goʻyo ularni koʻz bilan koʻrib turgandekmiz. Ammo qaytib ayollarimiz va tirikchiligimiz bilan band boʻlganimizda, koʻpini unutamiz», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar siz mening huzurimdan turganingizdagi holatda doimiy boʻla olsangiz edi, farishtalar majlislaringizda, yoʻllaringizda va toʻshaklaringizda siz bilan qoʻl berib koʻrishar edilar. Lekin, ey Hanzala, bir soat (ibodatda), bir soat (tirikchilikda), bir soat (shunday boʻlsin)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Усмон ан-Наҳдий (раҳимаҳуллоҳ) Ҳанзала ал-Усайдий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади — у Пайғамбар ﷺнинг котибларидан эди: У Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)нинг ёнидан ўтди, Абу Бакр йиғлаб турарди. Абу Бакр унга: «Сенга нима бўлди, эй Ҳанзала?» деди. У: «Ҳанзала мунофиқ бўлиб қолди, эй Абу Бакр! Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида бўлганимизда, у зот бизга дўзах ва жаннатни шундай эслатадиларки, гўё уларни кўз билан кўриб тургандекмиз. Аммо қайтиб аёлларимиз ва тирикчилигимиз олдига борганимизда, кўпини унутамиз», деди. Абу Бакр: «Валлоҳи, биз ҳам худди шундаймиз. Юр, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига борайлик», деди. Биз бордик. Расулуллоҳ ﷺ уни кўргач: «Сенга нима бўлди, эй Ҳанзала?» дедилар. У: «Ҳанзала мунофиқ бўлиб қолди, эй Аллоҳнинг Расули! Биз ҳузурингизда бўлганимизда, сиз бизга дўзах ва жаннатни шундай эслатасизки, гўё уларни кўз билан кўриб тургандекмиз. Аммо қайтиб аёлларимиз ва тирикчилигимиз билан банд бўлганимизда, кўпини унутамиз», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар сиз менинг ҳузуримдан турганингиздаги ҳолатда доимий бўла олсангиз эди, фаришталар мажлисларингизда, йўлларингизда ва тўшакларингизда сиз билан қўл бериб кўришар эдилар. Лекин, эй Ҳанзала, бир соат (ибодатда), бир соат (тирикчиликда), бир соат (шундай бўлсин)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلِيفَةَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، - بَصْرِيٌّ - وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ، عَنْ حَنَانٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أُعْطِيَ أَحَدُكُمُ الرَّيْحَانَ فَلاَ يَرُدَّهُ فَإِنَّهُ خَرَجَ مِنَ الْجَنَّةِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَلاَ نَعْرِفُ حَنَانًا إِلاَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلٍّ وَقَدْ أَدْرَكَ زَمَنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَرَهُ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْهُ .
Abu Usmon an-Nahdiy (rahimahulloh) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringizga rayhon berilsa, uni qaytarmasin, chunki u jannatdan chiqqandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu vajhdan bilamiz. Hanonni ham faqat shu hadisda bilamiz. Abu Usmon an-Nahdiyning ismi Abdurahmon ibn Mulldir; u Paygʻambar ﷺ zamoniga yetgan, biroq u zotni koʻrmagan va u zotdan eshitmagan.Абу Усмон ан-Наҳдий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизга райҳон берилса, уни қайтармасин, чунки у жаннатдан чиққандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу важҳдан биламиз. Ҳанонни ҳам фақат шу ҳадисда биламиз. Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдураҳмон ибн Муллдир; у Пайғамбар ﷺ замонига етган, бироқ у зотни кўрмаган ва у зотдан эшитмаган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَخَذَ بِيَدِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ حَتَّى خَرَجَ بِهِ إِلَى بَطْحَاءِ مَكَّةَ فَأَجْلَسَهُ ثُمَّ خَطَّ عَلَيْهِ خَطًّا ثُمَّ قَالَ " لاَ تَبْرَحَنَّ خَطَّكَ فَإِنَّهُ سَيَنْتَهِي إِلَيْكَ رِجَالٌ فَلاَ تُكَلِّمْهُمْ فَإِنَّهُمْ لاَ يُكَلِّمُونَكَ " . قَالَ ثُمَّ مَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيْثُ أَرَادَ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي خَطِّي إِذْ أَتَانِي رِجَالٌ كَأَنَّهُمُ الزُّطُّ أَشْعَارُهُمْ وَأَجْسَامُهُمْ لاَ أَرَى عَوْرَةً وَلاَ أَرَى قِشْرًا وَيَنْتَهُونَ إِلَىَّ لاَ يُجَاوِزُونَ الْخَطَّ ثُمَّ يَصْدُرُونَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ لَكِنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ جَاءَنِي وَأَنَا جَالِسٌ فَقَالَ " لَقَدْ أَرَانِي مُنْذُ اللَّيْلَةَ " . ثُمَّ دَخَلَ عَلَىَّ فِي خَطِّي فَتَوَسَّدَ فَخِذِي فَرَقَدَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَقَدَ نَفَخَ فَبَيْنَا أَنَا قَاعِدٌ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُتَوَسِّدٌ فَخِذِي إِذَا أَنَا بِرِجَالٍ عَلَيْهِمْ ثِيَابٌ بِيضٌ اللَّهُ أَعْلَمُ مَا بِهِمْ مِنَ الْجَمَالِ فَانْتَهَوْا إِلَىَّ فَجَلَسَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ عِنْدَ رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَطَائِفَةٌ مِنْهُمْ عِنْدَ رِجْلَيْهِ ثُمَّ قَالُوا بَيْنَهُمْ مَا رَأَيْنَا عَبْدًا قَطُّ أُوتِيَ مِثْلَ مَا أُوتِيَ هَذَا النَّبِيُّ إِنَّ عَيْنَيْهِ تَنَامَانِ وَقَلْبُهُ يَقْظَانُ اضْرِبُوا لَهُ مَثَلاً مَثَلُ سَيِّدٍ بَنَى قَصْرًا ثُمَّ جَعَلَ مَأْدُبَةً فَدَعَا النَّاسَ إِلَى طَعَامِهِ وَشَرَابِهِ فَمَنْ أَجَابَهُ أَكَلَ مِنْ طَعَامِهِ وَشَرِبَ مِنْ شَرَابِهِ وَمَنْ لَمْ يُجِبْهُ عَاقَبَهُ أَوْ قَالَ عَذَّبَهُ - ثُمَّ ارْتَفَعُوا وَاسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ فَقَالَ " سَمِعْتَ مَا قَالَ هَؤُلاَءِ وَهَلْ تَدْرِي مَنْ هَؤُلاَءِ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " هُمُ الْمَلاَئِكَةُ فَتَدْرِي مَا الْمَثَلُ الَّذِي ضَرَبُوا " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " الْمَثَلُ الَّذِي ضَرَبُوا الرَّحْمَنُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بَنَى الْجَنَّةَ وَدَعَا إِلَيْهَا عِبَادَهُ فَمَنْ أَجَابَهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَمَنْ لَمْ يُجِبْهُ عَاقَبَهُ أَوْ عَذَّبَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو تَمِيمَةَ هُوَ الْهُجَيْمِيُّ وَاسْمُهُ طَرِيفُ بْنُ مُجَالِدٍ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلٍّ وَسُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ قَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنْهُ مُعْتَمِرٌ وَهُوَ سُلَيْمَانُ بْنُ طَرْخَانَ وَلَمْ يَكُنْ تَيْمِيًّا وَإِنَّمَا كَانَ يَنْزِلُ بَنِي تَيْمٍ فَنُسِبَ إِلَيْهِمْ . قَالَ عَلِيٌّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مَا رَأَيْتُ أَخْوَفَ لِلَّهِ تَعَالَى مِنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ xufton namozini oʻqib, soʻng (joyidan) qaytdilar va Abdulloh ibn Masʼudning qoʻlidan ushlab, uni Makkaning Bathosiga (keng vodiysiga) olib chiqdilar. Soʻng uni oʻtqazib, atrofiga bir chiziq chizib qoʻydilar va: «Chizigʻingdan aslo chiqma. Albatta, oldingga baʼzi kishilar keladi, lekin ular bilan gaplashma, chunki ular ham sen bilan gaplashmaydilar», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ xohlagan tomonlariga ketdilar. Men chizigʻimda oʻtirar edim, shu payt oldimga oʻzlari (terisi) zutt qabilasiga oʻxshagan kishilar keldi — ularning sochlari va tanalari (qoʻngʻir edi), na uyat joyini, na (boshqa) liboslarini koʻrdim. Ular oldimga yetib keldilar, biroq chiziqdan oʻtmadilar, soʻng Rasululloh ﷺ tomon qaytib ketdilar. Kechaning oxiriga kelganda Rasululloh ﷺ oldimga keldilar, men hamon oʻtirar edim. U zot: «Bu kechadan beri (ularni) menga koʻrsatildi», dedilar. Soʻng chizigʻimga kirib, sonimni yostiq qilib yotdilar va uxladilar. Rasululloh ﷺ uxlasalar (hhirillab) nafas olardilar. Men oʻtirib turgan, Rasululloh ﷺ sonimni yostiq qilgan paytda, ustlarida oq liboslari boʻlgan kishilarni koʻrdim — qanchalik goʻzal ekanini Alloh biladi. Ular oldimga yetib keldilar: bir qismi Rasululloh ﷺning bosh tomonlarida, bir qismi oyoq tomonlarida oʻtirdi. Soʻng oʻzaro dedilar: «Biz bu Nabiyga berilgan narsa berilgan birorta bandani aslo koʻrmadik; albatta, uning koʻzlari uxlaydi, qalbi esa uygʻoqdir. Unga bir masal keltiringlar». (Yana baʼzilari dedi:) «(Bunday) bir xoʻjayinning masaliki, u bir qasr qurdi, soʻng ziyofat (dasturxon) tayyorlab, odamlarni taomi va sharobiga chaqirdi. Kim unga javob bersa, taomidan yedi va sharobidan ichdi; kim unga javob bermasa, uni jazoladi» — yoki «azobladi», dedi. Soʻng ular koʻtarilib ketdilar va shu payt Rasululloh ﷺ uygʻonib: «Bularning aytganini eshitdingmi? Bular kim ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladilar», dedim. U zot: «Ular farishtalardir. Ular keltirgan masal nima ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladilar», dedim. U zot: «Ular keltirgan masal shudir: Rahmon — tabaroka va taolo — jannatni yaratdi va unga bandalarini chaqirdi. Kim unga javob bersa, jannatga kiradi; kim unga javob bermasa, uni jazolaydi yoki azoblaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини ўқиб, сўнг (жойидан) қайтдилар ва Абдуллоҳ ибн Масъуднинг қўлидан ушлаб, уни Макканинг Батҳосига (кенг водийсига) олиб чиқдилар. Сўнг уни ўтқазиб, атрофига бир чизиқ чизиб қўйдилар ва: «Чизиғингдан асло чиқма. Албатта, олдингга баъзи кишилар келади, лекин улар билан гаплашма, чунки улар ҳам сен билан гаплашмайдилар», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ хоҳлаган томонларига кетдилар. Мен чизиғимда ўтирар эдим, шу пайт олдимга ўзлари (териси) зутт қабиласига ўхшаган кишилар келди — уларнинг сочлари ва таналари (қўнғир эди), на уят жойини, на (бошқа) либосларини кўрдим. Улар олдимга етиб келдилар, бироқ чизиқдан ўтмадилар, сўнг Расулуллоҳ ﷺ томон қайтиб кетдилар. Кечанинг охирига келганда Расулуллоҳ ﷺ олдимга келдилар, мен ҳамон ўтирар эдим. У зот: «Бу кечадан бери (уларни) менга кўрсатилди», дедилар. Сўнг чизиғимга кириб, сонимни ёстиқ қилиб ётдилар ва ухладилар. Расулуллоҳ ﷺ ухласалар (ҳҳириллаб) нафас олардилар. Мен ўтириб турган, Расулуллоҳ ﷺ сонимни ёстиқ қилган пайтда, устларида оқ либослари бўлган кишиларни кўрдим — қанчалик гўзал эканини Аллоҳ билади. Улар олдимга етиб келдилар: бир қисми Расулуллоҳ ﷺнинг бош томонларида, бир қисми оёқ томонларида ўтирди. Сўнг ўзаро дедилар: «Биз бу Набийга берилган нарса берилган бирорта бандани асло кўрмадик; албатта, унинг кўзлари ухлайди, қалби эса уйғоқдир. Унга бир масал келтиринглар». (Яна баъзилари деди:) «(Бундай) бир хўжайиннинг масалики, у бир қаср қурди, сўнг зиёфат (дастурхон) тайёрлаб, одамларни таоми ва шаробига чақирди. Ким унга жавоб берса, таомидан еди ва шаробидан ичди; ким унга жавоб бермаса, уни жазолади» — ёки «азоблади», деди. Сўнг улар кўтарилиб кетдилар ва шу пайт Расулуллоҳ ﷺ уйғониб: «Буларнинг айтганини эшитдингми? Булар ким эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар», дедим. У зот: «Улар фаришталардир. Улар келтирган масал нима эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар», дедим. У зот: «Улар келтирган масал шудир: Раҳмон — табарока ва таоло — жаннатни яратди ва унга бандаларини чақирди. Ким унга жавоб берса, жаннатга киради; ким унга жавоб бермаса, уни жазолайди ёки азоблайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ أَرْسَلَتْ بِنْتُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِ أَنَّ ابْنًا لِي قُبِضَ فَأْتِنَا . فَأَرْسَلَ يَقْرَأُ السَّلاَمَ وَيَقُولُ " إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَ اللَّهِ بِأَجَلٍ مُسَمًّى فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ " . فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُقْسِمُ عَلَيْهِ لَيَأْتِيَنَّهَا فَقَامَ وَمَعَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَرِجَالٌ فَرُفِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّبِيُّ وَنَفْسُهُ تَقَعْقَعُ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذَا قَالَ " هَذَا رَحْمَةٌ يَجْعَلُهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ " .
Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning qizlari u zotga: «Bir oʻgʻlim jon berayapti, oldimizga keling», deb odam yubordi. U zot salom yoʻllab: «Olgani ham, bergani ham Allohnikidir. Har bir narsaning Alloh huzurida belgilangan ajali bordir. Bas, u sabr qilsin va savobini Allohdan umid qilsin», deb yubordilar. Shunda qizlari qasam ichib, albatta kelishlarini soʻrab, yana odam yubordi. U zot oʻrinlaridan turdilar, ular bilan birga Saʼd ibn Uboda, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Kaʼb, Zayd ibn Sobit va boshqa kishilar bor edi. Bola Rasululloh ﷺga koʻtarib berildi, joni uzilay deb turgan, koʻzlaridan yosh oqar edi. Saʼd: «Ey Rasululloh, bu nima?» dedi. U zot: «Bu Alloh bandalarining qalblariga solgan rahmatdir. Alloh bandalaridan faqat rahmdillarigagina rahm qiladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг қизлари у зотга: «Бир ўғлим жон бераяпти, олдимизга келинг», деб одам юборди. У зот салом йўллаб: «Олгани ҳам, бергани ҳам Аллоҳникидир. Ҳар бир нарсанинг Аллоҳ ҳузурида белгиланган ажали бордир. Бас, у сабр қилсин ва савобини Аллоҳдан умид қилсин», деб юбордилар. Шунда қизлари қасам ичиб, албатта келишларини сўраб, яна одам юборди. У зот ўринларидан турдилар, улар билан бирга Саъд ибн Убода, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб, Зайд ибн Собит ва бошқа кишилар бор эди. Бола Расулуллоҳ ﷺга кўтариб берилди, жони узилай деб турган, кўзларидан ёш оқар эди. Саъд: «Эй Расулуллоҳ, бу нима?» деди. У зот: «Бу Аллоҳ бандаларининг қалбларига солган раҳматдир. Аллоҳ бандаларидан фақат раҳмдилларигагина раҳм қилади», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا حِبَّانُ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ رَجُلٍ، قَالَ أَبُو ذَرٍّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ صَامَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ فَقَدْ تَمَّ صَوْمُ الشَّهْرِ أَوْ فَلَهُ صَوْمُ الشَّهْرِ " . شَكَّ عَاصِمٌ .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Kim har oyda uch kun roʻza tutsa, oyning roʻzasi toʻliq boʻladi», yoki: «Unga oyning roʻzasi (ajri) boʻladi», deganlarini eshitdim.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳар ойда уч кун рўза тутса, ойнинг рўзаси тўлиқ бўлади», ёки: «Унга ойнинг рўзаси (ажри) бўлади», деганларини эшитдим.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، وَلَيْسَ، بِالنَّهْدِيِّ أَنَّ أُمَّ الْفَضْلِ، أَرْسَلَتْ إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ تَسْأَلُهُ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ فَحَدَّثَهَا عَنِ النَّضْرِ ابْنِهِ أَنَّهُ كَانَ يُنْبَذُ فِي جَرٍّ يُنْبَذُ غُدْوَةً وَيَشْرَبُهُ عَشِيَّةً .
Abu Usmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ummul Fazl Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ga sopol koʻzada tayyorlangan nabiz haqida soʻrab odam yubordi. U kishi unga oʻgʻli Nazr haqida gapirib berdi: u sopol koʻzada ertalab nabiz tayyorlab, uni kechqurun ichardi.Абу Усмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Уммул Фазл Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)га сопол кўзада тайёрланган набиз ҳақида сўраб одам юборди. У киши унга ўғли Назр ҳақида гапириб берди: у сопол кўзада эрталаб набиз тайёрлаб, уни кечқурун ичарди.
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الْأَحْوَلُ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، قَالَ جَاءَنَا كِتَابُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَنَحْنُ بِأَذْرَبِيجَانَ يَا عُتْبَةَ بْنَ فَرْقَدٍ وَإِيَّاكُمْ وَالتَّنَعُّمَ وَزِيَّ أَهْلِ الشِّرْكِ وَلَبُوسَ الْحَرِيرِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَانَا عَنْ لَبُوسِ الْحَرِيرِ وَقَالَ إِلَّا هَكَذَا وَرَفَعَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِصْبَعَيْهِ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Ozarbayjonda ekanimizda bizga Umar (roziyallohu anhu)ning maktubi keldi: «Ey Utba ibn Farqad, sizlar aysh-ishratdan, mushriklarning kiyimidan va shoyi kiyishdan saqlaninglar, chunki Rasululloh ﷺ bizni shoyi kiyishdan qaytardilar va: ‹Faqat mana shunchasi mustasno›, dedilar», deb yozilgan edi. Rasululloh ﷺ bizga ikki barmoqlarini koʻrsatdilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Озарбайжонда эканимизда бизга Умар (розияллоҳу анҳу)нинг мактуби келди: «Эй Утба ибн Фарқад, сизлар айш-ишратдан, мушрикларнинг кийимидан ва шойи кийишдан сақланинглар, чунки Расулуллоҳ ﷺ бизни шойи кийишдан қайтардилар ва: ‹Фақат мана шунчаси мустасно›, дедилар», деб ёзилган эди. Расулуллоҳ ﷺ бизга икки бармоқларини кўрсатдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنَّا مَعَ عُتْبَةَ بْنِ فَرْقَدٍ فَكَتَبَ إِلَيْهِ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بِأَشْيَاءَ يُحَدِّثُهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَانَ فِيمَا كَتَبَ إِلَيْهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَلْبَسُ الْحَرِيرَ فِي الدُّنْيَا إِلَّا مَنْ لَيْسَ لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْهُ شَيْءٌ إِلَّا هَكَذَا وَقَالَ بِإِصْبَعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى قَالَ أَبُو عُثْمَانَ فَرَأَيْتُ أَنَّهَا أَزْرَارُ الطَّيَالِسَةِ حِينَ رَأَيْنَا الطَّيَالِسَةَ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Dunyoda ipak faqat oxiratda undan hech nasibasi boʻlmagan kishigina kiyadi, mana buncha miqdordan boshqasini emas». Va bu bilan koʻrsatkich hamda oʻrta barmoqlarini koʻrsatdilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Дунёда ипак фақат охиратда ундан ҳеч насибаси бўлмаган кишигина кияди, мана бунча миқдордан бошқасини эмас». Ва бу билан кўрсаткич ҳамда ўрта бармоқларини кўрсатдилар.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ، أَنْبَأَنَا دَيْلَمُ بْنُ غَزْوَانَ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا مَيْمُونٌ الْكُرْدِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، قَالَ إِنِّي لَجَالِسٌ تَحْتَ مِنْبَرِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَهُوَ يَخْطُبُ النَّاسَ فَقَالَ فِي خُطْبَتِهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَى هَذِهِ الْأُمَّةِ كُلُّ مُنَافِقٍ عَلِيمِ اللِّسَانِ.
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni: «Bu ummat haqida men eng qoʻrqadigan narsa har bir tili chiroyli munofiqdir», deb aytganlarini eshitdim.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни: «Бу уммат ҳақида мен энг қўрқадиган нарса ҳар бир тили чиройли мунофиқдир», деб айтганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ قَالَ أَبِي حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، أَنَّ عُثْمَانَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قُتِلَ فِي أَوْسَطِ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ.
Abu Usmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Usmon (roziyallohu anhu) tashriq kunlarining oʻrtasida oʻldirildi.Абу Усмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Усмон (розияллоҳу анҳу) ташриқ кунларининг ўртасида ўлдирилди.
وَعَن أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدَيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِذا أعْطى أحدكُم الرَّيْحَانَ فَلَا يَرُدُّهُ فَإِنَّهُ خَرَجَ مِنَ الْجَنَّةِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ مُرْسلا
Abu Usmon an-Nahdiy (rahimahulloh) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringizga rayhon berilsa, uni qaytarmasin, chunki u jannatdan chiqqandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu vajhdan bilamiz. Hanonni ham faqat shu hadisda bilamiz. Abu Usmon an-Nahdiyning ismi Abdurahmon ibn Mulldir; u Paygʻambar ﷺ zamoniga yetgan, biroq u zotni koʻrmagan va u zotdan eshitmagan.Абу Усмон ан-Наҳдий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизга райҳон берилса, уни қайтармасин, чунки у жаннатдан чиққандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу важҳдан биламиз. Ҳанонни ҳам фақат шу ҳадисда биламиз. Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдураҳмон ибн Муллдир; у Пайғамбар ﷺ замонига етган, бироқ у зотни кўрмаган ва у зотдан эшитмаган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بِشْرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبَّادٌ يَعْنِي ابْنَ عَبَّادٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ قَالَ: كَتَبَ أَبُو مُوسَى إِلَى رُهْبَانٍ يُسَلِّمُ عَلَيْهِ فِي كِتَابِهِ، فَقِيلَ لَهُ: أَتُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ كَافِرٌ؟ قَالَ: إِنَّهُ كَتَبَ إِلَيَّ فَسَلَّمَ عَلَيَّ، فَرَدَدْتُ عَلَيْهِ.
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u bir rohibga xat yozib, xatida unga salom berdi. Unga: «Kofir boʻla turib unga salom berasizmi?» deyildi. U: «U menga xat yozib, avval menga salom berdi, men ham unga (salomini) qaytardim», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у бир роҳибга хат ёзиб, хатида унга салом берди. Унга: «Кофир бўла туриб унга салом берасизми?» дейилди. У: «У менга хат ёзиб, аввал менга салом берди, мен ҳам унга (саломини) қайтардим», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، أَنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اسْتَعْمَلَ رَجُلاً، فَقَالَ الْعَامِلُ: إِنَّ لِي كَذَا وَكَذَا مِنَ الْوَلَدِ، مَا قَبَّلْتُ وَاحِدًا مِنْهُمْ، فَزَعَمَ عُمَرُ، أَوْ قَالَ عُمَرُ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لاَ يَرْحَمُ مِنْ عِبَادِهِ إِلاَّ أَبَرَّهُمْ.
Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir kishini (amaldor qilib) ishga tayinladi. Amaldor: «Mening shuncha-shuncha farzandim bor, ammo men ulardan birontasini ham oʻpmaganman», dedi. Shunda Umar: «Alloh azza va jalla oʻz bandalaridan faqat eng mehribonlariga rahm qiladi», dedi.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир кишини (амалдор қилиб) ишга тайинлади. Амалдор: «Менинг шунча-шунча фарзандим бор, аммо мен улардан биронтасини ҳам ўпмаганман», деди. Шунда Умар: «Аллоҳ азза ва жалла ўз бандаларидан фақат энг меҳрибонларига раҳм қилади», деди.