Abu Usmon an-Nahdiy

حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبَّاسٍ الْجُرَيْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ النَّهْدِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ أَصَابَهُمْ جُوعٌ فَأَعْطَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَمْرَةً تَمْرَةً ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ularga ochlik yetgan edi, shunda Rasululloh ﷺ ularning har biriga bittadan xurmo berdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, уларга очлик етган эди, шунда Расулуллоҳ ﷺ уларнинг ҳар бирига биттадан хурмо бердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدٍ الْجُرَيْرِيِّ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ حَنْظَلَةَ الأُسَيْدِيِّ، وَكَانَ، مِنْ كُتَّابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ مَرَّ بِأَبِي بَكْرٍ وَهُوَ يَبْكِي فَقَالَ مَا لَكَ يَا حَنْظَلَةُ قَالَ نَافَقَ حَنْظَلَةُ يَا أَبَا بَكْرٍ نَكُونُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُذَكِّرُنَا بِالنَّارِ وَالْجَنَّةِ كَأَنَّا رَأْىَ عَيْنٍ فَإِذَا رَجَعْنَا إِلَى الأَزْوَاجِ وَالضَّيْعَةِ نَسِينَا كَثِيرًا ‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ إِنَّا لَكَذَلِكَ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَانْطَلَقْنَا فَلَمَّا رَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا لَكَ يَا حَنْظَلَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَافَقَ حَنْظَلَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَكُونُ عِنْدَكَ تُذَكِّرُنَا بِالنَّارِ وَالْجَنَّةِ كَأَنَّا رَأْىَ عَيْنٍ فَإِذَا رَجَعْنَا عَافَسْنَا الأَزْوَاجَ وَالضَّيْعَةَ وَنَسِينَا كَثِيرًا ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ تَدُومُونَ عَلَى الْحَالِ الَّذِي تَقُومُونَ بِهَا مِنْ عِنْدِي لَصَافَحَتْكُمُ الْمَلاَئِكَةُ فِي مَجَالِسِكُمْ وَفِي طُرُقِكُمْ وَعَلَى فُرُشِكُمْ وَلَكِنْ يَا حَنْظَلَةُ سَاعَةً وَسَاعَةً وَسَاعَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Usmon an-Nahdiy (rahimahulloh) Hanzala al-Usaydiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi — u Paygʻambar ﷺning kotiblaridan edi: U Abu Bakr (roziyallohu anhu)ning yonidan oʻtdi, Abu Bakr yigʻlab turardi. Abu Bakr unga: «Senga nima boʻldi, ey Hanzala?» dedi. U: «Hanzala munofiq boʻlib qoldi, ey Abu Bakr! Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida boʻlganimizda, u zot bizga doʻzax va jannatni shunday eslatadilarki, goʻyo ularni koʻz bilan koʻrib turgandekmiz. Ammo qaytib ayollarimiz va tirikchiligimiz oldiga borganimizda, koʻpini unutamiz», dedi. Abu Bakr: «Vallohi, biz ham xuddi shundaymiz. Yur, Rasululloh ﷺning huzurlariga boraylik», dedi. Biz bordik. Rasululloh ﷺ uni koʻrgach: «Senga nima boʻldi, ey Hanzala?» dedilar. U: «Hanzala munofiq boʻlib qoldi, ey Allohning Rasuli! Biz huzuringizda boʻlganimizda, siz bizga doʻzax va jannatni shunday eslatasizki, goʻyo ularni koʻz bilan koʻrib turgandekmiz. Ammo qaytib ayollarimiz va tirikchiligimiz bilan band boʻlganimizda, koʻpini unutamiz», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar siz mening huzurimdan turganingizdagi holatda doimiy boʻla olsangiz edi, farishtalar majlislaringizda, yoʻllaringizda va toʻshaklaringizda siz bilan qoʻl berib koʻrishar edilar. Lekin, ey Hanzala, bir soat (ibodatda), bir soat (tirikchilikda), bir soat (shunday boʻlsin)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Усмон ан-Наҳдий (раҳимаҳуллоҳ) Ҳанзала ал-Усайдий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади — у Пайғамбар ﷺнинг котибларидан эди: У Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)нинг ёнидан ўтди, Абу Бакр йиғлаб турарди. Абу Бакр унга: «Сенга нима бўлди, эй Ҳанзала?» деди. У: «Ҳанзала мунофиқ бўлиб қолди, эй Абу Бакр! Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида бўлганимизда, у зот бизга дўзах ва жаннатни шундай эслатадиларки, гўё уларни кўз билан кўриб тургандекмиз. Аммо қайтиб аёлларимиз ва тирикчилигимиз олдига борганимизда, кўпини унутамиз», деди. Абу Бакр: «Валлоҳи, биз ҳам худди шундаймиз. Юр, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига борайлик», деди. Биз бордик. Расулуллоҳ ﷺ уни кўргач: «Сенга нима бўлди, эй Ҳанзала?» дедилар. У: «Ҳанзала мунофиқ бўлиб қолди, эй Аллоҳнинг Расули! Биз ҳузурингизда бўлганимизда, сиз бизга дўзах ва жаннатни шундай эслатасизки, гўё уларни кўз билан кўриб тургандекмиз. Аммо қайтиб аёлларимиз ва тирикчилигимиз билан банд бўлганимизда, кўпини унутамиз», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар сиз менинг ҳузуримдан турганингиздаги ҳолатда доимий бўла олсангиз эди, фаришталар мажлисларингизда, йўлларингизда ва тўшакларингизда сиз билан қўл бериб кўришар эдилар. Лекин, эй Ҳанзала, бир соат (ибодатда), бир соат (тирикчиликда), бир соат (шундай бўлсин)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلِيفَةَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، - بَصْرِيٌّ - وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ، عَنْ حَنَانٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أُعْطِيَ أَحَدُكُمُ الرَّيْحَانَ فَلاَ يَرُدَّهُ فَإِنَّهُ خَرَجَ مِنَ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ حَنَانًا إِلاَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلٍّ وَقَدْ أَدْرَكَ زَمَنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَرَهُ وَلَمْ يَسْمَعْ مِنْهُ ‏.‏

Abu Usmon an-Nahdiy (rahimahulloh) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringizga rayhon berilsa, uni qaytarmasin, chunki u jannatdan chiqqandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu vajhdan bilamiz. Hanonni ham faqat shu hadisda bilamiz. Abu Usmon an-Nahdiyning ismi Abdurahmon ibn Mulldir; u Paygʻambar ﷺ zamoniga yetgan, biroq u zotni koʻrmagan va u zotdan eshitmagan.Абу Усмон ан-Наҳдий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизга райҳон берилса, уни қайтармасин, чунки у жаннатдан чиққандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу важҳдан биламиз. Ҳанонни ҳам фақат шу ҳадисда биламиз. Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдураҳмон ибн Муллдир; у Пайғамбар ﷺ замонига етган, бироқ у зотни кўрмаган ва у зотдан эшитмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ‏ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ أَبِي تَمِيمَةَ الْهُجَيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَخَذَ بِيَدِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ حَتَّى خَرَجَ بِهِ إِلَى بَطْحَاءِ مَكَّةَ فَأَجْلَسَهُ ثُمَّ خَطَّ عَلَيْهِ خَطًّا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لاَ تَبْرَحَنَّ خَطَّكَ فَإِنَّهُ سَيَنْتَهِي إِلَيْكَ رِجَالٌ فَلاَ تُكَلِّمْهُمْ فَإِنَّهُمْ لاَ يُكَلِّمُونَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ مَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيْثُ أَرَادَ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي خَطِّي إِذْ أَتَانِي رِجَالٌ كَأَنَّهُمُ الزُّطُّ أَشْعَارُهُمْ وَأَجْسَامُهُمْ لاَ أَرَى عَوْرَةً وَلاَ أَرَى قِشْرًا وَيَنْتَهُونَ إِلَىَّ لاَ يُجَاوِزُونَ الْخَطَّ ثُمَّ يَصْدُرُونَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ لَكِنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ جَاءَنِي وَأَنَا جَالِسٌ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ أَرَانِي مُنْذُ اللَّيْلَةَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ دَخَلَ عَلَىَّ فِي خَطِّي فَتَوَسَّدَ فَخِذِي فَرَقَدَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَقَدَ نَفَخَ فَبَيْنَا أَنَا قَاعِدٌ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُتَوَسِّدٌ فَخِذِي إِذَا أَنَا بِرِجَالٍ عَلَيْهِمْ ثِيَابٌ بِيضٌ اللَّهُ أَعْلَمُ مَا بِهِمْ مِنَ الْجَمَالِ فَانْتَهَوْا إِلَىَّ فَجَلَسَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ عِنْدَ رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَطَائِفَةٌ مِنْهُمْ عِنْدَ رِجْلَيْهِ ثُمَّ قَالُوا بَيْنَهُمْ مَا رَأَيْنَا عَبْدًا قَطُّ أُوتِيَ مِثْلَ مَا أُوتِيَ هَذَا النَّبِيُّ إِنَّ عَيْنَيْهِ تَنَامَانِ وَقَلْبُهُ يَقْظَانُ اضْرِبُوا لَهُ مَثَلاً مَثَلُ سَيِّدٍ بَنَى قَصْرًا ثُمَّ جَعَلَ مَأْدُبَةً فَدَعَا النَّاسَ إِلَى طَعَامِهِ وَشَرَابِهِ فَمَنْ أَجَابَهُ أَكَلَ مِنْ طَعَامِهِ وَشَرِبَ مِنْ شَرَابِهِ وَمَنْ لَمْ يُجِبْهُ عَاقَبَهُ أَوْ قَالَ عَذَّبَهُ - ثُمَّ ارْتَفَعُوا وَاسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ سَمِعْتَ مَا قَالَ هَؤُلاَءِ وَهَلْ تَدْرِي مَنْ هَؤُلاَءِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هُمُ الْمَلاَئِكَةُ فَتَدْرِي مَا الْمَثَلُ الَّذِي ضَرَبُوا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الْمَثَلُ الَّذِي ضَرَبُوا الرَّحْمَنُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بَنَى الْجَنَّةَ وَدَعَا إِلَيْهَا عِبَادَهُ فَمَنْ أَجَابَهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَمَنْ لَمْ يُجِبْهُ عَاقَبَهُ أَوْ عَذَّبَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو تَمِيمَةَ هُوَ الْهُجَيْمِيُّ وَاسْمُهُ طَرِيفُ بْنُ مُجَالِدٍ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلٍّ وَسُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ قَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنْهُ مُعْتَمِرٌ وَهُوَ سُلَيْمَانُ بْنُ طَرْخَانَ وَلَمْ يَكُنْ تَيْمِيًّا وَإِنَّمَا كَانَ يَنْزِلُ بَنِي تَيْمٍ فَنُسِبَ إِلَيْهِمْ ‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مَا رَأَيْتُ أَخْوَفَ لِلَّهِ تَعَالَى مِنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ xufton namozini oʻqib, soʻng (joyidan) qaytdilar va Abdulloh ibn Masʼudning qoʻlidan ushlab, uni Makkaning Bathosiga (keng vodiysiga) olib chiqdilar. Soʻng uni oʻtqazib, atrofiga bir chiziq chizib qoʻydilar va: «Chizigʻingdan aslo chiqma. Albatta, oldingga baʼzi kishilar keladi, lekin ular bilan gaplashma, chunki ular ham sen bilan gaplashmaydilar», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ xohlagan tomonlariga ketdilar. Men chizigʻimda oʻtirar edim, shu payt oldimga oʻzlari (terisi) zutt qabilasiga oʻxshagan kishilar keldi — ularning sochlari va tanalari (qoʻngʻir edi), na uyat joyini, na (boshqa) liboslarini koʻrdim. Ular oldimga yetib keldilar, biroq chiziqdan oʻtmadilar, soʻng Rasululloh ﷺ tomon qaytib ketdilar. Kechaning oxiriga kelganda Rasululloh ﷺ oldimga keldilar, men hamon oʻtirar edim. U zot: «Bu kechadan beri (ularni) menga koʻrsatildi», dedilar. Soʻng chizigʻimga kirib, sonimni yostiq qilib yotdilar va uxladilar. Rasululloh ﷺ uxlasalar (hhirillab) nafas olardilar. Men oʻtirib turgan, Rasululloh ﷺ sonimni yostiq qilgan paytda, ustlarida oq liboslari boʻlgan kishilarni koʻrdim — qanchalik goʻzal ekanini Alloh biladi. Ular oldimga yetib keldilar: bir qismi Rasululloh ﷺning bosh tomonlarida, bir qismi oyoq tomonlarida oʻtirdi. Soʻng oʻzaro dedilar: «Biz bu Nabiyga berilgan narsa berilgan birorta bandani aslo koʻrmadik; albatta, uning koʻzlari uxlaydi, qalbi esa uygʻoqdir. Unga bir masal keltiringlar». (Yana baʼzilari dedi:) «(Bunday) bir xoʻjayinning masaliki, u bir qasr qurdi, soʻng ziyofat (dasturxon) tayyorlab, odamlarni taomi va sharobiga chaqirdi. Kim unga javob bersa, taomidan yedi va sharobidan ichdi; kim unga javob bermasa, uni jazoladi» — yoki «azobladi», dedi. Soʻng ular koʻtarilib ketdilar va shu payt Rasululloh ﷺ uygʻonib: «Bularning aytganini eshitdingmi? Bular kim ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladilar», dedim. U zot: «Ular farishtalardir. Ular keltirgan masal nima ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladilar», dedim. U zot: «Ular keltirgan masal shudir: Rahmon — tabaroka va taolo — jannatni yaratdi va unga bandalarini chaqirdi. Kim unga javob bersa, jannatga kiradi; kim unga javob bermasa, uni jazolaydi yoki azoblaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини ўқиб, сўнг (жойидан) қайтдилар ва Абдуллоҳ ибн Масъуднинг қўлидан ушлаб, уни Макканинг Батҳосига (кенг водийсига) олиб чиқдилар. Сўнг уни ўтқазиб, атрофига бир чизиқ чизиб қўйдилар ва: «Чизиғингдан асло чиқма. Албатта, олдингга баъзи кишилар келади, лекин улар билан гаплашма, чунки улар ҳам сен билан гаплашмайдилар», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ хоҳлаган томонларига кетдилар. Мен чизиғимда ўтирар эдим, шу пайт олдимга ўзлари (териси) зутт қабиласига ўхшаган кишилар келди — уларнинг сочлари ва таналари (қўнғир эди), на уят жойини, на (бошқа) либосларини кўрдим. Улар олдимга етиб келдилар, бироқ чизиқдан ўтмадилар, сўнг Расулуллоҳ ﷺ томон қайтиб кетдилар. Кечанинг охирига келганда Расулуллоҳ ﷺ олдимга келдилар, мен ҳамон ўтирар эдим. У зот: «Бу кечадан бери (уларни) менга кўрсатилди», дедилар. Сўнг чизиғимга кириб, сонимни ёстиқ қилиб ётдилар ва ухладилар. Расулуллоҳ ﷺ ухласалар (ҳҳириллаб) нафас олардилар. Мен ўтириб турган, Расулуллоҳ ﷺ сонимни ёстиқ қилган пайтда, устларида оқ либослари бўлган кишиларни кўрдим — қанчалик гўзал эканини Аллоҳ билади. Улар олдимга етиб келдилар: бир қисми Расулуллоҳ ﷺнинг бош томонларида, бир қисми оёқ томонларида ўтирди. Сўнг ўзаро дедилар: «Биз бу Набийга берилган нарса берилган бирорта бандани асло кўрмадик; албатта, унинг кўзлари ухлайди, қалби эса уйғоқдир. Унга бир масал келтиринглар». (Яна баъзилари деди:) «(Бундай) бир хўжайиннинг масалики, у бир қаср қурди, сўнг зиёфат (дастурхон) тайёрлаб, одамларни таоми ва шаробига чақирди. Ким унга жавоб берса, таомидан еди ва шаробидан ичди; ким унга жавоб бермаса, уни жазолади» — ёки «азоблади», деди. Сўнг улар кўтарилиб кетдилар ва шу пайт Расулуллоҳ ﷺ уйғониб: «Буларнинг айтганини эшитдингми? Булар ким эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар», дедим. У зот: «Улар фаришталардир. Улар келтирган масал нима эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар», дедим. У зот: «Улар келтирган масал шудир: Раҳмон — табарока ва таоло — жаннатни яратди ва унга бандаларини чақирди. Ким унга жавоб берса, жаннатга киради; ким унга жавоб бермаса, уни жазолайди ёки азоблайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.