Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ toʻqqiz yil turdilar-u, haj qilmadilar. Soʻng oʻninchi yili odamlar orasida Rasululloh ﷺ haj qiladilar, deb eʼlon qilindi. Shunda Madinaga koʻp odam keldi, ularning hammasi Rasululloh ﷺga ergashib, u zot qilganidek amal qilishni istardi. U zot chiqdilar, biz ham u zot bilan chiqdik. Zul-Hulayfaga yetib keldik, u yerda Asmo binti Umays Muhammad ibn Abu Bakrni tugʻdi va Rasululloh ﷺga: «Qanday qilay?» deb odam yubordi. U zot: «Gʻusl qil, mato bilan bogʻlanib ol va ehromga kir», dedilar. Rasululloh ﷺ masjidda namoz oʻqidilar, soʻng Qasvo tuyasiga mindilar. Tuyasi u zot bilan Baydoda tik turganida, Jobir aytdi: Men koʻzim yetgan joyga qaradim, u zotning oldilarida minganu piyoda odamlar, oʻng tomonida ham shunday, chap tomonida ham shunday, orqasida ham shunday edi. Rasululloh ﷺ oramizda edilar, u zotga Qurʼon nozil boʻlar va uning maʼnosini u zot bilardilar. U zot qanday amal qilsalar, biz ham shunday amal qilardik. Soyng u zot tavhid bilan talbiya aytdilar: «Labbayka Allohumma labbayk, labbayka la sharika laka labbayk, innal hamda van niʼmata laka val mulk, la sharika lak». Odamlar ham talbiya aytadigan bu soʻzlar bilan talbiya aytdilar, Rasululloh ﷺ ulardan hech narsani rad qilmadilar va oʻz talbiyalariga davom etdilar. Jobir aytdi: Biz hajdan boshqasini niyat qilmasdik, umrani bilmasdik. Nihoyat u zot bilan Baytga keldik, u zot ruknni istilom qildilar, soʻng uch marta ramal qilib, toyrt marta yurdilar. Soyng Ibrohim maqomiga kelib: {Ibrohim maqomidan namozgoh tutingiz} (Baqara 125), dedilar va maqomni oʻzlari bilan Bayt orasiga qildilar. Otam aytardi va men uni Nabiy ﷺdan zikr qilgan deb bilaman: u zot ikki rakaatda {Qul yo ayyuhal kofirun} va {Qul huvallohu ahad}ni oʻqirdilar. Soyng Baytga qaytib, ruknni istilom qildilar, keyin eshikdan Safoga chiqdilar. Safoga yaqinlashganlarida: {Albatta, Safo va Marva Alloh shiorlaridandir} (Baqara 158), «Alloh nima bilan boshlagan boʻlsa, biz ham shu bilan boshlaymiz», deb oʻqidilar va Safodan boshladilar. Unga chiqib, Baytni koʻrdilar, Allohga takbir, tahlil va hamd aytib: «La ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul mulku va lahul hamd, yuhyi va yumit, va huva ala kulli shayin qadir, la ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, anjaza vaʼdah, va nasara abdah, va hazamal ahzoba vahdah», dedilar. Soyng shu orada duo qildilar va buni uch marta aytdilar. Keyin Marvaga tushib yurdilar, oyoqlari vodiy chuqurligiga yetganida ramal qildilar, oyoqlari koʻtarilgach yana yurdilar, nihoyat Marvaga yetdilar va Marvada Safoda qilganlaridek qildilar. Marvadagi tavofining oxirida u zot: «Agar ishimni oldindan bilganimda, hadyni haydab kelmasdim va uni umra qilardim. Shunday ekan, kimningki hadyi boʻlmasa, ehromdan chiqsin va uni umra qilsin», dedilar. Shunda odamlarning hammasi ehromdan chiqib, sochlarini qisqartdilar, faqat Nabiy ﷺ va hadyi bor kishilar bundan mustasno edi. Suroqa ibn Molik ibn Juʼshum turib: «Yo Rasululloh, bu shu yilimizgami yoki abadulabadgami?» dedi. U zot barmoqlarini bir-biriga kiritib: «Umra hajga mana shunday abadulabad kirdi», deb ikki marta aytdilar. Jobir aytdi: Ali Nabiy ﷺga tuyalar olib keldi va Fotimani ehromdan chiqqanlar qatorida, boʻyalgan kiyimlar kiygan va surma tortgan holda topdi. Ali buni yoqtirmadi, u esa: «Otam menga shuni buyurdi», dedi. Ali Iroqda aytar edi: Men Fotima qilgan ishi haqida undan xafa boʻlib, u aytgan narsa haqida Rasululloh ﷺdan fatvo soʻrash uchun u zotning oldiga bordim va buni yoqtirmaganimni bildirdim. U zot: «U toʻgʻri aytibdi, toʻgʻri aytibdi. Hajni farz qilganingda nima degan eding?» dedilar. Men: «Allohumma, men Rasulingga oʻxshab talbiya aytaman, dedim», dedim. U zot: «Men bilan hadyi bor, sen ehromdan chiqma», dedilar. Ali Yamandan keltirgan hadylar bilan Nabiy ﷺ Madinadan keltirgan hadylarning umumiy soni yuzta edi. Soyng odamlarning hammasi ehromdan chiqib, sochlarini qisqartdilar, faqat Nabiy ﷺ va hadyi bor kishilar bundan mustasno edi. Tarviya kuni boʻlib, ular Minoga yoʻnalganlarida haj bilan talbiya aytdilar. Rasululloh ﷺ mindilar va Minoda peshin, asr, shom, xufton va bomdodni oʻqidilar. Soyng quyosh chiqquncha bir oz turdilar va Namirada oʻzlari uchun jundan chodir tikilishini buyurdilar. Rasululloh ﷺ yurdilar, Quraysh u zotni johiliyatda Quraysh qilgani kabi Mashʼarul-Haromning yoki Muzdalifaning oldida toʻxtaydilar, deb shubha qilmasdilar. Ammo Rasululloh ﷺ oʻtib ketib, Arafaga keldilar va Namirada oʻzlari uchun chodir tikilganini topib, unda tushdilar. Quyosh ogʻganda Qasvoni keltirishni buyurdilar, u egarlab tayyorlandi, u zot minib, vodiy ichiga keldilar va odamlarga xutba qilib, dedilar: «Albatta, sizlarning qonlaringiz va mollaringiz shu kuningizning shu oyingizdagi shu shahringizdagi hurmati kabi oʻzaro haromdir. Ogoh boʻlingiz, johiliyat ishining hammasi mana shu ikki oyogʻim ostiga qoʻyildi, johiliyat qonlari ham bekor qilindi. Men bekor qiladigan birinchi qon Rabiya ibn Horisning qonidir — u Banu Saʼdda emizilib yurgan edi, Huzayl uni oʻldirgan edi. Johiliyat ribosi ham bekor qilindi, men bekor qiladigan birinchi ribo bizning ribomiz, Abbos ibn Abdulmuttalibning ribosidir, u butunlay bekor qilindi. Ayollar haqida Allohdan qoʻrqingiz, chunki sizlar ularni Allohning omonati bilan oldingiz va ularning avratlarini Allohning kalimasi bilan oʻzingizga halol qildingiz. Sizlarning ular ustidagi haqqingiz shuki, ular sizlar yoqtirmaydigan hech kimni toʻshaklaringizga qadam qoʻydirmasin. Agar shunday qilsalar, ularni ogʻritmaydigan tarzda uringiz. Ularning sizlar ustidagi haqqi esa yaxshilik bilan ularga rizq va kiyim berishingizdir. Men sizlarga bir narsani qoldirdim, agar unga mahkam yopishsangiz, hech qachon adashmaysiz — u Allohning kitobidir. Sizlar mendan soʻraladingiz, bas, nima deysizlar?» Ular: «Guvohlik beramizki, sen yetkazding, ado etding va nasihat qilding», dedilar. Shunda u zot koʻrsatkich barmoqlarini osmonga koʻtarib, keyin uni odamlarga qaratib: «Allohumma, guvoh boʻl, Allohumma, guvoh boʻl», deb uch marta aytdilar. Soyng Bilol azon aytdi, keyin iqomat aytdi, u zot peshinni oʻqidilar. Soyng iqomat aytdi, u zot asrni oʻqidilar va ular orasida hech narsa oʻqimadilar. Keyin Rasululloh ﷺ minib, Mavqifga keldilar, tuyasining qornini qoyatoshlarga qaratib, piyodalar yoʻlini oldilariga qildilar va qiblaga yuzlandilar. Quyosh botib, sarigʻlik biroz ketguncha, disk toʻliq gʻoyib boʻlguncha toʻxtab turdilar. Usoma ibn Zaydni orqalariga mindirdilar. Rasululloh ﷺ Qasvoning jilovini shunday tortgan holda yoʻlga chiqdilarki, uning boshi egarining oldingi qismiga tegardi. U zot oʻng qoʻllari bilan ishora qilib: «Ey odamlar, sokinlik, sokinlik», derdilar. Har qachon qumtepalardan biriga kelganlarida, tuya koʻtarilishi uchun jilovni bir oz boʻshatardilar. Soyng Muzdalifaga keldilar va u yerda shom bilan xuftonni bir azon va ikki iqomat bilan oʻqidilar, ular orasida hech narsa oʻqimadilar. Keyin Rasululloh ﷺ tong otguncha yotdilar, tong ravshan boʻlganda bomdodni bir azon va bir iqomat bilan oʻqidilar. Soyng Qasvoga minib, Mashʼarul-Haromga keldilar va unga chiqib, Allohga hamd, takbir va tahlil aytdilar. Toʻliq yorishguncha toʻxtab turdilar, soyng quyosh chiqishidan oldin yoʻlga chiqdilar va Fazl ibn Abbosni orqalariga mindirdilar. U chiroyli sochli, oq, koʻrkam kishi edi. Rasululloh ﷺ yoʻlga chiqqanlarida, koʻtama tuyalarga minib ketayotgan ayollar oldidan oʻtdi, Fazl esa ularga qaray boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini boshqa tomondan qoʻydilar, Fazl esa qarash uchun yuzini boshqa tomonga burdi. Nihoyat Muhassirga kelganlarida biroz tezlashdilar, soyng sizni Katta Jamraga chiqaradigan oʻrta yoʻldan yurdilar. Daraxt oldidagi jamraga kelib, yettita tosh bilan otdilar, har bir tosh bilan takbir aytardilar, toshlar loviya donasidek edi. U vodiy ichidan otdilar. Soyng nahr joyiga borib, oltmish uchta tuyani oʻz qoʻllari bilan soʻydilar, qolganini Aliga berdilar, u soʻydi va u zot Alini oʻz hadyiga sherik qildilar. Keyin har bir tuyadan bir boʻlak buyurdilar, u qozonga solinib pishirildi, ular ikkovi uning goʻshtidan yeb, shoʻrvasidan ichdilar. Soyng Rasululloh ﷺ Baytga tavofga bordilar va Makkada peshinni oʻqidilar. Keyin Banu Abdulmuttalibning oldiga keldilar, ular Zamzamdan suv tortayotgan edilar. U zot: «Suv torting, ey Banu Abdulmuttalib, agar odamlar sizlarni suv tortish ishida yengib qoʻyishidan qoʻrqmaganimda, men ham sizlar bilan tortardim», dedilar. Ular u zotga bir chelak berdilar, u zot undan ichdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тўққиз йил турдилар-у, ҳаж қилмадилар. Сўнг ўнинчи йили одамлар орасида Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қиладилар, деб эълон қилинди. Шунда Мадинага кўп одам келди, уларнинг ҳаммаси Расулуллоҳ ﷺга эргашиб, у зот қилганидек амал қилишни истарди. У зот чиқдилар, биз ҳам у зот билан чиқдик. Зул-Ҳулайфага етиб келдик, у ерда Асмо бинти Умайс Муҳаммад ибн Абу Бакрни туғди ва Расулуллоҳ ﷺга: «Қандай қилай?» деб одам юборди. У зот: «Ғусл қил, мато билан боғланиб ол ва эҳромга кир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ масжидда намоз ўқидилар, сўнг Қасво туясига миндилар. Туяси у зот билан Байдода тик турганида, Жобир айтди: Мен кўзим етган жойга қарадим, у зотнинг олдиларида мингану пиёда одамлар, ўнг томонида ҳам шундай, чап томонида ҳам шундай, орқасида ҳам шундай эди. Расулуллоҳ ﷺ орамизда эдилар, у зотга Қуръон нозил бўлар ва унинг маъносини у зот билардилар. У зот қандай амал қилсалар, биз ҳам шундай амал қилардик. Сойнг у зот тавҳид билан талбия айтдилар: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ла шарика лака лаббайк, иннал ҳамда ван ниъмата лака вал мулк, ла шарика лак». Одамлар ҳам талбия айтадиган бу сўзлар билан талбия айтдилар, Расулуллоҳ ﷺ улардан ҳеч нарсани рад қилмадилар ва ўз талбияларига давом этдилар. Жобир айтди: Биз ҳаждан бошқасини ният қилмасдик, умрани билмасдик. Ниҳоят у зот билан Байтга келдик, у зот рукнни истилом қилдилар, сўнг уч марта рамал қилиб, тойрт марта юрдилар. Сойнг Иброҳим мақомига келиб: {Иброҳим мақомидан намозгоҳ тутингиз} (Бақара 125), дедилар ва мақомни ўзлари билан Байт орасига қилдилар. Отам айтарди ва мен уни Набий ﷺдан зикр қилган деб биламан: у зот икки ракаатда {Қул ё айюҳал кофирун} ва {Қул ҳуваллоҳу аҳад}ни ўқирдилар. Сойнг Байтга қайтиб, рукнни истилом қилдилар, кейин эшикдан Сафога чиқдилар. Сафога яқинлашганларида: {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳ шиорларидандир} (Бақара 158), «Аллоҳ нима билан бошлаган бўлса, биз ҳам шу билан бошлаймиз», деб ўқидилар ва Сафодан бошладилар. Унга чиқиб, Байтни кўрдилар, Аллоҳга такбир, таҳлил ва ҳамд айтиб: «Ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул мулку ва лаҳул ҳамд, юҳйи ва юмит, ва ҳува ала кулли шайин қадир, ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, анжаза ваъдаҳ, ва насара абдаҳ, ва ҳазамал аҳзоба ваҳдаҳ», дедилар. Сойнг шу орада дуо қилдилар ва буни уч марта айтдилар. Кейин Марвага тушиб юрдилар, оёқлари водий чуқурлигига етганида рамал қилдилар, оёқлари кўтарилгач яна юрдилар, ниҳоят Марвага етдилар ва Марвада Сафода қилганларидек қилдилар. Марвадаги тавофининг охирида у зот: «Агар ишимни олдиндан билганимда, ҳадйни ҳайдаб келмасдим ва уни умра қилардим. Шундай экан, кимнингки ҳадйи бўлмаса, эҳромдан чиқсин ва уни умра қилсин», дедилар. Шунда одамларнинг ҳаммаси эҳромдан чиқиб, сочларини қисқартдилар, фақат Набий ﷺ ва ҳадйи бор кишилар бундан мустасно эди. Суроқа ибн Молик ибн Жуъшум туриб: «Ё Расулуллоҳ, бу шу йилимизгами ёки абадулабадгами?» деди. У зот бармоқларини бир-бирига киритиб: «Умра ҳажга мана шундай абадулабад кирди», деб икки марта айтдилар. Жобир айтди: Али Набий ﷺга туялар олиб келди ва Фотимани эҳромдан чиққанлар қаторида, бўялган кийимлар кийган ва сурма тортган ҳолда топди. Али буни ёқтирмади, у эса: «Отам менга шуни буюрди», деди. Али Ироқда айтар эди: Мен Фотима қилган иши ҳақида ундан хафа бўлиб, у айтган нарса ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўраш учун у зотнинг олдига бордим ва буни ёқтирмаганимни билдирдим. У зот: «У тўғри айтибди, тўғри айтибди. Ҳажни фарз қилганингда нима деган эдинг?» дедилар. Мен: «Аллоҳумма, мен Расулингга ўхшаб талбия айтаман, дедим», дедим. У зот: «Мен билан ҳадйи бор, сен эҳромдан чиқма», дедилар. Али Ямандан келтирган ҳадйлар билан Набий ﷺ Мадинадан келтирган ҳадйларнинг умумий сони юзта эди. Сойнг одамларнинг ҳаммаси эҳромдан чиқиб, сочларини қисқартдилар, фақат Набий ﷺ ва ҳадйи бор кишилар бундан мустасно эди. Тарвия куни бўлиб, улар Минога йўналганларида ҳаж билан талбия айтдилар. Расулуллоҳ ﷺ миндилар ва Минода пешин, аср, шом, хуфтон ва бомдодни ўқидилар. Сойнг қуёш чиққунча бир оз турдилар ва Намирада ўзлари учун жундан чодир тикилишини буюрдилар. Расулуллоҳ ﷺ юрдилар, Қурайш у зотни жоҳилиятда Қурайш қилгани каби Машъарул-Ҳаромнинг ёки Муздалифанинг олдида тўхтайдилар, деб шубҳа қилмасдилар. Аммо Расулуллоҳ ﷺ ўтиб кетиб, Арафага келдилар ва Намирада ўзлари учун чодир тикилганини топиб, унда тушдилар. Қуёш оғганда Қасвони келтиришни буюрдилар, у эгарлаб тайёрланди, у зот миниб, водий ичига келдилар ва одамларга хутба қилиб, дедилар: «Албатта, сизларнинг қонларингиз ва молларингиз шу кунингизнинг шу ойингиздаги шу шаҳрингиздаги ҳурмати каби ўзаро ҳаромдир. Огоҳ бўлингиз, жоҳилият ишининг ҳаммаси мана шу икки оёғим остига қўйилди, жоҳилият қонлари ҳам бекор қилинди. Мен бекор қиладиган биринчи қон Рабия ибн Ҳориснинг қонидир — у Бану Саъдда эмизилиб юрган эди, Ҳузайл уни ўлдирган эди. Жоҳилият рибоси ҳам бекор қилинди, мен бекор қиладиган биринчи рибо бизнинг рибомиз, Аббос ибн Абдулмутталибнинг рибосидир, у бутунлай бекор қилинди. Аёллар ҳақида Аллоҳдан қўрқингиз, чунки сизлар уларни Аллоҳнинг омонати билан олдингиз ва уларнинг авратларини Аллоҳнинг калимаси билан ўзингизга ҳалол қилдингиз. Сизларнинг улар устидаги ҳаққингиз шуки, улар сизлар ёқтирмайдиган ҳеч кимни тўшакларингизга қадам қўйдирмасин. Агар шундай қилсалар, уларни оғритмайдиган тарзда урингиз. Уларнинг сизлар устидаги ҳаққи эса яхшилик билан уларга ризқ ва кийим беришингиздир. Мен сизларга бир нарсани қолдирдим, агар унга маҳкам ёпишсангиз, ҳеч қачон адашмайсиз — у Аллоҳнинг китобидир. Сизлар мендан сўраладингиз, бас, нима дейсизлар?» Улар: «Гувоҳлик берамизки, сен етказдинг, адо этдинг ва насиҳат қилдинг», дедилар. Шунда у зот кўрсаткич бармоқларини осмонга кўтариб, кейин уни одамларга қаратиб: «Аллоҳумма, гувоҳ бўл, Аллоҳумма, гувоҳ бўл», деб уч марта айтдилар. Сойнг Билол азон айтди, кейин иқомат айтди, у зот пешинни ўқидилар. Сойнг иқомат айтди, у зот асрни ўқидилар ва улар орасида ҳеч нарса ўқимадилар. Кейин Расулуллоҳ ﷺ миниб, Мавқифга келдилар, туясининг қорнини қоятошларга қаратиб, пиёдалар йўлини олдиларига қилдилар ва қиблага юзландилар. Қуёш ботиб, сариғлик бироз кетгунча, диск тўлиқ ғойиб бўлгунча тўхтаб турдилар. Усома ибн Зайдни орқаларига миндирдилар. Расулуллоҳ ﷺ Қасвонинг жиловини шундай тортган ҳолда йўлга чиқдиларки, унинг боши эгарининг олдинги қисмига тегарди. У зот ўнг қўллари билан ишора қилиб: «Эй одамлар, сокинлик, сокинлик», дердилар. Ҳар қачон қумтепалардан бирига келганларида, туя кўтарилиши учун жиловни бир оз бўшатардилар. Сойнг Муздалифага келдилар ва у ерда шом билан хуфтонни бир азон ва икки иқомат билан ўқидилар, улар орасида ҳеч нарса ўқимадилар. Кейин Расулуллоҳ ﷺ тонг отгунча ётдилар, тонг равшан бўлганда бомдодни бир азон ва бир иқомат билан ўқидилар. Сойнг Қасвога миниб, Машъарул-Ҳаромга келдилар ва унга чиқиб, Аллоҳга ҳамд, такбир ва таҳлил айтдилар. Тўлиқ ёришгунча тўхтаб турдилар, сойнг қуёш чиқишидан олдин йўлга чиқдилар ва Фазл ибн Аббосни орқаларига миндирдилар. У чиройли сочли, оқ, кўркам киши эди. Расулуллоҳ ﷺ йўлга чиққанларида, кўтама туяларга миниб кетаётган аёллар олдидан ўтди, Фазл эса уларга қарай бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини бошқа томондан қўйдилар, Фазл эса қараш учун юзини бошқа томонга бурди. Ниҳоят Муҳассирга келганларида бироз тезлашдилар, сойнг сизни Катта Жамрага чиқарадиган ўрта йўлдан юрдилар. Дарахт олдидаги жамрага келиб, еттита тош билан отдилар, ҳар бир тош билан такбир айтардилар, тошлар ловия донасидек эди. У водий ичидан отдилар. Сойнг наҳр жойига бориб, олтмиш учта туяни ўз қўллари билан сўйдилар, қолганини Алига бердилар, у сўйди ва у зот Алини ўз ҳадйига шерик қилдилар. Кейин ҳар бир туядан бир бўлак буюрдилар, у қозонга солиниб пиширилди, улар иккови унинг гўштидан еб, шўрвасидан ичдилар. Сойнг Расулуллоҳ ﷺ Байтга тавофга бордилар ва Маккада пешинни ўқидилар. Кейин Бану Абдулмутталибнинг олдига келдилар, улар Замзамдан сув тортаётган эдилар. У зот: «Сув тортинг, эй Бану Абдулмутталиб, агар одамлар сизларни сув тортиш ишида енгиб қўйишидан қўрқмаганимда, мен ҳам сизлар билан тортардим», дедилар. Улар у зотга бир челак бердилар, у зот ундан ичдилар.