حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " يَجْتَمِعُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُلْهَمُونَ - أَوْ يَهُمُّونَ شَكَّ سَعِيدٌ - فَيَقُولُونَ لَوْ تَشَفَّعْنَا إِلَى رَبِّنَا فَأَرَاحَنَا مِنْ مَكَانِنَا فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ آدَمُ أَبُو النَّاسِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ فَاشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ يُرِحْنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا . فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ وَيَشْكُو إِلَيْهِمْ ذَنْبَهُ الَّذِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي مِنْ ذَلِكَ - وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا فَإِنَّهُ أَوَّلُ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ سُؤَالَهُ رَبَّهُ مَا لَيْسَ لَهُ بِهِ عِلْمٌ وَيَسْتَحْيِي مِنْ ذَلِكَ - وَلَكِنِ ائْتُوا خَلِيلَ الرَّحْمَنِ إِبْرَاهِيمَ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا كَلَّمَهُ اللَّهُ وَأَعْطَاهُ التَّوْرَاةَ . فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ قَتْلَهُ النَّفْسَ بِغَيْرِ النَّفْسِ - وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ وَكَلِمَةَ اللَّهِ وَرُوحَهُ . فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا عَبْدًا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ . قَالَ فَيَأْتُونِي فَأَنْطَلِقُ - قَالَ فَذَكَرَ هَذَا الْحَرْفَ عَنِ الْحَسَنِ . قَالَ فَأَمْشِي بَيْنَ السِّمَاطَيْنِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ . قَالَ ثُمَّ عَادَ إِلَى حَدِيثِ أَنَسٍ - قَالَ " فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ يَا مُحَمَّدُ وَقُلْ تُسْمَعْ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَحْمَدُهُ بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ الثَّانِيَةَ فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ لِي ارْفَعْ مُحَمَّدُ قُلْ تُسْمَعْ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُهُ بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ الثَّالِثَةَ فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِيِّ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ قُلْ تُسْمَعْ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُهُ بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ الرَّابِعَةَ فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ " . يَقُولُ قَتَادَةُ عَلَى أَثَرِ هَذَا الْحَدِيثِ وَحَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ " يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ شَعِيرَةٍ مِنْ خَيْرٍ وَيَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ بُرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ وَيَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ " .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qiyomat kunida moʻminlar toʻplanishadi va ilhomlantiriladi {yoki qaygʻuga tushadilar}, soʻng ular: ‹Koshki Robbimizga shafoat izlab borsak, U bizni bu joyimizdan halos qilsa›, deyishadi. Shunda ular Odam {alayhissalom}ning oldiga kelib: ‹Sen Odam, odamlarning otasisan, Alloh seni oʻz qoʻli bilan yaratdi va farishtalarini senga sajda qildirdi. Robbing huzurida biz uchun shafoat qil, U bizni shu joyimizdan halos qilsin›, deyishadi. U esa: ‹Men bunga loyiq emasman›, deb oʻzi sodir etgan gunohini eslab, undan uyaladi va ‹Lekin Nuh {alayhissalom}ning oldiga boringlar, chunki u Alloh yer ahliga yuborgan birinchi paygʻambardir›, deydi. Ular uning oldiga kelishadi, u esa: ‹Men bunga loyiq emasman›, deb Robbisidan bilmagan narsasini soʻraganini eslab, undan uyaladi va ‹Lekin Rahmonning doʻsti Ibrohim {alayhissalom}ning oldiga boringlar›, deydi. Ular uning oldiga kelishadi, u esa: ‹Men bunga loyiq emasman, lekin Alloh oʻzi bilan gaplashgan va unga Tavrotni bergan banda Muso {alayhissalom}ning oldiga boringlar›, deydi. Ular uning oldiga kelishadi, u esa: ‹Men bunga loyiq emasman›, deb bir jonni nohaq oʻldirganini eslab ‹lekin Allohning bandasi, Rasuli, Uning kalimasi va ruhi boʻlmish Iso {alayhissalom}ning oldiga boringlar›, deydi. Ular uning oldiga kelishadi, u esa: ‹Men bunga loyiq emasman, lekin Alloh ilgari va keyin sodir boʻlgan gunohlarini kechirgan banda Muhammadning oldiga boringlar›, deydi». Rasululloh ﷺ dedilar: «Shunda ular mening oldimga kelishadi, men esa yoʻlga tushaman {roviy Hasandan bu soʻzni eslab dedi:} va moʻminlarning ikki safi orasidan yuraman. Soʻng Robbimdan izn soʻrayman, menga izn beriladi. Uni koʻrganimda sajdaga yiqilaman, U meni Alloh xohlagancha shu holatda qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad, ayt, eshitiladi, soʻra, beriladi, shafoat qil, shafoating qabul boʻladi›, deyiladi. Men esa U menga oʻrgatgan hamd bilan Unga hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman, U menga bir chegara belgilaydi, men ularni jannatga kiritaman. Soʻng ikkinchi marta qaytaman, Uni koʻrganimda sajdaga yiqilaman, U meni Alloh xohlagancha shu holatda qoldiradi, soʻng menga: ‹Boshingni koʻtar, Muhammad, ayt, eshitiladi, soʻra, beriladi, shafoat qil, shafoating qabul boʻladi›, deyiladi. Men boshimni koʻtarib, U menga oʻrgatgan hamd bilan Unga hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman, U menga bir chegara belgilaydi, men ularni jannatga kiritaman. Soʻng uchinchi marta qaytaman, Robbimni koʻrganimda sajdaga yiqilaman, U meni Alloh xohlagancha shu holatda qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, Muhammad, ayt, eshitiladi, soʻra, beriladi, shafoat qil, shafoating qabul boʻladi›, deyiladi. Men boshimni koʻtarib, U menga oʻrgatgan hamd bilan Unga hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman, U menga bir chegara belgilaydi, men ularni jannatga kiritaman. Soʻng toʻrtinchi marta qaytaman va: ‹Ey Robbim, faqat Qurʼon {doʻzaxda} ushlab qolganlargina qoldi›, deyman». Qatoda bu hadis izidan yana dedi: Bizga Anas ibn Molik hadis aytdiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Doʻzaxdan ‹Lo ilaha illalloh› degan va qalbida bir arpa vaznicha yaxshilik boʻlgan kishi chiqadi, doʻzaxdan ‹Lo ilaha illalloh› degan va qalbida bir bugʻdoy vaznicha yaxshilik boʻlgan kishi chiqadi, doʻzaxdan ‹Lo ilaha illalloh› degan va qalbida bir zarra vaznicha yaxshilik boʻlgan kishi chiqadi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қиёмат кунида мўминлар тўпланишади ва илҳомлантирилади {ёки қайғуга тушадилар}, сўнг улар: ‹Кошки Роббимизга шафоат излаб борсак, У бизни бу жойимиздан ҳалос қилса›, дейишади. Шунда улар Одам {алайҳиссалом}нинг олдига келиб: ‹Сен Одам, одамларнинг отасисан, Аллоҳ сени ўз қўли билан яратди ва фаришталарини сенга сажда қилдирди. Роббинг ҳузурида биз учун шафоат қил, У бизни шу жойимиздан ҳалос қилсин›, дейишади. У эса: ‹Мен бунга лойиқ эмасман›, деб ўзи содир этган гуноҳини эслаб, ундан уялади ва ‹Лекин Нуҳ {алайҳиссалом}нинг олдига боринглар, чунки у Аллоҳ ер аҳлига юборган биринчи пайғамбардир›, дейди. Улар унинг олдига келишади, у эса: ‹Мен бунга лойиқ эмасман›, деб Роббисидан билмаган нарсасини сўраганини эслаб, ундан уялади ва ‹Лекин Раҳмоннинг дўсти Иброҳим {алайҳиссалом}нинг олдига боринглар›, дейди. Улар унинг олдига келишади, у эса: ‹Мен бунга лойиқ эмасман, лекин Аллоҳ ўзи билан гаплашган ва унга Тавротни берган банда Мусо {алайҳиссалом}нинг олдига боринглар›, дейди. Улар унинг олдига келишади, у эса: ‹Мен бунга лойиқ эмасман›, деб бир жонни ноҳақ ўлдирганини эслаб ‹лекин Аллоҳнинг бандаси, Расули, Унинг калимаси ва руҳи бўлмиш Исо {алайҳиссалом}нинг олдига боринглар›, дейди. Улар унинг олдига келишади, у эса: ‹Мен бунга лойиқ эмасман, лекин Аллоҳ илгари ва кейин содир бўлган гуноҳларини кечирган банда Муҳаммаднинг олдига боринглар›, дейди». Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Шунда улар менинг олдимга келишади, мен эса йўлга тушаман {ровий Ҳасандан бу сўзни эслаб деди:} ва мўминларнинг икки сафи орасидан юраман. Сўнг Роббимдан изн сўрайман, менга изн берилади. Уни кўрганимда саждага йиқиламан, У мени Аллоҳ хоҳлаганча шу ҳолатда қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад, айт, эшитилади, сўра, берилади, шафоат қил, шафоатинг қабул бўлади›, дейилади. Мен эса У менга ўргатган ҳамд билан Унга ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан, У менга бир чегара белгилайди, мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг иккинчи марта қайтаман, Уни кўрганимда саждага йиқиламан, У мени Аллоҳ хоҳлаганча шу ҳолатда қолдиради, сўнг менга: ‹Бошингни кўтар, Муҳаммад, айт, эшитилади, сўра, берилади, шафоат қил, шафоатинг қабул бўлади›, дейилади. Мен бошимни кўтариб, У менга ўргатган ҳамд билан Унга ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан, У менга бир чегара белгилайди, мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг учинчи марта қайтаман, Роббимни кўрганимда саждага йиқиламан, У мени Аллоҳ хоҳлаганча шу ҳолатда қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, Муҳаммад, айт, эшитилади, сўра, берилади, шафоат қил, шафоатинг қабул бўлади›, дейилади. Мен бошимни кўтариб, У менга ўргатган ҳамд билан Унга ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан, У менга бир чегара белгилайди, мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг тўртинчи марта қайтаман ва: ‹Эй Роббим, фақат Қуръон {дўзахда} ушлаб қолганларгина қолди›, дейман». Қатода бу ҳадис изидан яна деди: Бизга Анас ибн Молик ҳадис айтдики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Дўзахдан ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир арпа вазнича яхшилик бўлган киши чиқади, дўзахдан ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир буғдой вазнича яхшилик бўлган киши чиқади, дўзахдан ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир зарра вазнича яхшилик бўлган киши чиқади».