حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ وَاقِدٍ الْقُرَشِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مَيْسَرَةَ بْنِ حَلْبَسٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ الْغِفَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيْسَ الزَّهَادَةُ فِي الدُّنْيَا بِتَحْرِيمِ الْحَلاَلِ وَلاَ فِي إِضَاعَةِ الْمَالِ وَلَكِنِ الزَّهَادَةُ فِي الدُّنْيَا أَنْ لاَ تَكُونَ بِمَا فِي يَدَيْكَ أَوْثَقَ مِنْكَ بِمَا فِي يَدِ اللَّهِ وَأَنْ تَكُونَ فِي ثَوَابِ الْمُصِيبَةِ إِذَا أُصِبْتَ بِهَا أَرْغَبَ مِنْكَ فِيهَا لَوْ أَنَّهَا أُبْقِيَتْ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هِشَامٌ كَانَ أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ يَقُولُ مِثْلُ هَذَا الْحَدِيثِ فِي الأَحَادِيثِ كَمِثْلِ الإِبْرِيزِ فِي الذَّهَبِ ‏.‏

Abu Zarr al-Gʻiforiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyoda zohidlik halolni oʻzingga harom qilishing yoki molni zoye qilishing bilan boʻlmaydi. Balki dunyoda zohidlik qoʻlingdagi narsaga Allohning qoʻlidagi narsadan koʻra koʻproq ishonmasliging, boshingga bir musibat tushganda, agar oʻsha musibat sen uchun boqiy qoldirilganidan koʻra, undagi savobga koʻproq ragʻbat qoʻyishingdadir», dedilar.Абу Зарр ал-Ғифорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунёда зоҳидлик ҳалолни ўзингга ҳаром қилишинг ёки молни зое қилишинг билан бўлмайди. Балки дунёда зоҳидлик қўлингдаги нарсага Аллоҳнинг қўлидаги нарсадан кўра кўпроқ ишонмаслигинг, бошингга бир мусибат тушганда, агар ўша мусибат сен учун боқий қолдирилганидан кўра, ундаги савобга кўпроқ рағбат қўйишингдадир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، عَنْ أَبِي خَلاَّدٍ، - وَكَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا رَأَيْتُمُ الرَّجُلَ قَدْ أُعْطِيَ زُهْدًا فِي الدُّنْيَا وَقِلَّةَ مَنْطِقٍ فَاقْتَرِبُوا مِنْهُ فَإِنَّهُ يُلَقَّى الْحِكْمَةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Xallod (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar bir kishiga dunyoda zohidlik va oz gapirish ato etilganini koʻrsangiz, unga yaqinlashinglar, chunki unga hikmat ilqo qilinadi (solinadi)», dedilar.Абу Халлод (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бир кишига дунёда зоҳидлик ва оз гапириш ато этилганини кўрсангиз, унга яқинлашинглар, чунки унга ҳикмат илқо қилинади (солинади)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، حَدَّثَنَا شِهَابُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَمْرٍو الْقُرَشِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ إِذَا أَنَا عَمِلْتُهُ أَحَبَّنِيَ اللَّهُ وَأَحَبَّنِيَ النَّاسُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ازْهَدْ فِي الدُّنْيَا يُحِبَّكَ اللَّهُ وَازْهَدْ فِيمَا فِي أَيْدِي النَّاسِ يُحِبُّوكَ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, menga shunday bir amalni koʻrsatingki, uni qilsam, Alloh meni sevsa va odamlar ham meni sevsa», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Dunyoga qiziqmagin, Alloh seni sevadi; odamlarning qoʻlidagi narsalarga qiziqmagin, ular seni sevadilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга шундай бир амални кўрсатингки, уни қилсам, Аллоҳ мени севса ва одамлар ҳам мени севса», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Дунёга қизиқмагин, Аллоҳ сени севади; одамларнинг қўлидаги нарсаларга қизиқмагин, улар сени севадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ سَهْمٍ، - رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ - قَالَ نَزَلْتُ عَلَى أَبِي هَاشِمِ بْنِ عُتْبَةَ وَهُوَ طَعِينٌ فَأَتَاهُ مُعَاوِيَةُ يَعُودُهُ فَبَكَى أَبُو هَاشِمٍ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ مَا يُبْكِيكَ أَىْ خَالِ أَوَجَعٌ يُشْئِزُكَ أَمْ عَلَى الدُّنْيَا فَقَدْ ذَهَبَ صَفْوُهَا قَالَ عَلَى كُلٍّ لاَ وَلَكِنْ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَهِدَ إِلَىَّ عَهْدًا وَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ تَبِعْتُهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ لَعَلَّكَ تُدْرِكُ أَمْوَالاً تُقْسَمُ بَيْنَ أَقْوَامٍ وَإِنَّمَا يَكْفِيكَ مِنْ ذَلِكَ خَادِمٌ وَمَرْكَبٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَدْرَكْتُ فَجَمَعْتُ ‏.‏

Abu Hoshim ibn Utba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi jarohatlangan holda edilar. Muoviya ularni koʻrgani keldi, Abu Hoshim yigʻladilar. Muoviya: «Sizni nima yigʻlatyapti, ey togʻa? Sizni bezovta qilayotgan ogʻriqmi yoki dunyo uchunmi, axir uning safosi ketdi-ku», dedi. U kishi: «Bularning birortasi uchun emas, lekin Rasululloh ﷺ menga bir vasiyat qilgan edilar, koshki men unga amal qilganimda edim. U zot: ‹Sen shunday mol-dunyoni topishing mumkinki, u qavmlar oʻrtasida taqsim qilinadi; sen uchun ulardan bir xizmatkor va Alloh yoʻlida bir ulov kifoyadir›, dedilar. Men esa unga yetdim va yigʻdim», dedilar.Абу Ҳошим ибн Утба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши жароҳатланган ҳолда эдилар. Муовия уларни кўргани келди, Абу Ҳошим йиғладилар. Муовия: «Сизни нима йиғлатяпти, эй тоға? Сизни безовта қилаётган оғриқми ёки дунё учунми, ахир унинг сафоси кетди-ку», деди. У киши: «Буларнинг бирортаси учун эмас, лекин Расулуллоҳ ﷺ менга бир васият қилган эдилар, кошки мен унга амал қилганимда эдим. У зот: ‹Сен шундай мол-дунёни топишинг мумкинки, у қавмлар ўртасида тақсим қилинади; сен учун улардан бир хизматкор ва Аллоҳ йўлида бир улов кифоядир›, дедилар. Мен эса унга етдим ва йиғдим», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ اشْتَكَى سَلْمَانُ فَعَادَهُ سَعْدٌ فَرَآهُ يَبْكِي فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ مَا يُبْكِيكَ يَا أَخِي أَلَيْسَ قَدْ صَحِبْتَ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَلَيْسَ أَلَيْسَ قَالَ سَلْمَانُ مَا أَبْكِي وَاحِدَةً مِنَ اثْنَتَيْنِ مَا أَبْكِي صَبًّا لِلدُّنْيَا وَلاَ كَرَاهِيَةً لِلآخِرَةِ وَلَكِنْ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَهِدَ إِلَىَّ عَهْدًا فَمَا أُرَانِي إِلاَّ قَدْ تَعَدَّيْتُ ‏.‏ قَالَ وَمَا عَهِدَ إِلَيْكَ قَالَ عَهِدَ إِلَىَّ أَنَّهُ يَكْفِي أَحَدَكُمْ مِثْلُ زَادِ الرَّاكِبِ وَلاَ أُرَانِي إِلاَّ قَدْ تَعَدَّيْتُ وَأَمَّا أَنْتَ يَا سَعْدُ فَاتَّقِ اللَّهَ عِنْدَ حُكْمِكَ إِذَا حَكَمْتَ وَعِنْدَ قَسْمِكَ إِذَا قَسَمْتَ وَعِنْدَ هَمِّكَ إِذَا هَمَمْتَ ‏.‏ قَالَ ثَابِتٌ فَبَلَغَنِي أَنَّهُ مَا تَرَكَ إِلاَّ بِضْعَةً وَعِشْرِينَ دِرْهَمًا مِنْ نَفَقَةٍ كَانَتْ عِنْدَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Salmon kasal boʻldi, Saʼd uni koʻrgani keldi va uning yigʻlayotganini koʻrdi. Saʼd unga: «Nega yigʻlayapsan, ey birodarim? Axir sen Rasululloh ﷺ ga sahobalik qilgan emasmiding? Axir shunday emasmi, shunday emasmi?» dedi. Salmon: «Men ikki narsaning birortasi uchun yigʻlayotganim yoʻq; dunyoga ishtiyoq bilan yoki oxiratni yoqtirmaganim uchun yigʻlayotganim yoʻq, lekin Rasululloh ﷺ menga bir vasiyat qilgan edilar, oʻzimni oʻshandan oshib ketgandek koʻraman», dedi. Saʼd: «U zot senga nima vasiyat qilgan edilar?» dedi. U: «U zot menga: ‹Sizlardan biringizga otliqning ozuqasi (yoʻl anjomi) miqdoridagi narsa kifoyadir›, deb vasiyat qilgan edilar, oʻzimni esa oshib ketgandek koʻraman. Ey Saʼd, sen esa hukm qilganingda hukmingda, taqsim qilganingda taqsimingda va bir ishni qasd qilganingda qasdingda Allohdan qoʻrqgin», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Салмон касал бўлди, Саъд уни кўргани келди ва унинг йиғлаётганини кўрди. Саъд унга: «Нега йиғлаяпсан, эй биродарим? Ахир сен Расулуллоҳ ﷺ га саҳобалик қилган эмасмидинг? Ахир шундай эмасми, шундай эмасми?» деди. Салмон: «Мен икки нарсанинг бирортаси учун йиғлаётганим йўқ; дунёга иштиёқ билан ёки охиратни ёқтирмаганим учун йиғлаётганим йўқ, лекин Расулуллоҳ ﷺ менга бир васият қилган эдилар, ўзимни ўшандан ошиб кетгандек кўраман», деди. Саъд: «У зот сенга нима васият қилган эдилар?» деди. У: «У зот менга: ‹Сизлардан бирингизга отлиқнинг озуқаси (йўл анжоми) миқдоридаги нарса кифоядир›, деб васият қилган эдилар, ўзимни эса ошиб кетгандек кўраман. Эй Саъд, сен эса ҳукм қилганингда ҳукмингда, тақсим қилганингда тақсимингда ва бир ишни қасд қилганингда қасдингда Аллоҳдан қўрқгин», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَرَجَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ مِنْ عِنْدِ مَرْوَانَ بِنِصْفِ النَّهَارِ فَقُلْتُ مَا بَعَثَ إِلَيْهِ هَذِهِ السَّاعَةَ إِلاَّ لِشَىْءٍ سَأَلَ عَنْهُ ‏.‏ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ سَأَلَنَا عَنْ أَشْيَاءَ سَمِعْنَاهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ كَانَتِ الدُّنْيَا هَمَّهُ فَرَّقَ اللَّهُ عَلَيْهِ أَمْرَهُ وَجَعَلَ فَقْرَهُ بَيْنَ عَيْنَيْهِ وَلَمْ يَأْتِهِ مِنَ الدُّنْيَا إِلاَّ مَا كُتِبَ لَهُ وَمَنْ كَانَتِ الآخِرَةُ نِيَّتَهُ جَمَعَ اللَّهُ لَهُ أَمْرَهُ وَجَعَلَ غِنَاهُ فِي قَلْبِهِ وَأَتَتْهُ الدُّنْيَا وَهِيَ رَاغِمَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Kimning gʻami dunyo boʻlsa, Alloh uning ishini tarqoq qilib qoʻyadi, kambagʻalligini koʻzi oldiga qoʻyadi va unga dunyodan faqat oʻziga yozib qoʻyilgan narsagina keladi. Kimning niyati oxirat boʻlsa, Alloh uning ishini jamlab beradi, boyligini qalbiga soladi va dunyo unga boʻysungan holda keladi», dedilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Кимнинг ғами дунё бўлса, Аллоҳ унинг ишини тарқоқ қилиб қўяди, камбағаллигини кўзи олдига қўяди ва унга дунёдан фақат ўзига ёзиб қўйилган нарсагина келади. Кимнинг нияти охират бўлса, Аллоҳ унинг ишини жамлаб беради, бойлигини қалбига солади ва дунё унга бўйсунган ҳолда келади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ النَّصْرِيِّ، عَنْ نَهْشَلٍ، عَنِ الضَّحَّاكِ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ سَمِعْتُ نَبِيَّكُمْ، ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ جَعَلَ الْهُمُومَ هَمًّا وَاحِدًا هَمَّ الْمَعَادِ كَفَاهُ اللَّهُ هَمَّ دُنْيَاهُ وَمَنْ تَشَعَّبَتْ بِهِ الْهُمُومُ فِي أَحْوَالِ الدُّنْيَا لَمْ يُبَالِ اللَّهُ فِي أَىِّ أَوْدِيَتِهِ هَلَكَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambaringiz ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Kim gʻamlarni bitta gʻam, yaʼni qaytadigan joy (oxirat) gʻami qilib olsa, Alloh uni dunyosining gʻamidan kifoya qiladi. Kimning gʻamlari dunyo ahvollari ichida tarqalib ketsa, Alloh uning qaysi bir vodiysida halok boʻlishiga parvo qilmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбарингиз ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Ким ғамларни битта ғам, яъни қайтадиган жой (охират) ғами қилиб олса, Аллоҳ уни дунёсининг ғамидан кифоя қилади. Кимнинг ғамлари дунё аҳволлари ичида тарқалиб кетса, Аллоҳ унинг қайси бир водийсида ҳалок бўлишига парво қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي خَالِدٍ الْوَالِبِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ - وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ قَدْ رَفَعَهُ - قَالَ ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ يَا ابْنَ آدَمَ تَفَرَّغْ لِعِبَادَتِي أَمْلأْ صَدْرَكَ غِنًى وَأَسُدَّ فَقْرَكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ مَلأْتُ صَدْرَكَ شُغْلاً وَلَمْ أَسُدَّ فَقْرَكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh subhonahu shunday deydi: ‹Ey Odam farzandi, Mening ibodatimga faroghatlan (berilib mashgʻul boʻl), Men koʻksingni boylik bilan toʻldiraman va kambagʻalligingni bartaraf qilaman. Agar buni qilmasang, koʻksingni ish-tashvish bilan toʻldiraman va kambagʻalligingni bartaraf qilmayman›», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ субҳонаҳу шундай дейди: ‹Эй Одам фарзанди, Менинг ибодатимга фарогҳатлан (берилиб машғул бўл), Мен кўксингни бойлик билан тўлдираман ва камбағаллигингни бартараф қиламан. Агар буни қилмасанг, кўксингни иш-ташвиш билан тўлдираман ва камбағаллигингни бартараф қилмайман›», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْمُسْتَوْرِدَ، أَخَا بَنِي فِهْرٍ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَا مَثَلُ الدُّنْيَا فِي الآخِرَةِ إِلاَّ مَثَلُ مَا يَجْعَلُ أَحَدُكُمْ إِصْبَعَهُ فِي الْيَمِّ فَلْيَنْظُرْ بِمَ يَرْجِعُ ‏"‏ ‏.‏

al-Mustavrid ibn Shaddod (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Dunyoning oxiratga nisbatan misoli, xuddi biringiz barmogʻini dengizga botirib, keyin u nima bilan qaytishiga qaragan kabidir», dedilar.ал-Муставрид ибн Шаддод (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Дунёнинг охиратга нисбатан мисоли, худди бирингиз бармоғини денгизга ботириб, кейин у нима билан қайтишига қараган кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ اضْطَجَعَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى حَصِيرٍ فَأَثَّرَ فِي جِلْدِهِ فَقُلْتُ بِأَبِي وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ كُنْتَ آذَنْتَنَا فَفَرَشْنَا لَكَ عَلَيْهِ شَيْئًا يَقِيكَ مِنْهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا أَنَا وَالدُّنْيَا إِنَّمَا أَنَا وَالدُّنْيَا كَرَاكِبٍ اسْتَظَلَّ تَحْتَ شَجَرَةٍ ثُمَّ رَاحَ وَتَرَكَهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ boʻyra ustida yotgan edilar, u terilarida iz qoldirgan edi. Men: «Otam-onam sizga fido boʻlsin, ey Allohning Rasuli, agar bizga aytganingizda, sizni undan saqlaydigan bir narsani ustiga toʻshab qoʻygan boʻlardik», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Mening dunyo bilan nima ishim bor? Mening dunyo bilan misolim, xuddi bir daraxt tagida soyalanib, soʻng uni tashlab ketgan otliq misolidek, xolos», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бўйра устида ётган эдилар, у териларида из қолдирган эди. Мен: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, эй Аллоҳнинг Расули, агар бизга айтганингизда, сизни ундан сақлайдиган бир нарсани устига тўшаб қўйган бўлардик», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг дунё билан нима ишим бор? Менинг дунё билан мисолим, худди бир дарахт тагида сояланиб, сўнг уни ташлаб кетган отлиқ мисолидек, холос», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو يَحْيَى، زَكَرِيَّا بْنُ مَنْظُورٍ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِذِي الْحُلَيْفَةِ فَإِذَا هُوَ بِشَاةٍ مَيِّتَةٍ شَائِلَةٍ بِرِجْلِهَا فَقَالَ ‏"‏ أَتُرَوْنَ هَذِهِ هَيِّنَةً عَلَى صَاحِبِهَا فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَلدُّنْيَا أَهْوَنُ عَلَى اللَّهِ مِنْ هَذِهِ عَلَى صَاحِبِهَا وَلَوْ كَانَتِ الدُّنْيَا تَزِنُ عِنْدَ اللَّهِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ مَا سَقَى كَافِرًا مِنْهَا قَطْرَةً أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Zul-Hulayfada edik. Shunda u zot oyogʻini koʻtarib yotgan oʻlik bir echkiga koʻzlari tushdi. U zot: «Buni egasiga arzimas deb oʻylaysizlarmi? Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, dunyo Alloh huzurida bundan egasiga koʻra arzimasroqdir. Agar dunyo Alloh nazarida bir chivinning qanoti choghli qadrga ega boʻlganda edi, kofirga undan bir tomchi ham suv ichirmas edi», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Зул-Ҳулайфада эдик. Шунда у зот оёғини кўтариб ётган ўлик бир эчкига кўзлари тушди. У зот: «Буни эгасига арзимас деб ўйлайсизларми? Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, дунё Аллоҳ ҳузурида бундан эгасига кўра арзимасроқдир. Агар дунё Аллоҳ назарида бир чивиннинг қаноти чогҳли қадрга эга бўлганда эди, кофирга ундан бир томчи ҳам сув ичирмас эди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ مُجَالِدِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ الْهَمْدَانِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُسْتَوْرِدُ بْنُ شَدَّادٍ، قَالَ إِنِّي لَفِي الرَّكْبِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذْ أَتَى عَلَى سَخْلَةٍ مَنْبُوذَةٍ قَالَ فَقَالَ ‏"‏ أَتُرَوْنَ هَذِهِ هَانَتْ عَلَى أَهْلِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ هَوَانِهَا أَلْقَوْهَا ‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ قَالَ ‏"‏ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَلدُّنْيَا أَهْوَنُ عَلَى اللَّهِ مِنْ هَذِهِ عَلَى أَهْلِهَا ‏"‏ ‏.‏

al-Mustavrid ibn Shaddod (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan otliqlar ichida edim. Shunda u zot tashlab yuborilgan bir uloqchaga (echki bolasiga) koʻzlari tushdi. U zot: «Buni egalariga arzimas deb oʻylaysizlarmi?» dedilar. «Ey Allohning Rasuli, uni arzimasligi uchun tashlab yuborishgan», deyildi. Yoki shunga oʻxshash soʻz aytdi. U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, dunyo Alloh huzurida bundan egalariga koʻra arzimasroqdir», dedilar.ал-Муставрид ибн Шаддод (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан отлиқлар ичида эдим. Шунда у зот ташлаб юборилган бир улоқчага (эчки боласига) кўзлари тушди. У зот: «Буни эгаларига арзимас деб ўйлайсизларми?» дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, уни арзимаслиги учун ташлаб юборишган», дейилди. Ёки шунга ўхшаш сўз айтди. У зот: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, дунё Аллоҳ ҳузурида бундан эгаларига кўра арзимасроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو خُلَيْدٍ، عُتْبَةُ بْنُ حَمَّادٍ الدِّمَشْقِيُّ عَنِ ابْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ضَمْرَةَ السَّلُولِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ الدُّنْيَا مَلْعُونَةٌ مَلْعُونٌ مَا فِيهَا إِلاَّ ذِكْرَ اللَّهِ وَمَا وَالاَهُ أَوْ عَالِمًا أَوْ مُتَعَلِّمًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Dunyo laʼnatlangandir, undagi narsalar ham laʼnatlangandir, faqat Allohni zikr qilish va unga yaqinlashtiradigan narsa, yoki olim, yoki ilm oʻrganuvchidan boshqasi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Дунё лаънатлангандир, ундаги нарсалар ҳам лаънатлангандир, фақат Аллоҳни зикр қилиш ва унга яқинлаштирадиган нарса, ёки олим, ёки илм ўрганувчидан бошқаси», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَجَنَّةُ الْكَافِرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dunyo moʻminning zindoni va kofirning jannatidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дунё мўминнинг зиндони ва кофирнинг жаннатидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِبَعْضِ جَسَدِي فَقَالَ ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ كُنْ فِي الدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ أَوْ كَأَنَّكَ عَابِرُ سَبِيلٍ وَعُدَّ نَفْسَكَ مِنْ أَهْلِ الْقُبُورِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ badanimning bir joyidan ushlab: «Ey Abdulloh, dunyoda goʻyo bir gʻariboʻdek yoxud yoʻlovchi bir musofirdek boʻlgin va oʻzingni qabr ahlidan deb bilgin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ баданимнинг бир жойидан ушлаб: «Эй Абдуллоҳ, дунёда гўё бир ғарибўдек ёхуд йўловчи бир мусофирдек бўлгин ва ўзингни қабр аҳлидан деб билгин», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكَ عَنْ مُلُوكِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ رَجُلٌ ضَعِيفٌ مُسْتَضْعَفٌ ذُو طِمْرَيْنِ لاَ يُؤْبَهُ لَهُ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat podshohlari haqida senga xabar bermaymi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Bu — zaif, ojiz sanalgan, ikki eski kiyimli, hech kim eʼtibor bermaydigan kishidir. Agar u Alloh nomiga qasam ichsa, Alloh uni rost chiqaradi», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат подшоҳлари ҳақида сенга хабар бермайми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Бу — заиф, ожиз саналган, икки эски кийимли, ҳеч ким эътибор бермайдиган кишидир. Агар у Аллоҳ номига қасам ичса, Аллоҳ уни рост чиқаради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَعْبَدِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ سَمِعْتُ حَارِثَةَ بْنَ وَهْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَلاَ أُنَبِّئُكُمْ بِأَهْلِ الْجَنَّةِ كُلُّ ضَعِيفٍ مُتَضَعِّفٍ أَلاَ أُنَبِّئُكُمْ بِأَهْلِ النَّارِ كُلُّ عُتُلٍّ جَوَّاظٍ مُسْتَكْبِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Horisa ibn Wahb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga jannat ahlini xabar bermaymi? Har bir zaif, ojiz sanalgan kishidir. Sizlarga doʻzax ahlini xabar bermaymi? Har bir qoʻpol, ochkoʻz, mutakabbir kishidir», dedilar.Ҳориса ибн Wаҳб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга жаннат аҳлини хабар бермайми? Ҳар бир заиф, ожиз саналган кишидир. Сизларга дўзах аҳлини хабар бермайми? Ҳар бир қўпол, очкўз, мутакаббир кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ صَدَقَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَغْبَطَ النَّاسِ عِنْدِي مُؤْمِنٌ خَفِيفُ الْحَاذِ ذُو حَظٍّ مِنْ صَلاَةٍ غَامِضٌ فِي النَّاسِ لاَ يُؤْبَهُ لَهُ كَانَ رِزْقُهُ كَفَافًا وَصَبَرَ عَلَيْهِ عَجِلَتْ مَنِيَّتُهُ وَقَلَّ تُرَاثُهُ وَقَلَّتْ بَوَاكِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menimcha, odamlarning eng havas qilinadigani — yuki yengil moʻmindir. U namozdan nasibador boʻlib, odamlar orasida koʻzga koʻrinmas, hech kim eʼtibor bermaydigan kishi boʻladi. Uning rizqi yetarli boʻlib, unga sabr qiladi, ajali tez keladi, merosi oz boʻlib, unga yigʻlovchilari kam boʻladi», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менимча, одамларнинг энг ҳавас қилинадигани — юки енгил мўминдир. У намоздан насибадор бўлиб, одамлар орасида кўзга кўринмас, ҳеч ким эътибор бермайдиган киши бўлади. Унинг ризқи етарли бўлиб, унга сабр қилади, ажали тез келади, мероси оз бўлиб, унга йиғловчилари кам бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أُمَامَةَ الْحَارِثِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْبَذَاذَةُ مِنَ الإِيمَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْبَذَاذَةُ الْقَشَافَةُ يَعْنِي التَّقَشُّفَ ‏.‏

Abu Umoma al-Horisiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oddiy, kamtar koʻrinishda boʻlish iymondandir», dedilar. Bazoza — sodda va kamtarona hayot kechirishni, yaʼni riyozat va tejamkorlikni bildiradi.Абу Умома ал-Ҳорисий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оддий, камтар кўринишда бўлиш иймондандир», дедилар. Базоза — содда ва камтарона ҳаёт кечиришни, яъни риёзат ва тежамкорликни билдиради.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ، أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ أَلاَ أُنَبِّئُكُمْ بِخِيَارِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ خِيَارُكُمُ الَّذِينَ إِذَا رُءُوا ذُكِرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Asmo bint Yazid (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasulullohﷺdan eshitdi. U zot: «Sizlarga eng yaxshilaringizni xabar bermaymi?» dedilar. Ular: «Ha, ey Rasululloh», dedilar. U zot: «Eng yaxshilaringiz koʻrilganda Alloh azza va jalla eslanadigan kishilardir», dedilar.Асмо бинт Язид (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳﷺдан эшитди. У зот: «Сизларга энг яхшиларингизни хабар бермайми?» дедилар. Улар: «Ҳа, эй Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Энг яхшиларингиз кўрилганда Аллоҳ азза ва жалла эсланадиган кишилардир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ مَرَّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَجُلٌ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا تَقُولُونَ فِي هَذَا الرَّجُلِ قَالُوا رَأْيَكَ فِي ‏.‏ هَذَا نَقُولُ هَذَا مِنْ أَشْرَافِ النَّاسِ هَذَا حَرِيٌّ إِنْ خَطَبَ أَنْ يُخَطَّبَ وَإِنْ شَفَعَ أَنْ يُشَفَّعَ وَإِنْ قَالَ أَنْ يُسْمَعَ لِقَوْلِهِ ‏.‏ فَسَكَتَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَمَرَّ رَجُلٌ آخَرُ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا تَقُولُونَ فِي هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَقُولُ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا مِنْ فُقَرَاءِ الْمُسْلِمِينَ هَذَا حَرِيٌّ إِنْ خَطَبَ لَمْ يُنْكَحْ وَإِنْ شَفَعَ لاَ يُشَفَّعْ وَإِنْ قَالَ لاَ يُسْمَعْ لِقَوْلِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَهَذَا خَيْرٌ مِنْ مِلْءِ الأَرْضِ مِثْلَ هَذَا ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yonlaridan bir kishi oʻtdi. Nabiy ﷺ: «Bu kishi haqida nima deysizlar?» dedilar. Ular: «Sizning fikringizga qoʻshilamiz. Aytamizki, bu odamlarning ashroflaridandir. Agar sovchi qoʻysa, unga xotin berishga arziydi; agar shafoat qilsa, shafoati qabul boʻlishga arziydi; agar gapirsa, soʻzi eshitilishga arziydi», dedilar. Nabiy ﷺ jim qoldilar. Soʻng boshqa bir kishi oʻtdi. Nabiy ﷺ: «Bu haqida nima deysizlar?» dedilar. Ular: «Alloh nomiga qasamki, ey Rasululloh, aytamizki, bu musulmonlarning kambagʻallaridandir. Agar sovchi qoʻysa, unga xotin berilmaydi; agar shafoat qilsa, shafoati qabul boʻlmaydi; agar gapirsa, soʻzi eshitilmaydi», dedilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Bu kishi anaviday odamlarga toʻla yer yuzidan ham yaxshiroqdir», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ёнларидан бир киши ўтди. Набий ﷺ: «Бу киши ҳақида нима дейсизлар?» дедилар. Улар: «Сизнинг фикрингизга қўшиламиз. Айтамизки, бу одамларнинг ашрофларидандир. Агар совчи қўйса, унга хотин беришга арзийди; агар шафоат қилса, шафоати қабул бўлишга арзийди; агар гапирса, сўзи эшитилишга арзийди», дедилар. Набий ﷺ жим қолдилар. Сўнг бошқа бир киши ўтди. Набий ﷺ: «Бу ҳақида нима дейсизлар?» дедилар. Улар: «Аллоҳ номига қасамки, эй Расулуллоҳ, айтамизки, бу мусулмонларнинг камбағалларидандир. Агар совчи қўйса, унга хотин берилмайди; агар шафоат қилса, шафоати қабул бўлмайди; агар гапирса, сўзи эшитилмайди», дедилар. Шунда Набий ﷺ: «Бу киши анавидай одамларга тўла ер юзидан ҳам яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ الْجُبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ، أَخْبَرَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مِهْرَانَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ عَبْدَهُ الْمُؤْمِنَ الْفَقِيرَ الْمُتَعَفِّفَ أَبَا الْعِيَالِ ‏"‏ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh oʻzining kambagʻal, orqavarotdan tilanmaydigan, oila boquvchisi boʻlgan moʻmin bandasini yaxshi koʻradi», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ўзининг камбағал, орқаваротдан тиланмайдиган, оила боқувчиси бўлган мўмин бандасини яхши кўради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَدْخُلُ فُقَرَاءُ الْمُؤْمِنِينَ الْجَنَّةَ قَبْلَ الأَغْنِيَاءِ بِنِصْفِ يَوْمٍ خَمْسِمِائَةِ عَامٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kambagʻal moʻminlar boylardan yarim kun — besh yuz yil oldin jannatga kiradilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Камбағал мўминлар бойлардан ярим кун — беш юз йил олдин жаннатга кирадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ الْمُخْتَارِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ فُقَرَاءَ الْمُهَاجِرِينَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَبْلَ أَغْنِيَائِهِمْ بِمِقْدَارِ خَمْسِمِائَةِ سَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, kambagʻal muhojirlar oʻzlarining boylaridan besh yuz yil miqdori oldin jannatga kiradilar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, камбағал муҳожирлар ўзларининг бойларидан беш юз йил миқдори олдин жаннатга кирадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَنْبَأَنَا أَبُو غَسَّانَ، بُهْلُولٌ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ اشْتَكَى فُقَرَاءُ الْمُهَاجِرِينَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ عَلَيْهِمْ أَغْنِيَاءَهُمْ فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الْفُقَرَاءِ أَلاَ أُبَشِّرُكُمْ أَنَّ فُقَرَاءَ الْمُؤْمِنِينَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ قَبْلَ أَغْنِيَائِهِمْ بِنِصْفِ يَوْمٍ خَمْسِمِائَةِ عَامٍ ‏"‏ ‏. ثُمَّ تَلاَ مُوسَى هَذِهِ الآيَةَ ‏{وَإِنَّ يَوْمًا عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ }‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Kambagʻal muhojirlar Rasululloh ﷺ ga Alloh boylarni oʻzlaridan ustun qilib bergan narsadan shikoyat qildilar. Shunda u zot: «Ey kambagʻallar jamoasi, sizlarni suyunchilamaymi? Kambagʻal moʻminlar boylaridan yarim kun — besh yuz yil oldin jannatga kiradilar», dedilar. Soʻng Muso quyidagi oyatni tilovat qildi: {Albatta, Robbing huzuridagi bir kun sizlar sanaydigan ming yildekdir} (Haj 47).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Камбағал муҳожирлар Расулуллоҳ ﷺ га Аллоҳ бойларни ўзларидан устун қилиб берган нарсадан шикоят қилдилар. Шунда у зот: «Эй камбағаллар жамоаси, сизларни суюнчиламайми? Камбағал мўминлар бойларидан ярим кун — беш юз йил олдин жаннатга кирадилар», дедилар. Сўнг Мусо қуйидаги оятни тиловат қилди: {Албатта, Роббинг ҳузуридаги бир кун сизлар санайдиган минг йилдекдир} (Ҳаж 47).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَبُو يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ أَبُو إِسْحَاقَ الْمَخْزُومِيُّ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ يُحِبُّ الْمَسَاكِينَ وَيَجْلِسُ إِلَيْهِمْ وَيُحَدِّثُهُمْ وَيُحَدِّثُونَهُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَكْنِيهِ أَبَا الْمَسَاكِينِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jaʼfar ibn Abu Tolib miskinlarni yaxshi koʻrar, ular bilan oʻtirar, ularga soʻzlar va ular ham unga soʻzlar edilar. Rasululloh ﷺ uni Abul-Masokin (miskinlarning otasi) deb kunya berardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жаъфар ибн Абу Толиб мискинларни яхши кўрар, улар билан ўтирар, уларга сўзлар ва улар ҳам унга сўзлар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ уни Абул-Масокин (мискинларнинг отаси) деб куня берардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِي الْمُبَارَكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أَحِبُّوا الْمَسَاكِينَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ فِي دُعَائِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَحْيِنِي مِسْكِينًا وَأَمِتْنِي مِسْكِينًا وَاحْشُرْنِي فِي زُمْرَةِ الْمَسَاكِينِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Miskinlarni suyinglar, chunki men Rasululloh ﷺ ni duolarida: ‹Allohim, meni miskin holida yashat, miskin holida vafot ettir va meni miskinlar guruhida tirilt›, deb aytayotganlarini eshitganman», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мискинларни суйинглар, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ ни дуоларида: ‹Аллоҳим, мени мискин ҳолида яшат, мискин ҳолида вафот эттир ва мени мискинлар гуруҳида тирилт›, деб айтаётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَنْقَزِيُّ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ نَصْرٍ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ أَبِي سَعْدٍ الأَزْدِيِّ، وَكَانَ، قَارِئَ الأَزْدِ عَنْ أَبِي الْكَنُودِ، عَنْ خَبَّابٍ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{وَلاَ تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ}‏ قَالَ جَاءَ الأَقْرَعُ بْنُ حَابِسٍ التَّمِيمِيُّ وَعُيَيْنَةُ بْنُ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ فَوَجَدُوا رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَعَ صُهَيْبٍ وَبِلاَلٍ وَعَمَّارٍ وَخَبَّابٍ قَاعِدًا فِي نَاسٍ مِنَ الضُّعَفَاءِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَلَمَّا رَأَوْهُمْ حَوْلَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَقَرُوهُمْ فَأَتَوْهُ فَخَلَوْا بِهِ وَقَالُوا إِنَّا نُرِيدُ أَنْ تَجْعَلَ لَنَا مِنْكَ مَجْلِسًا تَعْرِفُ لَنَا بِهِ الْعَرَبُ فَضْلَنَا فَإِنَّ وُفُودَ الْعَرَبِ تَأْتِيكَ فَنَسْتَحْيِي أَنْ تَرَانَا الْعَرَبُ مَعَ هَذِهِ الأَعْبُدِ فَإِذَا نَحْنُ جِئْنَاكَ فَأَقِمْهُمْ عَنْكَ فَإِذَا نَحْنُ فَرَغْنَا فَاقْعُدْ مَعَهُمْ إِنْ شِئْتَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَاكْتُبْ لَنَا عَلَيْكَ كِتَابًا ‏.‏ قَالَ فَدَعَا بِصَحِيفَةٍ وَدَعَا عَلِيًّا لِيَكْتُبَ وَنَحْنُ قُعُودٌ فِي نَاحِيَةٍ فَنَزَلَ جِبْرَائِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ ‏{وَلاَ تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَىْءٍ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَىْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ}‏ ثُمَّ ذَكَرَ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ وَعُيَيْنَةَ بْنَ حِصْنٍ فَقَالَ ‏{وَكَذَلِكَ فَتَنَّا بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لِيَقُولُوا أَهَؤُلاَءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنَا أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ}‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏{وَإِذَا جَاءَكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِنَا فَقُلْ سَلاَمٌ عَلَيْكُمْ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ }‏ ‏.‏ قَالَ فَدَنَوْنَا مِنْهُ حَتَّى وَضَعْنَا رُكَبَنَا عَلَى رُكْبَتِهِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَجْلِسُ مَعَنَا فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَقُومُ قَامَ وَتَرَكَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلاَ تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ}‏ وَلاَ تُجَالِسِ الأَشْرَافَ ‏{تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلاَ تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا}‏ - يَعْنِي عُيَيْنَةَ وَالأَقْرَعَ - ‏{وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا }‏ - قَالَ هَلاَكًا - قَالَ أَمْرُ عُيَيْنَةَ وَالأَقْرَعِ ‏.‏ ثُمَّ ضَرَبَ لَهُمْ مَثَلَ الرَّجُلَيْنِ وَمَثَلَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ‏.‏ قَالَ خَبَّابٌ فَكُنَّا نَقْعُدُ مَعَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَإِذَا بَلَغْنَا السَّاعَةَ الَّتِي يَقُومُ فِيهَا قُمْنَا وَتَرَكْنَاهُ حَتَّى يَقُومَ ‏.‏

Xabbob (roziyallohu anhu)dan {Robbilarining yuzini istab, ertayu kech Unga duo qiladiganlarni haydama} (Anʼom 52) oyatidan {zolimlardan boʻlib qolasan} degan joyigacha boʻlgan oyat haqida rivoyat qilinadi. U dedi: «Aqraʼ ibn Hobis at-Tamimiy va Uyayna ibn Hisn al-Fazoriy kelib, Rasululloh ﷺ ni Suhayb, Bilol, Ammor va Xabbob hamda zaif moʻminlardan bir necha kishi bilan oʻtirgan holda topdilar. Ularni Nabiy ﷺ atrofida koʻrishgach, ularni mensimadilar. Soʻng u zotning huzuriga kelib, yolgʻiz qoldirib: ‹Biz sen bizga oʻzingdan bir majlis ajratishingni istaymiz, arablar shu bilan bizning fazlimizni bilsinlar. Chunki arab vakillari sening oldingga keladi, biz esa arablar bizni mana bu qullar bilan koʻrishidan uyalamiz. Bas, biz kelganimizda ularni oldingdan turgʻizib yubor, biz ketganimizdan soʻng xohlasang, ular bilan oʻtir›, dedilar. U zot: ‹Yaxshi›, dedilar. Ular: ‹Bizga bu haqda bir hujjat yozib ber›, dedilar». U dedi: «Shunda u zot bir sahifa keltirishni buyurib, yozish uchun Alini chaqirdilar, biz esa bir chetda oʻtirgan edik. Shunda Jibroil alayhissalom tushib: {Robbilarining yuzini istab, ertayu kech Unga duo qiladiganlarni haydama! Ularning hisobidan senga hech narsa yoʻq, sening hisobingdan ularga hech narsa yoʻq. Bas, ularni haydab, zolimlardan boʻlib qolasan} (Anʼom 52) dedi». Soʻng u Aqraʼ ibn Hobis va Uyayna ibn Hisnni zikr qilib: {Shunday qilib, ‹Alloh oramizdan mana shularga inʼom qildimi?› deyishlari uchun Biz ularning baʼzisini baʼzisi bilan sinadik. Alloh shukr qiluvchilarni yaxshi biluvchi emasmi?} (Anʼom 53) dedi. Soʻng: {Bizning oyatlarimizga iymon keltiradiganlar oldingga kelsalar: ‹Assalomu alaykum, Robbingiz Oʻzining zimmasiga rahmatni yozib qoʻydi›, degin} (Anʼom 54) dedi». U dedi: «Shunda biz u zotga yaqinlashdik, hatto tizzalarimizni u zotning tizzalariga tekkizdik. Rasululloh ﷺ biz bilan oʻtirar, turmoqchi boʻlsalar, turib, bizni tark etardilar. Soʻng Alloh: {Robbining yuzini istab, ertayu kech Unga duo qiladiganlar bilan oʻzingni sabrli tut. Koʻzlaring ulardan oʻtib ketmasin} — yaʼni ashroflar bilan oʻtirma — {dunyo hayotining ziynatini istab. Qalbini Bizni zikr qilishdan gʻofil qilib qoʻyganimiz kishiga itoat qilma} — yaʼni Uyayna va Aqraʼni nazarda tutib — {u hoyu havasiga ergashdi va uning ishi tabohlikka aylandi} (Kahf 28) — u tabohlik degan maʼnodadir, yaʼni Uyayna va Aqraʼning ishini aytdi — deb nozil qildi. Soʻng ular uchun ikki kishining va dunyo hayotining misolini keltirdi». Xabbob dedi: «Biz Nabiy ﷺ bilan oʻtirar edik, u zot turadigan vaqt kelganda, biz turib, u zot turgunicha uni tark etardik».Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан {Роббиларининг юзини истаб, эртаю кеч Унга дуо қиладиганларни ҳайдама} (Анъом 52) оятидан {золимлардан бўлиб қоласан} деган жойигача бўлган оят ҳақида ривоят қилинади. У деди: «Ақраъ ибн Ҳобис ат-Тамимий ва Уяйна ибн Ҳисн ал-Фазорий келиб, Расулуллоҳ ﷺ ни Суҳайб, Билол, Аммор ва Хаббоб ҳамда заиф мўминлардан бир неча киши билан ўтирган ҳолда топдилар. Уларни Набий ﷺ атрофида кўришгач, уларни менсимадилар. Сўнг у зотнинг ҳузурига келиб, ёлғиз қолдириб: ‹Биз сен бизга ўзингдан бир мажлис ажратишингни истаймиз, араблар шу билан бизнинг фазлимизни билсинлар. Чунки араб вакиллари сенинг олдингга келади, биз эса араблар бизни мана бу қуллар билан кўришидан уяламиз. Бас, биз келганимизда уларни олдингдан турғизиб юбор, биз кетганимиздан сўнг хоҳласанг, улар билан ўтир›, дедилар. У зот: ‹Яхши›, дедилар. Улар: ‹Бизга бу ҳақда бир ҳужжат ёзиб бер›, дедилар». У деди: «Шунда у зот бир саҳифа келтиришни буюриб, ёзиш учун Алини чақирдилар, биз эса бир четда ўтирган эдик. Шунда Жиброил алайҳиссалом тушиб: {Роббиларининг юзини истаб, эртаю кеч Унга дуо қиладиганларни ҳайдама! Уларнинг ҳисобидан сенга ҳеч нарса йўқ, сенинг ҳисобингдан уларга ҳеч нарса йўқ. Бас, уларни ҳайдаб, золимлардан бўлиб қоласан} (Анъом 52) деди». Сўнг у Ақраъ ибн Ҳобис ва Уяйна ибн Ҳиснни зикр қилиб: {Шундай қилиб, ‹Аллоҳ орамиздан мана шуларга инъом қилдими?› дейишлари учун Биз уларнинг баъзисини баъзиси билан синадик. Аллоҳ шукр қилувчиларни яхши билувчи эмасми?} (Анъом 53) деди. Сўнг: {Бизнинг оятларимизга иймон келтирадиганлар олдингга келсалар: ‹Ассалому алайкум, Роббингиз Ўзининг зиммасига раҳматни ёзиб қўйди›, дегин} (Анъом 54) деди». У деди: «Шунда биз у зотга яқинлашдик, ҳатто тиззаларимизни у зотнинг тиззаларига теккиздик. Расулуллоҳ ﷺ биз билан ўтирар, турмоқчи бўлсалар, туриб, бизни тарк этардилар. Сўнг Аллоҳ: {Роббининг юзини истаб, эртаю кеч Унга дуо қиладиганлар билан ўзингни сабрли тут. Кўзларинг улардан ўтиб кетмасин} — яъни ашрофлар билан ўтирма — {дунё ҳаётининг зийнатини истаб. Қалбини Бизни зикр қилишдан ғофил қилиб қўйганимиз кишига итоат қилма} — яъни Уяйна ва Ақраъни назарда тутиб — {у ҳою ҳавасига эргашди ва унинг иши табоҳликка айланди} (Каҳф 28) — у табоҳлик деган маънодадир, яъни Уяйна ва Ақраънинг ишини айтди — деб нозил қилди. Сўнг улар учун икки кишининг ва дунё ҳаётининг мисолини келтирди». Хаббоб деди: «Биз Набий ﷺ билан ўтирар эдик, у зот турадиган вақт келганда, биз туриб, у зот тургунича уни тарк этардик».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِينَا سِتَّةٍ فِيَّ وَفِي ابْنِ مَسْعُودٍ وَصُهَيْبٍ وَعَمَّارٍ وَالْمِقْدَادِ وَبِلاَلٍ ‏.‏ قَالَ قَالَتْ قُرَيْشٌ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِنَّا لاَ نَرْضَى أَنْ نَكُونَ أَتْبَاعًا لَهُمْ فَاطْرُدْهُمْ عَنْكَ ‏.‏ قَالَ فَدَخَلَ قَلْبَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ ذَلِكَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدْخُلَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{وَلاَ تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ}‏ الآيَةَ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bu oyat biz oltovlarimiz haqida nozil boʻldi: men, Ibn Masʼud, Suhayb, Ammor, Miqdod va Bilol haqida. Qurayshliklar Rasululloh ﷺga: «Biz ularga ergashuvchi boʻlishga rozi emasmiz, ularni oʻzingdan quvib yubor», deyishdi. Shundan Rasululloh ﷺning qalbiga Alloh xohlagancha narsa kirdi. Shunda Alloh azza va jalla: {Rabbilarining yuzini istab, ertayu kech Unga duo qiladiganlarni quvib yubormagin} oyatini nozil qildi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бу оят биз олтовларимиз ҳақида нозил бўлди: мен, Ибн Масъуд, Суҳайб, Аммор, Миқдод ва Билол ҳақида. Қурайшликлар Расулуллоҳ ﷺга: «Биз уларга эргашувчи бўлишга рози эмасмиз, уларни ўзингдан қувиб юбор», дейишди. Шундан Расулуллоҳ ﷺнинг қалбига Аллоҳ хоҳлаганча нарса кирди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Раббиларининг юзини истаб, эртаю кеч Унга дуо қиладиганларни қувиб юбормагин} оятини нозил қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ الْمُخْتَارِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ وَيْلٌ لِلْمُكْثِرِينَ إِلاَّ مَنْ قَالَ بِالْمَالِ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ أَرْبَعٌ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ وَمِنْ قُدَّامِهِ وَمِنْ وَرَائِهِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Molu davlati koʻp boʻlganlarga voy boʻlsin! Faqat molini mana bunday, mana bunday, mana bunday va mana bunday sarflaganlar bundan mustasno», dedilar — oʻng tarafiga, chap tarafiga, oldiga va orqasiga ishora qilib toʻrt tomonni koʻrsatdilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Молу давлати кўп бўлганларга вой бўлсин! Фақат молини мана бундай, мана бундай, мана бундай ва мана бундай сарфлаганлар бундан мустасно», дедилар — ўнг тарафига, чап тарафига, олдига ва орқасига ишора қилиб тўрт томонни кўрсатдилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي أَبُو زُمَيْلٍ، - هُوَ سِمَاكٌ - عَنْ مَالِكِ بْنِ مَرْثَدٍ الْحَنَفِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الأَكْثَرُونَ هُمُ الأَسْفَلُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلاَّ مَنْ قَالَ بِالْمَالِ هَكَذَا وَهَكَذَا وَكَسَبَهُ مِنْ طَيِّبٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moli koʻp boʻlganlar qiyomat kuni eng past boʻluvchilardir, faqat molini mana bunday va mana bunday sarflab, uni halol yoʻldan topganlar bundan mustasno», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Моли кўп бўлганлар қиёмат куни энг паст бўлувчилардир, фақат молини мана бундай ва мана бундай сарфлаб, уни ҳалол йўлдан топганлар бундан мустасно», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الأَكْثَرُونَ هُمُ الأَسْفَلُونَ إِلاَّ مَنْ قَالَ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moli koʻp boʻlganlar eng past boʻluvchilardir, faqat mana bunday, mana bunday va mana bunday qilganlar bundan mustasno», deb uch marta aytdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Моли кўп бўлганлар энг паст бўлувчилардир, фақат мана бундай, мана бундай ва мана бундай қилганлар бундан мустасно», деб уч марта айтдилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي سُهَيْلِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَا أُحِبُّ أَنَّ أُحُدًا عِنْدِي ذَهَبًا فَتَأْتِي عَلَىَّ ثَالِثَةٌ وَعِنْدِي مِنْهُ شَىْءٌ إِلاَّ شَىْءٌ أُرْصِدُهُ فِي قَضَاءِ دَيْنٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Mening huzurimda Uhud togʻicha oltin boʻlib, uch kun oʻtganidan keyin ham undan menda biror narsa qolishini yoqtirmasman, faqat qarz toʻlash uchun ajratib qoʻygan narsam bundan mustasno», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Менинг ҳузуримда Уҳуд тоғича олтин бўлиб, уч кун ўтганидан кейин ҳам ундан менда бирор нарса қолишини ёқтирмасман, фақат қарз тўлаш учун ажратиб қўйган нарсам бундан мустасно», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدِ اللَّهِ، مُسْلِمِ بْنِ مِشْكَمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ غَيْلاَنَ الثَّقَفِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اللَّهُمَّ مَنْ آمَنَ بِي وَصَدَّقَنِي وَعَلِمَ أَنَّ مَا جِئْتُ بِهِ هُوَ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِكَ - فَأَقْلِلْ مَالَهُ وَوَلَدَهُ وَحَبِّبْ إِلَيْهِ لِقَاءَكَ وَعَجِّلْ لَهُ الْقَضَاءَ وَمَنْ لَمْ يُؤْمِنْ بِي وَلَمْ يُصَدِّقْنِي وَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ مَا جِئْتُ بِهِ هُوَ الْحَقُّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَكْثِرْ مَالَهُ وَوَلَدَهُ وَأَطِلْ عُمْرَهُ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Gʻaylon as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh! Kim menga imon keltirsa, meni tasdiqlasa va men keltirgan narsa Sening huzuringdan boʻlgan haq ekanini bilsa, uning molu farzandini oz qilgin, Senga uchrashishni unga sevimli qilgin va uning ajalini tez qilgin. Kim menga imon keltirmasa, meni tasdiqlamasa va men keltirgan narsa Sening huzuringdan boʻlgan haq ekanini bilmasa, uning molu farzandini koʻp qilgin va umrini uzun qilgin», dedilar.Амр ибн Ғайлон ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ! Ким менга имон келтирса, мени тасдиқласа ва мен келтирган нарса Сенинг ҳузурингдан бўлган ҳақ эканини билса, унинг молу фарзандини оз қилгин, Сенга учрашишни унга севимли қилгин ва унинг ажалини тез қилгин. Ким менга имон келтирмаса, мени тасдиқламаса ва мен келтирган нарса Сенинг ҳузурингдан бўлган ҳақ эканини билмаса, унинг молу фарзандини кўп қилгин ва умрини узун қилгин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا غَسَّانُ بْنُ بُرْزِينَ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا غَسَّانُ بْنُ بُرْزِينَ، حَدَّثَنَا سَيَّارُ بْنُ سَلاَمَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ السَّلِيطِيِّ، عَنْ نُقَادَةَ الأَسَدِيِّ، قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى رَجُلٍ يَسْتَمْنِحُهُ نَاقَةً فَرَدَّهُ ثُمَّ بَعَثَنِي إِلَى رَجُلٍ آخَرَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ بِنَاقَةٍ فَلَمَّا أَبْصَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ فِيهَا وَفِيمَنْ بَعَثَ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نُقَادَةُ فَقُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَفِيمَنْ جَاءَ بِهَا قَالَ ‏"‏ وَفِيمَنْ جَاءَ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَحُلِبَتْ فَدَرَّتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَكْثِرْ مَالَ فُلاَنٍ ‏"‏ ‏.‏ لِلْمَانِعِ الأَوَّلِ ‏"‏ وَاجْعَلْ رِزْقَ فُلاَنٍ يَوْمًا بِيَوْمٍ ‏"‏ ‏.‏ لِلَّذِي بَعَثَ بِالنَّاقَةِ ‏.‏

Nuqoda al-Asadiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni bir kishining oldiga sogʻin tuya soʻrab yuborgan edilar, u rad qildi. Soʻng meni boshqa bir kishining oldiga yubordilar, u esa unga tuya joʻnatdi. Rasululloh ﷺ tuyani koʻrgach: «Ey Alloh! Bunga va buni yuborgan kishiga baraka bergin», dedilar. Nuqoda aytadi: Men Rasululloh ﷺga: «Buni olib kelgan kishiga ham», dedim. U zot: «Buni olib kelgan kishiga ham», dedilar. Soʻng tuyani sogʻishga buyurdilar, u sogʻildi va koʻp sut berdi. Shunda Rasululloh ﷺ birinchi rad etgan kishi haqida: «Ey Alloh! Falonchining molini koʻp qilgin», dedilar, tuyani yuborgan kishi haqida esa: «Falonchining rizqini kundan-kunga qilib bergin», dedilar.Нуқода ал-Асадий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени бир кишининг олдига соғин туя сўраб юборган эдилар, у рад қилди. Сўнг мени бошқа бир кишининг олдига юбордилар, у эса унга туя жўнатди. Расулуллоҳ ﷺ туяни кўргач: «Эй Аллоҳ! Бунга ва буни юборган кишига барака бергин», дедилар. Нуқода айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺга: «Буни олиб келган кишига ҳам», дедим. У зот: «Буни олиб келган кишига ҳам», дедилар. Сўнг туяни соғишга буюрдилар, у соғилди ва кўп сут берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ биринчи рад этган киши ҳақида: «Эй Аллоҳ! Фалончининг молини кўп қилгин», дедилар, туяни юборган киши ҳақида эса: «Фалончининг ризқини кундан-кунга қилиб бергин», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَعِسَ عَبْدُ الدِّينَارِ وَعَبْدُ الدِّرْهَمِ وَعَبْدُ الْقَطِيفَةِ وَعَبْدُ الْخَمِيصَةِ إِنْ أُعْطِيَ رَضِيَ وَإِنْ لَمْ يُعْطَ لَمْ يَفِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dinorning quli, dirhamning quli, gilamning quli va chiroyli kiyimning quli halok boʻlsin! Agar berilsa, rozi boʻladi, berilmasa, ahdiga vafo qilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Динорнинг қули, дирҳамнинг қули, гиламнинг қули ва чиройли кийимнинг қули ҳалок бўлсин! Агар берилса, рози бўлади, берилмаса, аҳдига вафо қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَعِسَ عَبْدُ الدِّينَارِ وَعَبْدُ الدِّرْهَمِ وَعَبْدُ الْخَمِيصَةِ تَعِسَ وَانْتَكَسَ وَإِذَا شِيكَ فَلاَ انْتَقَشَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Dinorning quli, dirhamning quli va chiroyli kiyimning quli halok boʻlsin! U halok boʻldi va yuztuban yiqildi. Agar tikonga sanchilsa, undan qutulmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Динорнинг қули, дирҳамнинг қули ва чиройли кийимнинг қули ҳалок бўлсин! У ҳалок бўлди ва юзтубан йиқилди. Агар тиконга санчилса, ундан қутулмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيْسَ الْغِنَى عَنْ كَثْرَةِ الْعَرَضِ وَلَكِنَّ الْغِنَى غِنَى النَّفْسِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Boylik molning koʻpligi bilan emas, balki haqiqiy boylik koʻngil boyligidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бойлик молнинг кўплиги билан эмас, балки ҳақиқий бойлик кўнгил бойлигидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، وَحُمَيْدِ بْنِ هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيِّ، أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيَّ، يُخْبِرُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ قَدْ أَفْلَحَ مَنْ هُدِيَ إِلَى الإِسْلاَمِ وَرُزِقَ الْكَفَافَ وَقَنِعَ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islomga hidoyat topib, oʻziga yetadigan rizq berilgan va shunga qanoat qilgan kishi najot topibdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Исломга ҳидоят топиб, ўзига етадиган ризқ берилган ва шунга қаноат қилган киши нажот топибди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْ رِزْقَ آلِ مُحَمَّدٍ قُوتًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh! Muhammad oilasining rizqini yetarli qilib bergin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ! Муҳаммад оиласининг ризқини етарли қилиб бергин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَيَعْلَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ نُفَيْعٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْ غَنِيٍّ وَلاَ فَقِيرٍ إِلاَّ وَدَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَنَّهُ أُتِيَ مِنَ الدُّنْيَا قُوتًا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Boy boʻlsin, kambagʻal boʻlsin, hech bir kishi yoʻqki, qiyomat kuni dunyodan faqat oʻziga yetadigancha rizq berilgan boʻlishini orzu qilmasin», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бой бўлсин, камбағал бўлсин, ҳеч бир киши йўқки, қиёмат куни дунёдан фақат ўзига етадиганча ризқ берилган бўлишини орзу қилмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي شُمَيْلَةَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِحْصَنٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمْ مُعَافًى فِي جَسَدِهِ آمِنًا فِي سِرْبِهِ عِنْدَهُ قُوتُ يَوْمِهِ فَكَأَنَّمَا حِيزَتْ لَهُ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏

Ubaydulloh ibn Mihsan al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kim tanida sogʻ-salomat, uyida tinch-omon va oldida shu kunlik ozigʻi bor holda tongni qarshi olsa, goʻyo unga butun dunyo jamlanib berilganday boʻladi», dedilar.Убайдуллоҳ ибн Миҳсан ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ким танида соғ-саломат, уйида тинч-омон ва олдида шу кунлик озиғи бор ҳолда тонгни қарши олса, гўё унга бутун дунё жамланиб берилгандай бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ انْظُرُوا إِلَى مَنْ هُوَ أَسْفَلَ مِنْكُمْ وَلاَ تَنْظُرُوا إِلَى مَنْ هُوَ فَوْقَكُمْ فَإِنَّهُ أَجْدَرُ أَنْ لاَ تَزْدَرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ ‏"‏ عَلَيْكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻzingizdan pastdagilarga qarang, oʻzingizdan yuqoridagilarga qaramang. Zero, bu Allohning neʼmatini kamsitmasligingizga koʻproq loyiqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўзингиздан пастдагиларга қаранг, ўзингиздан юқоридагиларга қараманг. Зеро, бу Аллоҳнинг неъматини камситмаслигингизга кўпроқ лойиқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ الأَصَمِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رَفَعَهُ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنْظُرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ وَلَكِنْ إِنَّمَا يَنْظُرُ إِلَى أَعْمَالِكُمْ وَقُلُوبِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Alloh sizlarning suratlaringizga va mollaringizga qaramaydi, balki U faqat amallaringizga va qalblaringizga qaraydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳ сизларнинг суратларингизга ва молларингизга қарамайди, балки У фақат амалларингизга ва қалбларингизга қарайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كُنَّا آلَ مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لَنَمْكُثُ شَهْرًا مَا نُوقِدُ فِيهِ بِنَارٍ مَا هُوَ إِلاَّ التَّمْرُ وَالْمَاءُ ‏.‏ إِلاَّ أَنَّ ابْنَ نُمَيْرٍ قَالَ نَلْبَثُ شَهْرًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Biz, Muhammad ﷺ oilasi, bir oy oʻtar edikki, oʻt yoqmasdik, faqat xurmo va suv bilan kun kechirardik», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Биз, Муҳаммад ﷺ оиласи, бир ой ўтар эдикки, ўт ёқмасдик, фақат хурмо ва сув билан кун кечирардик», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ كَانَ يَأْتِي عَلَى آلِ مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الشَّهْرُ مَا يُرَى فِي بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِهِ الدُّخَانُ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا كَانَ طَعَامُهُمْ قَالَتِ الأَسْوَدَانِ التَّمْرُ وَالْمَاءُ غَيْرَ أَنَّهُ كَانَ لَنَا جِيرَانٌ مِنَ الأَنْصَارِ جِيرَانُ صِدْقٍ وَكَانَتْ لَهُمْ رَبَائِبُ فَكَانُوا يَبْعَثُونَ إِلَيْهِ أَلْبَانَهَا ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ وَكَانُوا تِسْعَةَ أَبْيَاتٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Muhammad ﷺ oilasiga shunday oy kelardiki, uning uylaridan birortasida tutun koʻrinmasdi», dedilar. «Bas, taomlaringiz nima edi?» deyildi. U: «Ikki qora narsa: xurmo va suv edi. Faqat bizning ansorlardan qoʻshnilarimiz — samimiy qoʻshnilarimiz bor edi, ularning sut beradigan qoʻylari bor edi, ular u zotga sutlaridan yuborib turishardi», dedilar. Muhammad ibn Amr aytdi: «Ular toʻqqizta oila edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Муҳаммад ﷺ оиласига шундай ой келардики, унинг уйларидан бирортасида тутун кўринмасди», дедилар. «Бас, таомларингиз нима эди?» дейилди. У: «Икки қора нарса: хурмо ва сув эди. Фақат бизнинг ансорлардан қўшниларимиз — самимий қўшниларимиз бор эди, уларнинг сут берадиган қўйлари бор эди, улар у зотга сутларидан юбориб туришарди», дедилар. Муҳаммад ибн Амр айтди: «Улар тўққизта оила эдилар».

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَلْتَوِي فِي الْيَوْمِ مِنَ الْجُوعِ مَا يَجِدُ مِنَ الدَّقَلِ مَا يَمْلأُ بِهِ بَطْنَهُ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ni kunduzi ochlikdan bujmayib turganini koʻrdim, u zot qorinlarini toʻydiradigan sifatsiz xurmoni ham topolmasdilar», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни кундузи очликдан бужмайиб турганини кўрдим, у зот қоринларини тўйдирадиган сифатсиз хурмони ҳам тополмасдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، أَنْبَأَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ مِرَارًا ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ مَا أَصْبَحَ عِنْدَ آلِ مُحَمَّدٍ صَاعُ حَبٍّ وَلاَ صَاعُ تَمْرٍ ‏"‏ ‏.‏ وَإِنَّ لَهُ يَوْمَئِذٍ تِسْعَ نِسْوَةٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ni koʻp marta: ‹Muhammadning joni Qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Muhammad oilasida bir soʻ don ham, bir soʻ xurmo ham qolmagan holda tong ottirdi›, deb aytganlarini eshitdim», dedilar. Vaholanki, oʻsha kunlari u zotning toʻqqizta ayoli bor edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни кўп марта: ‹Муҳаммаднинг жони Қўлида бўлган Зотга қасамки, Муҳаммад оиласида бир сў дон ҳам, бир сў хурмо ҳам қолмаган ҳолда тонг оттирди›, деб айтганларини эшитдим», дедилар. Ваҳоланки, ўша кунлари у зотнинг тўққизта аёли бор эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ بَذِيمَةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا أَصْبَحَ فِي آلِ مُحَمَّدٍ إِلاَّ مُدٌّ مِنْ طَعَامٍ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏"‏ مَا أَصْبَحَ فِي آلِ مُحَمَّدٍ مُدٌّ مِنْ طَعَامٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muhammad oilasida bir mudd taomdan boshqa narsa yoʻq holda tong otdi», yoki: «Muhammad oilasida bir mudd taom ham yoʻq holda tong otdi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳаммад оиласида бир мудд таомдан бошқа нарса йўқ ҳолда тонг отди», ёки: «Муҳаммад оиласида бир мудд таом ҳам йўқ ҳолда тонг отди», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الأَكْرَمِ، - رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ صُرَدٍ، قَالَ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَمَكَثْنَا ثَلاَثَ لَيَالٍ لاَ نَقْدِرُ - أَوْ لاَ يَقْدِرُ - عَلَى طَعَامٍ ‏.‏

Sulaymon ibn Surad (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga keldilar. Bas, biz uch kecha turdik, taomga qodir boʻlmasdik — yoki u zot qodir boʻlmasdilar», dedilar.Сулаймон ибн Сурад (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга келдилар. Бас, биз уч кеча турдик, таомга қодир бўлмасдик — ёки у зот қодир бўлмасдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمًا بِطَعَامٍ سُخْنٍ فَأَكَلَ فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ مَا دَخَلَ بَطْنِي طَعَامٌ سُخْنٌ مُنْذُ كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ ga issiq taom keltirildi. U zot yedilar. Yeb boʻlgach: ‹Alhamdulillah, mana shuncha vaqtdan buyon qornimga issiq taom kirmagan edi›, dedilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ га иссиқ таом келтирилди. У зот едилар. Еб бўлгач: ‹Алҳамдулиллаҳ, мана шунча вақтдан буён қорнимга иссиқ таом кирмаган эди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو خَالِدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ ضِجَاعُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَدَمًا حَشْوُهُ لِيفٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ning toʻshaklari xurmo tolasi bilan toʻldirilgan teridan edi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ нинг тўшаклари хурмо толаси билан тўлдирилган теридан эди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَتَى عَلِيًّا وَفَاطِمَةَ وَهُمَا فِي خَمِيلٍ لَهُمَا - وَالْخَمِيلُ الْقَطِيفَةُ الْبَيْضَاءُ مِنَ الصُّوفِ - قَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ جَهَّزَهُمَا بِهَا وَوِسَادَةٍ مَحْشُوَّةٍ إِذْخِرًا وَقِرْبَةٍ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ali va Fotima huzuriga keldilar. Ular ikkovi oʻzlarining xamillarida edilar — xamil jundan qilingan oq gilamdir. Rasululloh ﷺ ularni oʻsha bilan, hamda izxir oʻti bilan toʻldirilgan yostiq va suv meshi bilan jihozlagan edilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Али ва Фотима ҳузурига келдилар. Улар иккови ўзларининг хамилларида эдилар — хамил жундан қилинган оқ гиламдир. Расулуллоҳ ﷺ уларни ўша билан, ҳамда изхир ўти билан тўлдирилган ёстиқ ва сув меши билан жиҳозлаган эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ أَبُو زُمَيْلٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَبَّاسِ، حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ عَلَى حَصِيرٍ قَالَ فَجَلَسْتُ فَإِذَا عَلَيْهِ إِزَارٌ وَلَيْسَ عَلَيْهِ غَيْرُهُ وَإِذَا الْحَصِيرُ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِهِ وَإِذَا أَنَا بِقَبْضَةٍ مِنْ شَعِيرٍ نَحْوَ الصَّاعِ وَقَرَظٍ فِي نَاحِيةٍ فِي الْغُرْفَةِ وَإِذَا إِهَابٌ مُعَلَّقٌ فَابْتَدَرَتْ عَيْنَاىَ فَقَالَ ‏"‏ مَا يُبْكِيكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَمَا لِيَ لاَ أَبْكِي وَهَذَا الْحَصِيرُ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِكَ وَهَذِهِ خِزَانَتُكَ لاَ أَرَى فِيهَا إِلاَّ مَا أَرَى وَذَلِكَ كِسْرَى وَقَيْصَرُ فِي الثِّمَارِ وَالأَنْهَارِ وَأَنْتَ نَبِيُّ اللَّهِ وَصَفْوَتُهُ وَهَذِهِ خِزَانَتُكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أَلاَ تَرْضَى أَنْ تَكُونَ لَنَا الآخِرَةُ وَلَهُمُ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بَلَى ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kirdim, u zot boʻyra ustida edilar. Men oʻtirdim. U zotning egnilarida izor bor edi, undan boshqa narsa yoʻq edi. Boʻyra u zotning yonlarida iz qoldirgan edi. Bir siqim, taxminan bir soʻcha arpani va bir chetda oshlovchi barglarni koʻrdim, osilgan teri ham bor edi. Bas, koʻzlarimdan yosh oqib ketdi. U zot: ‹Nima seni yigʻlatyapti, ey Xattobning oʻgʻli?› dedilar. Men: ‹Ey Allohning Paygʻambari, nega yigʻlamay, mana bu boʻyra yoningizda iz qoldirgan, mana bu xazinangizda esa koʻrayotganimdan boshqa narsani koʻrmayapman. Kisro va Qaysar mevalar va daryolar ichida-yu, siz Allohning Paygʻambari va Uning tanlagan bandasisiz, xazinangiz esa mana shu›, dedim. U zot: ‹Ey Xattobning oʻgʻli, oxirat bizniki, dunyo ularniki boʻlishiga rozi boʻlmaysanmi?› dedilar. Men: ‹Ha, rozi boʻldim›, dedim», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кирдим, у зот бўйра устида эдилар. Мен ўтирдим. У зотнинг эгниларида изор бор эди, ундан бошқа нарса йўқ эди. Бўйра у зотнинг ёнларида из қолдирган эди. Бир сиқим, тахминан бир сўча арпани ва бир четда ошловчи баргларни кўрдим, осилган тери ҳам бор эди. Бас, кўзларимдан ёш оқиб кетди. У зот: ‹Нима сени йиғлатяпти, эй Хаттобнинг ўғли?› дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, нега йиғламай, мана бу бўйра ёнингизда из қолдирган, мана бу хазинангизда эса кўраётганимдан бошқа нарсани кўрмаяпман. Кисро ва Қайсар мевалар ва дарёлар ичида-ю, сиз Аллоҳнинг Пайғамбари ва Унинг танлаган бандасисиз, хазинангиз эса мана шу›, дедим. У зот: ‹Эй Хаттобнинг ўғли, охират бизники, дунё уларники бўлишига рози бўлмайсанми?› дедилар. Мен: ‹Ҳа, рози бўлдим›, дедим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ أُهْدِيَتِ ابْنَةُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَىَّ فَمَا كَانَ فِرَاشُنَا لَيْلَةَ أُهْدِيَتْ إِلاَّ مَسْكَ كَبْشٍ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ning qizlari menga kelin qilib topshirildi. Kelin qilib topshirilgan kechada toʻshagimiz qoʻchqor terisidan boshqa narsa emas edi», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ нинг қизлари менга келин қилиб топширилди. Келин қилиб топширилган кечада тўшагимиз қўчқор терисидан бошқа нарса эмас эди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَأْمُرُ بِالصَّدَقَةِ فَيَنْطَلِقُ أَحَدُنَا يَتَحَامَلُ حَتَّى يَجِيءَ بِالْمُدِّ وَإِنَّ لأَحَدِهِمُ الْيَوْمَ مِائَةَ أَلْفٍ ‏.‏ قَالَ شَقِيقٌ كَأَنَّهُ يُعَرِّضُ بِنَفْسِهِ ‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ sadaqa berishga buyurardilar. Bas, birimiz borib zoʻrgʻa yuk tashib, bir mudd topib kelardi. Bugun esa ulardan birortasining yuz ming boyligi bordir», dedilar. Shaqiq: «Goʻyoki u oʻzini nazarda tutayotgan edi», dedi.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ садақа беришга буюрардилар. Бас, биримиз бориб зўрға юк ташиб, бир мудд топиб келарди. Бугун эса улардан бирортасининг юз минг бойлиги бордир», дедилар. Шақиқ: «Гўёки у ўзини назарда тутаётган эди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أَبِي نَعَامَةَ، سَمِعَهُ مِنْ، خَالِدِ بْنِ عُمَيْرٍ قَالَ خَطَبَنَا عُتْبَةُ بْنُ غَزْوَانَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ لَقَدْ رَأَيْتُنِي سَابِعَ سَبْعَةٍ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَا لَنَا طَعَامٌ نَأْكُلُهُ إِلاَّ وَرَقُ الشَّجَرِ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا ‏.‏

Utba ibn Gʻazvon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U minbarda bizga xutba qilib dedi: «Men oʻzimni Rasululloh ﷺ bilan birga yetti kishining yettinchisi boʻlgan holda koʻrganman. Ogʻzimiz yarador boʻlgunicha, daraxt bargidan boshqa yeydigan taomimiz yoʻq edi».Утба ибн Ғазвон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У минбарда бизга хутба қилиб деди: «Мен ўзимни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга етти кишининг еттинчиси бўлган ҳолда кўрганман. Оғзимиз ярадор бўлгунича, дарахт баргидан бошқа ейдиган таомимиз йўқ эди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبَّاسٍ الْجُرَيْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عُثْمَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُمْ أَصَابَهُمْ جُوعٌ وَهُمْ سَبْعَةٌ قَالَ فَأَعْطَانِي النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سَبْعَ تَمَرَاتٍ لِكُلِّ إِنْسَانٍ تَمْرَةٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ular yetti kishi boʻlib, ochlikka duchor boʻlishdi. U dedi: «Shunda Paygʻambar ﷺ menga har bir kishiga bittadan boʻlishi uchun yetti dona xurmo berdilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, улар етти киши бўлиб, очликка дучор бўлишди. У деди: «Шунда Пайғамбар ﷺ менга ҳар бир кишига биттадан бўлиши учун етти дона хурмо бердилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَبِي عُمَرَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَاطِبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏{ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ}‏ قَالَ الزُّبَيْرُ وَأَىُّ نَعِيمٍ نُسْأَلُ عَنْهُ وَإِنَّمَا هُوَ الأَسْوَدَانِ التَّمْرُ وَالْمَاءُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ سَيَكُونُ ‏"‏ ‏.‏

Zubayr ibn al-Avvom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: {Soʻng, oʻsha kuni, albatta, neʼmatlardan soʻralursizlar} (Takosur 8) oyati nozil boʻlganda, Zubayr: «Biz qanday neʼmat haqida soʻralar ekanmiz? Axir u faqat ikki qora narsa, xurmo va suvdan iborat-ku», dedi. U zot ﷺ: «Ogoh boʻlinglar, u albatta boʻladi», dedilar.Зубайр ибн ал-Аввом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: {Сўнг, ўша куни, албатта, неъматлардан сўралурсизлар} (Такосур 8) ояти нозил бўлганда, Зубайр: «Биз қандай неъмат ҳақида сўралар эканмиз? Ахир у фақат икки қора нарса, хурмо ва сувдан иборат-ку», деди. У зот ﷺ: «Огоҳ бўлинглар, у албатта бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَنَحْنُ ثَلاَثُمِائَةٍ نَحْمِلُ أَزْوَادَنَا عَلَى رِقَابِنَا فَفَنِيَ أَزْوَادُنَا حَتَّى كَانَ يَكُونُ لِلرَّجُلِ مِنَّا تَمْرَةٌ ‏.‏ فَقِيلَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَأَيْنَ تَقَعُ التَّمْرَةُ مِنَ الرَّجُلِ فَقَالَ لَقَدْ وَجَدْنَا فَقْدَهَا حِينَ فَقَدْنَاهَا وَأَتَيْنَا الْبَحْرَ فَإِذَا نَحْنُ بِحُوتٍ قَدْ قَذَفَهُ الْبَحْرُ فَأَكَلْنَا مِنْهُ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ يَوْمًا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizni yubordilar, biz uch yuz kishi edik, oziq-ovqatimizni yelkalarimizda koʻtarib borar edik. Oziq-ovqatimiz tugab, hattoki bizdan har bir kishiga bittadan xurmo qoladigan boʻldi». Shunda: «Ey Abu Abdulloh, bir dona xurmo bir kishiga qayerga yetadi?» deyildi. U: «Uni yoʻqotgan paytimizda yoʻqligini bilib qoldik. Soʻng dengizga keldik, birdan dengiz uloqtirib chiqargan bir baliqqa duch keldik va undan oʻn sakkiz kun yedik», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизни юбордилар, биз уч юз киши эдик, озиқ-овқатимизни елкаларимизда кўтариб борар эдик. Озиқ-овқатимиз тугаб, ҳаттоки биздан ҳар бир кишига биттадан хурмо қоладиган бўлди». Шунда: «Эй Абу Абдуллоҳ, бир дона хурмо бир кишига қаерга етади?» дейилди. У: «Уни йўқотган пайтимизда йўқлигини билиб қолдик. Сўнг денгизга келдик, бирдан денгиз улоқтириб чиқарган бир балиққа дуч келдик ва ундан ўн саккиз кун едик», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي السَّفَرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ مَرَّ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَنَحْنُ نُعَالِجُ خُصًّا لَنَا فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ خُصٌّ لَنَا وَهَى نَحْنُ نُصْلِحُهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا أُرَى الأَمْرَ إِلاَّ أَعْجَلَ مِنْ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ biz oldimizdan oʻtdilar, biz oʻzimizning bir kulbamizni tuzatayotgan edik. U zot ﷺ: ‹Bu nima?› dedilar. Men: ‹Bu bizning kulbamiz, buzilib qolgan edi, uni tuzatyapmiz›, dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Menimcha, ish bundan ham tezroqdir›, dedilar».Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ биз олдимиздан ўтдилар, биз ўзимизнинг бир кулбамизни тузатаётган эдик. У зот ﷺ: ‹Бу нима?› дедилар. Мен: ‹Бу бизнинг кулбамиз, бузилиб қолган эди, уни тузатяпмиз›, дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Менимча, иш бундан ҳам тезроқдир›, дедилар».

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى بْنِ أَبِي فَرْوَةَ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِقُبَّةٍ عَلَى بَابِ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا قُبَّةٌ بَنَاهَا فُلاَنٌ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ كُلُّ مَالٍ يَكُونُ هَكَذَا فَهُوَ وَبَالٌ عَلَى صَاحِبِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَبَلَغَ الأَنْصَارِيَّ ذَلِكَ فَوَضَعَهَا فَمَرَّ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَعْدُ فَلَمْ يَرَهَا فَسَأَلَ عَنْهَا فَأُخْبِرَ أَنَّهُ وَضَعَهَا لِمَا بَلَغَهُ عَنْكَ فَقَالَ ‏"‏ يَرْحَمُهُ اللَّهُ يَرْحَمُهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ansorlardan bir kishining eshigi oldidagi gumbaz oldidan oʻtib: ‹Bu nima?› dedilar. Ular: ‹Buni falonchi qurgan gumbaz›, deyishdi. Rasululloh ﷺ: ‹Shu tarzda boʻladigan har qanday mol qiyomat kuni egasi uchun vabol boʻladi›, dedilar. Bu gap ansoriyga yetib borgach, u uni buzib tashladi. Keyin Paygʻambar ﷺ oʻsha yerdan oʻtib, uni koʻrmadilar-da, u haqda soʻradilar. U zotga uning egasi sizdan yetgan gap sababli uni buzib tashlagani xabar berildi. Shunda u zot: ‹Alloh unga rahm qilsin, Alloh unga rahm qilsin›, dedilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ансорлардан бир кишининг эшиги олдидаги гумбаз олдидан ўтиб: ‹Бу нима?› дедилар. Улар: ‹Буни фалончи қурган гумбаз›, дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Шу тарзда бўладиган ҳар қандай мол қиёмат куни эгаси учун вабол бўлади›, дедилар. Бу гап ансорийга етиб боргач, у уни бузиб ташлади. Кейин Пайғамбар ﷺ ўша ердан ўтиб, уни кўрмадилар-да, у ҳақда сўрадилар. У зотга унинг эгаси сиздан етган гап сабабли уни бузиб ташлагани хабар берилди. Шунда у зот: ‹Аллоҳ унга раҳм қилсин, Аллоҳ унга раҳм қилсин›, дедилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ، عَنْ أَبِيهِ، سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُنِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَنَيْتُ بَيْتًا يُكِنُّنِي مِنَ الْمَطَرِ وَيُكِنُّنِي مِنَ الشَّمْسِ مَا أَعَانَنِي عَلَيْهِ خَلْقُ اللَّهِ تَعَالَى ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ zamonlarida men oʻzimni meni yomgʻirdan va quyoshdan panohlaydigan bir uy qurgan holda koʻrdim. Uni qurishda menga Allohning biror mahluqi yordam bergan emas».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида мен ўзимни мени ёмғирдан ва қуёшдан паноҳлайдиган бир уй қурган ҳолда кўрдим. Уни қуришда менга Аллоҳнинг бирор маҳлуқи ёрдам берган эмас».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ، قَالَ أَتَيْنَا خَبَّابًا نَعُودُهُ فَقَالَ لَقَدْ طَالَ سُقْمِي وَلَوْلاَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ ‏"‏ ‏.‏ لَتَمَنَّيْتُهُ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الْعَبْدَ لَيُؤْجَرُ فِي نَفَقَتِهِ كُلِّهَا إِلاَّ فِي التُّرَابِ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ فِي الْبِنَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kasal boʻlganida uni koʻrgani kelgan kishilarga dedi: «Kasalligim uzoq davom etdi. Agar Rasululloh ﷺ: ‹Oʻlimni orzu qilmanglar› deganlarini eshitmaganimda edi, uni orzu qilar edim». Yana u zot: «Banda oʻzining barcha xarajatida ajr oladi, magar tuproqqa, — yoki, binoga, dedilar, — qilingan xarajat bundan mustasno», dedilar.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У касал бўлганида уни кўргани келган кишиларга деди: «Касаллигим узоқ давом этди. Агар Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ўлимни орзу қилманглар› деганларини эшитмаганимда эди, уни орзу қилар эдим». Яна у зот: «Банда ўзининг барча харажатида ажр олади, магар тупроққа, — ёки, бинога, дедилар, — қилинган харажат бундан мустасно», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنِ ابْنِ هُبَيْرَةَ، عَنْ أَبِي تَمِيمٍ الْجَيْشَانِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لَوْ أَنَّكُمْ تَوَكَّلْتُمْ عَلَى اللَّهِ حَقَّ تَوَكُّلِهِ لَرَزَقَكُمْ كَمَا يَرْزُقُ الطَّيْرَ تَغْدُو خِمَاصًا وَتَرُوحُ بِطَانًا ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Agar sizlar Allohga chin tavakkul bilan tavakkul qilganingizda edi, U sizlarni qushlarni rizqlantirganidek rizqlantirar edi. Ular ertalab och holda ketib, kechqurun toʻq holda qaytadi›, deganlarini eshitdim».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар сизлар Аллоҳга чин таваккул билан таваккул қилганингизда эди, У сизларни қушларни ризқлантирганидек ризқлантирар эди. Улар эрталаб оч ҳолда кетиб, кечқурун тўқ ҳолда қайтади›, деганларини эшитдим».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَلاَّمِ بْنِ شُرَحْبِيلَ أَبِي شُرَحْبِيلَ، عَنْ حَبَّةَ، وَسَوَاءٍ، ابْنَىْ خَالِدٍ قَالاَ دَخَلْنَا عَلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ يُعَالِجُ شَيْئًا فَأَعَنَّاهُ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَيْأَسَا مِنَ الرِّزْقِ مَا تَهَزَّزَتْ رُءُوسُكُمَا فَإِنَّ الإِنْسَانَ تَلِدُهُ أُمُّهُ أَحْمَرَ لَيْسَ عَلَيْهِ قِشْرٌ ثُمَّ يَرْزُقُهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Habba ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Paygʻambar ﷺ huzurlariga kirdik, u zot bir ish qilayotgan edilar. Biz u zotga oʻsha ishda yordam berdik. Shunda u zot: ‹Boshlaringiz qimirlab turar ekan, rizqdan noumid boʻlmanglar. Zero, insonni onasi qip-qizil, ustida poʻsti yoʻq holda tugʻadi, soʻng aziz va jalil Alloh uni rizqlantiradi›, dedilar».Ҳабба ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Пайғамбар ﷺ ҳузурларига кирдик, у зот бир иш қилаётган эдилар. Биз у зотга ўша ишда ёрдам бердик. Шунда у зот: ‹Бошларингиз қимирлаб турар экан, ризқдан ноумид бўлманглар. Зеро, инсонни онаси қип-қизил, устида пўсти йўқ ҳолда туғади, сўнг азиз ва жалил Аллоҳ уни ризқлантиради›, дедилар».

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَنْبَأَنَا أَبُو شُعَيْبٍ، صَالِحُ بْنُ رُزَيْقٍ الْعَطَّارُ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُمَحِيُّ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ مِنْ قَلْبِ ابْنِ آدَمَ بِكُلِّ وَادٍ شُعْبَةً فَمَنِ اتَّبَعَ قَلْبُهُ الشُّعَبَ كُلَّهَا لَمْ يُبَالِ اللَّهُ بِأَىِّ وَادٍ أَهْلَكَهُ وَمَنْ تَوَكَّلَ عَلَى اللَّهِ كَفَاهُ التَّشَعُّبَ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, odam bolasining qalbida har bir vodiyga tortadigan bir shoxobcha bor. Kimning qalbi u shoxobchalarning barchasiga ergashsa, Alloh uni qaysi vodiyda halok etishiga parvo qilmaydi. Kimki Allohga tavakkul qilsa, Alloh uni shu tarqoqlikdan kifoya qiladi», dedilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, одам боласининг қалбида ҳар бир водийга тортадиган бир шохобча бор. Кимнинг қалби у шохобчаларнинг барчасига эргашса, Аллоҳ уни қайси водийда ҳалок этишига парво қилмайди. Кимки Аллоҳга таваккул қилса, Аллоҳ уни шу тарқоқликдан кифоя қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَمُوتَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمْ إِلاَّ وَهُوَ يُحْسِنُ الظَّنَّ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Sizlardan biringiz Allohga nisbatan yaxshi gumonda boʻlgan holdagina oʻlsin›, deganlarini eshitdim».Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Сизлардан бирингиз Аллоҳга нисбатан яхши гумонда бўлган ҳолдагина ўлсин›, деганларини эшитдим».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ الْقَوِيُّ خَيْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِيفِ وَفِي كُلٍّ خَيْرٌ احْرِصْ عَلَى مَا يَنْفَعُكَ وَلاَ تَعْجِزْ فَإِنْ غَلَبَكَ أَمْرٌ فَقُلْ قَدَّرَ اللَّهُ وَمَا شَاءَ فَعَلَ وَإِيَّاكَ وَاللَّوْ فَإِنَّ اللَّوْ تَفْتَحُ عَمَلَ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kuchli moʻmin zaif moʻmindan koʻra yaxshiroq va Allohga sevimliroqdir. Har ikkalasida ham yaxshilik bor. Senga foyda beradigan narsaga harissand boʻl va ojizlik qilma. Agar seni bir ish yengsa, ‹Qaddarallohu va mo shoa faal — Alloh taqdir qildi, U nimani xohlasa, shuni qildi›, deb ayt. ‹Koshki edi›, deyishdan ehtiyot boʻl, chunki ‹koshki edi› shayton amalining eshigini ochadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кучли мўмин заиф мўминдан кўра яхшироқ ва Аллоҳга севимлироқдир. Ҳар иккаласида ҳам яхшилик бор. Сенга фойда берадиган нарсага ҳариссанд бўл ва ожизлик қилма. Агар сени бир иш енгса, ‹Қаддараллоҳу ва мо шоа фаал — Аллоҳ тақдир қилди, У нимани хоҳласа, шуни қилди›, деб айт. ‹Кошки эди›, дейишдан эҳтиёт бўл, чунки ‹кошки эди› шайтон амалининг эшигини очади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْكَلِمَةُ الْحِكْمَةُ ضَالَّةُ الْمُؤْمِنِ حَيْثُمَا وَجَدَهَا فَهُوَ أَحَقُّ بِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hikmatli soʻz moʻminning yoʻqotgan narsasidir. Uni qayerdan topsa, oʻsha narsaga u koʻproq haqlidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳикматли сўз мўминнинг йўқотган нарсасидир. Уни қаердан топса, ўша нарсага у кўпроқ ҳақлидир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ الصِّحَّةُ وَالْفَرَاغُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki neʼmat borki, koʻp odamlar ularda aldangandirlar: sogʻlik va boʻsh vaqt», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки неъмат борки, кўп одамлар уларда алдангандирлар: соғлик ва бўш вақт», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ جُبَيْرٍ، - مَوْلَى أَبِي أَيُّوبَ - عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي وَأَوْجِزْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا قُمْتَ فِي صَلاَتِكَ فَصَلِّ صَلاَةَ مُوَدِّعٍ وَلاَ تَكَلَّمْ بِكَلاَمٍ تَعْتَذِرُ مِنْهُ وَأَجْمِعِ الْيَأْسَ عَمَّا فِي أَيْدِي النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli, menga oʻrgating va qisqa qiling», dedi. U zot: «Namozingga turganingda vidolashuvchi kishining namozidek namoz oʻqigin, keyin uzr soʻraydigan soʻzni gapirmagin va odamlarning qoʻlidagi narsadan umidingni butunlay uzgin», dedilar.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ўргатинг ва қисқа қилинг», деди. У зот: «Намозингга турганингда видолашувчи кишининг намозидек намоз ўқигин, кейин узр сўрайдиган сўзни гапирмагин ва одамларнинг қўлидаги нарсадан умидингни бутунлай узгин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَوْسِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَثَلُ الَّذِي يَجْلِسُ يَسْمَعُ الْحِكْمَةَ ثُمَّ لاَ يُحَدِّثُ عَنْ صَاحِبِهِ إِلاَّ بِشَرِّ مَا يَسْمَعُ كَمَثَلِ رَجُلٍ أَتَى رَاعِيًا فَقَالَ يَا رَاعِي أَجْزِرْنِي شَاةً مِنْ غَنَمِكَ ‏.‏ قَالَ اذْهَبْ فَخُذْ بِأُذُنِ خَيْرِهَا ‏.‏ فَذَهَبَ فَأَخَذَ بِأُذُنِ كَلْبِ الْغَنَمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَقَالَ فِيهِ ‏"‏ بِأُذُنِ خَيْرِهَا شَاةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻtirib hikmatni eshitib, soʻng oʻz sherigidan eshitgan yomon narsasidangina gapiradigan kishining misoli xuddi bir choʻponga kelib: ‹Ey choʻpon, qoʻyingdan bittasini menga soʻyish uchun ber›, degan kishining misoliga oʻxshaydi. Choʻpon: ‹Borib, ularning yaxshirogʻining qulogʻidan ushla›, dedi. U borib, qoʻy podasidagi itning qulogʻidan ushladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўтириб ҳикматни эшитиб, сўнг ўз шеригидан эшитган ёмон нарсасидангина гапирадиган кишининг мисоли худди бир чўпонга келиб: ‹Эй чўпон, қўйингдан биттасини менга сўйиш учун бер›, деган кишининг мисолига ўхшайди. Чўпон: ‹Бориб, уларнинг яхшироғининг қулоғидан ушла›, деди. У бориб, қўй подасидаги итнинг қулоғидан ушлади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَسْلَمَةَ، جَمِيعًا عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ كِبْرٍ وَلاَ يَدْخُلُ النَّارَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qalbida xantal urugʻicha kibr boʻlgan kishi jannatga kirmaydi va qalbida xantal urugʻicha iymon boʻlgan kishi doʻzaxda mangu qolmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қалбида хантал уруғича кибр бўлган киши жаннатга кирмайди ва қалбида хантал уруғича иймон бўлган киши дўзахда мангу қолмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ الْكِبْرِيَاءُ رِدَائِي وَالْعَظَمَةُ إِزَارِي مَنْ نَازَعَنِي وَاحِدًا مِنْهُمَا أَلْقَيْتُهُ فِي جَهَنَّمَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh subhonahu: ‹Kibriyo Mening ridom, ulugʻlik Mening izorimdir. Kim shu ikkisidan birortasida Men bilan tortishsa, uni jahannamga tashlayman›, deydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ субҳонаҳу: ‹Кибриё Менинг ридом, улуғлик Менинг изоримдир. Ким шу иккисидан бирортасида Мен билан тортишса, уни жаҳаннамга ташлайман›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، وَهَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ الْكِبْرِيَاءُ رِدَائِي وَالْعَظَمَةُ إِزَارِي فَمَنْ نَازَعَنِي وَاحِدًا مِنْهُمَا أَلْقَيْتُهُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh subhonahu: ‹Kibriyo Mening ridom, ulugʻlik Mening izorimdir. Kim shu ikkisidan birortasida Men bilan tortishsa, uni doʻzaxga tashlayman›, deydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ субҳонаҳу: ‹Кибриё Менинг ридом, улуғлик Менинг изоримдир. Ким шу иккисидан бирортасида Мен билан тортишса, уни дўзахга ташлайман›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ دَرَّاجًا، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ يَتَوَاضَعْ لِلَّهِ سُبْحَانَهُ دَرَجَةً يَرْفَعْهُ اللَّهُ بِهِ دَرَجَةً وَمَنْ يَتَكَبَّرْ عَلَى اللَّهِ دَرَجَةً يَضَعْهُ اللَّهُ بِهِ دَرَجَةً حَتَّى يَجْعَلَهُ فِي أَسْفَلِ السَّافِلِينَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh subhonahu uchun bir daraja tavoze qilsa, Alloh uni shu bilan bir daraja koʻtaradi; kim Allohga qarshi bir daraja kibr qilsa, Alloh uni shu bilan bir daraja pastga tushiradi, toki uni eng past kimsalar qatoriga qoʻshguncha», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ субҳонаҳу учун бир даража тавозе қилса, Аллоҳ уни шу билан бир даража кўтаради; ким Аллоҳга қарши бир даража кибр қилса, Аллоҳ уни шу билан бир даража пастга туширади, токи уни энг паст кимсалар қаторига қўшгунча», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، وَسَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ إِنْ كَانَتِ الأَمَةُ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ لَتَأْخُذُ بِيَدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَمَا يَنْزِعُ يَدَهُ مِنْ يَدِهَا حَتَّى تَذْهَبَ بِهِ حَيْثُ شَاءَتْ مِنَ الْمَدِينَةِ فِي حَاجَتِهَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Madina ahlidan boʻlgan bir choʻri Rasululloh ﷺ ning qoʻlidan tutib olar, u zot esa choʻri oʻz hojati uchun Madinaning istagan joyiga olib borguncha qoʻlini uning qoʻlidan tortib olmas edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мадина аҳлидан бўлган бир чўри Расулуллоҳ ﷺ нинг қўлидан тутиб олар, у зот эса чўри ўз ҳожати учун Мадинанинг истаган жойига олиб боргунча қўлини унинг қўлидан тортиб олмас эдилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مُسْلِمٍ الأَعْوَرِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَعُودُ الْمَرِيضَ وَيُشَيِّعُ الْجِنَازَةَ وَيُجِيبُ دَعْوَةَ الْمَمْلُوكِ وَيَرْكَبُ الْحِمَارَ وَكَانَ يَوْمَ قُرَيْظَةَ وَالنَّضِيرِ عَلَى حِمَارٍ وَيَوْمَ خَيْبَرَ عَلَى حِمَارٍ مَخْطُومٍ بِرَسَنٍ مِنْ لِيفٍ وَتَحْتَهُ إِكَافٌ مِنْ لِيفٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bemorni koʻrgani borar, janozani kuzatib qoʻyar, qulning taklifini qabul qilar va eshakka minar edilar. Qurayza va Nazir kunida eshakda edilar, Xaybar kunida esa xurmo tolasidan qilingan jilov bilan jilovlangan eshakda edilar, uning ostida xurmo tolasidan qilingan egar bor edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ беморни кўргани борар, жанозани кузатиб қўяр, қулнинг таклифини қабул қилар ва эшакка минар эдилар. Қурайза ва Назир кунида эшакда эдилар, Хайбар кунида эса хурмо толасидан қилинган жилов билан жиловланган эшакда эдилар, унинг остида хурмо толасидан қилинган эгар бор эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مَطَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ خَطَبَهُمْ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَوْحَى إِلَىَّ أَنْ تَوَاضَعُوا حَتَّى لاَ يَفْخَرَ أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ ‏"‏ ‏.‏

Iyoz ibn Himor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ularga xutba qilib: «Albatta, Alloh azza va jalla menga: ‹Tavoze qilinglar, toki hech kim hech kimga faxrlanmasin›, deb vahiy qildi», dedilar.Иёз ибн Ҳимор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уларга хутба қилиб: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла менга: ‹Тавозе қилинглар, токи ҳеч ким ҳеч кимга фахрланмасин›, деб ваҳий қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عُتْبَةَ، - مَوْلًى لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ - عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَشَدَّ حَيَاءً مِنْ عَذْرَاءَ فِي خِدْرِهَا وَكَانَ إِذَا كَرِهَ شَيْئًا رُئِيَ ذَلِكَ فِي وَجْهِهِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz xilvatxonasidagi qizdan ham koʻra hayoliroq edilar. Biror narsani yoqtirmasalar, bu ularning yuzlarida bilinib turar edi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз хилватхонасидаги қиздан ҳам кўра ҳаёлироқ эдилар. Бирор нарсани ёқтирмасалар, бу уларнинг юзларида билиниб турар эди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ يَحْيَى، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ لِكُلِّ دِينٍ خُلُقًا وَخُلُقُ الإِسْلاَمِ الْحَيَاءُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, har bir dinning bir xulqi bordir, Islomning xulqi esa hayodir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ҳар бир диннинг бир хулқи бордир, Исломнинг хулқи эса ҳаёдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقُ، حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ لِكُلِّ دِينٍ خُلُقًا وَإِنَّ خُلُقَ الإِسْلاَمِ الْحَيَاءُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, har bir dinning bir xulqi bordir, Islomning xulqi esa hayodir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ҳар бир диннинг бир хулқи бордир, Исломнинг хулқи эса ҳаёдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَمْرٍو أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلاَمِ النُّبُوَّةِ الأُولَى إِذَا لَمْ تَسْتَحِي فَاصْنَعْ مَا شِئْتَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Masʼud Uqba ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, odamlar avvalgi paygʻambarlik kalomidan idrok etgan narsalardan biri: ‹Agar hayo qilmasang, xohlaganingni qil›, degan soʻzdir», dedilar.Абу Масъуд Уқба ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, одамлар аввалги пайғамбарлик каломидан идрок этган нарсалардан бири: ‹Агар ҳаё қилмасанг, хоҳлаганингни қил›, деган сўздир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْحَيَاءُ مِنَ الإِيمَانِ وَالإِيمَانُ فِي الْجَنَّةِ وَالْبَذَاءُ مِنَ الْجَفَاءِ وَالْجَفَاءُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hayo imondandir, imon esa jannatdadir. Behayolik esa qoʻpollikdandir, qoʻpollik esa doʻzaxdadir», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳаё имондандир, имон эса жаннатдадир. Беҳаёлик эса қўполликдандир, қўполлик эса дўзахдадир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَا كَانَ الْفُحْشُ فِي شَىْءٍ قَطُّ إِلاَّ شَانَهُ وَلاَ كَانَ الْحَيَاءُ فِي شَىْءٍ قَطُّ إِلاَّ زَانَهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Behayolik biror narsada boʻlsa, uni faqat aybdor qiladi. Hayo biror narsada boʻlsa, uni faqat bezaydi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Беҳаёлик бирор нарсада бўлса, уни фақат айбдор қилади. Ҳаё бирор нарсада бўлса, уни фақат безайди», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي مَرْحُومٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ كَظَمَ غَيْظًا وَهُوَ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يُنْفِذَهُ دَعَاهُ اللَّهُ عَلَى رُءُوسِ الْخَلاَئِقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُخَيِّرَهُ فِي أَىِّ الْحُورِ شَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim gʻazabini oshkor qilishga qodir boʻla turib uni yutsa, Alloh qiyomat kunida uni barcha xaloyiq oldida chaqiradi va istagan hur qizidan tanlash ixtiyorini beradi», dedilar.Муоз ибн Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ғазабини ошкор қилишга қодир бўла туриб уни ютса, Аллоҳ қиёмат кунида уни барча халойиқ олдида чақиради ва истаган ҳур қизидан танлаш ихтиёрини беради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ دِينَارٍ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ عُمَارَةَ الْعَبْدِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ أَتَتْكُمْ وُفُودُ عَبْدِ الْقَيْسِ ‏"‏ ‏.‏ وَمَا يَرَى أَحَدٌ فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ جَاءُوا فَنَزَلُوا فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَبَقِيَ الأَشَجُّ الْعَصَرِيُّ فَجَاءَ بَعْدُ فَنَزَلَ مَنْزِلاً فَأَنَاخَ رَاحِلَتَهُ وَوَضَعَ ثِيَابَهُ جَانِبًا ثُمَّ جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَا أَشَجُّ إِنَّ فِيكَ لَخَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا اللَّهُ الْحِلْمَ وَالتُّؤَدَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَشَىْءٌ جُبِلْتُ عَلَيْهِ أَمْ شَىْءٌ حَدَثَ لِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ بَلَ شَىْءٌ جُبِلْتَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ huzurlarida oʻtirgan edik, u zot: «Sizlarga Abdulqays elchilari keldi», dedilar. Hech kim hech kimni koʻrmayotgan edi. Biz shu holatda turganimizda, ular kelib tushdilar va Rasululloh ﷺ huzurlariga keldilar. Ashajj al-Asariy esa orqada qolgan edi, u keyinroq kelib, bir manzilga tushdi, tuyasini choʻktirdi, kiyimlarini bir chetga qoʻydi, soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Ey Ashajj, sende Alloh yaxshi koʻradigan ikkita xislat bor: halimlik va vazminlik», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, bu men bilan yaratilgan narsami yoki menda paydo boʻlgan narsami?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, bu sen bilan yaratilgan narsadir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида ўтирган эдик, у зот: «Сизларга Абдулқайс элчилари келди», дедилар. Ҳеч ким ҳеч кимни кўрмаётган эди. Биз шу ҳолатда турганимизда, улар келиб тушдилар ва Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдилар. Ашажж ал-Асарий эса орқада қолган эди, у кейинроқ келиб, бир манзилга тушди, туясини чўктирди, кийимларини бир четга қўйди, сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Эй Ашажж, сенде Аллоҳ яхши кўрадиган иккита хислат бор: ҳалимлик ва вазминлик», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу мен билан яратилган нарсами ёки менда пайдо бўлган нарсами?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, бу сен билан яратилган нарсадир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْهَرَوِيُّ، حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْفَضْلِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو جَمْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ لِلأَشَجِّ الْعَصَرِيِّ ‏"‏ إِنَّ فِيكَ خَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا اللَّهُ الْحِلْمَ وَالْحَيَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ashajj al-Asariyga: «Sende Alloh yaxshi koʻradigan ikkita xislat bor: halimlik va hayo», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ашажж ал-Асарийга: «Сенде Аллоҳ яхши кўрадиган иккита хислат бор: ҳалимлик ва ҳаё», дедилар.

حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْ جُرْعَةٍ أَعْظَمُ أَجْرًا عِنْدَ اللَّهِ مِنْ جُرْعَةِ غَيْظٍ كَظَمَهَا عَبْدٌ ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bandaning Allohning yuzini istab yutgan bir yutum gʻazabidan koʻra Alloh nazdida ajri buyukroq boʻlgan yutum yoʻqdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Банданинг Аллоҳнинг юзини истаб ютган бир ютум ғазабидан кўра Аллоҳ наздида ажри буюкроқ бўлган ютум йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، أَنْبَأَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُهَاجِرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ مُوَرِّقٍ الْعِجْلِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنِّي أَرَى مَا لاَ تَرَوْنَ وَأَسْمَعُ مَا لاَ تَسْمَعُونَ إِنَّ السَّمَاءَ أَطَّتْ وَحُقَّ لَهَا أَنْ تَئِطَّ مَا فِيهَا مَوْضِعُ أَرْبَعِ أَصَابِعَ إِلاَّ وَمَلَكٌ وَاضِعٌ جَبْهَتَهُ سَاجِدًا لِلَّهِ ‏.‏ وَاللَّهِ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا وَمَا تَلَذَّذْتُمْ بِالنِّسَاءِ عَلَى الْفُرُشَاتِ وَلَخَرَجْتُمْ إِلَى الصُّعُدَاتِ تَجْأَرُونَ إِلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّهِ لَوَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ شَجَرَةً تُعْضَدُ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlar koʻrmaydigan narsani koʻraman va sizlar eshitmaydigan narsani eshitaman. Osmon gʻiyqilladi, unga gʻiyqillash haqdir. Unda toʻrt barmoq eni joy yoʻqki, unda Allohga sajda qilib peshonasini qoʻygan bir farishta boʻlmasa. Allohga qasamki, agar men bilgan narsani bilsangiz edi, oz kulib, koʻp yigʻlagan boʻlardingiz va toʻshaklarda ayollar bilan lazzatlanmagan boʻlardingiz, balki koʻchalarga chiqib, Allohga zorlanib nola qilgan boʻlardingiz», dedilar. Allohga qasamki, men kesib tashlanadigan bir daraxt boʻlishni orzu qilardim.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизлар кўрмайдиган нарсани кўраман ва сизлар эшитмайдиган нарсани эшитаман. Осмон ғийқиллади, унга ғийқиллаш ҳақдир. Унда тўрт бармоқ эни жой йўқки, унда Аллоҳга сажда қилиб пешонасини қўйган бир фаришта бўлмаса. Аллоҳга қасамки, агар мен билган нарсани билсангиз эди, оз кулиб, кўп йиғлаган бўлардингиз ва тўшакларда аёллар билан лаззатланмаган бўлардингиз, балки кўчаларга чиқиб, Аллоҳга зорланиб нола қилган бўлардингиз», дедилар. Аллоҳга қасамки, мен кесиб ташланадиган бир дарахт бўлишни орзу қилардим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar men bilgan narsani bilsangiz edi, oz kulib, koʻp yigʻlagan boʻlardingiz», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен билган нарсани билсангиз эди, оз кулиб, кўп йиғлаган бўлардингиз», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيِّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، أَنَّ عَامِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، لَمْ يَكُنْ بَيْنَ إِسْلاَمِهِمْ وَبَيْنَ أَنْ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ يُعَاتِبُهُمُ اللَّهُ بِهَا إِلاَّ أَرْبَعُ سِنِينَ ‏{وَلاَ يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ}‏ ‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ularning musulmon boʻlishlari bilan Alloh ularni ushbu oyat orqali koyigan vaqt orasida toʻrt yildan boshqa muddat oʻtmagan edi: {Ilgari oʻzlariga kitob berilgan, soʻng ustidan uzoq muddat oʻtib, dillari qattiqlashib qolgan va koʻpchiligi fosiq boʻlgan kimsalardek boʻlib qolmasinlar} (Hadid 16).Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Уларнинг мусулмон бўлишлари билан Аллоҳ уларни ушбу оят орқали койиган вақт орасида тўрт йилдан бошқа муддат ўтмаган эди: {Илгари ўзларига китоб берилган, сўнг устидан узоқ муддат ўтиб, диллари қаттиқлашиб қолган ва кўпчилиги фосиқ бўлган кимсалардек бўлиб қолмасинлар} (Ҳадид 16).

حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تُكْثِرُوا الضَّحِكَ فَإِنَّ كَثْرَةَ الضَّحِكِ تُمِيتُ الْقَلْبَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Koʻp kulmanglar, chunki koʻp kulish qalbni oʻldiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кўп кулманглар, чунки кўп кулиш қалбни ўлдиради», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ لِيَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اقْرَأْ عَلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ بِسُورَةِ النِّسَاءِ حَتَّى إِذَا بَلَغْتُ ‏{فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاَءِ شَهِيدًا}‏ فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ فَإِذَا عَيْنَاهُ تَدْمَعَانِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ menga: «Menga Qurʼon oʻqib ber», dedilar. Men u zotga Niso surasini oʻqib berdim. Toki {Har bir ummatdan bir guvoh keltirganimizda va seni ana shularning ustidan guvoh qilib keltirganimizda qanday holda boʻladi?} (Niso 41) oyatiga yetganimda, u zotga qaradim. Nogahon koʻzlaridan yosh oqib turardi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ менга: «Менга Қуръон ўқиб бер», дедилар. Мен у зотга Нисо сурасини ўқиб бердим. Токи {Ҳар бир умматдан бир гувоҳ келтирганимизда ва сени ана шуларнинг устидан гувоҳ қилиб келтирганимизда қандай ҳолда бўлади?} (Нисо 41) оятига етганимда, у зотга қарадим. Ногаҳон кўзларидан ёш оқиб турарди.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ الْخُرَاسَانِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي جِنَازَةٍ فَجَلَسَ عَلَى شَفِيرِ الْقَبْرِ فَبَكَى حَتَّى بَلَّ الثَّرَى ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا إِخْوَانِي لِمِثْلِ هَذَا فَأَعِدُّوا ‏"‏ ‏.‏

al-Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir janozada edik. U zot qabrning chetiga oʻtirdilar va tuproq nam boʻlguncha yigʻladilar. Soʻng: «Ey birodarlarim, mana shunga oʻxshash narsaga tayyorgarlik koʻringlar», dedilar.ал-Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир жанозада эдик. У зот қабрнинг четига ўтирдилар ва тупроқ нам бўлгунча йиғладилар. Сўнг: «Эй биродарларим, мана шунга ўхшаш нарсага тайёргарлик кўринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ بَشِيرِ بْنِ ذَكْوَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو رَافِعٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ابْكُوا فَإِنْ لَمْ تَبْكُوا فَتَبَاكَوْا ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yigʻlanglar, agar yigʻlay olmasangiz, yigʻlaganday boʻlinglar», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Йиғланглар, агар йиғлай олмасангиз, йиғлагандай бўлинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنِي حَمَّادُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ الزُّرَقِيُّ، عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ يَخْرُجُ مِنْ عَيْنَيْهِ دُمُوعٌ وَإِنْ كَانَ مِثْلَ رَأْسِ الذُّبَابِ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ثُمَّ تُصِيبُ شَيْئًا مِنْ حُرِّ وَجْهِهِ - إِلاَّ حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir moʻmin banda Allohdan qoʻrqib koʻzlaridan yosh chiqarsa, garchi u pashsha boshichalik boʻlsa-da, soʻng u yoshdan biror narsa uning yuziga tegib oʻtsa, Alloh uni doʻzaxga harom qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир мўмин банда Аллоҳдан қўрқиб кўзларидан ёш чиқарса, гарчи у пашша бошичалик бўлса-да, сўнг у ёшдан бирор нарса унинг юзига тегиб ўтса, Аллоҳ уни дўзахга ҳаром қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏{وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوْا وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ}‏ أَهُوَ الرَّجُلُ الَّذِي يَزْنِي وَيَسْرِقُ وَيَشْرَبُ الْخَمْرَ قَالَ ‏"‏ لاَ يَا بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ - أَوْ يَا بِنْتَ الصِّدِّيقِ - وَلَكِنَّهُ الرَّجُلُ يَصُومُ وَيَتَصَدَّقُ وَيُصَلِّي وَهُوَ يَخَافُ أَنْ لاَ يُتَقَبَّلَ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, {Ular bergan narsalarini yuraklari qoʻrqib turgan holda beradilar} (Muʼminun 60) — bu zino qiladigan, oʻgʻirlik qiladigan va aroq ichadigan odammi?» deb soʻradim. U zot ﷺ: «Yoʻq, ey Abu Bakrning qizi», yoki: «Ey Siddiqning qizi. Balki bu — roʻza tutadigan, sadaqa beradigan va namoz oʻqiydigan, ammo ular oʻzidan qabul qilinmasligidan qoʻrqadigan odamdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, {Улар берган нарсаларини юраклари қўрқиб турган ҳолда берадилар} (Муъминун 60) — бу зино қиладиган, ўғирлик қиладиган ва ароқ ичадиган одамми?» деб сўрадим. У зот ﷺ: «Йўқ, эй Абу Бакрнинг қизи», ёки: «Эй Сиддиқнинг қизи. Балки бу — рўза тутадиган, садақа берадиган ва намоз ўқийдиган, аммо улар ўзидан қабул қилинмаслигидан қўрқадиган одамдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عِمْرَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ رَبٍّ، قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّمَا الأَعْمَالُ كَالْوِعَاءِ إِذَا طَابَ أَسْفَلُهُ طَابَ أَعْلاَهُ وَإِذَا فَسَدَ أَسْفَلُهُ فَسَدَ أَعْلاَهُ ‏"‏ ‏.‏

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amallar xuddi idishga oʻxshaydi. Uning pasti yaxshi boʻlsa, usti ham yaxshi boʻladi; pasti buzuq boʻlsa, usti ham buzuq boʻladi», deganlarini eshitdim.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амаллар худди идишга ўхшайди. Унинг пасти яхши бўлса, усти ҳам яхши бўлади; пасти бузуқ бўлса, усти ҳам бузуқ бўлади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ وَرْقَاءَ بْنِ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ ذَكْوَانَ أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا صَلَّى فِي الْعَلاَنِيَةِ فَأَحْسَنَ وَصَلَّى فِي السِّرِّ فَأَحْسَنَ - قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَذَا عَبْدِي حَقًّا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Banda oshkora namoz oʻqib, uni chiroyli oʻqisa va yashirin namoz oʻqib, uni ham chiroyli oʻqisa, Alloh azza va jalla: ‹Bu haqiqiy bandamdir›, deydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Банда ошкора намоз ўқиб, уни чиройли ўқиса ва яширин намоз ўқиб, уни ҳам чиройли ўқиса, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Бу ҳақиқий бандамдир›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ قَارِبُوا وَسَدِّدُوا فَإِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْكُمْ بِمُنْجِيهِ عَمَلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَلاَ أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَلاَ أَنَا إِلاَّ أَنْ يَتَغَمَّدَنِيَ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَفَضْلٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toʻgʻrilikka yaqin boʻlinglar va rost yoʻl tutinglar. Zero, sizlardan hech kimni oʻz ameli najot bermaydi», dedilar. Sahobalar: «Sizni ham emasmi, yo Rasululloh?» deyishdi. U zot ﷺ: «Meni ham. Faqat Alloh meni Oʻz rahmati va fazli bilan qamrab olsagina», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тўғриликка яқин бўлинглар ва рост йўл тутинглар. Зеро, сизлардан ҳеч кимни ўз амели нажот бермайди», дедилар. Саҳобалар: «Сизни ҳам эмасми, ё Расулуллоҳ?» дейишди. У зот ﷺ: «Мени ҳам. Фақат Аллоҳ мени Ўз раҳмати ва фазли билан қамраб олсагина», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ الْعُثْمَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنِ الشِّرْكِ فَمَنْ عَمِلَ لِي عَمَلاً أَشْرَكَ فِيهِ غَيْرِي فَأَنَا مِنْهُ بَرِيءٌ وَهُوَ لِلَّذِي أَشْرَكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla: ‹Men sherik boʻluvchilarning eng behojatiman. Kimki bir amalni qilib, unda Mendan boʻlagini ham sherik qilsa, Men undan voz kechdim va u oʻzi sherik qilgan zotga qoladi›, dedi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла: ‹Мен шерик бўлувчиларнинг энг беҳожатиман. Кимки бир амални қилиб, унда Мендан бўлагини ҳам шерик қилса, Мен ундан воз кечдим ва у ўзи шерик қилган зотга қолади›, деди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَمَّالُ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ زِيَادِ بْنِ مِينَاءَ، عَنْ أَبِي سَعْدِ بْنِ أَبِي فَضَالَةَ الأَنْصَارِيِّ، - وَكَانَ مِنَ الصَّحَابَةِ - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا جَمَعَ اللَّهُ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ لِيَوْمٍ لاَ رَيْبَ فِيهِ نَادَى مُنَادٍ مَنْ كَانَ أَشْرَكَ فِي عَمَلٍ عَمَلَهُ لِلَّهِ فَلْيَطْلُبْ ثَوَابَهُ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ أَغْنَى الشُّرَكَاءِ عَنِ الشِّرْكِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼd ibn Abu Fazola al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u sahobalardan edi: Rasululloh ﷺ: «Alloh avvalgilar va keyingilarni shak-shubha yoʻq boʻlgan qiyomat kuni uchun toʻplaganida, bir jarchi: ‹Kimki Alloh uchun qilgan amalida boshqani sherik qilgan boʻlsa, oʻz savobini Allohdan oʻzgadan talab qilsin. Zero, Alloh sherik boʻluvchilarning eng behojatidir›, deb nido qiladi», dedilar.Абу Саъд ибн Абу Фазола ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у саҳобалардан эди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ аввалгилар ва кейингиларни шак-шубҳа йўқ бўлган қиёмат куни учун тўплаганида, бир жарчи: ‹Кимки Аллоҳ учун қилган амалида бошқани шерик қилган бўлса, ўз савобини Аллоҳдан ўзгадан талаб қилсин. Зеро, Аллоҳ шерик бўлувчиларнинг энг беҳожатидир›, деб нидо қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ رُبَيْحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَنَحْنُ نَتَذَاكَرُ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِمَا هُوَ أَخْوَفُ عَلَيْكُمْ عِنْدِي مِنَ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا بَلَى ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ الشِّرْكُ الْخَفِيُّ أَنْ يَقُومَ الرَّجُلُ يُصَلِّي فَيُزَيِّنُ صَلاَتَهُ لِمَا يَرَى مِنْ نَظَرِ رَجُلٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Masih Dajjol haqida gaplashib turganimizda, Rasululloh ﷺ oldimizga chiqib: «Sizlarga men uchun Masih Dajjoldan koʻra sizlar haqingizda qoʻrqinchliroq boʻlgan narsani aytib bermaymi?» dedilar. Biz: «Ha, aytib bering», dedik. U zot ﷺ: «Yashirin shirk — bu odamning namozga turib, biror kishining oʻziga qarab turganini koʻrgani uchun namozini bezashidir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Масиҳ Дажжол ҳақида гаплашиб турганимизда, Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқиб: «Сизларга мен учун Масиҳ Дажжолдан кўра сизлар ҳақингизда қўрқинчлироқ бўлган нарсани айтиб бермайми?» дедилар. Биз: «Ҳа, айтиб беринг», дедик. У зот ﷺ: «Яширин ширк — бу одамнинг намозга туриб, бирор кишининг ўзига қараб турганини кўргани учун намозини безашидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْعَسْقَلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا رَوَّادُ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ذَكْوَانَ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَتَخَوَّفُ عَلَى أُمَّتِي الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ أَمَا إِنِّي لَسْتُ أَقُولُ يَعْبُدُونَ شَمْسًا وَلاَ قَمَرًا وَلاَ وَثَنًا وَلَكِنْ أَعْمَالاً لِغَيْرِ اللَّهِ وَشَهْوَةً خَفِيَّةً ‏"‏ ‏.‏

Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men ummatim haqida eng koʻp qoʻrqadigan narsam — Allohga shirk keltirishdir. Men ular quyoshga, oyga yoki butga ibodat qiladi, demayapman. Balki Allohdan oʻzgasi uchun qilingan amallarni va yashirin shahvatni aytyapman», dedilar.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен умматим ҳақида энг кўп қўрқадиган нарсам — Аллоҳга ширк келтиришдир. Мен улар қуёшга, ойга ёки бутга ибодат қилади, демаяпман. Балки Аллоҳдан ўзгаси учун қилинган амалларни ва яширин шаҳватни айтяпман», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ الْمُخْتَارِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ يُسَمِّعْ يُسَمِّعِ اللَّهُ بِهِ وَمَنْ يُرَاءِ يُرَاءِ اللَّهُ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kimki shuhrat uchun qilsa, Alloh uni sharmanda qilib eshittiradi; kimki koʻz-koʻz uchun qilsa, Alloh uning asl niyatini oshkor qiladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кимки шуҳрат учун қилса, Аллоҳ уни шарманда қилиб эшиттиради; кимки кўз-кўз учун қилса, Аллоҳ унинг асл ниятини ошкор қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ جُنْدَبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ يُرَاءِ يُرَاءِ اللَّهُ بِهِ وَمَنْ يُسَمِّعْ يُسَمِّعِ اللَّهُ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki koʻz-koʻz uchun qilsa, Alloh uning asl niyatini oshkor qiladi; kimki shuhrat uchun qilsa, Alloh uni sharmanda qilib eshittiradi», dedilar.Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки кўз-кўз учун қилса, Аллоҳ унинг асл ниятини ошкор қилади; кимки шуҳрат учун қилса, Аллоҳ уни шарманда қилиб эшиттиради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ حَسَدَ إِلاَّ فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَسَلَّطَهُ عَلَى هَلَكَتِهِ فِي الْحَقِّ وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ حِكْمَةً فَهُوَ يَقْضِي بِهَا وَيُعَلِّمُهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat ikki narsada hasad joizdir: Alloh mol bergan va uni haq yoʻlda sarflashga muvaffaq qilgan kishiga hamda Alloh hikmat bergan, u shu bilan hukm chiqaradigan va uni oʻrgatadigan kishiga», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат икки нарсада ҳасад жоиздир: Аллоҳ мол берган ва уни ҳақ йўлда сарфлашга муваффақ қилган кишига ҳамда Аллоҳ ҳикмат берган, у шу билан ҳукм чиқарадиган ва уни ўргатадиган кишига», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ حَسَدَ إِلاَّ فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ الْقُرْآنَ فَهُوَ يَقُومُ بِهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَهُوَ يُنْفِقُهُ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat ikki narsada hasad joizdir: Alloh Qurʼon bergan, u shu bilan kechasi va kunduzi turadigan kishiga hamda Alloh mol bergan, u shu molni kechasi va kunduzi infoq qiladigan kishiga», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат икки нарсада ҳасад жоиздир: Аллоҳ Қуръон берган, у шу билан кечаси ва кундузи турадиган кишига ҳамда Аллоҳ мол берган, у шу молни кечаси ва кундузи инфоқ қиладиган кишига», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَمَّالُ، وَأَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ عِيسَى بْنِ أَبِي عِيسَى الْحَنَّاطِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ الْحَسَدُ يَأْكُلُ الْحَسَنَاتِ كَمَا تَأْكُلُ النَّارُ الْحَطَبَ وَالصَّدَقَةُ تُطْفِئُ الْخَطِيئَةَ كَمَا يُطْفِئُ الْمَاءُ النَّارَ وَالصَّلاَةُ نُورُ الْمُؤْمِنِ وَالصِّيَامُ جُنَّةٌ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hasad yaxshi amallarni xuddi olov oʻtinni yeganidek yeb bitiradi. Sadaqa esa xatolarni xuddi suv olovni oʻchirganidek oʻchiradi. Namoz — moʻminning nuridir, roʻza esa oʻtdan qalqondir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳасад яхши амалларни худди олов ўтинни еганидек еб битиради. Садақа эса хатоларни худди сув оловни ўчирганидек ўчиради. Намоз — мўминнинг нуридир, рўза эса ўтдан қалқондир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ الْمَرْوَزِيُّ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، وَابْنُ، عُلَيَّةَ عَنْ عُيَيْنَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْ ذَنْبٍ أَجْدَرُ أَنْ يُعَجِّلَ اللَّهُ لِصَاحِبِهِ الْعُقُوبَةَ فِي الدُّنْيَا مَعَ مَا يَدَّخِرُ لَهُ فِي الآخِرَةِ - مِنَ الْبَغْىِ وَقَطِيعَةِ الرَّحِمِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sohibiga oxiratda saqlanadigan jazodan tashqari, dunyoda ham Alloh jazoni tezlashtirishga eng loyiq gunoh — bu zulm qilish va qarindoshlik rishtalarini uzishdir», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Соҳибига охиратда сақланадиган жазодан ташқари, дунёда ҳам Аллоҳ жазони тезлаштиришга энг лойиқ гуноҳ — бу зулм қилиш ва қариндошлик ришталарини узишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَسْرَعُ الْخَيْرِ ثَوَابًا الْبِرُّ وَصِلَةُ الرَّحِمِ وَأَسْرَعُ الشَّرِّ عُقُوبَةً الْبَغْىُ وَقَطِيعَةُ الرَّحِمِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Savobi eng tez yetadigan yaxshilik — ezgulik va qarindoshlik rishtalarini ulashdir. Jazosi eng tez yetadigan yomonlik esa — zulm hamda qarindoshlik rishtalarini uzishdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Савоби энг тез етадиган яхшилик — эзгулик ва қариндошлик ришталарини улашдир. Жазоси энг тез етадиган ёмонлик эса — зулм ҳамда қариндошлик ришталарини узишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدٍ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، - مَوْلَى بَنِي عَامِرٍ - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ حَسْبُ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishiga yomonlik sifatida musulmon birodarini kamsitishi kifoyadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишига ёмонлик сифатида мусулмон биродарини камситиши кифоядир», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سِنَانِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَوْحَى إِلَىَّ أَنْ تَوَاضَعُوا وَلاَ يَبْغِي بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh menga: ‹Bir-biringizga kamtar boʻlinglar va bir-biringizga zulm qilmanglar›, deb vahiy qildi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ менга: ‹Бир-бирингизга камтар бўлинглар ва бир-бирингизга зулм қилманглар›, деб ваҳий қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ، وَعَطِيَّةُ بْنُ قَيْسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ السَّعْدِيِّ، - وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَبْلُغُ الْعَبْدُ أَنْ يَكُونَ مِنَ الْمُتَّقِينَ حَتَّى يَدَعَ مَا لاَ بَأْسَ بِهِ حَذَرًا لِمَا بِهِ الْبَأْسُ ‏"‏ ‏.‏

Atiyya as-Saʼdiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Banda gunoh boʻlgan narsadan ehtiyot boʻlish uchun hech qanday zarari yoʻq narsani ham tark etmaguncha taqvodorlar darajasiga yeta olmaydi», dedilar.Атийя ас-Саъдий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Банда гуноҳ бўлган нарсадан эҳтиёт бўлиш учун ҳеч қандай зарари йўқ нарсани ҳам тарк этмагунча тақводорлар даражасига ета олмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا مُغِيثُ بْنُ سُمَىٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قِيلَ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَىُّ النَّاسِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ كُلُّ مَخْمُومِ الْقَلْبِ صَدُوقِ اللِّسَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا صَدُوقُ اللِّسَانِ نَعْرِفُهُ فَمَا مَخْمُومُ الْقَلْبِ قَالَ ‏"‏ هُوَ التَّقِيُّ النَّقِيُّ لاَ إِثْمَ فِيهِ وَلاَ بَغْىَ وَلاَ غِلَّ وَلاَ حَسَدَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga: «Odamlarning qaysi biri afzalroq?» deb soʻralganda, u zot: «Qalbi pok, tili rostgoʻy boʻlgan har bir kishi», dedilar. Ular: «Tili rostgoʻyni bilamiz, ammo qalbi pok kishi qanaqa boʻladi?» deyishdi. U zot: «U taqvodor, pokiza, unda gunoh ham, zulm ham, gina ham, hasad ham boʻlmaydigan kishidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга: «Одамларнинг қайси бири афзалроқ?» деб сўралганда, у зот: «Қалби пок, тили ростгўй бўлган ҳар бир киши», дедилар. Улар: «Тили ростгўйни биламиз, аммо қалби пок киши қанақа бўлади?» дейишди. У зот: «У тақводор, покиза, унда гуноҳ ҳам, зулм ҳам, гина ҳам, ҳасад ҳам бўлмайдиган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ، عَنْ بُرْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ وَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ كُنْ وَرِعًا تَكُنْ أَعْبَدَ النَّاسِ وَكُنْ قَنِعًا تَكُنْ أَشْكَرَ النَّاسِ وَأَحِبَّ لِلنَّاسِ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ تَكُنْ مُؤْمِنًا وَأَحَسِنْ جِوَارَ مَنْ جَاوَرَكَ تَكُنْ مُسْلِمًا وَأَقِلَّ الضَّحِكَ فَإِنَّ كَثْرَةَ الضَّحِكِ تُمِيتُ الْقَلْبَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Abu Hurayra, taqvodor boʻl, odamlarning eng obidlaridan boʻlasan. Qanoatli boʻl, odamlarning eng shukr qiluvchisi boʻlasan. Oʻzingga ravo koʻrgan narsani odamlarga ham ravo koʻr, moʻmin boʻlasan. Qoʻshningga yaxshi qoʻshnichilik qil, musulmon boʻlasan. Kam kul, chunki koʻp kulish qalbni oʻldiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абу Ҳурайра, тақводор бўл, одамларнинг энг обидларидан бўласан. Қаноатли бўл, одамларнинг энг шукр қилувчиси бўласан. Ўзингга раво кўрган нарсани одамларга ҳам раво кўр, мўмин бўласан. Қўшнингга яхши қўшничилик қил, мусулмон бўласан. Кам кул, чунки кўп кулиш қалбни ўлдиради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ رُمْحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنِ الْمَاضِي بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ عَقْلَ كَالتَّدْبِيرِ وَلاَ وَرَعَ كَالْكَفِّ وَلاَ حَسَبَ كَحُسْنِ الْخُلُقِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaxshi tadbir kabi aql yoʻq, harom narsadan tiyilish kabi taqvo yoʻq va goʻzal axloq kabi sharaf yoʻq», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яхши тадбир каби ақл йўқ, ҳаром нарсадан тийилиш каби тақво йўқ ва гўзал ахлоқ каби шараф йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَلَفٍ الْعَسْقَلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سَلاَّمُ بْنُ أَبِي مُطِيعٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْحَسَبُ الْمَالُ وَالْكَرَمُ التَّقْوَى ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sharaf — bu mol-davlatdir, karam esa — taqvodir», dedilar.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шараф — бу мол-давлатдир, карам эса — тақводир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي السَّلِيلِ، ضُرَيْبِ بْنِ نُقَيْرٍ عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنِّي لأَعْرِفُ كَلِمَةً - وَقَالَ عُثْمَانُ آيَةً - لَوْ أَخَذَ النَّاسُ كُلُّهُمْ بِهَا لَكَفَتْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَّةُ آيَةٍ قَالَ ‏"‏ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men shunday bir soʻzni bilamanki, agar odamlarning barchasi unga amal qilsalar, ularga kifoya qilardi», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, u qaysi oyat?» deyishdi. U zot: {Kim Allohdan qoʻrqsa, U unga chiqish yoʻlini paydo qilur} (Taloq 2), dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен шундай бир сўзни биламанки, агар одамларнинг барчаси унга амал қилсалар, уларга кифоя қиларди», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, у қайси оят?» дейишди. У зот: {Ким Аллоҳдан қўрқса, У унга чиқиш йўлини пайдо қилур} (Талоқ 2), дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ الْجُمَحِيُّ، عَنْ أُمَيَّةَ بْنِ صَفْوَانَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي زُهَيْرٍ الثَّقَفِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِالنَّبَا أَوِ النَّبَاوَةِ - قَالَ وَالنَّبَاوَةُ مِنَ الطَّائِفِ - قَالَ ‏"‏ يُوشِكُ أَنْ تَعْرِفُوا أَهْلَ الْجَنَّةِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بِمَ ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِالثَّنَاءِ الْحَسَنِ وَالثَّنَاءِ السَّيِّئِ أَنْتُمْ شُهَدَاءُ اللَّهِ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zuhayr as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga Naba yoki Nabovada xutba qilib — Nabova Toifga yaqin joy edi — dedilar: «Yaqinda jannat ahlini doʻzax ahlidan ajratib bilib olasiz». Ular: «Bu qanday boʻladi, ey Allohning Rasuli?» deyishdi. U zot: «Yaxshi maqtov va yomon soʻz bilan. Sizlar bir-biringiz haqida Allohning guvohlarisiz», dedilar.Абу Зуҳайр ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга Наба ёки Набовада хутба қилиб — Набова Тоифга яқин жой эди — дедилар: «Яқинда жаннат аҳлини дўзах аҳлидан ажратиб билиб оласиз». Улар: «Бу қандай бўлади, эй Аллоҳнинг Расули?» дейишди. У зот: «Яхши мақтов ва ёмон сўз билан. Сизлар бир-бирингиз ҳақида Аллоҳнинг гувоҳларисиз», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ كُلْثُومٍ الْخُزَاعِيِّ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ لِي أَنْ أَعْلَمَ إِذَا أَحْسَنْتُ أَنِّي قَدْ أَحْسَنْتُ وَإِذَا أَسَأْتُ أَنِّي قَدْ أَسَأْتُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا قَالَ جِيرَانُكَ إِنَّكَ قَدْ أَحْسَنْتَ فَقَدْ أَحْسَنْتَ وَإِذَا قَالُوا إِنَّكَ قَدْ أَسَأْتَ فَقَدْ أَسَأْتَ ‏"‏ ‏.‏

Kulsum al-Xuzoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir kishi kelib: «Ey Allohning Rasuli, yaxshi ish qilganimda yaxshi qilganimni, yomon ish qilganimda yomon qilganimni qanday bilaman?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Qoʻshnilaring seni yaxshi ish qilding deb aytsa, demak yaxshi qilibsan. Agar seni yomon ish qilding deyishsa, demak yomon qilibsan», dedilar.Кулсум ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир киши келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, яхши иш қилганимда яхши қилганимни, ёмон иш қилганимда ёмон қилганимни қандай биламан?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Қўшниларинг сени яхши иш қилдинг деб айтса, демак яхши қилибсан. Агар сени ёмон иш қилдинг дейишса, демак ёмон қилибсан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ كَيْفَ لِي أَنْ أَعْلَمَ إِذَا أَحْسَنْتُ وَإِذَا أَسَأْتُ قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ إِذَا سَمِعْتَ جِيرَانَكَ يَقُولُونَ قَدْ أَحْسَنْتَ فَقَدْ أَحْسَنْتَ وَإِذَا سَمِعْتَهُمْ يَقُولُونَ ‏:‏ قَدْ أَسَأْتَ فَقَدْ أَسَأْتَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺga: «Yaxshi ish qilganimni va yomon ish qilganimni qanday bilaman?» dedi. Nabiy ﷺ: «Qoʻshnilaringning ‹yaxshi ish qilding› deyayotganini eshitsang, demak yaxshi qilibsan. Ularning ‹yomon ish qilding› deyayotganini eshitsang, demak yomon qilibsan», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺга: «Яхши иш қилганимни ва ёмон иш қилганимни қандай биламан?» деди. Набий ﷺ: «Қўшниларингнинг ‹яхши иш қилдинг› деяётганини эшитсанг, демак яхши қилибсан. Уларнинг ‹ёмон иш қилдинг› деяётганини эшитсанг, демак ёмон қилибсан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَزَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبُو هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ أَبِي ثُبَيْتٍ، عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ أَهْلُ الْجَنَّةِ مَنْ مَلأَ اللَّهُ أُذُنَيْهِ مِنْ ثَنَاءِ النَّاسِ خَيْرًا وَهُوَ يَسْمَعُ، وَأَهْلُ النَّارِ مَنْ مَلأَ أُذُنَيْهِ مِنْ ثَنَاءِ النَّاسِ شَرًّا وَهُوَ يَسْمَعُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat ahli — Alloh eshitib turgani holida odamlarning yaxshi maqtovi bilan quloqlarini toʻldirgan kishidir. Doʻzax ahli esa — eshitib turgani holida odamlarning yomon soʻzi bilan quloqlarini toʻldirgan kishidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат аҳли — Аллоҳ эшитиб тургани ҳолида одамларнинг яхши мақтови билан қулоқларини тўлдирган кишидир. Дўзах аҳли эса — эшитиб тургани ҳолида одамларнинг ёмон сўзи билан қулоқларини тўлдирган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ قُلْتُ لَهُ ‏:‏ الرَّجُلُ يَعْمَلُ الْعَمَلَ لِلَّهِ فَيُحِبُّهُ النَّاسُ عَلَيْهِ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ ذَلِكَ عَاجِلُ بُشْرَى الْمُؤْمِنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺga: «Bir kishi Alloh uchun amal qiladi, odamlar esa uni shu amali uchun sevib qolishadi (bunga nima deysiz)?» dedim. U zot: «Bu moʻmin uchun tezlashtirilgan xushxabardir», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺга: «Бир киши Аллоҳ учун амал қилади, одамлар эса уни шу амали учун севиб қолишади (бунга нима дейсиз)?» дедим. У зот: «Бу мўмин учун тезлаштирилган хушхабардир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سِنَانٍ أَبُو سِنَانٍ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَعْمَلُ الْعَمَلَ فَيُطَّلَعُ عَلَيْهِ فَيُعْجِبُنِي قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لَكَ أَجْرَانِ ‏:‏ أَجْرُ السِّرِّ وَأَجْرُ الْعَلاَنِيَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, men bir amal qilaman, u boshqalarga oshkor boʻlib qoladi va bu meni xursand qiladi», dedi. U zot ﷺ: «Senga ikki ajr bor: sirdagi ajr va oshkoradagi ajr», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, мен бир амал қиламан, у бошқаларга ошкор бўлиб қолади ва бу мени хурсанд қилади», деди. У зот ﷺ: «Сенга икки ажр бор: сирдаги ажр ва ошкорадаги ажр», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، قَالاَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، وَهُوَ يَخْطُبُ النَّاسَ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَلِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لِدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوِ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا، فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U odamlarga xutba qilar ekan: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Amallar faqat niyatlarga bogʻliqdir va har bir kishiga oʻzi niyat qilgan narsa boʻladi. Kimning hijrati Alloh va Uning Rasuli sari boʻlsa, uning hijrati Alloh va Uning Rasuli sari boʻladi. Kimning hijrati oʻzi erishadigan dunyo yoki uylanadigan ayol uchun boʻlsa, uning hijrati oʻzi hijrat qilgan narsa sari boʻladi›, deganlarini eshitdim», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У одамларга хутба қилар экан: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Амаллар фақат ниятларга боғлиқдир ва ҳар бир кишига ўзи ният қилган нарса бўлади. Кимнинг ҳижрати Аллоҳ ва Унинг Расули сари бўлса, унинг ҳижрати Аллоҳ ва Унинг Расули сари бўлади. Кимнинг ҳижрати ўзи эришадиган дунё ёки уйланадиган аёл учун бўлса, унинг ҳижрати ўзи ҳижрат қилган нарса сари бўлади›, деганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ الأَنْمَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ مَثَلُ هَذِهِ الأُمَّةِ كَمَثَلِ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ ‏:‏ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً وَعِلْمًا فَهُوَ يَعْمَلُ بِعِلْمِهِ فِي مَالِهِ يُنْفِقُهُ فِي حَقِّهِ وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ عِلْمًا وَلَمْ يُؤْتِهِ مَالاً فَهُوَ يَقُولُ ‏:‏ لَوْ كَانَ لِي مِثْلُ هَذَا عَمِلْتُ فِيهِ مِثْلَ الَّذِي يَعْمَلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ فَهُمَا فِي الأَجْرِ سَوَاءٌ وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً وَلَمْ يُؤْتِهِ عِلْمًا فَهُوَ يَخْبِطُ فِي مَالِهِ يُنْفِقُهُ فِي غَيْرِ حَقِّهِ وَرَجُلٌ لَمْ يُؤْتِهِ اللَّهُ عِلْمًا وَلاَ مَالاً فَهُوَ يَقُولُ ‏:‏ لَوْ كَانَ لِي مِثْلُ مَالِ هَذَا عَمِلْتُ فِيهِ مِثْلَ الَّذِي يَعْمَلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ فَهُمَا فِي الْوِزْرِ سَوَاءٌ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ مُفَضَّلٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنِ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Kabsha al-Anmoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ummatning misoli toʻrt kishining misoli kabidir: Alloh unga mol va ilm bergan kishi, u ilmiga koʻra moliyasida amal qilib, uni haqli oʻrniga sarflaydi; Alloh unga ilm bergan-u, ammo mol bermagan kishi, u: ‹Agar menda ham shu kabi mol boʻlganida, men ham buning qilganidek qilardim›, deydi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Bu ikkovi ajrda tengdirlar. Yana Alloh unga mol bergan-u, ammo ilm bermagan kishi, u molida telbalarcha adashib, uni nohaqli oʻrniga sarflaydi; va Alloh unga na ilm, na mol bergan kishi, u: ‹Agar menda ham shu kabi mol boʻlganida, men ham buning qilganidek qilardim›, deydi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Bu ikkovi gunohda tengdirlar», dedilar.Абу Кабша ал-Анморий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу умматнинг мисоли тўрт кишининг мисоли кабидир: Аллоҳ унга мол ва илм берган киши, у илмига кўра молиясида амал қилиб, уни ҳақли ўрнига сарфлайди; Аллоҳ унга илм берган-у, аммо мол бермаган киши, у: ‹Агар менда ҳам шу каби мол бўлганида, мен ҳам бунинг қилганидек қилардим›, дейди», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу иккови ажрда тенгдирлар. Яна Аллоҳ унга мол берган-у, аммо илм бермаган киши, у молида телбаларча адашиб, уни ноҳақли ўрнига сарфлайди; ва Аллоҳ унга на илм, на мол берган киши, у: ‹Агар менда ҳам шу каби мол бўлганида, мен ҳам бунинг қилганидек қилардим›, дейди», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу иккови гуноҳда тенгдирлар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّمَا يُبْعَثُ النَّاسُ عَلَى نِيَّاتِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar faqat oʻz niyatlariga koʻra tiriltiriladilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар фақат ўз ниятларига кўра тирилтириладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَنْبَأَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ، أَنْبَأَنَا شَرِيكٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ يُحْشَرُ النَّاسُ عَلَى نِيَّاتِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar oʻz niyatlariga koʻra toʻplanadilar», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар ўз ниятларига кўра тўпланадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، ‏:‏ بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي يَعْلَى، عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ أَنَّهُ خَطَّ خَطًّا مُرَبَّعًا وَخَطًّا وَسَطَ الْخَطِّ الْمُرَبَّعِ وَخُطُوطًا إِلَى جَانِبِ الْخَطِّ الَّذِي وَسَطَ الْخَطِّ الْمُرَبَّعِ وَخَطًّا خَارِجًا مِنَ الْخَطِّ الْمُرَبَّعِ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَتَدْرُونَ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ‏:‏ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ هَذَا الإِنْسَانُ الْخَطُّ الأَوْسَطُ وَهَذِهِ الْخُطُوطُ إِلَى جَنْبِهِ الأَعْرَاضُ تَنْهَشُهُ أَوْ تَنْهَسُهُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ فَإِنْ أَخْطَأَهُ هَذَا أَصَابَهُ هَذَا وَالْخَطُّ الْمُرَبَّعُ الأَجَلُ الْمُحِيطُ وَالْخَطُّ الْخَارِجُ الأَمَلُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ toʻrtburchak bir chiziq chizdilar, toʻrtburchak chiziqning oʻrtasidan bir chiziq va toʻrtburchak chiziqning oʻrtasidagi chiziqning yon tomonidan bir necha chiziqlar, hamda toʻrtburchak chiziqdan tashqariga chiquvchi bir chiziq chizib: «Bu nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladilar», dedilar. U zot ﷺ: «Bu odam — oʻrtadagi chiziqdir, uning yonidagi bu chiziqlar esa har tomondan uni chaqib-tishlaydigan ofatlardir. Agar bunisi unga tegmasa, bunisi tegadi. Toʻrtburchak chiziq esa uni oʻrab turgan ajaldir, tashqariga chiquvchi chiziq esa umiddir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тўртбурчак бир чизиқ чиздилар, тўртбурчак чизиқнинг ўртасидан бир чизиқ ва тўртбурчак чизиқнинг ўртасидаги чизиқнинг ён томонидан бир неча чизиқлар, ҳамда тўртбурчак чизиқдан ташқарига чиқувчи бир чизиқ чизиб: «Бу нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар», дедилар. У зот ﷺ: «Бу одам — ўртадаги чизиқдир, унинг ёнидаги бу чизиқлар эса ҳар томондан уни чақиб-тишлайдиган офатлардир. Агар буниси унга тегмаса, буниси тегади. Тўртбурчак чизиқ эса уни ўраб турган ажалдир, ташқарига чиқувчи чизиқ эса умиддир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ هَذَا ابْنُ آدَمَ وَهَذَا أَجَلُهُ عِنْدَ قَفَاهُ ‏"‏ ‏.‏ وَبَسَطَ يَدَهُ أَمَامَهُ ثُمَّ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ وَثَمَّ أَمَلُهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu — odam bolasi, bu esa uning yelkasi yonidagi ajali», dedilar-da, qoʻllarini oldilariga yozdilar, soʻng: «Uning umidi esa mana bu yerda», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — одам боласи, бу эса унинг елкаси ёнидаги ажали», дедилар-да, қўлларини олдиларига ёздилар, сўнг: «Унинг умиди эса мана бу ерда», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، ‏:‏ مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ قَلْبُ الشَّيْخِ شَابٌّ فِي اثْنَتَيْنِ ‏:‏ فِي حُبِّ الْحَيَاةِ وَكَثْرَةِ الْمَالِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qariyaning qalbi ikki narsada yosh boʻlib qolaveradi: hayotni sevishda va mol koʻpaytirishda», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қариянинг қалби икки нарсада ёш бўлиб қолаверади: ҳаётни севишда ва мол кўпайтиришда», дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ الضَّرِيرُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ يَهْرَمُ ابْنُ آدَمَ وَيَشِبُّ مِنْهُ اثْنَتَانِ ‏:‏ الْحِرْصُ عَلَى الْمَالِ وَالْحِرْصُ عَلَى الْعُمُرِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam bolasi qariydi, undagi ikki narsa esa yosharaveradi: molga hirs qoʻyish va umrga hirs qoʻyish», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам боласи қарийди, ундаги икки нарса эса ёшараверади: молга ҳирс қўйиш ва умрга ҳирс қўйиш», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ الْعُثْمَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لَوْ أَنَّ لاِبْنِ آدَمَ وَادِيَيْنِ مِنْ مَالٍ لأَحَبَّ أَنْ يَكُونَ مَعَهُمَا ثَالِثٌ وَلاَ يَمْلأُ نَفْسَهُ إِلاَّ التُّرَابُ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar odam bolasining ikkita moldan iborat vodiysi boʻlsa, u albatta ular bilan birga uchinchisi ham boʻlishini istaydi. Uning ichini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi. Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар одам боласининг иккита молдан иборат водийси бўлса, у албатта улар билан бирга учинчиси ҳам бўлишини истайди. Унинг ичини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди. Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَعْمَارُ أُمَّتِي مَا بَيْنَ السِّتِّينَ إِلَى السَّبْعِينَ وَأَقَلُّهُمْ مَنْ يَجُوزُ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimning umrlari oltmish bilan yetmish yosh orasidadir, ulardan buni oshib oʻtadiganlari esa ozdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимнинг умрлари олтмиш билан етмиш ёш орасидадир, улардан буни ошиб ўтадиганлари эса оздир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ ‏:‏ وَالَّذِي ذَهَبَ بِنَفْسِهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَا مَاتَ حَتَّى كَانَ أَكْثَرُ صَلاَتِهِ وَهُوَ جَالِسٌ وَكَانَ أَحَبَّ الأَعْمَالِ إِلَيْهِ، الْعَمَلُ الصَّالِحُ الَّذِي يَدُومُ عَلَيْهِ الْعَبْدُ وَإِنْ كَانَ يَسِيرًا ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «U zotning ﷺ jonini olgan Zot bilan qasamki, u zot namozlarining koʻpini oʻtirgan holda oʻqiydigan boʻlmagunlaricha vafot etmadilar. U zotga eng suyukli amal esa banda oz boʻlsa-da unga barqaror davom etadigan solih amal edi», dedi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «У зотнинг ﷺ жонини олган Зот билан қасамки, у зот намозларининг кўпини ўтирган ҳолда ўқийдиган бўлмагунларича вафот этмадилар. У зотга энг суюкли амал эса банда оз бўлса-да унга барқарор давом этадиган солиҳ амал эди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ ‏:‏ كَانَتْ عِنْدِي امْرَأَةٌ فَدَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ مَنْ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ‏:‏ فُلاَنَةُ ‏.‏ لاَ تَنَامُ - تَذْكُرُ مِنْ صَلاَحِهَا - فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ مَهْ عَلَيْكُمْ بِمَا تُطِيقُونَ فَوَاللَّهِ لاَ يَمَلُّ اللَّهُ حَتَّى تَمَلُّوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ ‏:‏ وَكَانَ أَحَبَّ الدِّينِ إِلَيْهِ الَّذِي يَدُومُ عَلَيْهِ صَاحِبُهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Mening huzurimda bir ayol bor edi. Nabiy ﷺ oldimga kirib: ‹Bu kim?› dedilar. Men: ‹Falonchi ayol, u uxlamaydi›, deb uning ibodatga berilganini eslatdim. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Toʻxta! Sizlar kuchingiz yetadigan amalni qilinglar. Allohga qasamki, sizlar zerikmaguningizcha Alloh savob berishdan toʻxtamaydi›, dedilar». U: «U zotga eng suyukli din uning egasi barqaror davom etadigani edi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Менинг ҳузуримда бир аёл бор эди. Набий ﷺ олдимга кириб: ‹Бу ким?› дедилар. Мен: ‹Фалончи аёл, у ухламайди›, деб унинг ибодатга берилганини эслатдим. Шунда Набий ﷺ: ‹Тўхта! Сизлар кучингиз етадиган амални қилинглар. Аллоҳга қасамки, сизлар зерикмагунингизча Аллоҳ савоб беришдан тўхтамайди›, дедилар». У: «У зотга энг суюкли дин унинг эгаси барқарор давом этадигани эди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ حَنْظَلَةَ الْكَاتِبِ التَّمِيمِيِّ الأُسَيِّدِيِّ، قَالَ ‏:‏ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذَكَرْنَا الْجَنَّةَ وَالنَّارَ حَتَّى كَأَنَّا رَأْىَ الْعَيْنِ فَقُمْتُ إِلَى أَهْلِي وَوَلَدِي فَضَحِكْتُ وَلَعِبْتُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ فَذَكَرْتُ الَّذِي كُنَّا فِيهِ فَخَرَجْتُ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ ‏:‏ نَافَقْتُ، نَافَقْتُ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ ‏:‏ إِنَّا لَنَفْعَلُهُ ‏.‏ فَذَهَبَ حَنْظَلَةُ فَذَكَرَهُ لِلنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ يَا حَنْظَلَةُ لَوْ كُنْتُمْ كَمَا تَكُونُونَ عِنْدِي لَصَافَحَتْكُمُ الْمَلاَئِكَةُ عَلَى فُرُشِكُمْ - أَوْ عَلَى طُرُقِكُمْ - يَا حَنْظَلَةُ سَاعَةٌ وَسَاعَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Hanzala al-Kotib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ huzurlarida jannat va doʻzax haqida shu qadar gaplashdikki, goʻyo ularni koʻz bilan koʻrayotgandek boʻldik. Soʻng ahlim va bolalarim oldiga borib, kulib, oʻynab yubordim. Soʻng biz boʻlgan holatimizni eslab, chiqib ketdim-da, Abu Bakr bilan uchrashib qoldim va: ‹Munofiq boʻlib qoldim, munofiq boʻlib qoldim›, dedim. Abu Bakr: ‹Biz ham shunday qilamiz-ku›, dedi». Shunda Hanzala borib buni Nabiyga ﷺ eslatdi. U zot ﷺ: «Ey Hanzala, agar sizlar mening huzurimda boʻlganingizdek doim shunday boʻlib turganingizda, farishtalar sizlarni toʻshaklaringizda — yoki yoʻllaringizda — silar edilar. Ey Hanzala, bir soat u, bir soat bu», dedilar.Ҳанзала ал-Котиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида жаннат ва дўзах ҳақида шу қадар гаплашдикки, гўё уларни кўз билан кўраётгандек бўлдик. Сўнг аҳлим ва болаларим олдига бориб, кулиб, ўйнаб юбордим. Сўнг биз бўлган ҳолатимизни эслаб, чиқиб кетдим-да, Абу Бакр билан учрашиб қолдим ва: ‹Мунофиқ бўлиб қолдим, мунофиқ бўлиб қолдим›, дедим. Абу Бакр: ‹Биз ҳам шундай қиламиз-ку›, деди». Шунда Ҳанзала бориб буни Набийга ﷺ эслатди. У зот ﷺ: «Эй Ҳанзала, агар сизлар менинг ҳузуримда бўлганингиздек доим шундай бўлиб турганингизда, фаришталар сизларни тўшакларингизда — ёки йўлларингизда — силар эдилар. Эй Ҳанзала, бир соат у, бир соат бу», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ، سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ اكْلَفُوا مِنَ الْعَمَلِ مَا تُطِيقُونَ فَإِنَّ خَيْرَ الْعَمَلِ أَدْوَمُهُ وَإِنْ قَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amallardan qoʻlingizdan keladiganini oʻz zimmangizga oling, chunki amalning eng yaxshisi — oz boʻlsa ham, doimiy qilinganidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амаллардан қўлингиздан келадиганини ўз зиммангизга олинг, чунки амалнинг энг яхшиси — оз бўлса ҳам, доимий қилинганидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَشْعَرِيُّ، عَنْ عِيسَى بْنِ جَارِيَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ ‏:‏ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى رَجُلٍ يُصَلِّي عَلَى صَخْرَةٍ فَأَتَى نَاحِيَةَ مَكَّةَ فَمَكَثَ مَلِيًّا ثُمَّ انْصَرَفَ فَوَجَدَ الرَّجُلَ يُصَلِّي عَلَى حَالِهِ فَقَامَ فَجَمَعَ يَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عَلَيْكُمْ بِالْقَصْدِ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏:‏ ‏"‏ فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَمَلُّ حَتَّى تَمَلُّوا ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir tosh ustida namoz oʻqiyotgan kishining yonidan oʻtdilar, soʻng Makka tarafiga borib, bir muddat turdilar. Keyin qaytib kelib, u kishini oldingi holicha namoz oʻqiyotganini koʻrdilar. Shunda u zot turib, ikki qoʻllarini birlashtirdilar-da: «Ey odamlar! Meʼyorni tuting», deb uch marta aytdilar. «Chunki Alloh sizlar toliqmaguningizcha toliqmaydi (savob berishdan charchamaydi)», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир тош устида намоз ўқиётган кишининг ёнидан ўтдилар, сўнг Макка тарафига бориб, бир муддат турдилар. Кейин қайтиб келиб, у кишини олдинги ҳолича намоз ўқиётганини кўрдилар. Шунда у зот туриб, икки қўлларини бирлаштирдилар-да: «Эй одамлар! Меъёрни тутинг», деб уч марта айтдилар. «Чунки Аллоҳ сизлар толиқмагунингизча толиқмайди (савоб беришдан чарчамайди)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَأَبِي، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قُلْنَا ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا كُنَّا نَفْعَلُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ مَنْ أَحْسَنَ فِي الإِسْلاَمِ لَمْ يُؤَاخَذْ بِمَا كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَمَنْ أَسَاءَ أُخِذَ بِالأَوَّلِ وَالآخِرِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz: «Ey Rasululloh! Johiliyat davrida qilgan ishlarimiz uchun javobgar boʻlamizmi?» deb soʻradik. Rasululloh ﷺ: «Kim Islomda yaxshi (amal) qilsa, johiliyatda qilgani uchun javobgar boʻlmaydi. Kim yomonlik qilsa, avvalgisi ham, keyingisi ham uchun javobgar boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз: «Эй Расулуллоҳ! Жоҳилият даврида қилган ишларимиз учун жавобгар бўламизми?» деб сўрадик. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Исломда яхши (амал) қилса, жоҳилиятда қилгани учун жавобгар бўлмайди. Ким ёмонлик қилса, аввалгиси ҳам, кейингиси ҳам учун жавобгар бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ بَانَكَ، قَالَ سَمِعْتُ عَامِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، يَقُولُ ‏:‏ حَدَّثَنِي عَوْفُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ إِيَّاكِ وَمُحَقَّرَاتِ الأَعْمَالِ فَإِنَّ لَهَا مِنَ اللَّهِ طَالِبًا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Oisha! Kichik (deb sanaladigan) amallardan ehtiyot boʻl, chunki ularni Alloh tomonidan soʻrovchi bordir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Оиша! Кичик (деб саналадиган) амаллардан эҳтиёт бўл, чунки уларни Аллоҳ томонидан сўровчи бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَالْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا أَذْنَبَ كَانَتْ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ فِي قَلْبِهِ فَإِنْ تَابَ وَنَزَعَ وَاسْتَغْفَرَ صُقِلَ قَلْبُهُ فَإِنْ زَادَ زَادَتْ فَذَلِكَ الرَّانُ الَّذِي ذَكَرَهُ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ ‏{كَلاَّ بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ}‏ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, moʻmin bir gunoh qilsa, qalbida qora bir dogʻ paydo boʻladi. Agar u tavba qilib, (gunohdan) voz kechsa va istigʻfor aytsa, qalbi yaltiratiladi (poklanadi). Agar (gunohni) koʻpaytirsa, (qora dogʻ ham) koʻpayadi. Ana shu — Alloh Oʻz Kitobida zikr etgan ‹ron›dir: {Yoʻq! Balki ular qilib yurgan (yomon) amallar qalblarini qoplab olgandir} (Mutaffifiyn 14)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мўмин бир гуноҳ қилса, қалбида қора бир доғ пайдо бўлади. Агар у тавба қилиб, (гуноҳдан) воз кечса ва истиғфор айтса, қалби ялтиратилади (покланади). Агар (гуноҳни) кўпайтирса, (қора доғ ҳам) кўпаяди. Ана шу — Аллоҳ Ўз Китобида зикр этган ‹рон›дир: {Йўқ! Балки улар қилиб юрган (ёмон) амаллар қалбларини қоплаб олгандир} (Мутаффифийн 14)», дедилар.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ بْنِ حُدَيْجٍ الْمَعَافِرِيُّ، عَنْ أَرْطَاةَ بْنِ الْمُنْذِرِ، عَنْ أَبِي عَامِرٍ الأَلْهَانِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لأَعْلَمَنَّ أَقْوَامًا مِنْ أُمَّتِي يَأْتُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِحَسَنَاتٍ أَمْثَالِ جِبَالِ تِهَامَةَ بِيضًا فَيَجْعَلُهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَبَاءً مَنْثُورًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثَوْبَانُ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ صِفْهُمْ لَنَا جَلِّهِمْ لَنَا أَنْ لاَ نَكُونَ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لاَ نَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُمْ إِخْوَانُكُمْ وَمِنْ جِلْدَتِكُمْ وَيَأْخُذُونَ مِنَ اللَّيْلِ كَمَا تَأْخُذُونَ وَلَكِنَّهُمْ أَقْوَامٌ إِذَا خَلَوْا بِمَحَارِمِ اللَّهِ انْتَهَكُوهَا ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Men ummatimdan shunday qavmlarni albatta bilamanki, ular Qiyomat kunida Tihoma togʻlaridek oppoq yaxshiliklar bilan keladilar, lekin Alloh azza va jalla ularni sochilib ketgan changga aylantiradi», dedilar. Savbon: «Ey Rasululloh! Ularni bizga taʼriflab bering, bizga ochib bering, toki biz bilmagan holimizda ulardan boʻlib qolmaylik», dedi. U zot: «Ogoh boʻlingki, ular sizlarning birodarlaringiz va sizlarning naslingizdan boʻladilar, sizlar kabi kechasi (namoz) qiladilar, lekin ular Allohning harom qilgan ishlariga yolgʻiz qolganlarida ularni buzadigan (harom qiladigan) qavmdirlar», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мен умматимдан шундай қавмларни албатта биламанки, улар Қиёмат кунида Тиҳома тоғларидек оппоқ яхшиликлар билан келадилар, лекин Аллоҳ азза ва жалла уларни сочилиб кетган чангга айлантиради», дедилар. Савбон: «Эй Расулуллоҳ! Уларни бизга таърифлаб беринг, бизга очиб беринг, токи биз билмаган ҳолимизда улардан бўлиб қолмайлик», деди. У зот: «Огоҳ бўлингки, улар сизларнинг биродарларингиз ва сизларнинг наслингиздан бўладилар, сизлар каби кечаси (намоз) қиладилар, лекин улар Аллоҳнинг ҳаром қилган ишларига ёлғиз қолганларида уларни бузадиган (ҳаром қиладиган) қавмдирлар», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ أَبِيهِ، وَعَمِّهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ ‏:‏ سُئِلَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ مَا أَكْثَرُ مَا يُدْخِلُ الْجَنَّةَ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ التَّقْوَى وَحُسْنُ الْخُلُقِ ‏"‏ ‏.‏ وَسُئِلَ ‏:‏ مَا أَكْثَرُ مَا يُدْخِلُ النَّارَ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ الأَجْوَفَانِ ‏:‏ الْفَمُ وَالْفَرْجُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan: «Odamlarni jannatga eng koʻp kirituvchi nima?» deb soʻralganda, u zot: «Taqvo va yaxshi xulq», dedilar. Yana: «Odamlarni doʻzaxga eng koʻp kirituvchi nima?» deb soʻralganda, u zot: «Ikki boʻshliq: ogʻiz va avrat», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан: «Одамларни жаннатга энг кўп киритувчи нима?» деб сўралганда, у зот: «Тақво ва яхши хулқ», дедилар. Яна: «Одамларни дўзахга энг кўп киритувчи нима?» деб сўралганда, у зот: «Икки бўшлиқ: оғиз ва аврат», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَفْرَحُ بِتَوْبَةِ أَحَدِكُمْ مِنْهُ بِضَالَّتِهِ إِذَا وَجَدَهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh azza va jalla biringizning tavbasidan, yoʻqotgan (ulovini) topib olgan kishidan koʻra koʻproq xursand boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла бирингизнинг тавбасидан, йўқотган (уловини) топиб олган кишидан кўра кўпроқ хурсанд бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الأَصَمِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لَوْ أَخْطَأْتُمْ حَتَّى تَبْلُغَ خَطَايَاكُمُ السَّمَاءَ ثُمَّ تُبْتُمْ لَتَابَ عَلَيْكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar sizlar gunohlaringiz osmonga yetadigan darajada xato qilsangiz-u, soʻng tavba qilsangiz, Alloh tavbangizni qabul qiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар сизлар гуноҳларингиз осмонга етадиган даражада хато қилсангиз-у, сўнг тавба қилсангиз, Аллоҳ тавбангизни қабул қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ مَرْزُوقٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ لَلَّهُ أَفْرَحُ بِتَوْبَةِ عَبْدِهِ مِنْ رَجُلٍ أَضَلَّ رَاحِلَتَهُ بِفَلاَةٍ مِنَ الأَرْضِ فَالْتَمَسَهَا حَتَّى إِذَا أَعْيَى تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَبَيْنَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ سَمِعَ وَجْبَةَ الرَّاحِلَةِ حَيْثُ فَقَدَهَا فَكَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ فَإِذَا هُوَ بِرَاحِلَتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh Oʻz bandasining tavbasidan, choʻlu biyobonda ulovini yoʻqotib qoʻygan, uni qidirib toliqqach, ustiga kiyimini yopib (uyquga ketgan), shu holatda turganida uni yoʻqotgan joyida ulovining oyoq tovushini eshitib qolgan, yuzidan kiyimini olganida ulovi qarshisida turganini koʻrgan kishidan koʻra koʻproq xursand boʻladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Ўз бандасининг тавбасидан, чўлу биёбонда уловини йўқотиб қўйган, уни қидириб толиққач, устига кийимини ёпиб (уйқуга кетган), шу ҳолатда турганида уни йўқотган жойида уловининг оёқ товушини эшитиб қолган, юзидан кийимини олганида улови қаршисида турганини кўрган кишидан кўра кўпроқ хурсанд бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ، حَدَّثَنَا وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ التَّائِبُ مِنَ الذَّنْبِ كَمَنْ لاَ ذَنْبَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gunohdan tavba qilgan kishi, xuddi gunoh qilmagan kishi kabidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Гуноҳдан тавба қилган киши, худди гуноҳ қилмаган киши кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ كُلُّ بَنِي آدَمَ خَطَّاءٌ وَخَيْرُ الْخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam bolasining hammasi xatokordir, xatokorlarning eng yaxshisi esa tavba qiluvchilardir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам боласининг ҳаммаси хатокордир, хатокорларнинг энг яхшиси эса тавба қилувчилардир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ، عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنِ ابْنِ مَعْقِلٍ، قَالَ ‏:‏ دَخَلْتُ مَعَ أَبِي عَلَى عَبْدِ اللَّهِ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ النَّدَمُ تَوْبَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ أَبِي ‏:‏ أَنْتَ سَمِعْتَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏:‏ ‏"‏ النَّدَمُ تَوْبَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ نَعَمْ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Nadomat (pushaymonlik) — bu tavbadir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Надомат (пушаймонлик) — бу тавбадир», дедилар.

حَدَّثَنَا رَاشِدُ بْنُ سَعِيدٍ الرَّمْلِيُّ، أَنْبَأَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ ابْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَيَقْبَلُ تَوْبَةَ الْعَبْدِ مَا لَمْ يُغَرْغِرْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh azza va jalla bandaning tavbasini, u jon taslim qila boshlamagunicha (joni halqumiga kelmagunicha) qabul qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла банданинг тавбасини, у жон таслим қила бошламагунича (жони ҳалқумига келмагунича) қабул қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبٍ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، سَمِعْتُ أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، ‏:‏ أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذَكَرَ أَنَّهُ أَصَابَ مِنِ امْرَأَةٍ قُبْلَةً فَجَعَلَ يَسْأَلُ عَنْ كَفَّارَتِهَا فَلَمْ يَقُلْ لَهُ شَيْئًا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {وَأَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ}‏ فَقَالَ الرَّجُلُ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِي هَذِهِ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ هِيَ لِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ huzuriga keldi va bir ayolni oʻpib qoʻyganini aytdi. Soʻng u buning kafforati haqida soʻray boshladi, ammo u zot unga hech narsa demadilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Kunduzning ikki tarafida va kechaning bir qismida namozni toʻkis ado et. Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazur. Bu — eslovchilar uchun eslatmadir} degan oyatni nozil qildi. Haligi kishi: «Ey Allohning Rasuli, bu faqat menga xosmi?» dedi. U zot: «Bu ummatimdan kim shunga amal qilsa, oʻshanga tegishlidir», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурига келди ва бир аёлни ўпиб қўйганини айтди. Сўнг у бунинг каффорати ҳақида сўрай бошлади, аммо у зот унга ҳеч нарса демадилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Кундузнинг икки тарафида ва кечанинг бир қисмида намозни тўкис адо эт. Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказур. Бу — эсловчилар учун эслатмадир} деган оятни нозил қилди. Ҳалиги киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу фақат менга хосми?» деди. У зот: «Бу умматимдан ким шунга амал қилса, ўшанга тегишлидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ ‏:‏ أَلاَ أُحَدِّثُكَ بِحَدِيثَيْنِ عَجِيبَيْنِ ‏:‏ أَخْبَرَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَسْرَفَ رَجُلٌ عَلَى نَفْسِهِ فَلَمَّا حَضَرَهُ الْمَوْتُ أَوْصَى بَنِيهِ فَقَالَ ‏:‏ إِذَا أَنَا مِتُّ فَأَحْرِقُونِي ثُمَّ اسْحَقُونِي ثُمَّ ذَرُّونِي فِي الرِّيحِ فِي الْبَحْرِ فَوَاللَّهِ لَئِنْ قَدَرَ عَلَىَّ رَبِّي لَيُعَذِّبُنِي عَذَابًا مَا عَذَّبَهُ أَحَدًا ‏.‏ قَالَ ‏:‏ فَفَعَلُوا بِهِ ذَلِكَ فَقَالَ لِلأَرْضِ ‏:‏ أَدِّي مَا أَخَذْتِ ‏.‏ فَإِذَا هُوَ قَائِمٌ فَقَالَ لَهُ ‏:‏ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ قَالَ ‏:‏ خَشْيَتُكَ - أَوْ مَخَافَتُكَ - يَا رَبِّ ‏.‏ فَغَفَرَ لَهُ لِذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bir kishi oʻz nafsiga isrof qildi (koʻp gunoh qildi). Unga oʻlim yaqinlashganda, oʻgʻillariga vasiyat qilib: ‹Men oʻlsam, meni yoqib yuboringlar, soʻng maydalab kukun qilinglar, soʻng meni shamolga, dengizga sochib yuboringlar. Vallohi, agar Robbim menga qodir boʻlsa, meni hech kimni azoblamagan azob bilan azoblaydi›, dedi. U (Abu Hurayra): ‹Ular unga shunday qildilar. Soʻng Alloh yerga: ‹Olganingni qaytar!› dedi. Shunda u tik turib qoldi. Alloh unga: ‹Seni bunday qilishga nima majbur qildi?› dedi. U: ‹Sendan qoʻrqqanim, ey Robbim›, dedi. Shunda Alloh shu sabab uni magʻfirat qildi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бир киши ўз нафсига исроф қилди (кўп гуноҳ қилди). Унга ўлим яқинлашганда, ўғилларига васият қилиб: ‹Мен ўлсам, мени ёқиб юборинглар, сўнг майдалаб кукун қилинглар, сўнг мени шамолга, денгизга сочиб юборинглар. Валлоҳи, агар Роббим менга қодир бўлса, мени ҳеч кимни азобламаган азоб билан азоблайди›, деди. У (Абу Ҳурайра): ‹Улар унга шундай қилдилар. Сўнг Аллоҳ ерга: ‹Олганингни қайтар!› деди. Шунда у тик туриб қолди. Аллоҳ унга: ‹Сени бундай қилишга нима мажбур қилди?› деди. У: ‹Сендан қўрққаним, эй Роббим›, деди. Шунда Аллоҳ шу сабаб уни мағфират қилди», дедилар.

قَالَ الزُّهْرِيُّ وَحَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ دَخَلَتِ امْرَأَةٌ النَّارَ فِي هِرَّةٍ رَبَطَتْهَا فَلاَ هِيَ أَطْعَمَتْهَا وَلاَ هِيَ أَرْسَلَتْهَا تَأْكُلُ مِنْ خَشَاشِ الأَرْضِ حَتَّى مَاتَتْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ ‏:‏ لِئَلاَّ يَتَّكِلَ رَجُلٌ وَلاَ يَيْأَسَ رَجُلٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bir ayol boglab qoʻygan mushugi sababli doʻzaxga kirdi. U mushukni na ovqatlantirdi, na uni qoʻyib yubordiki, u yer hasharotlaridan tergani yesin — nihoyat mushuk oʻlib ketdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бир аёл боглаб қўйган мушуги сабабли дўзахга кирди. У мушукни на овқатлантирди, на уни қўйиб юбордики, у ер ҳашаротларидан тергани есин — ниҳоят мушук ўлиб кетди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُوسَى بْنِ الْمُسَيَّبِ الثَّقَفِيِّ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَقُولُ يَا عِبَادِي كُلُّكُمْ مُذْنِبٌ إِلاَّ مَنْ عَافَيْتُ فَسَلُونِي الْمَغْفِرَةَ فَأَغْفِرَ لَكُمْ وَمَنْ عَلِمَ مِنْكُمْ أَنِّي ذُو قُدْرَةٍ عَلَى الْمَغْفِرَةِ فَاسْتَغْفَرَنِي بِقُدْرَتِي غَفَرْتُ لَهُ، وَكُلُّكُمْ ضَالٌّ إِلاَّ مَنْ هَدَيْتُ فَسَلُونِي الْهُدَى أَهْدِكُمْ، وَكُلُّكُمْ فَقِيرٌ إِلاَّ مَنْ أَغْنَيْتُ فَسَلُونِي أَرْزُقْكُمْ، وَلَوْ أَنَّ حَيَّكُمْ وَمَيِّتَكُمْ وَأَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَرَطْبَكُمْ وَيَابِسَكُمُ اجْتَمَعُوا فَكَانُوا عَلَى قَلْبِ أَتْقَى عَبْدٍ مِنْ عِبَادِي - لَمْ يَزِدْ فِي مُلْكِي جَنَاحُ بَعُوضَةٍ، وَلَوِ اجْتَمَعُوا فَكَانُوا عَلَى قَلْبِ أَشْقَى عَبْدٍ مِنْ عِبَادِي لَمْ يَنْقُصْ مِنْ مُلْكِي جَنَاحُ بَعُوضَةٍ وَلَوْ أَنَّ حَيَّكُمْ وَمَيِّتَكُمْ، وَأَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَرَطْبَكُمْ وَيَابِسَكُمُ اجْتَمَعُوا، فَسَأَلَ كُلُّ سَائِلٍ مِنْهُمْ مَا بَلَغَتْ أُمْنِيَّتُهُ - مَا نَقَصَ مِنْ مُلْكِي إِلاَّ كَمَا لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ مَرَّ بِشَفَةِ الْبَحْرِ فَغَمَسَ فِيهَا إِبْرَةً ثُمَّ نَزَعَهَا، ذَلِكَ بِأَنِّي جَوَادٌ مَاجِدٌ عَطَائِي كَلاَمٌ إِذَا أَرَدْتُّ شَيْئًا فَإِنَّمَا أَقُولُ لَهُ ‏:‏ كُنْ فَيَكُونُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, Alloh tabaraka va taolo aytadi: ‹Ey bandalarim, Men saqlaganlarimdan boshqa hammangiz gunohkorsizlar. Bas, Mendan magʻfirat soʻranglar, Men sizlarni magʻfirat qilaman. Sizlardan kim Meni magʻfiratga qodir ekanimni bilib, qudratim bilan Mendan magʻfirat soʻrasa, Men uni magʻfirat qilaman. Men hidoyat qilganlarimdan boshqa hammangiz adashgansizlar. Bas, Mendan hidoyat soʻranglar, Men sizlarni hidoyat qilaman. Men boy qilganlarimdan boshqa hammangiz faqirsizlar. Bas, Mendan soʻranglar, Men sizlarga rizq beraman. Agar tirigingiz-u oʻligingiz, avvalingiz-u oxiringiz, hoʻlingiz-u qurugʻingiz jamlanib, bandalarim ichidagi eng taqvodor bandaning qalbi kabi boʻlsangiz, bu Mening mulkimga chivin qanotichalik ham qoʻshmaydi. Agar jamlanib, bandalarim ichidagi eng badbaxt bandaning qalbi kabi boʻlsangiz, bu Mening mulkimdan chivin qanotichalik ham kamaytirmaydi. Agar tirigingiz-u oʻligingiz, avvalingiz-u oxiringiz, hoʻlingiz-u qurugʻingiz jamlanib, har biri orzusiga yetadigan narsani soʻrasa, bu Mening mulkimdan — biringiz dengiz labidan oʻtib, unga bir igna botirib, soʻng uni tortib olganchalik ham kamaytirmaydi. Bu shundayki, Men Saxovatli, Ulugʻvorman. Ato qilishim faqat bir soʻzdir: bir narsani iroda qilsam, unga: ‹Boʻl!› deyman, u boʻladi›», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, Аллоҳ табарака ва таоло айтади: ‹Эй бандаларим, Мен сақлаганларимдан бошқа ҳаммангиз гуноҳкорсизлар. Бас, Мендан мағфират сўранглар, Мен сизларни мағфират қиламан. Сизлардан ким Мени мағфиратга қодир эканимни билиб, қудратим билан Мендан мағфират сўраса, Мен уни мағфират қиламан. Мен ҳидоят қилганларимдан бошқа ҳаммангиз адашгансизлар. Бас, Мендан ҳидоят сўранглар, Мен сизларни ҳидоят қиламан. Мен бой қилганларимдан бошқа ҳаммангиз фақирсизлар. Бас, Мендан сўранглар, Мен сизларга ризқ бераман. Агар тиригингиз-у ўлигингиз, аввалингиз-у охирингиз, ҳўлингиз-у қуруғингиз жамланиб, бандаларим ичидаги энг тақводор банданинг қалби каби бўлсангиз, бу Менинг мулкимга чивин қанотичалик ҳам қўшмайди. Агар жамланиб, бандаларим ичидаги энг бадбахт банданинг қалби каби бўлсангиз, бу Менинг мулкимдан чивин қанотичалик ҳам камайтирмайди. Агар тиригингиз-у ўлигингиз, аввалингиз-у охирингиз, ҳўлингиз-у қуруғингиз жамланиб, ҳар бири орзусига етадиган нарсани сўраса, бу Менинг мулкимдан — бирингиз денгиз лабидан ўтиб, унга бир игна ботириб, сўнг уни тортиб олганчалик ҳам камайтирмайди. Бу шундайки, Мен Саховатли, Улуғворман. Ато қилишим фақат бир сўздир: бир нарсани ирода қилсам, унга: ‹Бўл!› дейман, у бўлади›», дедилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ أَكْثِرُوا ذِكْرَ هَاذِمِ اللَّذَّاتِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْمَوْتَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Lazzatlarni buzguvchini koʻp eslanglar», yaʼni oʻlimni.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Лаззатларни бузгувчини кўп эсланглар», яъни ўлимни.

حَدَّثَنَا الزُّبَيْرُ بْنُ بَكَّارٍ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ فَرْوَةَ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ ‏:‏ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَجَاءَهُ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ثُمَّ قَالَ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْمُؤْمِنِينَ أَفْضَلُ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَىُّ الْمُؤْمِنِينَ أَكْيَسُ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ أَكْثَرُهُمْ لِلْمَوْتِ ذِكْرًا وَأَحْسَنُهُمْ لِمَا بَعْدَهُ اسْتِعْدَادًا أُولَئِكَ الأَكْيَاسُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga edim. Shunda ansorlardan bir kishi kelib, Paygʻambar ﷺga salom berdi, soʻng: «Ey Allohning Rasuli, muminlarning qaysi biri afzalroq?» dedi. U zot: «Xulqi eng goʻzali», dedilar. U: «Muminlarning qaysi biri eng aqllisi?» dedi. U zot: «Oʻlimni eng koʻp eslaydigani va undan keyingi narsaga eng yaxshi tayyorgarlik koʻradigani. Ana oʻshalar eng aqllilardir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдим. Шунда ансорлардан бир киши келиб, Пайғамбар ﷺга салом берди, сўнг: «Эй Аллоҳнинг Расули, муминларнинг қайси бири афзалроқ?» деди. У зот: «Хулқи энг гўзали», дедилар. У: «Муминларнинг қайси бири энг ақллиси?» деди. У зот: «Ўлимни энг кўп эслайдигани ва ундан кейинги нарсага энг яхши тайёргарлик кўрадигани. Ана ўшалар энг ақллилардир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي يَعْلَى، شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ الْكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَعَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ وَالْعَاجِزُ مَنْ أَتْبَعَ نَفْسَهُ هَوَاهَا ثُمَّ تَمَنَّى عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Aqlli kishi oʻz nafsini hisobga tortadigan va oʻlimdan keyingi narsa uchun amal qiladigan kishidir. Ojiz kishi esa nafsini havoyi istaklariga ergashtirib qoʻyib, soʻng Allohdan (magʻfirat) tamanno qiladigan kishidir», dedilar.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ақлли киши ўз нафсини ҳисобга тортадиган ва ўлимдан кейинги нарса учун амал қиладиган кишидир. Ожиз киши эса нафсини ҳавойи истакларига эргаштириб қўйиб, сўнг Аллоҳдан (мағфират) таманно қиладиган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَكَمِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، ‏:‏ أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ دَخَلَ عَلَى شَابٍّ وَهُوَ فِي الْمَوْتِ فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ كَيْفَ تَجِدُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏:‏ أَرْجُو اللَّهَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَخَافُ ذُنُوبِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ لاَ يَجْتَمِعَانِ فِي قَلْبِ عَبْدٍ فِي مِثْلِ هَذَا الْمَوْطِنِ إِلاَّ أَعْطَاهُ اللَّهُ مَا يَرْجُو وَآمَنَهُ مِمَّا يَخَافُ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oʻlim toʻshagida yotgan bir yigitning huzuriga kirib: «Oʻzingni qanday his qilyapsan?» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, Allohdan umid qilaman va gunohlarimdan qoʻrqaman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bunday holatda banda qalbida bu ikkisi (umid va qoʻrquv) jamlansa, Alloh unga umid qilgan narsasini beradi va qoʻrqqan narsasidan omon qiladi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ўлим тўшагида ётган бир йигитнинг ҳузурига кириб: «Ўзингни қандай ҳис қиляпсан?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳдан умид қиламан ва гуноҳларимдан қўрқаман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бундай ҳолатда банда қалбида бу иккиси (умид ва қўрқув) жамланса, Аллоҳ унга умид қилган нарсасини беради ва қўрққан нарсасидан омон қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ الْمَيِّتُ تَحْضُرُهُ الْمَلاَئِكَةُ فَإِذَا كَانَ الرَّجُلُ صَالِحًا قَالُوا ‏:‏ اخْرُجِي أَيَّتُهَا النَّفْسُ الطَّيِّبَةُ كَانَتْ فِي الْجَسَدِ الطَّيِّبِ اخْرُجِي حَمِيدَةً وَأَبْشِرِي بِرَوْحٍ وَرَيْحَانٍ وَرَبٍّ غَيْرِ غَضْبَانَ فَلاَ يَزَالُ يُقَالُ لَهَا ذَلِكَ حَتَّى تَخْرُجَ ثُمَّ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَيُفْتَحُ لَهَا فَيُقَالُ ‏:‏ مَنْ هَذَا فَيَقُولُونَ ‏:‏ فُلاَنٌ ‏.‏ فَيُقَالُ ‏:‏ مَرْحَبًا بِالنَّفْسِ الطَّيِّبَةِ، كَانَتْ فِي الْجَسَدِ الطَّيِّبِ ادْخُلِي حَمِيدَةً، وَأَبْشِرِي بِرَوْحٍ وَرَيْحَانٍ وَرَبٍّ غَيْرِ غَضْبَانَ ‏.‏ فَلاَ يَزَالُ يُقَالُ لَهَا ذَلِكَ حَتَّى يُنْتَهَى بِهَا إِلَى السَّمَاءِ الَّتِي فِيهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَإِذَا كَانَ الرَّجُلُ السُّوءُ قَالَ اخْرُجِي أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْخَبِيثَةُ كَانَتْ فِي الْجَسَدِ الْخَبِيثِ اخْرُجِي ذَمِيمَةً وَأَبْشِرِي بِحَمِيمٍ وَغَسَّاقٍ ‏.‏ وَآخَرَ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ ‏.‏ فَلاَ يَزَالُ يُقَالُ لَهَا ذَلِكَ حَتَّى تَخْرُجَ ثُمَّ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَلاَ يُفْتَحُ لَهَا فَيُقَالُ ‏:‏ مَنْ هَذَا فَيُقَالُ ‏:‏ فُلاَنٌ ‏.‏ فَيُقَالُ ‏:‏ لاَ مَرْحَبًا بِالنَّفْسِ الْخَبِيثَةِ كَانَتْ فِي الْجَسَدِ الْخَبِيثِ ارْجِعِي ذَمِيمَةً فَإِنَّهَا لاَ تُفْتَحُ لَكِ أَبْوَابُ السَّمَاءِ فَيُرْسَلُ بِهَا مِنَ السَّمَاءِ ثُمَّ تَصِيرُ إِلَى الْقَبْرِ ‏"‏ ‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Oʻlayotgan kishi oldiga farishtalar keladi. Agar u kishi solih boʻlsa, ular: ‹Ey pok badanda boʻlgan pok jon, chiq! Maqtaluvchi holda chiq va rohat, xushbuy hidamda hamda gʻazablanmagan Robbning xushxabari bilan quvon!› deydilar. Toki u chiqquncha unga shunday deyilaveradi. Soʻng u osmonga koʻtariladi. Unga (osmon eshigi) ochiladi va: ‹Bu kim?› deyiladi. Ular: ‹Falonchi›, deydilar. Shunda: ‹Pok badanda boʻlgan pok jonga marhabo! Maqtaluvchi holda kir va rohat, xushbuy hidamda hamda gʻazablanmagan Robbning xushxabari bilan quvon!› deyiladi. Toki u Alloh azza va jalla boʻlgan osmonga yetkuncha unga shunday deyilaveradi. Agar u kishi yomon boʻlsa, (farishta): ‹Ey nopok badanda boʻlgan nopok jon, chiq! Yomonlanuvchi holda chiq va qaynoq suv, yiring hamda shu turdan boshqa juft-juft narsalarning xabari bilan bosh!› deydi. Toki u chiqquncha unga shunday deyilaveradi. Soʻng u osmonga koʻtariladi, ammo unga (osmon eshigi) ochilmaydi va: ‹Bu kim?› deyiladi. ‹Falonchi›, deyiladi. Shunda: ‹Nopok badanda boʻlgan nopok jonga marhabo yoʻq! Yomonlanuvchi holda qayt, chunki senga osmon eshiklari ochilmaydi!› deyiladi. Soʻng u osmondan (yerga) tashlanadi, keyin qabrga qaytadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Ўлаётган киши олдига фаришталар келади. Агар у киши солиҳ бўлса, улар: ‹Эй пок баданда бўлган пок жон, чиқ! Мақталувчи ҳолда чиқ ва роҳат, хушбуй ҳидамда ҳамда ғазабланмаган Роббнинг хушхабари билан қувон!› дейдилар. Токи у чиққунча унга шундай дейилаверади. Сўнг у осмонга кўтарилади. Унга (осмон эшиги) очилади ва: ‹Бу ким?› дейилади. Улар: ‹Фалончи›, дейдилар. Шунда: ‹Пок баданда бўлган пок жонга марҳабо! Мақталувчи ҳолда кир ва роҳат, хушбуй ҳидамда ҳамда ғазабланмаган Роббнинг хушхабари билан қувон!› дейилади. Токи у Аллоҳ азза ва жалла бўлган осмонга еткунча унга шундай дейилаверади. Агар у киши ёмон бўлса, (фаришта): ‹Эй нопок баданда бўлган нопок жон, чиқ! Ёмонланувчи ҳолда чиқ ва қайноқ сув, йиринг ҳамда шу турдан бошқа жуфт-жуфт нарсаларнинг хабари билан бош!› дейди. Токи у чиққунча унга шундай дейилаверади. Сўнг у осмонга кўтарилади, аммо унга (осмон эшиги) очилмайди ва: ‹Бу ким?› дейилади. ‹Фалончи›, дейилади. Шунда: ‹Нопок баданда бўлган нопок жонга марҳабо йўқ! Ёмонланувчи ҳолда қайт, чунки сенга осмон эшиклари очилмайди!› дейилади. Сўнг у осмондан (ерга) ташланади, кейин қабрга қайтади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ ثَابِتٍ الْجَحْدَرِيُّ، وَعُمَرُ بْنُ شَبَّةَ بْنِ عَبِيدَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِذَا كَانَ أَجَلُ أَحَدِكُمْ بِأَرْضٍ أَوْثَبَتْهُ إِلَيْهَا الْحَاجَةُ فَإِذَا بَلَغَ أَقْصَى أَثَرِهِ قَبَضَهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ فَتَقُولُ الأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏:‏ رَبِّ هَذَا مَا اسْتَوْدَعْتَنِي ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Agar biringizning ajali bir yerda boʻlsa, hojat uni oʻsha yerga olib boradi. U (taqdirda belgilangan) eng oxirgi izigacha yetganda, Alloh subhonahu uning jonini oladi. Qiyomat kuni yer: ‹Ey Robbim, mana bu Sen menga omonat qoʻygan narsangdir›, deydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Агар бирингизнинг ажали бир ерда бўлса, ҳожат уни ўша ерга олиб боради. У (тақдирда белгиланган) энг охирги изигача етганда, Аллоҳ субҳонаҳу унинг жонини олади. Қиёмат куни ер: ‹Эй Роббим, мана бу Сен менга омонат қўйган нарсангдир›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ أَبُو سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَرَاهِيَةُ لِقَاءِ اللَّهِ فِي كَرَاهِيَةِ لِقَاءِ الْمَوْتِ فَكُلُّنَا يَكْرَهُ الْمَوْتَ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ لاَ إِنَّمَا ذَاكَ عِنْدَ مَوْتِهِ إِذَا بُشِّرَ بِرَحْمَةِ اللَّهِ وَمَغْفِرَتِهِ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ فَأَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَإِذَا بُشِّرَ بِعَذَابِ اللَّهِ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ وَكَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim Allohga uchrashishni yaxshi koʻrsa, Alloh ham unga uchrashishni yaxshi koʻradi. Kim Allohga uchrashishni yoqtirmasa, Alloh ham unga uchrashishni yoqtirmaydi». Shunda u zotga: «Ey Allohning Rasuli, Allohga uchrashishni yoqtirmaslik oʻlimga uchrashishni yoqtirmaslik boʻlsa, axir hammamiz oʻlimni yoqtirmaymiz-ku», deyildi. U zot: «Yoʻq, bu faqat uning oʻlimi vaqtidadir. Qachonki unga Allohning rahmati va magʻfirati xushxabari berilsa, u Allohga uchrashishni yaxshi koʻradi, Alloh ham unga uchrashishni yaxshi koʻradi. Qachonki unga Allohning azobi xabari berilsa, u Allohga uchrashishni yoqtirmaydi, Alloh ham unga uchrashishni yoqtirmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким Аллоҳга учрашишни яхши кўрса, Аллоҳ ҳам унга учрашишни яхши кўради. Ким Аллоҳга учрашишни ёқтирмаса, Аллоҳ ҳам унга учрашишни ёқтирмайди». Шунда у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳга учрашишни ёқтирмаслик ўлимга учрашишни ёқтирмаслик бўлса, ахир ҳаммамиз ўлимни ёқтирмаймиз-ку», дейилди. У зот: «Йўқ, бу фақат унинг ўлими вақтидадир. Қачонки унга Аллоҳнинг раҳмати ва мағфирати хушхабари берилса, у Аллоҳга учрашишни яхши кўради, Аллоҳ ҳам унга учрашишни яхши кўради. Қачонки унга Аллоҳнинг азоби хабари берилса, у Аллоҳга учрашишни ёқтирмайди, Аллоҳ ҳам унга учрашишни ёқтирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى اللَّيْثِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ لاَ يَتَمَنَّى أَحَدُكُمُ الْمَوْتَ لِضُرٍّ نَزَلَ بِهِ فَإِنْ كَانَ لاَ بُدَّ مُتَمَنِّيًا الْمَوْتَ فَلْيَقُلِ ‏:‏ اللَّهُمَّ أَحْيِنِي مَا كَانَتِ الْحَيَاةُ خَيْرًا لِي وَتَوَفَّنِي إِذَا كَانَتِ الْوَفَاةُ خَيْرًا لِي ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringiz oʻziga yetgan bir zarar sababli oʻlimni tamanno qilmasin. Agar oʻlimni tamanno qilishi shart boʻlib qolsa, aytsin: ‹Ey Alloh, hayot men uchun yaxshi boʻlsa, meni tiriltir. Oʻlim men uchun yaxshi boʻlsa, meni vafot ettir›», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз ўзига етган бир зарар сабабли ўлимни таманно қилмасин. Агар ўлимни таманно қилиши шарт бўлиб қолса, айтсин: ‹Эй Аллоҳ, ҳаёт мен учун яхши бўлса, мени тирилтир. Ўлим мен учун яхши бўлса, мени вафот эттир›», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ لَيْسَ شَىْءٌ مِنَ الإِنْسَانِ إِلاَّ يَبْلَى إِلاَّ عَظْمًا وَاحِدًا وَهُوَ عَجْبُ الذَّنَبِ وَمِنْهُ يُرَكَّبُ الْخَلْقُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Insonning har bir aʼzosi chirib ketadi, faqat bitta suyakdan boshqasi — u dumgʻaza suyagidir. Qiyomat kuni xilqat oʻshandan qayta tuziladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Инсоннинг ҳар бир аъзоси чириб кетади, фақат битта суякдан бошқаси — у думғаза суягидир. Қиёмат куни хилқат ўшандан қайта тузилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحِيرٍ، عَنْ هَانِئٍ، - مَوْلَى عُثْمَانَ - قَالَ ‏:‏ كَانَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ إِذَا وَقَفَ عَلَى قَبْرٍ يَبْكِي حَتَّى يَبُلَّ لِحْيَتَهُ فَقِيلَ لَهُ ‏:‏ تَذْكُرُ الْجَنَّةَ وَالنَّارَ وَلاَ تَبْكِي وَتَبْكِي مِنْ هَذَا قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ الْقَبْرَ أَوَّلُ مَنَازِلِ الآخِرَةِ فَإِنْ نَجَا مِنْهُ فَمَا بَعْدَهُ أَيْسَرُ مِنْهُ وَإِنْ لَمْ يَنْجُ مِنْهُ، فَمَا بَعْدَهُ أَشَدُّ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏:‏ ‏"‏ مَا رَأَيْتُ مَنْظَرًا قَطُّ إِلاَّ وَالْقَبْرُ أَفْظَعُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir qabr yonida turganda, soqoli hoʻl boʻlgunicha yigʻlar edi. Unga: «Sen jannat va doʻzaxni eslaganingda yigʻlamaysan-u, bundan yigʻlaysanmi?» deyildi. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: ‹Albatta, qabr oxiratning birinchi manzillaridandir. Kim undan najot topsa, undan keyingisi bundan osonroqdir. Agar undan najot topmasa, undan keyingisi bundan qattiqroqdir›», dedi. Yana Rasululloh ﷺ: «Men qanday manzarani koʻrgan boʻlsam, qabr undan dahshatliroqdir», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир қабр ёнида турганда, соқоли ҳўл бўлгунича йиғлар эди. Унга: «Сен жаннат ва дўзахни эслаганингда йиғламайсан-у, бундан йиғлайсанми?» дейилди. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: ‹Албатта, қабр охиратнинг биринчи манзилларидандир. Ким ундан нажот топса, ундан кейингиси бундан осонроқдир. Агар ундан нажот топмаса, ундан кейингиси бундан қаттиқроқдир›», деди. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Мен қандай манзарани кўрган бўлсам, қабр ундан даҳшатлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ يَصِيرُ إِلَى الْقَبْرِ فَيُجْلَسُ الرَّجُلُ الصَّالِحُ فِي قَبْرِهِ غَيْرَ فَزِعٍ وَلاَ مَشْعُوفٍ ثُمَّ يُقَالُ لَهُ ‏:‏ فِيمَ كُنْتَ فَيَقُولُ ‏:‏ كُنْتُ فِي الإِسْلاَمِ ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُ ‏:‏ مَا هَذَا الرَّجُلُ فَيَقُولُ ‏:‏ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ جَاءَنَا بِالْبَيِّنَاتِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَصَدَّقْنَاهُ ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُ ‏:‏ هَلْ رَأَيْتَ اللَّهَ فَيَقُولُ ‏:‏ مَا يَنْبَغِي لأَحَدٍ أَنْ يَرَى اللَّهَ ‏.‏ فَيُفْرَجُ لَهُ فُرْجَةٌ قِبَلَ النَّارِ فَيَنْظُرُ إِلَيْهَا يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيُقَالُ لَهُ ‏:‏ انْظُرْ إِلَى مَا وَقَاكَ اللَّهُ ‏.‏ ثُمَّ يُفْرَجُ لَهُ فُرْجَةٌ قِبَلَ الْجَنَّةِ فَيَنْظُرُ إِلَى زَهْرَتِهَا وَمَا فِيهَا فَيُقَالُ لَهُ ‏:‏ هَذَا مَقْعَدُكَ ‏.‏ وَيُقَالُ لَهُ ‏:‏ عَلَى الْيَقِينِ كُنْتَ وَعَلَيْهِ مُتَّ وَعَلَيْهِ تُبْعَثُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏.‏ وَيُجْلَسُ الرَّجُلُ السُّوءُ فِي قَبْرِهِ فَزِعًا مَشْعُوفًا فَيُقَالُ لَهُ ‏:‏ فِيمَ كُنْتَ فَيَقُولُ ‏:‏ لاَ أَدْرِي ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُ ‏:‏ مَا هَذَا الرَّجُلُ فَيَقُولُ ‏:‏ سَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ قَوْلاً فَقُلْتُهُ ‏.‏ فَيُفْرَجُ لَهُ قِبَلَ الْجَنَّةِ فَيَنْظُرُ إِلَى زَهْرَتِهَا وَمَا فِيهَا فَيُقَالُ لَهُ ‏:‏ انْظُرْ إِلَى مَا صَرَفَ اللَّهُ عَنْكَ ‏.‏ ثُمَّ يُفْرَجُ لَهُ فُرْجَةٌ قِبَلَ النَّارِ فَيَنْظُرُ إِلَيْهَا يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيُقَالُ لَهُ ‏:‏ هَذَا مَقْعَدُكَ عَلَى الشَّكِّ كُنْتَ وَعَلَيْهِ مُتَّ وَعَلَيْهِ تُبْعَثُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Marhum qabriga yetib boradi. Solih odam qabrida hech qoʻrqmasdan va vahimaga tushmasdan oʻtqaziladi. Soʻng unga: ‹Nima dinda eding?› deb aytiladi. U: ‹Islomda edim›, deydi. Unga: ‹Bu odam kim?› deyiladi. U: ‹Muhammad Rasululloh ﷺ. U bizga Alloh huzuridan aniq hujjatlar keltirdi, biz uni tasdiqladik›, deydi. Unga: ‹Allohni koʻrganmiding?› deyiladi. U: ‹Allohni hech kimning koʻrishi joiz emas›, deydi. Soʻng unga doʻzax tomonga bir teshik ochiladi, u unga qaraydi, uning bir qismi boshqa qismini yanchayotgan boʻladi. Unga: ‹Alloh seni saqlagan narsaga qara›, deyiladi. Soʻng unga jannat tomonga bir teshik ochiladi, u uning goʻzalligiga va undagi narsalarga qaraydi. Unga: ‹Bu sening oʻrningdir›, deyiladi. Yana unga: ‹Sen yaqin ustida eding, shunda oʻlding va shu holda tiriltirilasan, agar Alloh xohlasa›, deyiladi. Yomon odam esa qabrida qoʻrqib, vahimaga tushib oʻtqaziladi. Unga: ‹Nima dinda eding?› deyiladi. U: ‹Bilmayman›, deydi. Unga: ‹Bu odam kim?› deyiladi. U: ‹Odamlarning bir soʻzni aytayotganini eshitib, men ham aytdim›, deydi. Soʻng unga jannat tomonga teshik ochiladi, u uning goʻzalligiga va undagi narsalarga qaraydi. Unga: ‹Alloh sendan burib yuborgan narsaga qara›, deyiladi. Soʻng unga doʻzax tomonga bir teshik ochiladi, u unga qaraydi, uning bir qismi boshqa qismini yanchayotgan boʻladi. Unga: ‹Bu sening oʻrningdir. Sen shak ustida eding, shunda oʻlding va shu holda tiriltirilasan, agar Alloh taolo xohlasa›, deyiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Марҳум қабрига етиб боради. Солиҳ одам қабрида ҳеч қўрқмасдан ва ваҳимага тушмасдан ўтқазилади. Сўнг унга: ‹Нима динда эдинг?› деб айтилади. У: ‹Исломда эдим›, дейди. Унга: ‹Бу одам ким?› дейилади. У: ‹Муҳаммад Расулуллоҳ ﷺ. У бизга Аллоҳ ҳузуридан аниқ ҳужжатлар келтирди, биз уни тасдиқладик›, дейди. Унга: ‹Аллоҳни кўрганмидинг?› дейилади. У: ‹Аллоҳни ҳеч кимнинг кўриши жоиз эмас›, дейди. Сўнг унга дўзах томонга бир тешик очилади, у унга қарайди, унинг бир қисми бошқа қисмини янчаётган бўлади. Унга: ‹Аллоҳ сени сақлаган нарсага қара›, дейилади. Сўнг унга жаннат томонга бир тешик очилади, у унинг гўзаллигига ва ундаги нарсаларга қарайди. Унга: ‹Бу сенинг ўрнингдир›, дейилади. Яна унга: ‹Сен яқин устида эдинг, шунда ўлдинг ва шу ҳолда тирилтириласан, агар Аллоҳ хоҳласа›, дейилади. Ёмон одам эса қабрида қўрқиб, ваҳимага тушиб ўтқазилади. Унга: ‹Нима динда эдинг?› дейилади. У: ‹Билмайман›, дейди. Унга: ‹Бу одам ким?› дейилади. У: ‹Одамларнинг бир сўзни айтаётганини эшитиб, мен ҳам айтдим›, дейди. Сўнг унга жаннат томонга тешик очилади, у унинг гўзаллигига ва ундаги нарсаларга қарайди. Унга: ‹Аллоҳ сендан буриб юборган нарсага қара›, дейилади. Сўнг унга дўзах томонга бир тешик очилади, у унга қарайди, унинг бир қисми бошқа қисмини янчаётган бўлади. Унга: ‹Бу сенинг ўрнингдир. Сен шак устида эдинг, шунда ўлдинг ва шу ҳолда тирилтириласан, агар Аллоҳ таоло хоҳласа›, дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ ‏{يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ }‏ قَالَ ‏:‏ نَزَلَتْ فِي عَذَابِ الْقَبْرِ يُقَالُ لَهُ ‏:‏ مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ ‏:‏ رَبِّيَ اللَّهُ وَنَبِيِّي مُحَمَّدٌ فَذَلِكَ قَوْلُهُ ‏{يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ}‏ ‏"‏ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ {Alloh iymon keltirganlarni mustahkam soʻz bilan sobit qiladi} degan oyat haqida: «Bu qabr azobi haqida nozil boʻlgan. Unga: ‹Robbing kim?› deyiladi. U: ‹Robbim Alloh, nabiyim Muhammaddir›, deydi. Bu Allohning {Alloh iymon keltirganlarni dunyo hayotida ham, oxiratda ham mustahkam soʻz bilan sobit qiladi} degan soʻzidir», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ {Аллоҳ иймон келтирганларни мустаҳкам сўз билан собит қилади} деган оят ҳақида: «Бу қабр азоби ҳақида нозил бўлган. Унга: ‹Роббинг ким?› дейилади. У: ‹Роббим Аллоҳ, набийим Муҳаммаддир›, дейди. Бу Аллоҳнинг {Аллоҳ иймон келтирганларни дунё ҳаётида ҳам, охиратда ҳам мустаҳкам сўз билан собит қилади} деган сўзидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِذَا مَاتَ أَحَدُكُمْ عُرِضَ عَلَى مَقْعَدِهِ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ إِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَمِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَإِنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَمِنْ أَهْلِ النَّارِ يُقَالُ هَذَا مَقْعَدُكَ حَتَّى تُبْعَثَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Biringiz oʻlsa, unga oʻz oʻrni ertalab va kechqurun koʻrsatiladi. Agar u jannat ahlidan boʻlsa, jannat ahlining oʻrni, agar doʻzax ahlidan boʻlsa, doʻzax ahlining oʻrni koʻrsatiladi. Va: ‹Qiyomat kunida tiriltirilguningcha bu sening oʻrningdir›, deyiladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз ўлса, унга ўз ўрни эрталаб ва кечқурун кўрсатилади. Агар у жаннат аҳлидан бўлса, жаннат аҳлининг ўрни, агар дўзах аҳлидан бўлса, дўзах аҳлининг ўрни кўрсатилади. Ва: ‹Қиёмат кунида тирилтирилгунингча бу сенинг ўрнингдир›, дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، أَنْبَأَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبٍ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنَّمَا نَسَمَةُ الْمُؤْمِنِ طَائِرٌ يَعْلُقُ فِي شَجَرِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى جَسَدِهِ يَوْمَ يُبْعَثُ ‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Moʻmin kishining ruhi jannat daraxtlarida oziqlanadigan bir qushdir, toki tiriltiriladigan kunda oʻz jasadiga qaytguniga qadar», dedilar.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мўмин кишининг руҳи жаннат дарахтларида озиқланадиган бир қушдир, токи тирилтириладиган кунда ўз жасадига қайтгунига қадар», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ حَفْصٍ الأُبُلِّيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِذَا أُدْخِلَ الْمَيِّتُ الْقَبْرَ مُثِّلَتِ الشَّمْسُ لَهُ عِنْدَ غُرُوبِهَا فَيَجْلِسُ يَمْسَحُ عَيْنَيْهِ وَيَقُولُ ‏:‏ دَعُونِي أُصَلِّي ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Marhum qabrga kiritilganda, unga quyosh botayotgan holatda koʻrsatiladi. U oʻtiradi-da, koʻzlarini ishqalab: ‹Meni qoʻyinglar, namoz oʻqiy›, deydi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Марҳум қабрга киритилганда, унга қуёш ботаётган ҳолатда кўрсатилади. У ўтиради-да, кўзларини ишқалаб: ‹Мени қўйинглар, намоз ўқий›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ صَاحِبَىِ الصُّورِ بِأَيْدِيهِمَا - أَوْ فِي أَيْدِيهِمَا - قَرْنَانِ يُلاَحِظَانِ النَّظَرَ مَتَى يُؤْمَرَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Surga masʼul boʻlgan ikki farishtaning qoʻllarida ikkita shox bor, ular qachon buyuriladi deb tikilib turishadi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сурга масъул бўлган икки фариштанинг қўлларида иккита шох бор, улар қачон буюрилади деб тикилиб туришади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ بِسُوقِ الْمَدِينَةِ وَالَّذِي اصْطَفَى مُوسَى عَلَى الْبَشَرِ ‏.‏ فَرَفَعَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يَدَهُ فَلَطَمَهُ قَالَ تَقُولُ هَذَا وَفِينَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ إِلاَّ مَنْ شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ}‏ فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ رَفَعَ رَأْسَهُ فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى آخِذٌ بِقَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ فَلاَ أَدْرِي أَرَفَعَ رَأْسَهُ قَبْلِي أَوْ كَانَ مِمَّنِ اسْتَثْنَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏ وَمَنْ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى فَقَدْ كَذَبَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Madina bozorida bir yahudiy: «Musoni butun bashariyat ustidan saylab olgan Zot bilan qasam», dedi. Ansorlardan bir kishi qoʻlini koʻtarib, uni bir shapaloq urdi va: «Rasululloh ﷺ oramizda turganida, sen shunday deysanmi?» dedi. Bu haqda Rasulullohga ﷺ aytilganda, u zot shunday dedilar: «Alloh azza va jalla: {Va surga puflanadi, shunda osmonlardagi va yerdagi kishilar hushidan ketadilar, magar Alloh xohlagan kishilardan boshqa. Soʻng unga yana bir bor puflanadi, shunda ular tik turgan holda qarab turadilar} dedi. Men birinchi boʻlib boshimni koʻtaraman, shunda men Musoning arsh oyoqlaridan birini ushlab turganini koʻraman. Bilmayman, u mendan oldin boshini koʻtargan yoki Alloh azza va jalla istisno qilgan kishilardan boʻladimi. Kim: ‹Men Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman›, desa, u yolgʻon aytibdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мадина бозорида бир яҳудий: «Мусони бутун башарият устидан сайлаб олган Зот билан қасам», деди. Ансорлардан бир киши қўлини кўтариб, уни бир шапалоқ урди ва: «Расулуллоҳ ﷺ орамизда турганида, сен шундай дейсанми?» деди. Бу ҳақда Расулуллоҳга ﷺ айтилганда, у зот шундай дедилар: «Аллоҳ азза ва жалла: {Ва сурга пуфланади, шунда осмонлардаги ва ердаги кишилар ҳушидан кетадилар, магар Аллоҳ хоҳлаган кишилардан бошқа. Сўнг унга яна бир бор пуфланади, шунда улар тик турган ҳолда қараб турадилар} деди. Мен биринчи бўлиб бошимни кўтараман, шунда мен Мусонинг арш оёқларидан бирини ушлаб турганини кўраман. Билмайман, у мендан олдин бошини кўтарган ёки Аллоҳ азза ва жалла истисно қилган кишилардан бўладими. Ким: ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман›, деса, у ёлғон айтибди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ ‏"‏ يَأْخُذُ الْجَبَّارُ سَمَوَاتِهِ وَأَرَضِيهِ بِيَدِهِ - وَقَبَضَ يَدَهُ فَجَعَلَ يَقْبِضُهَا وَيَبْسُطُهَا - ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْجَبَّارُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَيَتَمَايَلُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ حَتَّى نَظَرْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ يَتَحَرَّكُ مِنْ أَسْفَلِ شَىْءٍ مِنْهُ حَتَّى إِنِّي لأَقُولُ أَسَاقِطٌ هُوَ بِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasulullohni ﷺ minbar ustida turib shunday deyayotganini eshitdim: «Al-Jabbor osmonlarini va yerlarini oʻz qoʻli bilan ushlaydi, — u zot qoʻllarini yumib, soʻng ochib-yumib koʻrsatdilar, — soʻng: ‹Men al-Jabborman, men al-Malikman. Qayerda jabborlar? Qayerda mutakabbirlar?› deydi». Rasululloh ﷺ oʻng va chap tomonga shu qadar tebrandilarki, hatto men minbarning tag qismidan qimirlayotganini koʻrdim, hatto oʻzimga: ‹U Rasululloh ﷺ bilan qulab tushmaydimikan?› dedim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳни ﷺ минбар устида туриб шундай деяётганини эшитдим: «Ал-Жаббор осмонларини ва ерларини ўз қўли билан ушлайди, — у зот қўлларини юмиб, сўнг очиб-юмиб кўрсатдилар, — сўнг: ‹Мен ал-Жабборман, мен ал-Маликман. Қаерда жабборлар? Қаерда мутакаббирлар?› дейди». Расулуллоҳ ﷺ ўнг ва чап томонга шу қадар тебрандиларки, ҳатто мен минбарнинг таг қисмидан қимирлаётганини кўрдим, ҳатто ўзимга: ‹У Расулуллоҳ ﷺ билан қулаб тушмайдимикан?› дедим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ ‏"‏ حُفَاةً عُرَاةً ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَالنِّسَاءُ قَالَ ‏"‏ وَالنِّسَاءُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا يُسْتَحْيَى قَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ الأَمْرُ أَشَدُّ مِنْ أَنْ يَنْظُرَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, qiyomat kunida odamlar qanday toʻplanadilar?» dedim. U zot: «Yalangoyoq, yalangʻoch holda», dedilar. Men: «Ayollar ham-a?» dedim. U zot: «Ayollar ham», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, uyalinmaydimi?» dedim. U zot: «Ey Oisha, ish ularning bir-biriga qarashidan koʻra ogʻirroqdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, қиёмат кунида одамлар қандай тўпланадилар?» дедим. У зот: «Ялангоёқ, яланғоч ҳолда», дедилар. Мен: «Аёллар ҳам-а?» дедим. У зот: «Аёллар ҳам», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, уялинмайдими?» дедим. У зот: «Эй Оиша, иш уларнинг бир-бирига қарашидан кўра оғирроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَلِيِّ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يُعْرَضُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَلاَثَ عَرَضَاتٍ فَأَمَّا عَرْضَتَانِ فَجِدَالٌ وَمَعَاذِيرُ وَأَمَّا الثَّالِثَةُ فَعِنْدَ ذَلِكَ تَطِيرُ الصُّحُفُ فِي الأَيْدِي فَآخِذٌ بِيَمِينِهِ وَآخِذٌ بِشِمَالِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qiyomat kunida odamlar uch marta koʻndalang qilinadilar. Ikki marta koʻndalang qilinishida bahs-tortishuv va uzr aytish boʻladi. Uchinchisida esa nomalar qoʻllarga uchib keladi: kimdir oʻng qoʻli bilan, kimdir chap qoʻli bilan oladi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қиёмат кунида одамлар уч марта кўндаланг қилинадилар. Икки марта кўндаланг қилинишида баҳс-тортишув ва узр айтиш бўлади. Учинчисида эса номалар қўлларга учиб келади: кимдир ўнг қўли билан, кимдир чап қўли билан олади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، وَأَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏{يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ}‏ قَالَ ‏"‏ يَقُومُ أَحَدُهُمْ فِي رَشْحِهِ إِلَى أَنْصَافِ أُذُنَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ {Odamlar olamlar Robbi uchun turadigan kun} degan oyat haqida shunday dedilar: «Ulardan biri oʻz teri suvida quloqlarining oʻrtasiga qadar turadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ {Одамлар оламлар Робби учун турадиган кун} деган оят ҳақида шундай дедилар: «Улардан бири ўз тери сувида қулоқларининг ўртасига қадар туради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ دَاوُدَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ قَوْلِهِ ‏{يَوْمَ تُبَدَّلُ الأَرْضُ غَيْرَ الأَرْضِ وَالسَّمَوَاتُ ‏}‏ فَأَيْنَ تَكُونُ النَّاسُ يَوْمَئِذٍ قَالَ ‏"‏ عَلَى الصِّرَاطِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasulullohdan ﷺ {Yer boshqa yerga, osmonlar ham almashtiriladigan kun} degan Uning soʻzi haqida: «U kunda odamlar qayerda boʻladilar?» deb soʻradim. U zot: «Sirot ustida», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳдан ﷺ {Ер бошқа ерга, осмонлар ҳам алмаштириладиган кун} деган Унинг сўзи ҳақида: «У кунда одамлар қаерда бўладилар?» деб сўрадим. У зот: «Сирот устида», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَبْدٍ الْعُتْوَارِيِّ، أَحَدِ بَنِي لَيْثٍ - قَالَ - وَكَانَ فِي حَجْرِ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ سَمِعْتُهُ - يَعْنِي أَبَا سَعِيدٍ، - يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ يُوضَعُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَانَىْ جَهَنَّمَ عَلَى حَسَكٍ كَحَسَكِ السَّعْدَانِ ثُمَّ يَسْتَجِيزُ النَّاسُ فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَمَخْدُوجٌ بِهِ ثُمَّ نَاجٍ وَمُحْتَبَسٌ بِهِ وَمَنْكُوسٌ فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sirot jahannam ustiga, saʼdon oʻsimligining tikanlariga oʻxshash tikanlar ustiga qoʻyiladi. Soʻng odamlar undan oʻtadilar: kimdir omon-eson qutuladi, kimdir tirnalgan holda oʻtadi, kimdir qutuladi, kimdir tutib qolinadi, kimdir undagi ichiga boshi bilan quladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сирот жаҳаннам устига, саъдон ўсимлигининг тиканларига ўхшаш тиканлар устига қўйилади. Сўнг одамлар ундан ўтадилар: кимдир омон-эсон қутулади, кимдир тирналган ҳолда ўтади, кимдир қутулади, кимдир тутиб қолинади, кимдир ундаги ичига боши билан қулади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أُمِّ مُبَشِّرٍ، عَنْ حَفْصَةَ، قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنِّي لأَرْجُو أَلاَّ يَدْخُلَ النَّارَ أَحَدٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى مِمَّنْ شَهِدَ بَدْرًا وَالْحُدَيْبِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَيْسَ قَدْ قَالَ اللَّهُ ‏{وَإِنْ مِنْكُمْ إِلاَّ وَارِدُهَا كَانَ عَلَى رَبِّكَ حَتْمًا مَقْضِيًّا}‏ قَالَ ‏"‏ أَلَمْ تَسْمَعِيهِ يَقُولُ ‏{ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا}‏ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Men Badr va Hudaybiyada hozir boʻlgan kishilardan hech biri doʻzaxga kirmasligiga umid qilaman, agar Alloh taolo xohlasa». Men: «Yo Rasululloh, Alloh {Sizlardan uning yoniga (doʻzaxga) kelmaydigani yoʻq; bu Robbingiz zimmasidagi qatʼiy hukm boʻlgandir} deb aytmaganmi?» dedim. U zot: «Uning {Soʻng taqvo qilganlarni qutqaramiz va zolimlarni tiz choʻktirilgan holda unda qoldiramiz} deb aytganini eshitmadingmi?» dedilar.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Мен Бадр ва Ҳудайбияда ҳозир бўлган кишилардан ҳеч бири дўзахга кирмаслигига умид қиламан, агар Аллоҳ таоло хоҳласа». Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ {Сизлардан унинг ёнига (дўзахга) келмайдигани йўқ; бу Роббингиз зиммасидаги қатъий ҳукм бўлгандир} деб айтмаганми?» дедим. У зот: «Унинг {Сўнг тақво қилганларни қутқарамиз ва золимларни тиз чўктирилган ҳолда унда қолдирамиз} деб айтганини эшитмадингми?» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَرِدُونَ عَلَىَّ غُرًّا مُحَجَّلِينَ مِنَ الْوُضُوءِ سِيمَاءُ أُمَّتِي لَيْسَ لأَحَدٍ غَيْرِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlar mening huzurimga taharat asaridan yuzlaringiz, qoʻl-oyoqlaringiz nurafshon boʻlgan holda kelasizlar. Bu mening ummatimning alomati boʻlib, undan boshqa hech kimda yoʻqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар менинг ҳузуримга таҳарат асаридан юзларингиз, қўл-оёқларингиз нурафшон бўлган ҳолда келасизлар. Бу менинг умматимнинг аломати бўлиб, ундан бошқа ҳеч кимда йўқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي قُبَّةٍ فَقَالَ ‏"‏ أَتَرْضَوْنَ أَنْ تَكُونُوا رُبُعَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَرْضَوْنَ أَنْ تَكُونُوا ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ تَكُونُوا نِصْفَ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَذَلِكَ أَنَّ الْجَنَّةَ لاَ يَدْخُلُهَا إِلاَّ نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ وَمَا أَنْتُمْ فِي أَهْلِ الشِّرْكِ إِلاَّ كَالشَّعَرَةِ الْبَيْضَاءِ فِي جِلْدِ الثَّوْرِ الأَسْوَدِ أَوْ كَالشَّعَرَةِ السَّوْدَاءِ فِي جِلْدِ الثَّوْرِ الأَحْمَرِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir chodirda edik. U zot: «Jannat ahlining toʻrtdan bir qismi boʻlishga rozimisizlar?», dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Jannat ahlining uchdan bir qismi boʻlishga rozimisizlar?», dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men sizlar jannat ahlining yarmi boʻlishingizni umid qilaman. Chunki jannatga faqat musulmon jongina kiradi. Sizlar mushriklar orasida qora hoʻkiz terisidagi bitta oq tukdek, yoxud qizil hoʻkiz terisidagi bitta qora tukdeksizlar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир чодирда эдик. У зот: «Жаннат аҳлининг тўртдан бир қисми бўлишга розимисизлар?», дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Жаннат аҳлининг учдан бир қисми бўлишга розимисизлар?», дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен сизлар жаннат аҳлининг ярми бўлишингизни умид қиламан. Чунки жаннатга фақат мусулмон жонгина киради. Сизлар мушриклар орасида қора ҳўкиз терисидаги битта оқ тукдек, ёхуд қизил ҳўкиз терисидаги битта қора тукдексизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَجِيءُ النَّبِيُّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَعَهُ الرَّجُلُ وَيَجِيءُ النَّبِيُّ وَمَعَهُ الرَّجُلاَنِ وَيَجِيءُ النَّبِيُّ وَمَعَهُ الثَّلاَثَةُ وَأَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ وَأَقَلُّ فَيُقَالُ لَهُ هَلْ بَلَّغْتَ قَوْمَكَ فَيَقُولُ نَعَمْ ‏.‏ فَيُدْعَى قَوْمُهُ فَيُقَالُ هَلَ بَلَّغَكُمْ فَيَقُولُونَ لاَ ‏.‏ فَيُقَالُ مَنْ شَهِدَ لَكَ فَيَقُولُ مُحَمَّدٌ وَأُمَّتُهُ ‏.‏ فَتُدْعَى أُمَّةُ مُحَمَّدٍ فَيُقَالُ هَلْ بَلَّغَ هَذَا فَيَقُولُونَ نَعَمْ ‏.‏ فَيَقُولُ وَمَا عِلْمُكُمْ بِذَلِكَ فَيَقُولُونَ أَخْبَرَنَا نَبِيُّنَا بِذَلِكَ أَنَّ الرُّسُلَ قَدْ بَلَّغُوا فَصَدَّقْنَاهُ ‏.‏ قَالَ فَذَلِكُمْ قَوْلُهُ تَعَالَى ‏{وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا}‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni Nabiy oʻzi bilan bitta kishisi bor holda keladi, yana Nabiy oʻzi bilan ikki kishisi bor holda keladi, yana Nabiy oʻzi bilan uch kishisi bor holda keladi, undan koʻp yoki oz boʻlganicha keladi. Unga: ‹Qavmingga yetkazdingmi?›, deb aytiladi. U: ‹Ha›, deydi. Soʻng uning qavmi chaqirilib: ‹U sizlarga yetkazdimi?›, deb aytiladi. Ular: ‹Yoʻq›, deydilar. Shunda: ‹Senga kim guvohlik beradi?›, deb aytiladi. U: ‹Muhammad va uning ummati›, deydi. Soʻng Muhammad ummati chaqirilib: ‹Bu odam yetkazdimi?›, deb aytiladi. Ular: ‹Ha›, deydilar. Shunda: ‹Buni qayerdan bildingiz?›, deb aytiladi. Ular: ‹Bizning Nabiyimiz paygʻambarlar albatta yetkazganlarini bizga xabar qildilar, biz ularni tasdiqladik›, deydilar», dedilar. U zot: «Mana bu Alloh taoloning: {Sizlarni odamlar ustidan guvoh boʻlishingiz va Paygʻambar sizlarning ustingizdan guvoh boʻlishi uchun oʻrta (adolatli) ummat qildik} degan kalomidir», dedilar. (Baqara 143)Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни Набий ўзи билан битта кишиси бор ҳолда келади, яна Набий ўзи билан икки кишиси бор ҳолда келади, яна Набий ўзи билан уч кишиси бор ҳолда келади, ундан кўп ёки оз бўлганича келади. Унга: ‹Қавмингга етказдингми?›, деб айтилади. У: ‹Ҳа›, дейди. Сўнг унинг қавми чақирилиб: ‹У сизларга етказдими?›, деб айтилади. Улар: ‹Йўқ›, дейдилар. Шунда: ‹Сенга ким гувоҳлик беради?›, деб айтилади. У: ‹Муҳаммад ва унинг уммати›, дейди. Сўнг Муҳаммад уммати чақирилиб: ‹Бу одам етказдими?›, деб айтилади. Улар: ‹Ҳа›, дейдилар. Шунда: ‹Буни қаердан билдингиз?›, деб айтилади. Улар: ‹Бизнинг Набийимиз пайғамбарлар албатта етказганларини бизга хабар қилдилар, биз уларни тасдиқладик›, дейдилар», дедилар. У зот: «Мана бу Аллоҳ таолонинг: {Сизларни одамлар устидан гувоҳ бўлишингиз ва Пайғамбар сизларнинг устингиздан гувоҳ бўлиши учун ўрта (адолатли) уммат қилдик} деган каломидир», дедилар. (Бақара 143)

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ رِفَاعَةَ الْجُهَنِيِّ، قَالَ صَدَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ مَا مِنْ عَبْدٍ يُؤْمِنُ ثُمَّ يُسَدَّدُ إِلاَّ سُلِكَ بِهِ فِي الْجَنَّةِ وَأَرْجُو أَلاَّ يَدْخُلُوهَا حَتَّى تَبَوَّءُوا أَنْتُمْ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ ذَرَارِيِّكُمْ مَسَاكِنَ فِي الْجَنَّةِ وَلَقَدْ وَعَدَنِي رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يُدْخِلَ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعِينَ أَلْفًا بِغَيْرِ حِسَابٍ ‏"‏ ‏.‏

Rifoʻa al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga qaytdik. U zot: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, iymon keltirib, soʻng toʻgʻri yoʻlda mustahkam turgan har bir banda albatta jannatga solinadi. Men umid qilamanki, sizlar va zurriyotlaringizdan solih boʻlganlar jannatda oʻz maskanlaringizga joylashmaguningizcha, ular jannatga kirmaydilar. Robbim, azza va jalla, ummatimdan yetmish ming kishini hisob-kitobsiz jannatga kiritishni menga vaʼda qilgan», dedilar.Рифўа ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга қайтдик. У зот: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, иймон келтириб, сўнг тўғри йўлда мустаҳкам турган ҳар бир банда албатта жаннатга солинади. Мен умид қиламанки, сизлар ва зурриётларингиздан солиҳ бўлганлар жаннатда ўз масканларингизга жойлашмагунингизча, улар жаннатга кирмайдилар. Роббим, азза ва жалла, умматимдан етмиш минг кишини ҳисоб-китобсиз жаннатга киритишни менга ваъда қилган», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ الأَلْهَانِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ الْبَاهِلِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ وَعَدَنِي رَبِّي سُبْحَانَهُ أَنْ يُدْخِلَ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعِينَ أَلْفًا لاَ حِسَابَ عَلَيْهِمْ وَلاَ عَذَابَ مَعَ كُلِّ أَلْفٍ سَبْعُونَ أَلْفًا وَثَلاَثُ حَثَيَاتٍ مِنْ حَثَيَاتِ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Robbim, subhanahu, ummatimdan yetmish ming kishini hisob-kitobsiz va azobsiz jannatga kiritishni menga vaʼda qildi. Har bir ming bilan birga yana yetmish ming, hamda Robbim, azza va jalla, hovuchlaridan uch hovuch bordir».Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Роббим, субҳанаҳу, умматимдан етмиш минг кишини ҳисоб-китобсиз ва азобсиз жаннатга киритишни менга ваъда қилди. Ҳар бир минг билан бирга яна етмиш минг, ҳамда Роббим, азза ва жалла, ҳовучларидан уч ҳовуч бордир».

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النَّحَّاسِ الرَّمْلِيُّ، وَأَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّقِّيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ شَوْذَبٍ، عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ نُكْمِلُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ سَبْعِينَ أُمَّةً نَحْنُ آخِرُهَا وَخَيْرُهَا ‏"‏ ‏.‏

Muʼoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz qiyomat kuni yetmishta ummatni toʻldiramiz. Biz ularning eng oxirgisi va eng yaxshisimiz», dedilar.Муъовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз қиёмат куни етмишта умматни тўлдирамиз. Биз уларнинг энг охиргиси ва энг яхшисимиз», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خِدَاشٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّكُمْ وَفَّيْتُمْ سَبْعِينَ أُمَّةً أَنْتُمْ خَيْرُهَا وَأَكْرَمُهَا عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Muʼoviya ibn Hayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Sizlar yetmishta ummatni toʻldirasizlar. Sizlar ularning eng yaxshisi va Alloh huzurida eng ulugʻisisizlar».Муъовия ибн Ҳайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Сизлар етмишта умматни тўлдирасизлар. Сизлар уларнинг энг яхшиси ва Аллоҳ ҳузурида энг улуғисисизлар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ حَفْصٍ الأَصْبَهَانِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ أَهْلُ الْجَنَّةِ عِشْرُونَ وَمِائَةُ صَفٍّ ثَمَانُونَ مِنْ هَذِهِ الأُمَّةِ وَأَرْبَعُونَ مِنْ سَائِرِ الأُمَمِ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jannat ahli bir yuz yigirma safdir. Sakson safi ushbu ummatdan, qirq safi esa boshqa barcha ummatlardandir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жаннат аҳли бир юз йигирма сафдир. Саксон сафи ушбу умматдан, қирқ сафи эса бошқа барча умматлардандир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ إِيَاسٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ نَحْنُ آخِرُ الأُمَمِ وَأَوَّلُ مَنْ يُحَاسَبُ يُقَالُ أَيْنَ الأُمَّةُ الأُمِّيَّةُ وَنَبِيُّهَا فَنَحْنُ الآخِرُونَ الأَوَّلُونَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biz ummatlarning eng oxirgisi, hisob-kitob qilinadiganlarning esa eng avvalimiz. ‹Ummiy ummat va uning Nabiysi qani?› deb aytiladi. Bas, biz oxirgi kelib, avval boʻlganlarmiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Биз умматларнинг энг охиргиси, ҳисоб-китоб қилинадиганларнинг эса энг аввалимиз. ‹Уммий уммат ва унинг Набийси қани?› деб айтилади. Бас, биз охирги келиб, аввал бўлганлармиз», дедилар.

حَدَّثَنَا جُبَارَةُ بْنُ الْمُغَلِّسِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ أَبِي الْمُسَاوِرِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا جَمَعَ اللَّهُ الْخَلاَئِقَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أُذِنَ لأُمَّةِ مُحَمَّدٍ بِالسُّجُودِ فَيَسْجُدُونَ لَهُ طَوِيلاً ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعُوا رُءُوسَكُمْ قَدْ جَعَلْنَا عِدَّتَكُمْ فِدَاءَكُمْ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh qiyomat kuni barcha xaloyiqni toʻplaganida, Muhammad ummatiga sajda qilishga izn beriladi. Bas, ular Unga uzoq sajda qiladilar. Soʻng: ‹Boshlaringizni koʻtaringlar, biz sizlarning soningizni doʻzaxdan qutulishingizga fido qildik›, deb aytiladi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ қиёмат куни барча халойиқни тўплаганида, Муҳаммад умматига сажда қилишга изн берилади. Бас, улар Унга узоқ сажда қиладилар. Сўнг: ‹Бошларингизни кўтаринглар, биз сизларнинг сонингизни дўзахдан қутулишингизга фидо қилдик›, деб айтилади», дедилар.

حَدَّثَنَا جُبَارَةُ بْنُ الْمُغَلِّسِ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ هَذِهِ أُمَّةٌ مَرْحُومَةٌ عَذَابُهَا بِأَيْدِيهَا فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ دُفِعَ إِلَى كُلِّ رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ رَجُلٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَيُقَالُ هَذَا فِدَاؤُكَ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta bu ummat rahm qilingan ummatdir, uning azobi oʻz qoʻlidadir. Qiyomat kuni boʻlganida, musulmonlardan har bir kishiga mushriklardan bir kishi topshirilib: ‹Bu senga doʻzaxdan fidodir›, deb aytiladi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта бу уммат раҳм қилинган умматдир, унинг азоби ўз қўлидадир. Қиёмат куни бўлганида, мусулмонлардан ҳар бир кишига мушриклардан бир киши топширилиб: ‹Бу сенга дўзахдан фидодир›, деб айтилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ مِائَةَ رَحْمَةٍ قَسَمَ مِنْهَا رَحْمَةً بَيْنَ جَمِيعِ الْخَلاَئِقِ فَبِهَا يَتَرَاحَمُونَ وَبِهَا يَتَعَاطَفُونَ وَبِهَا تَعْطِفُ الْوَحْشُ عَلَى أَوْلاَدِهَا وَأَخَّرَ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ رَحْمَةً يَرْحَمُ بِهَا عِبَادَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta Allohning yuzta rahmati bordir. Undan bittasini butun xaloyiq orasida taqsimlagan, bas, u tufayli ular oʻzaro rahm qiladilar, u tufayli oʻzaro mehr koʻrsatadilar, u tufayli yovvoyi hayvon oʻz bolalariga mehribonlik qiladi. Toʻqson toʻqqiz rahmatni esa qiyomat kuni bandalariga rahm qilish uchun keyinga qoldirgan», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта Аллоҳнинг юзта раҳмати бордир. Ундан биттасини бутун халойиқ орасида тақсимлаган, бас, у туфайли улар ўзаро раҳм қиладилар, у туфайли ўзаро меҳр кўрсатадилар, у туфайли ёввойи ҳайвон ўз болаларига меҳрибонлик қилади. Тўқсон тўққиз раҳматни эса қиёмат куни бандаларига раҳм қилиш учун кейинга қолдирган», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ مِائَةَ رَحْمَةٍ فَجَعَلَ فِي الأَرْضِ مِنْهَا رَحْمَةً فَبِهَا تَعْطِفُ الْوَالِدَةُ عَلَى وَلَدِهَا وَالْبَهَائِمُ بَعْضُهَا عَلَى بَعْضٍ وَالطَّيْرُ وَأَخَّرَ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةٍ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَكْمَلَهَا اللَّهُ بِهَذِهِ الرَّحْمَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh, azza va jalla, osmonlar va yerni yaratgan kuni yuzta rahmat yaratdi. Undan bir rahmatni yerga qoʻydi, bas, u tufayli ona bolasiga mehribonlik qiladi, chorva hayvonlari va qushlar bir-biriga mehr koʻrsatadi. Toʻqson toʻqqiztasini esa qiyomat kunigacha keyinga qoldirdi. Qiyomat kuni boʻlganida, Alloh uni shu rahmat bilan toʻldiradi (kamolga yetkazadi)», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ, азза ва жалла, осмонлар ва ерни яратган куни юзта раҳмат яратди. Ундан бир раҳматни ерга қўйди, бас, у туфайли она боласига меҳрибонлик қилади, чорва ҳайвонлари ва қушлар бир-бирига меҳр кўрсатади. Тўқсон тўққизтасини эса қиёмат кунигача кейинга қолдирди. Қиёмат куни бўлганида, Аллоҳ уни шу раҳмат билан тўлдиради (камолга етказади)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَمَّا خَلَقَ الْخَلْقَ كَتَبَ بِيَدِهِ عَلَى نَفْسِهِ إِنَّ رَحْمَتِي تَغْلِبُ غَضَبِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh, azza va jalla, xaloyiqni yaratganida, oʻz qoʻli bilan oʻziga: ‹Albatta Mening rahmatim gʻazabimdan ustundir›, deb yozib qoʻydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ, азза ва жалла, халойиқни яратганида, ўз қўли билан ўзига: ‹Албатта Менинг раҳматим ғазабимдан устундир›, деб ёзиб қўйди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ مَرَّ بِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَنَا عَلَى حِمَارٍ فَقَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ هَلْ تَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ وَمَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ حَقَّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ‏.‏ وَحَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ إِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men eshak ustida ketayotgan edim, Rasululloh ﷺ yonimdan oʻtib qoldilar va: «Ey Muoz, Allohning bandalar zimmasidagi haqqi nima, bandalarning Alloh zimmasidagi haqqi nima, bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladilar», dedim. U zot: «Allohning bandalar zimmasidagi haqqi shuki, ular Unga ibodat qilsinlar va Unga hech narsani sherik keltirmasinlar. Bandalarning Alloh zimmasidagi haqqi esa, agar ular shuni qilsalar, U ularni azoblamasligidir», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен эшак устида кетаётган эдим, Расулуллоҳ ﷺ ёнимдан ўтиб қолдилар ва: «Эй Муоз, Аллоҳнинг бандалар зиммасидаги ҳаққи нима, бандаларнинг Аллоҳ зиммасидаги ҳаққи нима, биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар», дедим. У зот: «Аллоҳнинг бандалар зиммасидаги ҳаққи шуки, улар Унга ибодат қилсинлар ва Унга ҳеч нарсани шерик келтирмасинлар. Бандаларнинг Аллоҳ зиммасидаги ҳаққи эса, агар улар шуни қилсалар, У уларни азобламаслигидир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَعْيَنَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ يَحْيَى الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ حَفْصٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي بَعْضِ غَزَوَاتِهِ فَمَرَّ بِقَوْمٍ فَقَالَ مَنِ الْقَوْمُ فَقَالُوا نَحْنُ الْمُسْلِمُونَ ‏.‏ وَامْرَأَةٌ تَحْصِبُ تَنُّورَهَا وَمَعَهَا ابْنٌ لَهَا فَإِذَا ارْتَفَعَ وَهَجُ التَّنُّورِ تَنَحَّتْ بِهِ فَأَتَتِ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَتْ أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَرْحَمِ الرَّاحِمِينَ قَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أَوَلَيْسَ اللَّهُ بِأَرْحَمَ بِعِبَادِهِ مِنَ الأُمِّ بِوَلَدِهَا قَالَ ‏"‏ بَلَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَإِنَّ الأُمَّ لاَ تُلْقِي وَلَدَهَا فِي النَّارِ ‏.‏ فَأَكَبَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَبْكِي ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَيْهَا فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُعَذِّبُ مِنْ عِبَادِهِ إِلاَّ الْمَارِدَ الْمُتَمَرِّدَ الَّذِي يَتَمَرَّدُ عَلَى اللَّهِ وَأَبَى أَنْ يَقُولَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan gʻazotlaridan birida edik. U zot bir qavmning yonidan oʻtdilar va: «Bular qanaqa odamlar?» dedilar. Ular: «Biz musulmonlarmiz», dedilar. Bir ayol tandirini yoqar, yonida oʻgʻli ham bor edi. Tandirning oloviu balandlagach, ayol oʻgʻlini nari surdi. Soʻng u Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Siz Allohning Rasulimisiz?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Ayol: «Otam va onam sizga fido boʻlsin, Alloh rahm qiluvchilarning eng rahmlisi emasmi?» dedi. U zot: «Ha, shundaydir», dedilar. Ayol: «Alloh oʻz bandalariga onaning bolasiga boʻlgan rahmidan koʻra rahmliroq emasmi?» dedi. U zot: «Ha, shundaydir», dedilar. Ayol: «Ona esa oʻz farzandini olovga tashlamaydi-ku», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ boshlarini egib yigʻladilar, soʻng boshlarini unga qarab koʻtardilar va: «Alloh oʻz bandalaridan faqat Allohga qarshi bosh koʻtargan, ‹La ilaha illalloh› deyishdan bosh tortgan itoatsiz, isyonkorni azoblaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ғазотларидан бирида эдик. У зот бир қавмнинг ёнидан ўтдилар ва: «Булар қанақа одамлар?» дедилар. Улар: «Биз мусулмонлармиз», дедилар. Бир аёл тандирини ёқар, ёнида ўғли ҳам бор эди. Тандирнинг оловиу баландлагач, аёл ўғлини нари сурди. Сўнг у Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Сиз Аллоҳнинг Расулимисиз?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Аёл: «Отам ва онам сизга фидо бўлсин, Аллоҳ раҳм қилувчиларнинг энг раҳмлиси эмасми?» деди. У зот: «Ҳа, шундайдир», дедилар. Аёл: «Аллоҳ ўз бандаларига онанинг боласига бўлган раҳмидан кўра раҳмлироқ эмасми?» деди. У зот: «Ҳа, шундайдир», дедилар. Аёл: «Она эса ўз фарзандини оловга ташламайди-ку», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бошларини эгиб йиғладилар, сўнг бошларини унга қараб кўтардилар ва: «Аллоҳ ўз бандаларидан фақат Аллоҳга қарши бош кўтарган, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› дейишдан бош тортган итоатсиз, исёнкорни азоблайди», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ هَاشِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَدْخُلُ النَّارَ إِلاَّ شَقِيٌّ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَنِ الشَّقِيُّ قَالَ ‏"‏ مَنْ لَمْ يَعْمَلْ لِلَّهِ بِطَاعَةٍ وَلَمْ يَتْرُكْ لَهُ مَعْصِيَةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzaxga faqat sharmanda kishi kiradi», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, sharmanda kim?» deyildi. U zot: «Alloh uchun hech qanday toat qilmagan va Alloh uchun hech qanday maʼsiyatni tark etmagan kishi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзахга фақат шарманда киши киради», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, шарманда ким?» дейилди. У зот: «Аллоҳ учун ҳеч қандай тоат қилмаган ва Аллоҳ учун ҳеч қандай маъсиятни тарк этмаган киши», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، - أَخُو حَزْمٍ الْقُطَعِيِّ - حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَرَأَ - أَوْ تَلاَ - هَذِهِ الآيَةَ ‏{هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ}‏ فَقَالَ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَهْلٌ أَنْ أُتَّقَى فَلاَ يُجْعَلَ مَعِي إِلَهٌ آخَرُ فَمَنِ اتَّقَى أَنْ يَجْعَلَ مَعِي إِلَهًا آخَرَ فَأَنَا أَهْلٌ أَنْ أَغْفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الْقَطَّانُ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي حَزْمٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏{هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ }‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ قَالَ رَبُّكُمْ أَنَا أَهْلٌ أَنْ أُتَّقَى فَلاَ يُشْرَكَ بِي غَيْرِي وَأَنَا أَهْلٌ لِمَنِ اتَّقَى أَنْ يُشْرِكَ بِي أَنْ أَغْفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ushbu oyatni oʻqidilar: {U (Alloh) taqvo qilinishga loyiq va magʻfirat qilishga loyiqdir} (Muddassir 56). Soʻng u zot: «Alloh azza va jalla dedi: ‹Mendan qoʻrqilishga, Menga boshqa iloh sherik qilinmasligiga loyiqman. Kim Menga boshqa ilohni sherik qilishdan saqlansa, Men uni magʻfirat qilishga loyiqman›», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ушбу оятни ўқидилар: {У (Аллоҳ) тақво қилинишга лойиқ ва мағфират қилишга лойиқдир} (Муддассир 56). Сўнг у зот: «Аллоҳ азза ва жалла деди: ‹Мендан қўрқилишга, Менга бошқа илоҳ шерик қилинмаслигига лойиқман. Ким Менга бошқа илоҳни шерик қилишдан сақланса, Мен уни мағфират қилишга лойиқман›», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يُصَاحُ بِرَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى رُءُوسِ الْخَلاَئِقِ فَيُنْشَرُ لَهُ تِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ سِجِلاًّ كُلُّ سِجِلٍّ مَدَّ الْبَصَرِ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَلْ تُنْكِرُ مِنْ هَذَا شَيْئًا فَيَقُولُ لاَ يَا رَبِّ فَيَقُولُ أَظَلَمَتْكَ كَتَبَتِي الْحَافِظُونَ ثُمَّ يَقُولُ أَلَكَ عُذْرٌ أَلَكَ حَسَنَةٌ فَيُهَابُ الرَّجُلُ فَيَقُولُ لاَ ‏.‏ فَيَقُولُ بَلَى إِنَّ لَكَ عِنْدَنَا حَسَنَاتٍ وَإِنَّهُ لاَ ظُلْمَ عَلَيْكَ الْيَوْمَ فَتُخْرَجُ لَهُ بِطَاقَةٌ فِيهَا أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ قَالَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ مَا هَذِهِ الْبِطَاقَةُ مَعَ هَذِهِ السِّجِلاَّتِ فَيَقُولُ إِنَّكَ لاَ تُظْلَمُ ‏.‏ فَتُوضَعُ السِّجِلاَّتُ فِي كِفَّةٍ وَالْبِطَاقَةُ فِي كِفَّةٍ فَطَاشَتِ السِّجِلاَّتُ وَثَقُلَتِ الْبِطَاقَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْبِطَاقَةُ الرُّقْعَةُ وَأَهْلُ مِصْرَ يَقُولُونَ لِلرُّقْعَةِ بِطَاقَةً

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida ummatimdan bir kishi barcha xaloyiq oldida chaqiriladi va uning uchun toʻqson toʻqqizta daftar yoyiladi, har bir daftar koʻz ilgʻagunicha choʻzilgan boʻladi. Soʻng Alloh azza va jalla: ‹Bulardan biror narsani inkor qilasanmi?› deydi. U: ‹Yoʻq, ey Robbim›, deydi. Alloh: ‹Mening saqlovchi kotiblarim senga zulm qildimi?› deydi. Soʻng: ‹Boshqa uzring bormi? Biror yaxshiliging bormi?› deydi. Kishi qoʻrqib ketib: ‹Yoʻq›, deydi. Alloh: ‹Yoʻq, huzurimizda sening yaxshiliklaring bor va bugun senga zulm qilinmaydi›, deydi. Soʻng uning uchun bir chipta chiqariladi, unda ‹Ashhadu an la ilaha illalloh va anna Muhammadan abduhu va rasuluhu› deb yozilgan boʻladi. Kishi: ‹Ey Robbim, bu chipta shuncha daftarlar oldida nima ham boʻlardi?› deydi. Alloh: ‹Senga zulm qilinmaydi›, deydi. Soʻng daftarlar bir pallaga, chipta esa bir pallaga qoʻyiladi. Shunda daftarlar yengil tortadi, chipta esa ogʻir tortadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида умматимдан бир киши барча халойиқ олдида чақирилади ва унинг учун тўқсон тўққизта дафтар ёйилади, ҳар бир дафтар кўз илғагунича чўзилган бўлади. Сўнг Аллоҳ азза ва жалла: ‹Булардан бирор нарсани инкор қиласанми?› дейди. У: ‹Йўқ, эй Роббим›, дейди. Аллоҳ: ‹Менинг сақловчи котибларим сенга зулм қилдими?› дейди. Сўнг: ‹Бошқа узринг борми? Бирор яхшилигинг борми?› дейди. Киши қўрқиб кетиб: ‹Йўқ›, дейди. Аллоҳ: ‹Йўқ, ҳузуримизда сенинг яхшиликларинг бор ва бугун сенга зулм қилинмайди›, дейди. Сўнг унинг учун бир чипта чиқарилади, унда ‹Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу› деб ёзилган бўлади. Киши: ‹Эй Роббим, бу чипта шунча дафтарлар олдида нима ҳам бўларди?› дейди. Аллоҳ: ‹Сенга зулм қилинмайди›, дейди. Сўнг дафтарлар бир паллага, чипта эса бир паллага қўйилади. Шунда дафтарлар енгил тортади, чипта эса оғир тортади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا، حَدَّثَنَا عَطِيَّةُ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ لِي حَوْضًا مَا بَيْنَ الْكَعْبَةِ وَبَيْتِ الْمَقْدِسِ أَبْيَضَ مِثْلَ اللَّبَنِ آنِيَتُهُ عَدَدُ النُّجُومِ وَإِنِّي لأَكْثَرُ الأَنْبِيَاءِ تَبَعًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Menda bir Havz bor, uning kengligi Kaʼba bilan Baytul-Maqdis orasi kabidir. U sutdek oppoq, idishlari yulduzlar sonicha koʻpdir. Qiyomat kunida men paygʻambarlarning eng koʻp ergashuvchilari boʻlganiman», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Менда бир Ҳавз бор, унинг кенглиги Каъба билан Байтул-Мақдис ораси кабидир. У сутдек оппоқ, идишлари юлдузлар сонича кўпдир. Қиёмат кунида мен пайғамбарларнинг энг кўп эргашувчилари бўлганиман», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ، سَعْدِ بْنِ طَارِقٍ عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ حَوْضِي لأَبْعَدُ مِنْ أَيْلَةَ إِلَى عَدَنَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لآنِيَتُهُ أَكْثَرُ مِنْ عَدَدِ النُّجُومِ وَلَهُوَ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنِّي لأَذُودُ عَنْهُ الرِّجَالَ كَمَا يَذُودُ الرَّجُلُ الإِبِلَ الْغَرِيبَةَ عَنْ حَوْضِهِ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَعْرِفُنَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ تَرِدُونَ عَلَىَّ غُرًّا مُحَجَّلِينَ مِنْ أَثَرِ الْوُضُوءِ لَيْسَتْ لأَحَدٍ غَيْرِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening Havzim Ayla bilan Adan orasidan ham uzoqroqdir. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, uning idishlari yulduzlar sonidan koʻproq, u sutdan oqroq va asaldan shirinroqdir. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, men undan kishilarni bir kishi begona tuyalarni oʻz havzidan haydaganidek haydayman», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, bizni tanaysizmi?» deyildi. U zot: «Ha, sizlar mening huzurimga taharat izlaridan yuzlaringiz, qoʻl-oyoqlaringiz nurli holda kelasiz, bu sizlardan boshqa hech kimga nasib boʻlmaydi», dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг Ҳавзим Айла билан Адан орасидан ҳам узоқроқдир. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, унинг идишлари юлдузлар сонидан кўпроқ, у сутдан оқроқ ва асалдан ширинроқдир. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, мен ундан кишиларни бир киши бегона туяларни ўз ҳавзидан ҳайдаганидек ҳайдайман», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, бизни танайсизми?» дейилди. У зот: «Ҳа, сизлар менинг ҳузуримга таҳарат изларидан юзларингиз, қўл-оёқларингиз нурли ҳолда келасиз, бу сизлардан бошқа ҳеч кимга насиб бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُهَاجِرٍ، حَدَّثَنِي الْعَبَّاسُ بْنُ سَالِمٍ الدِّمَشْقِيُّ، نُبِّئْتُ عَنْ أَبِي سَلاَّمٍ الْحَبَشِيِّ، قَالَ بَعَثَ إِلَىَّ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَأَتَيْتُهُ عَلَى بَرِيدٍ فَلَمَّا قَدِمْتُ عَلَيْهِ قَالَ لَقَدْ شَقَقْنَا عَلَيْكَ يَا أَبَا سَلاَّمٍ فِي مَرْكَبِكَ ‏.‏ قَالَ أَجَلْ وَاللَّهِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ الْمَشَقَّةَ عَلَيْكَ وَلَكِنْ حَدِيثٌ بَلَغَنِي أَنَّكَ تُحَدِّثُ بِهِ عَنْ ثَوْبَانَ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي الْحَوْضِ فَأَحْبَبْتُ أَنْ تُشَافِهَنِي بِهِ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ حَدَّثَنِي ثَوْبَانُ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ حَوْضِي مَا بَيْنَ عَدَنَ إِلَى أَيْلَةَ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ أَوَانِيهِ كَعَدَدِ نُجُومِ السَّمَاءِ مَنْ شَرِبَ مِنْهُ شَرْبَةً لَمْ يَظْمَأْ بَعْدَهَا أَبَدًا وَأَوَّلُ مَنْ يَرِدُهُ عَلَىَّ فُقَرَاءُ الْمُهَاجِرِينَ الدُّنْسُ ثِيَابًا وَالشُّعْثُ رُءُوسًا الَّذِينَ لاَ يَنْكِحُونَ الْمُنَعَّمَاتِ وَلاَ يُفْتَحُ لَهُمُ السُّدَدُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبَكَى عُمَرُ حَتَّى اخْضَلَّتْ لِحْيَتُهُ ثُمَّ قَالَ لَكِنِّي قَدْ نَكَحْتُ الْمُنَعَّمَاتِ وَفُتِحَتْ لِيَ السُّدَدُ لاَ جَرَمَ أَنِّي لاَ أَغْسِلُ ثَوْبِي الَّذِي عَلَى جَسَدِي حَتَّى يَتَّسِخَ وَلاَ أَدْهُنُ رَأْسِي حَتَّى يَشْعَثَ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening Havzim Adan bilan Ayla orasi kabidir, u sutdan oqroq va asaldan shirinroq, idishlari osmon yulduzlari sonichadir. Kim undan bir qultum ichsa, undan keyin hech qachon chanqamaydi. Uning yoniga birinchi boʻlib kelganlar kiyimlari kir, sochlari toʻzigan, munaqqash ayollarni nikohlamaydigan va oldilarida eshiklar ochilmaydigan kambagʻal muhojirlar boʻladi», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг Ҳавзим Адан билан Айла ораси кабидир, у сутдан оқроқ ва асалдан ширинроқ, идишлари осмон юлдузлари соничадир. Ким ундан бир қултум ичса, ундан кейин ҳеч қачон чанқамайди. Унинг ёнига биринчи бўлиб келганлар кийимлари кир, сочлари тўзиган, мунаққаш аёлларни никоҳламайдиган ва олдиларида эшиклар очилмайдиган камбағал муҳожирлар бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا بَيْنَ نَاحِيَتَىْ حَوْضِي كَمَا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَالْمَدِينَةِ أَوْ كَمَا بَيْنَ الْمَدِينَةِ وَعَمَّانَ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening Havzimning ikki chekkasi orasi Sanʼo bilan Madina orasi kabidir yoki Madina bilan Ammon orasi kabidir», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг Ҳавзимнинг икки чеккаси ораси Санъо билан Мадина ораси кабидир ёки Мадина билан Аммон ораси кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يُرَى فِيهِ أَبَارِيقُ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ كَعَدَدِ نُجُومِ السَّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ: «Unda oltin va kumush koʻzalar osmon yulduzlari sonicha koʻrinadi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Унда олтин ва кумуш кўзалар осмон юлдузлари сонича кўринади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ أَتَى الْمَقْبَرَةَ فَسَلَّمَ عَلَى الْمَقْبَرَةِ فَقَالَ ‏"‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى بِكُمْ لاَحِقُونَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَدِدْتُ أَنَّا قَدْ رَأَيْنَا إِخْوَانَنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَلَسْنَا إِخْوَانَكَ قَالَ ‏"‏ أَنْتُمْ أَصْحَابِي وَإِخْوَانِي الَّذِينَ يَأْتُونَ مِنْ بَعْدِي وَأَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ تَعْرِفُ مَنْ لَمْ يَأْتِ مِنْ أُمَّتِكَ قَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتُمْ لَوْ أَنَّ رَجُلاً لَهُ خَيْلٌ غُرٌّ مُحَجَّلَةٌ بَيْنَ ظَهْرَانَىْ خَيْلٍ دُهْمٍ بُهْمٍ أَلَمْ يَكُنْ يَعْرِفُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهُمْ يَأْتُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ غُرًّا مُحَجَّلِينَ مِنْ آثَارِ الْوُضُوءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنَا فَرَطُهُمْ عَلَى الْحَوْضِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ أَلاَ لَيُذَادَنَّ رِجَالٌ عَنْ حَوْضِي كَمَا يُذَادُ الْبَعِيرُ الضَّالُّ فَأُنَادِيهِمْ أَلاَ هَلُمُّوا ‏.‏ فَيُقَالُ إِنَّهُمْ قَدْ بَدَّلُوا بَعْدَكَ وَلَمْ يَزَالُوا يَرْجِعُونَ عَلَى أَعْقَابِهِمْ ‏.‏ فَأَقُولُ أَلاَ سُحْقًا سُحْقًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ qabristonga keldilar va qabr ahliga salom berib: «Assalomu alaykum, ey moʻminlar qavmining diyori, biz ham, inshaalloh, sizlarga qoʻshiluvchimiz», dedilar. Soʻng: «Birodarlarimizni koʻrishni istardim», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, biz sizning birodarlaringiz emasmizmi?» dedilar. U zot: «Sizlar mening sahobalarimsiz, birodarlarim esa mendan keyin keladiganlardir. Men Havz boshida sizlardan oldin boraman», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, ummatingizdan hali kelmaganlarni qanday tanaysiz?» dedilar. U zot: «Aytinglar-chi, agar bir kishining qora-qura otlar orasida peshonasi va oyoqlari oq oti boʻlsa, uni tanimasmidi?» dedilar. Ular: «Ha, tanaydi», dedilar. U zot: «Ular Qiyomat kunida taharat izlaridan yuzlari, qoʻl-oyoqlari nurli holda keladilar», dedilar. Soʻng: «Men Havz boshida ulardan oldin boraman», dedilar. Keyin: «Ogoh boʻlinglar, adashgan tuya haydalganidek, ayrim kishilar mening Havzimdan haydaladi. Men ularni: ‹Ey, berikelinglar!› deb chaqiraman. Shunda: ‹Ular sizdan keyin oʻzgartirib yubordilar va tinmay ortlariga qaytaverdilar›, deyiladi. Men esa: ‹Yoʻqoling, yoʻqoling!› deyman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ қабристонга келдилар ва қабр аҳлига салом бериб: «Ассалому алайкум, эй мўминлар қавмининг диёри, биз ҳам, иншааллоҳ, сизларга қўшилувчимиз», дедилар. Сўнг: «Биродарларимизни кўришни истардим», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз сизнинг биродарларингиз эмасмизми?» дедилар. У зот: «Сизлар менинг саҳобаларимсиз, биродарларим эса мендан кейин келадиганлардир. Мен Ҳавз бошида сизлардан олдин бораман», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, умматингиздан ҳали келмаганларни қандай танайсиз?» дедилар. У зот: «Айтинглар-чи, агар бир кишининг қора-қура отлар орасида пешонаси ва оёқлари оқ оти бўлса, уни танимасмиди?» дедилар. Улар: «Ҳа, танайди», дедилар. У зот: «Улар Қиёмат кунида таҳарат изларидан юзлари, қўл-оёқлари нурли ҳолда келадилар», дедилар. Сўнг: «Мен Ҳавз бошида улардан олдин бораман», дедилар. Кейин: «Огоҳ бўлинглар, адашган туя ҳайдалганидек, айрим кишилар менинг Ҳавзимдан ҳайдалади. Мен уларни: ‹Эй, берикелинглар!› деб чақираман. Шунда: ‹Улар сиздан кейин ўзгартириб юбордилар ва тинмай ортларига қайтавердилар›, дейилади. Мен эса: ‹Йўқолинг, йўқолинг!› дейман», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ فَتَعَجَّلَ كُلُّ نَبِيٍّ دَعْوَتَهُ وَإِنِّي اخْتَبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لأُمَّتِي فَهِيَ نَائِلَةٌ مَنْ مَاتَ مِنْهُمْ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir paygʻambar uchun ijobat qilinadigan bir duo bordir. Har bir paygʻambar oʻz duosini shoshib qilib yubordi. Men esa oʻz duomni ummatimga shafoat qilish uchun asrab qoʻydim. U ulardan Allohga hech narsani sherik keltirmay vafot etganlarga nasib boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир пайғамбар учун ижобат қилинадиган бир дуо бордир. Ҳар бир пайғамбар ўз дуосини шошиб қилиб юборди. Мен эса ўз дуомни умматимга шафоат қилиш учун асраб қўйдим. У улардан Аллоҳга ҳеч нарсани шерик келтирмай вафот этганларга насиб бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، وَأَبُو إِسْحَاقَ الْهَرَوِيُّ إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَاتِمٍ قَالاَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَنْبَأَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ وَلاَ فَخْرَ وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ الأَرْضُ عَنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ فَخْرَ وَأَنَا أَوَّلُ شَافِعٍ وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ وَلاَ فَخْرَ وَلِوَاءُ الْحَمْدِ بِيَدِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ فَخْرَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men Odam bolalarining sayyidiman va bu maqtanish emas. Qiyomat kunida yer birinchi boʻlib men uchun yoriladi va bu maqtanish emas. Men birinchi shafoat qiluvchi va shafoati birinchi qabul qilinuvchiman va bu maqtanish emas. Qiyomat kunida hamd bayrogʻi mening qoʻlimda boʻladi va bu maqtanish emas», dedilar.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Одам болаларининг саййидиман ва бу мақтаниш эмас. Қиёмат кунида ер биринчи бўлиб мен учун ёрилади ва бу мақтаниш эмас. Мен биринчи шафоат қилувчи ва шафоати биринчи қабул қилинувчиман ва бу мақтаниш эмас. Қиёмат кунида ҳамд байроғи менинг қўлимда бўлади ва бу мақтаниш эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ حَبِيبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَمَّا أَهْلُ النَّارِ الَّذِينَ هُمْ أَهْلُهَا فَإِنَّهُمْ لاَ يَمُوتُونَ فِيهَا وَلاَ يَحْيَوْنَ وَلَكِنْ نَاسٌ أَصَابَتْهُمُ النَّارُ بِذُنُوبِهِمْ أَوْ بِخَطَايَاهُمْ فَأَمَاتَتْهُمْ إِمَاتَةً حَتَّى إِذَا كَانُوا فَحْمًا أُذِنَ لَهُمْ فِي الشَّفَاعَةِ فَجِيءَ بِهِمْ ضَبَائِرَ ضَبَائِرَ فَبُثُّوا عَلَى أَنْهَارِ الْجَنَّةِ فَقِيلَ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ أَفِيضُوا عَلَيْهِمْ فَيَنْبُتُونَ نَبَاتَ الْحِبَّةِ تَكُونُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ كَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَدْ كَانَ فِي الْبَادِيَةِ ‏.‏

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzax ahli boʻlmish, uning haqiqiy ahli boʻlganlar unda na oʻladilar, na tiriladilar. Lekin ayrim kishilar gunohlari yoki xatolari sababli doʻzax olovi ularni ushlaydi, uni ularni oʻldiradi. Ular koʻmirga aylangach, ular haqida shafoat qilishga izn beriladi. Soʻng ular guruh-guruh qilib keltiriladi va jannat daryolari boʻyiga sochiladi. Shunda: ‹Ey jannat ahli, ularning ustiga suv quyinglar›, deyiladi. Soʻng ular sel keltirgan loyqada oʻsadigan urugʻdek oʻsib chiqadilar», dedilar. Qavmdan bir kishi: «Goʻyo Rasululloh ﷺ badiyada boʻlgandek», dedi.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах аҳли бўлмиш, унинг ҳақиқий аҳли бўлганлар унда на ўладилар, на тириладилар. Лекин айрим кишилар гуноҳлари ёки хатолари сабабли дўзах олови уларни ушлайди, уни уларни ўлдиради. Улар кўмирга айлангач, улар ҳақида шафоат қилишга изн берилади. Сўнг улар гуруҳ-гуруҳ қилиб келтирилади ва жаннат дарёлари бўйига сочилади. Шунда: ‹Эй жаннат аҳли, уларнинг устига сув қуйинглар›, дейилади. Сўнг улар сел келтирган лойқада ўсадиган уруғдек ўсиб чиқадилар», дедилар. Қавмдан бир киши: «Гўё Расулуллоҳ ﷺ бадияда бўлгандек», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ شَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ لأَهْلِ الْكَبَائِرِ مِنْ أُمَّتِي ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, mening qiyomat kunidagi shafoatim ummatimning katta gunoh qilganlari uchun boʻladi», deganlarini eshitdim.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, менинг қиёмат кунидаги шафоатим умматимнинг катта гуноҳ қилганлари учун бўлади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَدْرٍ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ خَيْثَمَةَ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ خُيِّرْتُ بَيْنَ الشَّفَاعَةِ وَبَيْنَ أَنْ يَدْخُلَ نِصْفُ أُمَّتِي الْجَنَّةَ فَاخْتَرْتُ الشَّفَاعَةَ لأَنَّهَا أَعَمُّ وَأَكْفَى أَتُرَوْنَهَا لِلْمُتَّقِينَ لاَ وَلَكِنَّهَا لِلْمُذْنِبِينَ الْخَطَّائِينَ الْمُتَلَوِّثِينَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men shafoat bilan ummatimning yarmi jannatga kirishi orasida ixtiyor berildim, men esa shafoatni tanladim, chunki u koʻproq va yetarliroqdir. Uni taqvodorlar uchun deb oʻylaysizmi? Yoʻq, balki u gunohkor, xatokor, gunohga botganlar uchundir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен шафоат билан умматимнинг ярми жаннатга кириши орасида ихтиёр берилдим, мен эса шафоатни танладим, чунки у кўпроқ ва етарлироқдир. Уни тақводорлар учун деб ўйлайсизми? Йўқ, балки у гуноҳкор, хатокор, гуноҳга ботганлар учундир», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ يَجْتَمِعُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُلْهَمُونَ - أَوْ يَهُمُّونَ شَكَّ سَعِيدٌ - فَيَقُولُونَ لَوْ تَشَفَّعْنَا إِلَى رَبِّنَا فَأَرَاحَنَا مِنْ مَكَانِنَا فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ آدَمُ أَبُو النَّاسِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ فَاشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ يُرِحْنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا ‏.‏ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ وَيَشْكُو إِلَيْهِمْ ذَنْبَهُ الَّذِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي مِنْ ذَلِكَ - وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا فَإِنَّهُ أَوَّلُ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ سُؤَالَهُ رَبَّهُ مَا لَيْسَ لَهُ بِهِ عِلْمٌ وَيَسْتَحْيِي مِنْ ذَلِكَ - وَلَكِنِ ائْتُوا خَلِيلَ الرَّحْمَنِ إِبْرَاهِيمَ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا كَلَّمَهُ اللَّهُ وَأَعْطَاهُ التَّوْرَاةَ ‏.‏ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ قَتْلَهُ النَّفْسَ بِغَيْرِ النَّفْسِ - وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ وَكَلِمَةَ اللَّهِ وَرُوحَهُ ‏.‏ فَيَأْتُونَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا عَبْدًا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ ‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونِي فَأَنْطَلِقُ - قَالَ فَذَكَرَ هَذَا الْحَرْفَ عَنِ الْحَسَنِ ‏.‏ قَالَ فَأَمْشِي بَيْنَ السِّمَاطَيْنِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ عَادَ إِلَى حَدِيثِ أَنَسٍ - قَالَ ‏"‏ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ يَا مُحَمَّدُ وَقُلْ تُسْمَعْ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَحْمَدُهُ بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ الثَّانِيَةَ فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ لِي ارْفَعْ مُحَمَّدُ قُلْ تُسْمَعْ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُهُ بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ الثَّالِثَةَ فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِيِّ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ قُلْ تُسْمَعْ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُهُ بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ الرَّابِعَةَ فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ ‏"‏ ‏.‏ يَقُولُ قَتَادَةُ عَلَى أَثَرِ هَذَا الْحَدِيثِ وَحَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ شَعِيرَةٍ مِنْ خَيْرٍ وَيَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ بُرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ وَيَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qiyomat kunida moʻminlar toʻplanishadi va ilhomlantiriladi {yoki qaygʻuga tushadilar}, soʻng ular: ‹Koshki Robbimizga shafoat izlab borsak, U bizni bu joyimizdan halos qilsa›, deyishadi. Shunda ular Odam {alayhissalom}ning oldiga kelib: ‹Sen Odam, odamlarning otasisan, Alloh seni oʻz qoʻli bilan yaratdi va farishtalarini senga sajda qildirdi. Robbing huzurida biz uchun shafoat qil, U bizni shu joyimizdan halos qilsin›, deyishadi. U esa: ‹Men bunga loyiq emasman›, deb oʻzi sodir etgan gunohini eslab, undan uyaladi va ‹Lekin Nuh {alayhissalom}ning oldiga boringlar, chunki u Alloh yer ahliga yuborgan birinchi paygʻambardir›, deydi. Ular uning oldiga kelishadi, u esa: ‹Men bunga loyiq emasman›, deb Robbisidan bilmagan narsasini soʻraganini eslab, undan uyaladi va ‹Lekin Rahmonning doʻsti Ibrohim {alayhissalom}ning oldiga boringlar›, deydi. Ular uning oldiga kelishadi, u esa: ‹Men bunga loyiq emasman, lekin Alloh oʻzi bilan gaplashgan va unga Tavrotni bergan banda Muso {alayhissalom}ning oldiga boringlar›, deydi. Ular uning oldiga kelishadi, u esa: ‹Men bunga loyiq emasman›, deb bir jonni nohaq oʻldirganini eslab ‹lekin Allohning bandasi, Rasuli, Uning kalimasi va ruhi boʻlmish Iso {alayhissalom}ning oldiga boringlar›, deydi. Ular uning oldiga kelishadi, u esa: ‹Men bunga loyiq emasman, lekin Alloh ilgari va keyin sodir boʻlgan gunohlarini kechirgan banda Muhammadning oldiga boringlar›, deydi». Rasululloh ﷺ dedilar: «Shunda ular mening oldimga kelishadi, men esa yoʻlga tushaman {roviy Hasandan bu soʻzni eslab dedi:} va moʻminlarning ikki safi orasidan yuraman. Soʻng Robbimdan izn soʻrayman, menga izn beriladi. Uni koʻrganimda sajdaga yiqilaman, U meni Alloh xohlagancha shu holatda qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad, ayt, eshitiladi, soʻra, beriladi, shafoat qil, shafoating qabul boʻladi›, deyiladi. Men esa U menga oʻrgatgan hamd bilan Unga hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman, U menga bir chegara belgilaydi, men ularni jannatga kiritaman. Soʻng ikkinchi marta qaytaman, Uni koʻrganimda sajdaga yiqilaman, U meni Alloh xohlagancha shu holatda qoldiradi, soʻng menga: ‹Boshingni koʻtar, Muhammad, ayt, eshitiladi, soʻra, beriladi, shafoat qil, shafoating qabul boʻladi›, deyiladi. Men boshimni koʻtarib, U menga oʻrgatgan hamd bilan Unga hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman, U menga bir chegara belgilaydi, men ularni jannatga kiritaman. Soʻng uchinchi marta qaytaman, Robbimni koʻrganimda sajdaga yiqilaman, U meni Alloh xohlagancha shu holatda qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, Muhammad, ayt, eshitiladi, soʻra, beriladi, shafoat qil, shafoating qabul boʻladi›, deyiladi. Men boshimni koʻtarib, U menga oʻrgatgan hamd bilan Unga hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman, U menga bir chegara belgilaydi, men ularni jannatga kiritaman. Soʻng toʻrtinchi marta qaytaman va: ‹Ey Robbim, faqat Qurʼon {doʻzaxda} ushlab qolganlargina qoldi›, deyman». Qatoda bu hadis izidan yana dedi: Bizga Anas ibn Molik hadis aytdiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Doʻzaxdan ‹Lo ilaha illalloh› degan va qalbida bir arpa vaznicha yaxshilik boʻlgan kishi chiqadi, doʻzaxdan ‹Lo ilaha illalloh› degan va qalbida bir bugʻdoy vaznicha yaxshilik boʻlgan kishi chiqadi, doʻzaxdan ‹Lo ilaha illalloh› degan va qalbida bir zarra vaznicha yaxshilik boʻlgan kishi chiqadi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қиёмат кунида мўминлар тўпланишади ва илҳомлантирилади {ёки қайғуга тушадилар}, сўнг улар: ‹Кошки Роббимизга шафоат излаб борсак, У бизни бу жойимиздан ҳалос қилса›, дейишади. Шунда улар Одам {алайҳиссалом}нинг олдига келиб: ‹Сен Одам, одамларнинг отасисан, Аллоҳ сени ўз қўли билан яратди ва фаришталарини сенга сажда қилдирди. Роббинг ҳузурида биз учун шафоат қил, У бизни шу жойимиздан ҳалос қилсин›, дейишади. У эса: ‹Мен бунга лойиқ эмасман›, деб ўзи содир этган гуноҳини эслаб, ундан уялади ва ‹Лекин Нуҳ {алайҳиссалом}нинг олдига боринглар, чунки у Аллоҳ ер аҳлига юборган биринчи пайғамбардир›, дейди. Улар унинг олдига келишади, у эса: ‹Мен бунга лойиқ эмасман›, деб Роббисидан билмаган нарсасини сўраганини эслаб, ундан уялади ва ‹Лекин Раҳмоннинг дўсти Иброҳим {алайҳиссалом}нинг олдига боринглар›, дейди. Улар унинг олдига келишади, у эса: ‹Мен бунга лойиқ эмасман, лекин Аллоҳ ўзи билан гаплашган ва унга Тавротни берган банда Мусо {алайҳиссалом}нинг олдига боринглар›, дейди. Улар унинг олдига келишади, у эса: ‹Мен бунга лойиқ эмасман›, деб бир жонни ноҳақ ўлдирганини эслаб ‹лекин Аллоҳнинг бандаси, Расули, Унинг калимаси ва руҳи бўлмиш Исо {алайҳиссалом}нинг олдига боринглар›, дейди. Улар унинг олдига келишади, у эса: ‹Мен бунга лойиқ эмасман, лекин Аллоҳ илгари ва кейин содир бўлган гуноҳларини кечирган банда Муҳаммаднинг олдига боринглар›, дейди». Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Шунда улар менинг олдимга келишади, мен эса йўлга тушаман {ровий Ҳасандан бу сўзни эслаб деди:} ва мўминларнинг икки сафи орасидан юраман. Сўнг Роббимдан изн сўрайман, менга изн берилади. Уни кўрганимда саждага йиқиламан, У мени Аллоҳ хоҳлаганча шу ҳолатда қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад, айт, эшитилади, сўра, берилади, шафоат қил, шафоатинг қабул бўлади›, дейилади. Мен эса У менга ўргатган ҳамд билан Унга ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан, У менга бир чегара белгилайди, мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг иккинчи марта қайтаман, Уни кўрганимда саждага йиқиламан, У мени Аллоҳ хоҳлаганча шу ҳолатда қолдиради, сўнг менга: ‹Бошингни кўтар, Муҳаммад, айт, эшитилади, сўра, берилади, шафоат қил, шафоатинг қабул бўлади›, дейилади. Мен бошимни кўтариб, У менга ўргатган ҳамд билан Унга ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан, У менга бир чегара белгилайди, мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг учинчи марта қайтаман, Роббимни кўрганимда саждага йиқиламан, У мени Аллоҳ хоҳлаганча шу ҳолатда қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, Муҳаммад, айт, эшитилади, сўра, берилади, шафоат қил, шафоатинг қабул бўлади›, дейилади. Мен бошимни кўтариб, У менга ўргатган ҳамд билан Унга ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан, У менга бир чегара белгилайди, мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг тўртинчи марта қайтаман ва: ‹Эй Роббим, фақат Қуръон {дўзахда} ушлаб қолганларгина қолди›, дейман». Қатода бу ҳадис изидан яна деди: Бизга Анас ибн Молик ҳадис айтдики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Дўзахдан ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир арпа вазнича яхшилик бўлган киши чиқади, дўзахдан ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир буғдой вазнича яхшилик бўлган киши чиқади, дўзахдан ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир зарра вазнича яхшилик бўлган киши чиқади».

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عِلاَقِ بْنِ أَبِي مُسْلِمٍ، عَنْ أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَشْفَعُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَلاَثَةٌ الأَنْبِيَاءُ ثُمَّ الْعُلَمَاءُ ثُمَّ الشُّهَدَاءُ ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida uch toifa shafoat qiladi: paygʻambarlar, soʻng olimlar, soʻng shahidlar», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида уч тоифа шафоат қилади: пайғамбарлар, сўнг олимлар, сўнг шаҳидлар», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنِ الطُّفَيْلِ بْنِ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ كُنْتُ إِمَامَ النَّبِيِّينَ وَخَطِيبَهُمْ وَصَاحِبَ شَفَاعَتِهِمْ غَيْرَ فَخْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Ubayy ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni boʻlganda men paygʻambarlarning imomi, ularning notigʻi va ularning shafoat egasi boʻlaman, bu maqtanish emas», dedilar.Убайй ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни бўлганда мен пайғамбарларнинг имоми, уларнинг нотиғи ва уларнинг шафоат эгаси бўламан, бу мақтаниш эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيِّ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لَيَخْرُجَنَّ قَوْمٌ مِنَ النَّارِ بِشَفَاعَتِي يُسَمَّوْنَ الْجَهَنَّمِيِّينَ ‏"‏ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, mening shafoatim bilan bir qavm doʻzaxdan chiqadi, ular jahannamiylar deb ataladi», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, менинг шафоатим билан бир қавм дўзахдан чиқади, улар жаҳаннамийлар деб аталади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْجَذْعَاءِ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لَيَدْخُلَنَّ الْجَنَّةَ بِشَفَاعَةِ رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي أَكْثَرُ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ سِوَاكَ قَالَ ‏"‏ سِوَاىَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ أَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ أَنَا سَمِعْتُهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Abul Jadʼo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺ: «Ummatimdan boʻlgan bir kishining shafoati bilan Banu Tamimning sonidan koʻproq odam jannatga kiradi», deganlarini eshitdi. Sahobalar: «Ey Rasululloh, {bu kishi} sizdan boshqami?» deyishdi. U zot: «Mendan boshqa», dedilar. {Roviy Abdulloh ibn Shaqiq} dedi: Men: «Sen buni Rasululloh ﷺdan eshitdingmi?» dedim. U: «Men uni eshitdim», dedi.Абдуллоҳ ибн Абул Жадъо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺ: «Умматимдан бўлган бир кишининг шафоати билан Бану Тамимнинг сонидан кўпроқ одам жаннатга киради», деганларини эшитди. Саҳобалар: «Эй Расулуллоҳ, {бу киши} сиздан бошқами?» дейишди. У зот: «Мендан бошқа», дедилар. {Ровий Абдуллоҳ ибн Шақиқ} деди: Мен: «Сен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитдингми?» дедим. У: «Мен уни эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جَابِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَ بْنَ عَامِرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَوْفَ بْنَ مَالِكٍ الأَشْجَعِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَتَدْرُونَ مَا خَيَّرَنِي رَبِّيَ اللَّيْلَةَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهُ خَيَّرَنِي بَيْنَ أَنْ يَدْخُلَ نِصْفُ أُمَّتِي الْجَنَّةَ وَبَيْنَ الشَّفَاعَةِ فَاخْتَرْتُ الشَّفَاعَةَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنَا مِنْ أَهْلِهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هِيَ لِكُلِّ مُسْلِمٍ ‏"‏ ‏.‏

Avf ibn Molik al-Ashjaʼiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Robbim bu kecha meni nima bilan ixtiyor qildirganini bilasizlarmi?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedik. U zot: «Albatta, U meni ummatimning yarmi jannatga kirishi bilan shafoat orasida ixtiyor qildirdi, men esa shafoatni tanladim», dedilar. Biz: «Ey Rasululloh, Allohga bizni ham uning {shafoat} ahlidan qilishini soʻrab duo qiling», dedik. U zot: «U har bir musulmon uchundir», dedilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаъий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Роббим бу кеча мени нима билан ихтиёр қилдирганини биласизларми?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедик. У зот: «Албатта, У мени умматимнинг ярми жаннатга кириши билан шафоат орасида ихтиёр қилдирди, мен эса шафоатни танладим», дедилар. Биз: «Эй Расулуллоҳ, Аллоҳга бизни ҳам унинг {шафоат} аҳлидан қилишини сўраб дуо қилинг», дедик. У зот: «У ҳар бир мусулмон учундир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَيَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ نُفَيْعٍ أَبِي دَاوُدَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ نَارَكُمْ هَذِهِ جُزْءٌ مِنْ سَبْعِينَ جُزْءًا مِنْ نَارِ جَهَنَّمَ وَلَوْلاَ أَنَّهَا أُطْفِئَتْ بِالْمَاءِ مَرَّتَيْنِ مَا انْتَفَعْتُمْ بِهَا وَإِنَّهَا لَتَدْعُو اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لاَ يُعِيدَهَا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, mana bu oʻtingiz jahannam oʻtining yetmishdan bir boʻlagidir. Agar u ikki marta suv bilan oʻchirilmaganda edi, undan foydalana olmas edingiz. Va u albatta Alloh azza va jallaga oʻsha {dastlabki holatiga} qaytarmasligini soʻrab yolvoradi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мана бу ўтингиз жаҳаннам ўтининг етмишдан бир бўлагидир. Агар у икки марта сув билан ўчирилмаганда эди, ундан фойдалана олмас эдингиз. Ва у албатта Аллоҳ азза ва жаллага ўша {дастлабки ҳолатига} қайтармаслигини сўраб ёлворади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اشْتَكَتِ النَّارُ إِلَى رَبِّهَا فَقَالَتْ يَا رَبِّ أَكَلَ بَعْضِي بَعْضًا ‏.‏ فَجَعَلَ لَهَا نَفَسَيْنِ نَفَسٌ فِي الشِّتَاءِ وَنَفَسٌ فِي الصَّيْفِ فَشِدَّةُ مَا تَجِدُونَ مِنَ الْبَرْدِ مِنْ زَمْهَرِيرِهَا وَشِدَّةُ مَا تَجِدُونَ مِنَ الْحَرِّ مِنْ سَمُومِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzax Robbisiga shikoyat qilib: ‹Ey Robbim, bir qismim boshqa qismimni yeb qoʻydi›, dedi. Shunda U doʻzaxga ikki marta nafas olishni belgiladi: bir nafas qishda, bir nafas yozda. Sizlar tortadigan sovuqning qattiqligi uning zamharisidandir, sizlar tortadigan issiqning qattiqligi esa uning samumidandir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах Роббисига шикоят қилиб: ‹Эй Роббим, бир қисмим бошқа қисмимни еб қўйди›, деди. Шунда У дўзахга икки марта нафас олишни белгилади: бир нафас қишда, бир нафас ёзда. Сизлар тортадиган совуқнинг қаттиқлиги унинг замҳарисидандир, сизлар тортадиган иссиқнинг қаттиқлиги эса унинг самумидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ أُوقِدَتِ النَّارُ أَلْفَ سَنَةٍ فَابْيَضَّتْ ثُمَّ أُوقِدَتْ أَلْفَ سَنَةٍ فَاحْمَرَّتْ ثُمَّ أُوقِدَتْ أَلْفَ سَنَةٍ فَاسْوَدَّتْ فَهِيَ سَوْدَاءُ كَاللَّيْلِ الْمُظْلِمِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Doʻzax oʻti ming yil yoqildi, oqarib ketdi, soʻng yana ming yil yoqildi, qizarib ketdi, soʻng yana ming yil yoqildi, qorayib ketdi. Endi u qorongʻu tundek qopqoradir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Дўзах ўти минг йил ёқилди, оқариб кетди, сўнг яна минг йил ёқилди, қизариб кетди, сўнг яна минг йил ёқилди, қорайиб кетди. Энди у қоронғу тундек қопқорадир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْخَلِيلُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْحَرَّانِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يُؤْتَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِأَنْعَمِ أَهْلِ الدُّنْيَا مِنَ الْكُفَّارِ فَيُقَالُ اغْمِسُوهُ فِي النَّارِ غَمْسَةً ‏.‏ فَيُغْمَسُ فِيهَا ثُمَّ يُقَالُ لَهُ أَىْ فُلاَنُ هَلْ أَصَابَكَ نَعِيمٌ قَطُّ فَيَقُولُ لاَ مَا أَصَابَنِي نَعِيمٌ قَطُّ ‏.‏ وَيُؤْتَى بِأَشَدِّ الْمُؤْمِنِينَ ضُرًّا وَبَلاَءً ‏.‏ فَيُقَالُ اغْمِسُوهُ غَمْسَةً فِي الْجَنَّةِ ‏.‏ فَيُغْمَسُ فِيهَا غَمْسَةً فَيُقَالُ لَهُ أَىْ فُلاَنُ هَلْ أَصَابَكَ ضُرٌّ قَطُّ أَوْ بَلاَءٌ فَيَقُولُ مَا أَصَابَنِي قَطُّ ضُرٌّ وَلاَ بَلاَءٌ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida kofirlardan dunyoda eng farovon yashagani keltiriladi va: ‹Uni doʻzaxga bir marta botiringlar›, deyiladi. U doʻzaxga botiriladi, soʻng unga: ‹Ey falonchi, senga biror farovonlik yetganmi?› deyiladi. U: ‹Yoʻq, menga hech qachon farovonlik yetmagan›, deydi. Soʻng moʻminlardan eng koʻp mashaqqat va balo tortgani keltiriladi va: ‹Uni jannatga bir marta botiringlar›, deyiladi. U jannatga bir marta botiriladi, soʻng unga: ‹Ey falonchi, senga biror mashaqqat yoki balo yetganmi?› deyiladi. U: ‹Menga hech qachon mashaqqat ham, balo ham yetmagan›, deydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида кофирлардан дунёда энг фаровон яшагани келтирилади ва: ‹Уни дўзахга бир марта ботиринглар›, дейилади. У дўзахга ботирилади, сўнг унга: ‹Эй фалончи, сенга бирор фаровонлик етганми?› дейилади. У: ‹Йўқ, менга ҳеч қачон фаровонлик етмаган›, дейди. Сўнг мўминлардан энг кўп машаққат ва бало тортгани келтирилади ва: ‹Уни жаннатга бир марта ботиринглар›, дейилади. У жаннатга бир марта ботирилади, сўнг унга: ‹Эй фалончи, сенга бирор машаққат ёки бало етганми?› дейилади. У: ‹Менга ҳеч қачон машаққат ҳам, бало ҳам етмаган›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ الْمُخْتَارِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْكَافِرَ لَيَعْظُمُ حَتَّى إِنَّ ضِرْسَهُ لأَعْظَمُ مِنْ أُحُدٍ وَفَضِيلَةُ جَسَدِهِ عَلَى ضِرْسِهِ كَفَضِيلَةِ جَسَدِ أَحَدِكُمْ عَلَى ضِرْسِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, kofir shu qadar kattalashadiki, hatto uning ozʼu tishi Uhud togʻidan ham kattaroq boʻladi, uning tanasining ozʼu tishiga nisbatan kattaligi sizlardan biringizning tanasining oʻz tishiga nisbatan kattaligi kabidir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, кофир шу қадар катталашадики, ҳатто унинг озъу тиши Уҳуд тоғидан ҳам каттароқ бўлади, унинг танасининг озъу тишига нисбатан катталиги сизлардан бирингизнинг танасининг ўз тишига нисбатан катталиги кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ قَيْسٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِي بُرْدَةَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَدَخَلَ عَلَيْنَا الْحَارِثُ بْنُ أُقَيْشٍ فَحَدَّثَنَا الْحَارِثُ، لَيْلَتَئِذٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنْ أُمَّتِي مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ بِشَفَاعَتِهِ أَكْثَرُ مِنْ مُضَرَ وَإِنَّ مِنْ أُمَّتِي مَنْ يَعْظُمُ لِلنَّارِ حَتَّى يَكُونَ أَحَدَ زَوَايَاهَا ‏"‏ ‏.‏

Horis ibn Uqaysh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, ummatimda shundaylari borki, uning shafoati bilan Muzarning sonidan koʻproq odam jannatga kiradi. Va albatta, ummatimda shundaylari borki, ular doʻzax uchun shu qadar kattalashadiki, hatto uning burchaklaridan biri boʻlib qoladi», dedilar.Ҳорис ибн Уқайш (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, умматимда шундайлари борки, унинг шафоати билан Музарнинг сонидан кўпроқ одам жаннатга киради. Ва албатта, умматимда шундайлари борки, улар дўзах учун шу қадар катталашадики, ҳатто унинг бурчакларидан бири бўлиб қолади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ يَزِيدَ الرَّقَاشِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يُرْسَلُ الْبُكَاءُ عَلَى أَهْلِ النَّارِ فَيَبْكُونَ حَتَّى يَنْقَطِعَ الدُّمُوعُ ثُمَّ يَبْكُونَ الدَّمَ حَتَّى يَصِيرَ فِي وُجُوهِهِمْ كَهَيْئَةِ الأُخْدُودِ لَوْ أُرْسِلَتْ فِيهِ السُّفُنُ لَجَرَتْ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzax ahliga yigʻi soladi, ular koʻz yoshlari tugaguncha yigʻlaydilar. Soʻng yuzlarida jarlik shaklidagi izlar paydo boʻlguncha qon yigʻlaydilar. Agar oʻsha jarlarga kemalar qoʻyib yuborilsa, suzib ketardi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах аҳлига йиғи солади, улар кўз ёшлари тугагунча йиғлайдилар. Сўнг юзларида жарлик шаклидаги излар пайдо бўлгунча қон йиғлайдилар. Агар ўша жарларга кемалар қўйиб юборилса, сузиб кетарди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ }‏ ‏"‏ وَلَوْ أَنَّ قَطْرَةً مِنَ الزَّقُّومِ قُطِرَتْ فِي الأَرْضِ لأَفْسَدَتْ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا مَعِيشَتَهُمْ فَكَيْفَ بِمَنْ لَيْسَ لَهُ طَعَامٌ غَيْرُهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ {Ey iymon keltirganlar! Allohdan qanday qoʻrqmoq lozim boʻlsa, shunday qoʻrqinglar va faqat musulmon holingizdagina oʻlinglar} (Oli Imron 102) oyatini oʻqidilar-da: «Agar zaqqumdan bir tomchi yerga tomizilsa, dunyo ahlining tirikchiligini buzib yuborardi. Bas, undan boshqa taomi yoʻq kishining holi qanday boʻlar ekan?!» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан қандай қўрқмоқ лозим бўлса, шундай қўрқинглар ва фақат мусулмон ҳолингиздагина ўлинглар} (Оли Имрон 102) оятини ўқидилар-да: «Агар заққумдан бир томчи ерга томизилса, дунё аҳлининг тирикчилигини бузиб юборарди. Бас, ундан бошқа таоми йўқ кишининг ҳоли қандай бўлар экан?!» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَادَةَ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ تَأْكُلُ النَّارُ ابْنَ آدَمَ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Olov Odam bolasini yeydi, faqat sajda izidan boshqasini. Alloh olovga sajda izini yeyishni harom qildi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Олов Одам боласини ейди, фақат сажда изидан бошқасини. Аллоҳ оловга сажда изини ейишни ҳаром қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يُؤْتَى بِالْمَوْتِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُوقَفُ عَلَى الصِّرَاطِ فَيُقَالُ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ ‏.‏ فَيَطَّلِعُونَ خَائِفِينَ وَجِلِينَ أَنْ يُخْرَجُوا مِنْ مَكَانِهِمُ الَّذِي هُمْ فِيهِ ثُمَّ يُقَالُ يَا أَهْلَ النَّارِ فَيَطَّلِعُونَ مُسْتَبْشِرِينَ فَرِحِينَ أَنْ يُخْرَجُوا مِنْ مَكَانِهِمُ الَّذِي هُمْ فِيهِ فَيُقَالُ هَلْ تَعْرِفُونَ هَذَا قَالُوا نَعَمْ هَذَا الْمَوْتُ ‏.‏ قَالَ فَيُؤْمَرُ بِهِ فَيُذْبَحُ عَلَى الصِّرَاطِ ثُمَّ يُقَالُ لِلْفَرِيقَيْنِ كِلاَهُمَا خُلُودٌ فِيمَا تَجِدُونَ لاَ مَوْتَ فِيهِ أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni oʻlim keltirilib, Sirot ustida toʻxtatiladi. Soʻng: ‹Ey jannat ahli!› deyiladi. Ular oʻzlari boʻlgan joyidan chiqarilishidan qoʻrqib, hadiksirab qaraydilar. Soʻng: ‹Ey doʻzax ahli!› deyiladi. Ular oʻzlari boʻlgan joyidan chiqarilishini umid qilib, xursand va shod holda qaraydilar. Soʻng: ‹Buni tanidingizmi?› deyiladi. Ular: ‹Ha, bu oʻlim›, deydilar. Soʻng unga amr qilinib, Sirot ustida soʻyiladi. Keyin ikkala guruhga ham: ‹Har ikkovingiz oʻzingiz boʻlgan holingizda mangu qolasiz, unda hech qachon oʻlim boʻlmaydi›, deyiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни ўлим келтирилиб, Сирот устида тўхтатилади. Сўнг: ‹Эй жаннат аҳли!› дейилади. Улар ўзлари бўлган жойидан чиқарилишидан қўрқиб, ҳадиксираб қарайдилар. Сўнг: ‹Эй дўзах аҳли!› дейилади. Улар ўзлари бўлган жойидан чиқарилишини умид қилиб, хурсанд ва шод ҳолда қарайдилар. Сўнг: ‹Буни танидингизми?› дейилади. Улар: ‹Ҳа, бу ўлим›, дейдилар. Сўнг унга амр қилиниб, Сирот устида сўйилади. Кейин иккала гуруҳга ҳам: ‹Ҳар икковингиз ўзингиз бўлган ҳолингизда мангу қоласиз, унда ҳеч қачон ўлим бўлмайди›, дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَعْدَدْتُ لِعِبَادِيَ الصَّالِحِينَ مَا لاَ عَيْنٌ رَأَتْ وَلاَ أُذُنٌ سَمِعَتْ وَلاَ خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَمِنْ بَلْهَ مَا قَدْ أَطْلَعَكُمُ اللَّهُ عَلَيْهِ اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{فَلاَ تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ }‏ قَالَ وَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَقْرَؤُهَا مِنْ قُرَّاتِ أَعْيُنٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla: ‹Men solih bandalarim uchun hech bir koʻz koʻrmagan, hech bir quloq eshitmagan va hech bir insonning koʻngliga kelmagan narsalarni tayyorlab qoʻydim›, deydi», dedilar. Abu Hurayra: «Alloh sizlarga bildirgan narsalardan tashqarisidir. Xohlasangiz, {Bas, hech bir jon oʻzlari qilib oʻtgan amallariga mukofot uchun ular uchun yashirib qoʻyilgan koʻz quvonchlarini bilmas} (As-Sajda 17) oyatini oʻqinglar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла: ‹Мен солиҳ бандаларим учун ҳеч бир кўз кўрмаган, ҳеч бир қулоқ эшитмаган ва ҳеч бир инсоннинг кўнглига келмаган нарсаларни тайёрлаб қўйдим›, дейди», дедилар. Абу Ҳурайра: «Аллоҳ сизларга билдирган нарсалардан ташқарисидир. Хоҳласангиз, {Бас, ҳеч бир жон ўзлари қилиб ўтган амалларига мукофот учун улар учун яшириб қўйилган кўз қувончларини билмас} (Ас-Сажда 17) оятини ўқинглар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لَشِبْرٌ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الأَرْضِ وَمَا عَلَيْهَا - الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jannatdagi bir qarich joy yer va uning ustidagi barcha narsadan, dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroqdir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жаннатдаги бир қарич жой ер ва унинг устидаги барча нарсадан, дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ مَنْظُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَوْضِعُ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatdagi bir qamchi oʻrni dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroqdir», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатдаги бир қамчи ўрни дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ الْجَنَّةُ مِائَةُ دَرَجَةٍ كُلُّ دَرَجَةٍ مِنْهَا مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ وَإِنَّ أَعْلاَهَا الْفِرْدَوْسُ وَإِنَّ أَوْسَطَهَا الْفِرْدَوْسُ وَإِنَّ الْعَرْشَ عَلَى الْفِرْدَوْسِ مِنْهَا تُفَجَّرُ أَنْهَارُ الْجَنَّةِ فَإِذَا مَا سَأَلْتُمُ اللَّهَ فَسَلُوهُ الْفِرْدَوْسَ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni: «Jannat yuz darajadir. Uning har bir darajasi osmon bilan yer orasidek keladi. Uning eng yuqorisi Firdavs, eng oʻrtasi ham Firdavsdir. Arsh Firdavsning ustidadir. Jannat daryolari undan otilib chiqadi. Bas, Allohdan soʻraganingizda, Firdavsni soʻranglar», deb aytayotganlarini eshitdim.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни: «Жаннат юз даражадир. Унинг ҳар бир даражаси осмон билан ер орасидек келади. Унинг энг юқориси Фирдавс, энг ўртаси ҳам Фирдавсдир. Арш Фирдавснинг устидадир. Жаннат дарёлари ундан отилиб чиқади. Бас, Аллоҳдан сўраганингизда, Фирдавсни сўранглар», деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُهَاجِرٍ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ الْمَعَافِرِيُّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ كُرَيْبٍ، - مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ - قَالَ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ذَاتَ يَوْمٍ لأَصْحَابِهِ ‏"‏ أَلاَ مُشَمِّرٌ لِلْجَنَّةِ فَإِنَّ الْجَنَّةَ لاَ خَطَرَ لَهَا هِيَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ نُورٌ يَتَلأْلأُ وَرَيْحَانَةٌ تَهْتَزُّ وَقَصْرٌ مَشِيدٌ وَنَهَرٌ مُطَّرِدٌ وَفَاكِهَةٌ كَثِيرَةٌ نَضِيجَةٌ وَزَوْجَةٌ حَسْنَاءُ جَمِيلَةٌ وَحُلَلٌ كَثِيرَةٌ فِي مَقَامٍ أَبَدًا فِي حَبْرَةٍ وَنَضْرَةٍ فِي دَارٍ عَالِيَةٍ سَلِيمَةٍ بَهِيَّةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَحْنُ الْمُشَمِّرُونَ لَهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُولُوا إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ الْجِهَادَ وَحَضَّ عَلَيْهِ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ ashoblariga: «Jannat uchun bel bogʻlab harakat qiladigan kishi bormi?! Zero, jannatga teng keladigan narsa yoʻq. Kaʼba Robbiga qasamki, u yaraqlab turgan nurdir, tebranib turgan rayhondir, mustahkam qasrdir, oqib turgan daryodir, koʻp va pishgan mevadir, husnli va goʻzal juftdir hamda abadiy maqomdagi koʻplab liboslardir. Baland, xatarsiz va goʻzal maskanda shodlik va nozu neʼmat ichidadir», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, biz u uchun bel bogʻlab harakat qiluvchimiz!» dedilar. U zot: «‹Inshaalloh› deb ayting», dedilar. Soʻng jihodni zikr qilib, unga qiziqtirdilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ ашобларига: «Жаннат учун бел боғлаб ҳаракат қиладиган киши борми?! Зеро, жаннатга тенг келадиган нарса йўқ. Каъба Роббига қасамки, у ярақлаб турган нурдир, тебраниб турган райҳондир, мустаҳкам қасрдир, оқиб турган дарёдир, кўп ва пишган мевадир, ҳуснли ва гўзал жуфтдир ҳамда абадий мақомдаги кўплаб либослардир. Баланд, хатарсиз ва гўзал масканда шодлик ва нозу неъмат ичидадир», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, биз у учун бел боғлаб ҳаракат қилувчимиз!» дедилар. У зот: «‹Иншааллоҳ› деб айтинг», дедилар. Сўнг жиҳодни зикр қилиб, унга қизиқтирдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَوَّلُ زُمْرَةٍ تَدْخُلُ الْجَنَّةَ عَلَى صُورَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ عَلَى ضَوْءِ أَشَدِّ كَوْكَبٍ دُرِّيٍّ فِي السَّمَاءِ إِضَاءَةً لاَ يَبُولُونَ وَلاَ يَتَغَوَّطُونَ وَلاَ يَمْتَخِطُونَ وَلاَ يَتْفِلُونَ أَمْشَاطُهُمُ الذَّهَبُ وَرَشْحُهُمُ الْمِسْكُ وَمَجَامِرُهُمُ الأَلُوَّةُ أَزْوَاجُهُمُ الْحُورُ الْعِينُ أَخْلاَقُهُمْ عَلَى خَلْقِ رَجُلٍ وَاحِدٍ عَلَى صُورَةِ أَبِيهِمْ آدَمَ سِتُّونَ ذِرَاعًا ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، مِثْلَ حَدِيثِ ابْنِ فُضَيْلٍ عَنْ عُمَارَةَ.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatga birinchi kiradigan guruh oʻn toʻrtinchi kechadagi toʻlin oy suratida boʻlur. Ulardan keyin kiradiganlar esa osmondagi eng yorqin yulduz nuridek boʻlur. Ular bavl ham qilmaydilar, ich ham boʻshatmaydilar, burun ham qoqmaydilar va tupurmaydilar ham. Taroqlari oltindan, terlari mushkdan, isiriqdonlari udagʻochidandir. Juftlari hur qizlaridir. Xulqlari yagona bir kishining xulqidek boʻlib, otalari Odam suratida, boʻyi oltmish ziroʻdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатга биринчи кирадиган гуруҳ ўн тўртинчи кечадаги тўлин ой суратида бўлур. Улардан кейин кирадиганлар эса осмондаги энг ёрқин юлдуз нуридек бўлур. Улар бавл ҳам қилмайдилар, ич ҳам бўшатмайдилар, бурун ҳам қоқмайдилар ва тупурмайдилар ҳам. Тароқлари олтиндан, терлари мушкдан, исириқдонлари удағочидандир. Жуфтлари ҳур қизларидир. Хулқлари ягона бир кишининг хулқидек бўлиб, оталари Одам суратида, бўйи олтмиш зирўдир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْكَوْثَرُ نَهَرٌ فِي الْجَنَّةِ حَافَتَاهُ مِنْ ذَهَبٍ مَجْرَاهُ عَلَى الْيَاقُوتِ وَالدُّرِّ تُرْبَتُهُ أَطْيَبُ مِنَ الْمِسْكِ وَمَاؤُهُ أَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ وَأَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ الثَّلْجِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kavsar jannatdagi bir daryodir. Uning ikki qirgʻogʻi oltindan, oqar oʻzani yoqut va durdandir. Tuprogʻi mushkdan xushboʻyroq, suvi asaldan shirinroq va qordan oqroqdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кавсар жаннатдаги бир дарёдир. Унинг икки қирғоғи олтиндан, оқар ўзани ёқут ва дурдандир. Тупроғи мушкдан хушбўйроқ, суви асалдан ширинроқ ва қордан оқроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ الضَّرِيرُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ شَجَرَةً يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ سَنَةٍ لاَ يَقْطَعُهَا ‏"‏ ‏.‏ وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{وَظِلٍّ مَمْدُودٍ * وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ ‏)‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatda shunday bir daraxt borki, otliq kishi uning soyasida yuz yil yursa ham uni oxiriga yetkaza olmaydi», dedilar. Va: «Xohlasangiz, {va choʻzilgan soyada, hamda quyilib turgan suvda} (Al-Voqiʼa 30-31) oyatini oʻqinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатда шундай бир дарахт борки, отлиқ киши унинг соясида юз йил юрса ҳам уни охирига етказа олмайди», дедилар. Ва: «Хоҳласангиз, {ва чўзилган сояда, ҳамда қуйилиб турган сувда} (Ал-Воқиъа 30-31) оятини ўқинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ حَبِيبِ بْنِ أَبِي الْعِشْرِينَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي حَسَّانُ بْنُ عَطِيَّةَ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ لَقِيَ أَبَا هُرَيْرَةَ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَجْمَعَ، بَيْنِي وَبَيْنَكَ فِي سُوقِ الْجَنَّةِ ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ أَوَفِيهَا سُوقٌ قَالَ نَعَمْ أَخْبَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ إِذَا دَخَلُوهَا نَزَلُوا فِيهَا بِفَضْلِ أَعْمَالِهِمْ فَيُؤْذَنُ لَهُمْ فِي مِقْدَارِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ مِنْ أَيَّامِ الدُّنْيَا فَيَزُورُونَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيُبْرِزُ لَهُمْ عَرْشَهُ وَيَتَبَدَّى لَهُمْ فِي رَوْضَةٍ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ فَتُوضَعُ لَهُمْ مَنَابِرُ مِنْ نُورٍ وَمَنَابِرُ مِنْ لُؤْلُؤٍ وَمَنَابِرُ مِنْ يَاقُوتٍ وَمَنَابِرُ مِنْ زَبَرْجَدٍ وَمَنَابِرُ مِنْ ذَهَبٍ وَمَنَابِرُ مِنْ فِضَّةٍ وَيَجْلِسُ أَدْنَاهُمْ - وَمَا فِيهِمْ دَنِيءٌ - عَلَى كُثْبَانِ الْمِسْكِ وَالْكَافُورِ مَا يُرَوْنَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَرَاسِيِّ بِأَفْضَلَ مِنْهُمْ مَجْلِسًا ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ هَلْ تَتَمَارَوْنَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَذَلِكَ لاَ تَتَمَارَوْنَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ عَزَّ وَجَلَّ وَلاَ يَبْقَى فِي ذَلِكَ الْمَجْلِسِ أَحَدٌ إِلاَّ حَاضَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مُحَاضَرَةً حَتَّى إِنَّهُ يَقُولُ لِلرَّجُلِ مِنْكُمْ أَلاَ تَذْكُرُ يَا فُلاَنُ يَوْمَ عَمِلْتَ كَذَا وَكَذَا - يُذَكِّرُهُ بَعْضَ غَدَرَاتِهِ فِي الدُّنْيَا - فَيَقُولُ يَا رَبِّ أَفَلَمْ تَغْفِرْ لِي فَيَقُولُ بَلَى فَبِسَعَةِ مَغْفِرَتِي بَلَغْتَ مَنْزِلَتَكَ هَذِهِ ‏.‏ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ غَشِيَتْهُمْ سَحَابَةٌ مِنْ فَوْقِهِمْ فَأَمْطَرَتْ عَلَيْهِمْ طِيبًا لَمْ يَجِدُوا مِثْلَ رِيحِهِ شَيْئًا قَطُّ ثُمَّ يَقُولُ قُومُوا إِلَى مَا أَعْدَدْتُ لَكُمْ مِنَ الْكَرَامَةِ فَخُذُوا مَا اشْتَهَيْتُمْ ‏.‏ قَالَ فَنَأْتِي سُوقًا قَدْ حُفَّتْ بِهِ الْمَلاَئِكَةُ فِيهِ مَا لَمْ تَنْظُرِ الْعُيُونُ إِلَى مِثْلِهِ وَلَمْ تَسْمَعِ الآذَانُ وَلَمْ يَخْطُرْ عَلَى الْقُلُوبِ ‏.‏ قَالَ فَيُحْمَلُ لَنَا مَا اشْتَهَيْنَا لَيْسَ يُبَاعُ فِيهِ شَىْءٌ وَلاَ يُشْتَرَى وَفِي ذَلِكَ السُّوقِ يَلْقَى أَهْلُ الْجَنَّةِ بَعْضُهُمْ بَعْضًا فَيُقْبِلُ الرَّجُلُ ذُو الْمَنْزِلَةِ الْمُرْتَفِعَةِ فَيَلْقَى مَنْ هُوَ دُونَهُ - وَمَا فِيهِمْ دَنِيءٌ - فَيَرُوعُهُ مَا يَرَى عَلَيْهِ مِنَ اللِّبَاسِ فَمَا يَنْقَضِي آخِرُ حَدِيثِهِ حَتَّى يَتَمَثَّلَ لَهُ عَلَيْهِ أَحْسَنُ مِنْهُ وَذَلِكَ أَنَّهُ لاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ أَنْ يَحْزَنَ فِيهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ نَنْصَرِفُ إِلَى مَنَازِلِنَا فَيَتَلَقَّانَا أَزْوَاجُنَا فَيَقُلْنَ مَرْحَبًا وَأَهْلاً لَقَدْ جِئْتَ وَإِنَّ بِكَ مِنَ الْجَمَالِ وَالطِّيبِ أَفْضَلَ مِمَّا فَارَقْتَنَا عَلَيْهِ فَنَقُولُ إِنَّا جَالَسْنَا الْيَوْمَ رَبَّنَا الْجَبَّارَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَحِقُّنَا أَنْ نَنْقَلِبَ بِمِثْلِ مَا انْقَلَبْنَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Said ibn al-Musayyab bilan uchrashib qoldi va: «Allohdan meni sen bilan jannat bozorida jamlashini soʻrayman», dedi. Said: «U yerda bozor ham bormi?» dedi. Abu Hurayra: «Ha, Rasululloh ﷺ menga xabar berdilarki, jannat ahli unga kirganlarida oʻz amallarining fazliga koʻra joylashadilar. Soʻng ularga dunyo kunlaridan juma kuni miqdoricha izn beriladi, bas, ular Alloh azza va jallani ziyorat qiladilar. U ularga oʻz Arshini namoyon qiladi va jannat bogʻlaridan bir bogʻda ularga tajalliy qiladi. Ular uchun nurdan minbarlar, marvariddan minbarlar, yoqutdan minbarlar, zabarjaddan minbarlar, oltindan minbarlar va kumushdan minbarlar qoʻyiladi. Ularning eng quyi darajadagisi – vaholanki, ular ichida past kishi yoʻq – mushk va kofur uyumlari ustiga oʻtiradi. Ular kursi egalarini oʻzlaridan koʻra afzalroq oʻrindiqda deb hisoblamaydilar», dedi. Abu Hurayra: «Men: ‹Ey Rasululloh, biz Robbimizni koʻramizmi?› dedim. U zot: ‹Ha. Toʻlin kechada quyosh va oyni koʻrishda shubha qilasizmi?› dedilar. Biz: ‹Yoʻq›, dedik. U zot: ‹Xuddi shunday, azza va jalla boʻlmish Robbingizni koʻrishda ham shubha qilmaysiz. Oʻsha majlisda Alloh azza va jalla har bir kishi bilan yuzma-yuz suhbatlashmay qolmaydi. Hattoki, sizlardan bir kishiga: «Ey falonchi, falon-falon ish qilgan kuningni eslamaysanmi?» deb, dunyodagi baʼzi xatolarini eslatadi. U: «Ey Robbim, meni kechirmaganmiding?» deydi. Alloh: «Ha, kechirdim. Magʻfiratimning kengligi tufayli sen bu maqomingga yetding», deydi. Ular shu holatda turganlarida, ustlaridan bir bulut ularni qoplaydi va ularga hech qachon uning hididek narsani topmagan xushboʻylikni yogʻdiradi. Soʻng Alloh: «Sizlar uchun tayyorlab qoʻygan karomatimga turib boringlar va xohlagan narsangizni olinglar», deydi. Bas, biz malaklar oʻrab olgan bir bozorga boramiz. Unda koʻzlar koʻrmagan, quloqlar eshitmagan va qalblarga kelmagan narsalar bor. Xohlagan narsamiz biz uchun keltiriladi. Unda hech narsa sotilmaydi ham, sotib olinmaydi ham. Oʻsha bozorda jannat ahli bir-birlari bilan uchrashadi. Yuqori maqomdagi kishi undan quyiroq maqomdagi kishi bilan uchrashadi – vaholanki, ular ichida past kishi yoʻq – va uning egnidagi liboslarni koʻrib hayratlanadi. Soʻzining oxirini tugatmasidan, unda undan-da chiroyliroq libos paydo boʻladi. Chunki u yerda hech kimning gʻamgin boʻlishi joiz emas›, dedilar. U zot: ‹Soʻng biz oʻz maskanlarimizga qaytamiz. Bizni juftlarimiz kutib oladi va: «Marhabo va xush kelibsiz! Bizdan ajralganingizdagidan koʻra husn va xushboʻylik jihatidan afzalroq holda keldingiz», deydilar. Biz: «Bugun biz Robbimiz Jabbor azza va jalla bilan oʻtirdik, shunday holda qaytishimiz haqqimizdir», deymiz›, dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Саид ибн ал-Мусайяб билан учрашиб қолди ва: «Аллоҳдан мени сен билан жаннат бозорида жамлашини сўрайман», деди. Саид: «У ерда бозор ҳам борми?» деди. Абу Ҳурайра: «Ҳа, Расулуллоҳ ﷺ менга хабар бердиларки, жаннат аҳли унга кирганларида ўз амалларининг фазлига кўра жойлашадилар. Сўнг уларга дунё кунларидан жума куни миқдорича изн берилади, бас, улар Аллоҳ азза ва жаллани зиёрат қиладилар. У уларга ўз Аршини намоён қилади ва жаннат боғларидан бир боғда уларга тажаллий қилади. Улар учун нурдан минбарлар, марвариддан минбарлар, ёқутдан минбарлар, забаржаддан минбарлар, олтиндан минбарлар ва кумушдан минбарлар қўйилади. Уларнинг энг қуйи даражадагиси – ваҳоланки, улар ичида паст киши йўқ – мушк ва кофур уюмлари устига ўтиради. Улар курси эгаларини ўзларидан кўра афзалроқ ўриндиқда деб ҳисобламайдилар», деди. Абу Ҳурайра: «Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, биз Роббимизни кўрамизми?› дедим. У зот: ‹Ҳа. Тўлин кечада қуёш ва ойни кўришда шубҳа қиласизми?› дедилар. Биз: ‹Йўқ›, дедик. У зот: ‹Худди шундай, азза ва жалла бўлмиш Роббингизни кўришда ҳам шубҳа қилмайсиз. Ўша мажлисда Аллоҳ азза ва жалла ҳар бир киши билан юзма-юз суҳбатлашмай қолмайди. Ҳаттоки, сизлардан бир кишига: «Эй фалончи, фалон-фалон иш қилган кунингни эсламайсанми?» деб, дунёдаги баъзи хатоларини эслатади. У: «Эй Роббим, мени кечирмаганмидинг?» дейди. Аллоҳ: «Ҳа, кечирдим. Мағфиратимнинг кенглиги туфайли сен бу мақомингга етдинг», дейди. Улар шу ҳолатда турганларида, устларидан бир булут уларни қоплайди ва уларга ҳеч қачон унинг ҳидидек нарсани топмаган хушбўйликни ёғдиради. Сўнг Аллоҳ: «Сизлар учун тайёрлаб қўйган кароматимга туриб боринглар ва хоҳлаган нарсангизни олинглар», дейди. Бас, биз малаклар ўраб олган бир бозорга борамиз. Унда кўзлар кўрмаган, қулоқлар эшитмаган ва қалбларга келмаган нарсалар бор. Хоҳлаган нарсамиз биз учун келтирилади. Унда ҳеч нарса сотилмайди ҳам, сотиб олинмайди ҳам. Ўша бозорда жаннат аҳли бир-бирлари билан учрашади. Юқори мақомдаги киши ундан қуйироқ мақомдаги киши билан учрашади – ваҳоланки, улар ичида паст киши йўқ – ва унинг эгнидаги либосларни кўриб ҳайратланади. Сўзининг охирини тугатмасидан, унда ундан-да чиройлироқ либос пайдо бўлади. Чунки у ерда ҳеч кимнинг ғамгин бўлиши жоиз эмас›, дедилар. У зот: ‹Сўнг биз ўз масканларимизга қайтамиз. Бизни жуфтларимиз кутиб олади ва: «Марҳабо ва хуш келибсиз! Биздан ажралганингиздагидан кўра ҳусн ва хушбўйлик жиҳатидан афзалроқ ҳолда келдингиз», дейдилар. Биз: «Бугун биз Роббимиз Жаббор азза ва жалла билан ўтирдик, шундай ҳолда қайтишимиз ҳаққимиздир», деймиз›, дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ خَالِدٍ الأَزْرَقُ أَبُو مَرْوَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ أَبِي مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْ أَحَدٍ يُدْخِلُهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ إِلاَّ زَوَّجَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ثِنْتَيْنِ وَسَبْعِينَ زَوْجَةً ثِنْتَيْنِ مِنَ الْحُورِ الْعِينِ وَسَبْعِينَ مِنْ مِيرَاثِهِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ مَا مِنْهُنَّ وَاحِدَةٌ إِلاَّ وَلَهَا قُبُلٌ شَهِيٌّ وَلَهُ ذَكَرٌ لاَ يَنْثَنِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هِشَامُ بْنُ خَالِدٍ مِنْ مِيرَاثِهِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ يَعْنِي رِجَالاً دَخَلُوا النَّارَ فَوَرِثَ أَهْلُ الْجَنَّةِ نِسَاءَهُمْ كَمَا وُرِثَتِ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh jannatga kiritadigan har bir kishini albatta yetmish ikki juft bilan uylantiradi: ikkitasi hur qizlaridan, yetmishtasi doʻzax ahlidan qolgan merosidan. Ulardan hech biri istisno emaski, har biriga sevimlilik ato etilgan», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ жаннатга киритадиган ҳар бир кишини албатта етмиш икки жуфт билан уйлантиради: иккитаси ҳур қизларидан, етмиштаси дўзах аҳлидан қолган меросидан. Улардан ҳеч бири истисно эмаски, ҳар бирига севимлилик ато этилган», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ النَّاجِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ إِذَا اشْتَهَى الْوَلَدَ فِي الْجَنَّةِ كَانَ حَمْلُهُ وَوَضْعُهُ فِي سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ كَمَا يَشْتَهِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin jannatda farzand tilagan boʻlsa, uning homilaga qolishi, tugʻilishi va oʻsishi bir soat ichida oʻzi tilagandek boʻladi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин жаннатда фарзанд тилаган бўлса, унинг ҳомилага қолиши, туғилиши ва ўсиши бир соат ичида ўзи тилагандек бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنِّي لأَعْلَمُ آخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا مِنْهَا وَآخِرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ ‏.‏ رَجُلٌ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ حَبْوًا فَيُقَالُ لَهُ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ ‏.‏ فَيَأْتِيهَا فَيُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهَا مَلأَى فَيَرْجِعُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ وَجَدْتُهَا مَلأَى ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ ‏.‏ فَيَأْتِيهَا فَيُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهَا مَلأَى فَيَرْجِعُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ وَجَدْتُهَا مَلأَى ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ ‏.‏ فَيَأْتِيهَا فَيُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهَا مَلأَى فَيَرْجِعُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ إِنَّهَا مَلأَى ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ ‏.‏ فَإِنَّ لَكَ مِثْلَ الدُّنْيَا وَعَشَرَةَ أَمْثَالِهَا - أَوْ إِنَّ لَكَ مِثْلَ عَشَرَةِ أَمْثَالِ الدُّنْيَا - فَيَقُولُ أَتَسْخَرُ بِي - أَوْ أَتَضْحَكُ بِي - وَأَنْتَ الْمَلِكُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ ‏.‏ فَكَانَ يُقَالُ هَذَا أَدْنَى أَهْلِ الْجَنَّةِ مَنْزِلَةً ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men doʻzax ahlidan undan eng oxirida chiqadigan kishini va jannat ahlidan jannatga eng oxirida kiradigan kishini bilaman. U doʻzaxdan emaklab chiqadigan bir kishidir. Unga: ‹Bor, jannatga kir›, deyiladi. U jannatga keladi, biroq unga jannat toʻlib ketgandek koʻrsatiladi. Shunda u qaytib: ‹Ey Robbim, uni toʻlib ketgan holda topdim›, deydi. Alloh: ‹Bor, jannatga kir›, deydi. U yana keladi, unga jannat toʻlib ketgandek koʻrsatiladi. Shunda u qaytib: ‹Ey Robbim, uni toʻlib ketgan holda topdim›, deydi. Alloh subhonahu: ‹Bor, jannatga kir›, deydi. U yana keladi, unga jannat toʻlib ketgandek koʻrsatiladi. Shunda u qaytib: ‹Ey Robbim, u toʻlib ketgan›, deydi. Alloh: ‹Bor, jannatga kir. Albatta senga dunyoning misli va uning oʻn barobari bor› — yoki: ‹Albatta senga dunyoning oʻn barobari misli bor› — deydi. Shunda u: ‹Sen Podshoh boʻla turib meni masxara qilyapsanmi?› — yoki: ‹mendan kulyapsanmi?› — deydi», dedilar. U (Ibn Masʼud): «Men Rasululloh ﷺni ozgʻich tishlari koʻrinib ketguncha kulganlarini koʻrdim», dedi. Va: «Jannat ahlining eng past martabalisi shu, deb aytilar edi», deyilardi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен дўзах аҳлидан ундан энг охирида чиқадиган кишини ва жаннат аҳлидан жаннатга энг охирида кирадиган кишини биламан. У дўзахдан эмаклаб чиқадиган бир кишидир. Унга: ‹Бор, жаннатга кир›, дейилади. У жаннатга келади, бироқ унга жаннат тўлиб кетгандек кўрсатилади. Шунда у қайтиб: ‹Эй Роббим, уни тўлиб кетган ҳолда топдим›, дейди. Аллоҳ: ‹Бор, жаннатга кир›, дейди. У яна келади, унга жаннат тўлиб кетгандек кўрсатилади. Шунда у қайтиб: ‹Эй Роббим, уни тўлиб кетган ҳолда топдим›, дейди. Аллоҳ субҳонаҳу: ‹Бор, жаннатга кир›, дейди. У яна келади, унга жаннат тўлиб кетгандек кўрсатилади. Шунда у қайтиб: ‹Эй Роббим, у тўлиб кетган›, дейди. Аллоҳ: ‹Бор, жаннатга кир. Албатта сенга дунёнинг мисли ва унинг ўн баробари бор› — ёки: ‹Албатта сенга дунёнинг ўн баробари мисли бор› — дейди. Шунда у: ‹Сен Подшоҳ бўла туриб мени масхара қиляпсанми?› — ёки: ‹мендан куляпсанми?› — дейди», дедилар. У (Ибн Масъуд): «Мен Расулуллоҳ ﷺни озғич тишлари кўриниб кетгунча кулганларини кўрдим», деди. Ва: «Жаннат аҳлининг энг паст мартабалиси шу, деб айтилар эди», дейиларди.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ سَأَلَ الْجَنَّةَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ قَالَتِ الْجَنَّةُ اللَّهُمَّ أَدْخِلْهُ الْجَنَّةَ وَمَنِ اسْتَجَارَ مِنَ النَّارِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ قَالَتِ النَّارُ اللَّهُمَّ أَجِرْهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim uch marta jannatni soʻrasa, jannat: ‹Ey Alloh, uni jannatga kirgiz›, deydi. Kim uch marta doʻzaxdan panoh soʻrasa, doʻzax: ‹Ey Alloh, uni doʻzaxdan asra›, deydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким уч марта жаннатни сўраса, жаннат: ‹Эй Аллоҳ, уни жаннатга киргиз›, дейди. Ким уч марта дўзахдан паноҳ сўраса, дўзах: ‹Эй Аллоҳ, уни дўзахдан асра›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ لَهُ مَنْزِلاَنِ مَنْزِلٌ فِي الْجَنَّةِ وَمَنْزِلٌ فِي النَّارِ فَإِذَا مَاتَ فَدَخَلَ النَّارَ وَرِثَ أَهْلُ الْجَنَّةِ مَنْزِلَهُ فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى ‏{أُولَئِكَ هُمُ الْوَارِثُونَ }‏ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan har biringiz uchun ikkita manzil bor: jannatda bir manzil va doʻzaxda bir manzil. Kishi vafot etib doʻzaxga kirsa, jannat ahli uning manzilini meros qilib oladi. Ana shu Alloh taoloning: {Ana oʻshalar meros oluvchilardir} degan soʻzidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳар бирингиз учун иккита манзил бор: жаннатда бир манзил ва дўзахда бир манзил. Киши вафот этиб дўзахга кирса, жаннат аҳли унинг манзилини мерос қилиб олади. Ана шу Аллоҳ таолонинг: {Ана ўшалар мерос олувчилардир} деган сўзидир», дедилар.