حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ: حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا أَمَرْتُكُمْ بِهِ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَيْتُكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا».

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarni nimaga buyursam, uni bajaringlar, sizlarni nimadan qaytarsam, undan tiyilinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларни нимага буюрсам, уни бажаринглар, сизларни нимадан қайтарсам, ундан тийилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ذَرُونِي مَا تَرَكْتُكُمْ فَإِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِسُؤَالِهِمْ وَاخْتِلاَفِهِمْ عَلَى أَنْبِيَائِهِمْ فَإِذَا أَمَرْتُكُمْ بِشَىْءٍ فَخُذُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَإِذَا نَهَيْتُكُمْ عَنْ شَىْءٍ فَانْتَهُوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarni tark etgan narsalar haqida meni sinamang. Sizlardan oldingilar faqat koʻp savol berganlari va paygʻambarlariga qarshi ixtilof qilganlari sababli halok boʻldilar. Sizlarni bir narsaga buyursam, undan qoʻlingizdan kelganicha bajaringlar, sizlarni bir narsadan qaytarsam, undan tiyilinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларни тарк этган нарсалар ҳақида мени синаманг. Сизлардан олдингилар фақат кўп савол берганлари ва пайғамбарларига қарши ихтилоф қилганлари сабабли ҳалок бўлдилар. Сизларни бир нарсага буюрсам, ундан қўлингиздан келганича бажаринглар, сизларни бир нарсадан қайтарсам, ундан тийилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ أَطَاعَنِي فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَمَنْ عَصَانِي فَقَدْ عَصَى اللَّهَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim menga itoat qilsa, Allohga itoat qilibdi, kim menga isyon qilsa, Allohga isyon qilibdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менга итоат қилса, Аллоҳга итоат қилибди, ким менга исён қилса, Аллоҳга исён қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا سَمِعَ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَدِيثًا لَمْ يَعْدُهُ وَلَمْ يُقَصِّرْ دُونَهُ ‏.‏

Abu Jaʼfar (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺdan bir hadis eshitsa, undan oshirmas va uni kamaytirmas edi.Абу Жаъфар (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис эшитса, ундан оширмас ва уни камайтирмас эди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ سُمَيْعٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَفْطَسُ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُرَشِيِّ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَنَحْنُ نَذْكُرُ الْفَقْرَ وَنَتَخَوَّفُهُ فَقَالَ ‏"‏ آلْفَقْرَ تَخَافُونَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتُصَبَّنَّ عَلَيْكُمُ الدُّنْيَا صَبًّا حَتَّى لاَ يُزِيغَ قَلْبَ أَحَدٍ مِنْكُمْ إِزَاغَةً إِلاَّ هِيَهْ وَايْمُ اللَّهِ لَقَدْ تَرَكْتُكُمْ عَلَى مِثْلِ الْبَيْضَاءِ لَيْلُهَا وَنَهَارُهَا سَوَاءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ صَدَقَ وَاللَّهِ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ تَرَكَنَا وَاللَّهِ عَلَى مِثْلِ الْبَيْضَاءِ لَيْلُهَا وَنَهَارُهَا سَوَاءٌ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz kambagʻallik haqida gaplashib, undan qoʻrqib turganimizda Rasululloh ﷺ oldimizga chiqib: «Kambagʻallikdan qoʻrqasizmi? Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, dunyo sizlarga toʻlib-toshib keladi va faqat oʻsha narsagina birortangizning qalbini togʻdan chiqarib yuboradi. Allohga qasamki, men sizlarni kechasiyu kunduzi barobar boʻlgan yorugʻ yoʻl uzra qoldirdim», dedilar. Abu Dardo dedi: «Alloh nomiga qasamki, Rasululloh ﷺ rost aytdilar, Alloh nomiga qasamki, u zot bizni kechasiyu kunduzi barobar boʻlgan yorugʻ yoʻl uzra qoldirdilar».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз камбағаллик ҳақида гаплашиб, ундан қўрқиб турганимизда Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқиб: «Камбағалликдан қўрқасизми? Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, дунё сизларга тўлиб-тошиб келади ва фақат ўша нарсагина бирортангизнинг қалбини тоғдан чиқариб юборади. Аллоҳга қасамки, мен сизларни кечасию кундузи баробар бўлган ёруғ йўл узра қолдирдим», дедилар. Абу Дардо деди: «Аллоҳ номига қасамки, Расулуллоҳ ﷺ рост айтдилар, Аллоҳ номига қасамки, у зот бизни кечасию кундузи баробар бўлган ёруғ йўл узра қолдирдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي مَنْصُورِينَ لاَ يَضُرُّهُمْ مَنْ خَذَلَهُمْ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ ‏"‏ ‏.‏

Qurra ibn Iyas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan bir toifa doimo nusrat topgan holda boʻlaveradi, ularni tark etganlar qiyomat qoyim boʻlgunga qadar ularga zarar yetkaza olmaydilar», dedilar.Қурра ибн Ияс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан бир тоифа доимо нусрат топган ҳолда бўлаверади, уларни тарк этганлар қиёмат қойим бўлгунга қадар уларга зарар етказа олмайдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَلْقَمَةَ، نَصْرُ بْنُ عَلْقَمَةَ عَنْ عُمَيْرِ بْنِ الأَسْوَدِ، وَكَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي قَوَّامَةً عَلَى أَمْرِ اللَّهِ لاَ يَضُرُّهَا مَنْ خَالَفَهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan bir toifa doimo Allohning amri uzra qoim boʻlaveradi, ularga qarshi chiqqanlar ularga zarar yetkaza olmaydilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан бир тоифа доимо Аллоҳнинг амри узра қоим бўлаверади, уларга қарши чиққанлар уларга зарар етказа олмайдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْجَرَّاحُ بْنُ مَلِيحٍ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ زُرْعَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عِنَبَةَ الْخَوْلاَنِيَّ، وَكَانَ، قَدْ صَلَّى الْقِبْلَتَيْنِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَزَالُ اللَّهُ يَغْرِسُ فِي هَذَا الدِّينِ غَرْسًا يَسْتَعْمِلُهُمْ فِي طَاعَتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Inaba al-Xavloniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Alloh bu dinda doimo yangi niholni ekib turadi va ularni Oʻziga itoat qilishda ishga soladi», deganlarini eshitdim.Абу Инаба ал-Хавлоний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳ бу динда доимо янги ниҳолни экиб туради ва уларни Ўзига итоат қилишда ишга солади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَامَ مُعَاوِيَةُ خَطِيبًا فَقَالَ أَيْنَ عُلَمَاؤُكُمْ أَيْنَ عُلَمَاؤُكُمْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ إِلاَّ وَطَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي ظَاهِرُونَ عَلَى النَّاسِ لاَ يُبَالُونَ مَنْ خَذَلَهُمْ وَلاَ مَنْ نَصَرَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U xutba oʻqish uchun turib: «Olimlaringiz qayerda? Olimlaringiz qayerda? Men Rasululloh ﷺning: ‹Ummatimdan bir toifa odamlar ustidan gʻolib boʻlmaguncha qiyomat qoyim boʻlmaydi, ularni tark etganlarga ham, yordam berganlarga ham parvo qilmaydilar›, deganlarini eshitdim», dedi.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У хутба ўқиш учун туриб: «Олимларингиз қаерда? Олимларингиз қаерда? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Умматимдан бир тоифа одамлар устидан ғолиб бўлмагунча қиёмат қойим бўлмайди, уларни тарк этганларга ҳам, ёрдам берганларга ҳам парво қилмайдилар›, деганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ يَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الْحَقِّ مَنْصُورِينَ لاَ يَضُرُّهُمْ مَنْ خَالَفَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan bir toifa doimo haq uzra nusrat topgan holda boʻlaveradi, ularga qarshi chiqqanlar Alloh azza va jallaning amri kelgunga qadar ularga zarar yetkaza olmaydilar», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан бир тоифа доимо ҳақ узра нусрат топган ҳолда бўлаверади, уларга қарши чиққанлар Аллоҳ азза ва жалланинг амри келгунга қадар уларга зарар етказа олмайдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَالِدًا، يَذْكُرُ عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَخَطَّ خَطًّا وَخَطَّ خَطَّيْنِ عَنْ يَمِينِهِ وَخَطَّ خَطَّيْنِ عَنْ يَسَارِهِ ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ فِي الْخَطِّ الأَوْسَطِ فَقَالَ ‏"‏ هَذَا سَبِيلُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ {وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلاَ تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ}‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺning huzurida edik. U zot bir chiziq tortdilar va uning oʻng tomoniga ikkita chiziq, chap tomoniga ikkita chiziq tortdilar. Soʻng qoʻllarini oʻrtadagi chiziqqa qoʻyib: «Bu Allohning yoʻlidir», dedilar. Keyin bu oyatni tilovat qildilar: {Albatta, mana shu Mening toʻgʻri yoʻlimdir. Bas, unga ergashinglar. Boshqa yoʻllarga ergashmanglar, aks holda ular sizlarni Uning yoʻlidan uzoqlashtirib, boʻlib-boʻlib yuboradi} (Anʼom 153).Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида эдик. У зот бир чизиқ тортдилар ва унинг ўнг томонига иккита чизиқ, чап томонига иккита чизиқ тортдилар. Сўнг қўлларини ўртадаги чизиққа қўйиб: «Бу Аллоҳнинг йўлидир», дедилар. Кейин бу оятни тиловат қилдилар: {Албатта, мана шу Менинг тўғри йўлимдир. Бас, унга эргашинглар. Бошқа йўлларга эргашманглар, акс ҳолда улар сизларни Унинг йўлидан узоқлаштириб, бўлиб-бўлиб юборади} (Анъом 153).

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ جَابِرٍ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ الْكِنْدِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ يُوشِكُ الرَّجُلُ مُتَّكِئًا عَلَى أَرِيكَتِهِ يُحَدَّثُ بِحَدِيثٍ مِنْ حَدِيثِي فَيَقُولُ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ كِتَابُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَمَا وَجَدْنَا فِيهِ مِنْ حَلاَلٍ اسْتَحْلَلْنَاهُ وَمَا وَجَدْنَا فِيهِ مِنْ حَرَامٍ حَرَّمْنَاهُ ‏.‏ أَلاَ وَإِنَّ مَا حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِثْلُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Miqdom ibn Maʼdikarib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaqinda bir kishi oʻz kursisiga suyanib oʻtirgan holida unga mening hadislarimdan bir hadis aytiladi va u: ‹Biz bilan sizning oramizda Alloh azza va jallaning Kitobi bor. Unda halol deb topgan narsani halol qildik, unda harom deb topgan narsani harom qildik›, deydi. Ogoh boʻlinglar! Albatta, Rasululloh ﷺ harom qilgan narsa Alloh harom qilgan narsa kabidir», dedilar.Миқдом ибн Маъдикариб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яқинда бир киши ўз курсисига суяниб ўтирган ҳолида унга менинг ҳадисларимдан бир ҳадис айтилади ва у: ‹Биз билан сизнинг орамизда Аллоҳ азза ва жалланинг Китоби бор. Унда ҳалол деб топган нарсани ҳалол қилдик, унда ҳаром деб топган нарсани ҳаром қилдик›, дейди. Огоҳ бўлинглар! Албатта, Расулуллоҳ ﷺ ҳаром қилган нарса Аллоҳ ҳаром қилган нарса кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، فِي بَيْتِهِ أَنَا سَأَلْتُهُ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ، ثُمَّ مَرَّ فِي الْحَدِيثِ قَالَ أَوْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ أُلْفِيَنَّ أَحَدَكُمْ مُتَّكِئًا عَلَى أَرِيكَتِهِ يَأْتِيهِ الأَمْرُ مِمَّا أَمَرْتُ بِهِ أَوْ نَهَيْتُ عَنْهُ فَيَقُولُ لاَ أَدْرِي مَا وَجَدْنَا فِي كِتَابِ اللَّهِ اتَّبَعْنَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birortangizni oʻz kursisiga suyanib oʻtirgan holida, unga men buyurgan yoki qaytargan narsalardan biror ish yetib kelsa: ‹Bilmadim, biz Allohning Kitobida nimani topsak, oʻshanga ergashamiz›, deb aytadigan holatda topmayin», dedilar.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангизни ўз курсисига суяниб ўтирган ҳолида, унга мен буюрган ёки қайтарган нарсалардан бирор иш етиб келса: ‹Билмадим, биз Аллоҳнинг Китобида нимани топсак, ўшанга эргашамиз›, деб айтадиган ҳолатда топмайин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ مِنْهُ فَهُوَ رَدٌّ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bizning bu ishimizda undan boʻlmagan biror narsani paydo qilsa, u rad qilinadi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бизнинг бу ишимизда ундан бўлмаган бирор нарсани пайдо қилса, у рад қилинади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ خَاصَمَ الزُّبَيْرَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي شِرَاجِ الْحَرَّةِ الَّتِي يَسْقُونَ بِهَا النَّخْلَ فَقَالَ الأَنْصَارِيُّ سَرِّحِ الْمَاءَ يَمُرُّ ‏.‏ فَأَبَى عَلَيْهِ فَاخْتَصَمَا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اسْقِ يَا زُبَيْرُ ثُمَّ أَرْسِلِ الْمَاءَ إِلَى جَارِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَغَضِبَ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ كَانَ ابْنَ عَمَّتِكَ فَتَلَوَّنَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا زُبَيْرُ اسْقِ ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ الزُّبَيْرُ وَاللَّهِ إِنِّي لأَحْسَبُ هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ فِي ذَلِكَ {فَلاَ وَرَبِّكَ لاَ يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لاَ يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}‏ ‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Harra soyliklaridagi xurmolarni sugʻoradigan suv ariqlari borasida az-Zubayr bilan Rasululloh ﷺ huzurida daʼvolashdi. Ansoriy: «Suvni qoʻyib yubor, oʻtib ketsin», dedi. Ammo az-Zubayr bunga koʻnmadi, shunda ular Rasululloh ﷺ huzurida daʼvolashdilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Zubayr, oʻzing sugʻor, soʻng suvni qoʻshningga oqizib yubor», dedilar. Ansoriy gʻazablanib: «Ey Rasululloh, u ammangizning oʻgʻli boʻlgani uchunmi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺning yuzlari oʻzgardi va: «Ey Zubayr, sugʻor, soʻng suvni togʻoralar oyogʻiga qaytguncha ushlab tur», dedilar. Az-Zubayr: «Allohga qasamki, men bu oyat shu haqda nozil boʻlgan deb oʻylayman», dedi: {Yoʻq, Robbingga qasamki, ular oʻrtalaridagi janjalli ishlarda seni hakam qilmagunlaricha, soʻngra sen chiqargan hukmdan koʻngillarida gʻashlik sezmay, uni butunlay qabul qilmagunlaricha imon keltirgan boʻlmaydilar} (Niso 65).Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Ҳарра сойликларидаги хурмоларни суғорадиган сув ариқлари борасида аз-Зубайр билан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида даъволашди. Ансорий: «Сувни қўйиб юбор, ўтиб кетсин», деди. Аммо аз-Зубайр бунга кўнмади, шунда улар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида даъволашдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Зубайр, ўзинг суғор, сўнг сувни қўшнингга оқизиб юбор», дедилар. Ансорий ғазабланиб: «Эй Расулуллоҳ, у аммангизнинг ўғли бўлгани учунми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари ўзгарди ва: «Эй Зубайр, суғор, сўнг сувни тоғоралар оёғига қайтгунча ушлаб тур», дедилар. Аз-Зубайр: «Аллоҳга қасамки, мен бу оят шу ҳақда нозил бўлган деб ўйлайман», деди: {Йўқ, Роббингга қасамки, улар ўрталаридаги жанжалли ишларда сени ҳакам қилмагунларича, сўнгра сен чиқарган ҳукмдан кўнгилларида ғашлик сезмай, уни бутунлай қабул қилмагунларича имон келтирган бўлмайдилар} (Нисо 65).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ تَمْنَعُوا إِمَاءَ اللَّهِ أَنْ يُصَلِّينَ فِي الْمَسْجِدِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ابْنٌ لَهُ إِنَّا لَنَمْنَعُهُنَّ ‏.‏ فَقَالَ فَغَضِبَ غَضَبًا شَدِيدًا وَقَالَ إِنِّي أُحَدِّثُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَإِنَّكَ تَقُولُ إِنَّا لَنَمْنَعُهُنَّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning choʻrilarini masjidda namoz oʻqishdan man qilmanglar», dedilar. Shunda uning bir oʻgʻli: «Biz ularni albatta man qilamiz», dedi. Ibn Umar qattiq gʻazablanib: «Men senga Rasululloh ﷺdan hadis aytyapman-u, sen esa ‹biz ularni albatta man qilamiz› deysanmi?!» dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг чўриларини масжидда намоз ўқишдан ман қилманглар», дедилар. Шунда унинг бир ўғли: «Биз уларни албатта ман қиламиз», деди. Ибн Умар қаттиқ ғазабланиб: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис айтяпман-у, сен эса ‹биз уларни албатта ман қиламиз› дейсанми?!» деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ ثَابِتٍ الْجَحْدَرِيُّ، وَأَبُو عُمَرَ حَفْصُ بْنُ عَمْرٍو قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، أَنَّهُ كَانَ جَالِسًا إِلَى جَنْبِهِ ابْنُ أَخٍ لَهُ فَخَذَفَ فَنَهَاهُ وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْهَا وَقَالَ ‏"‏ إِنَّهَا لاَ تَصِيدُ صَيْدًا وَلاَ تَنْكِي عَدُوًّا وَإِنَّهَا تَكْسِرُ السِّنَّ وَتَفْقَأُ الْعَيْنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَعَادَ ابْنُ أَخِيهِ يَخْذِفُ فَقَالَ أُحَدِّثُكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَهَى عَنْهَا ثُمَّ عُدْتَ تَخْذِفُ لاَ أُكَلِّمُكَ أَبَدًا ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, uning yonida jiyani oʻtirgan edi. Jiyani tosh otdi, shunda u buni qaytarib: «Rasululloh ﷺ bundan qaytarganlar va: ‹U na ov ovlaydi, na dushmanga zarar yetkazadi, balki tishni sindiradi va koʻzni chiqaradi›, deganlar», dedi. Soʻng jiyani yana tosh otdi. Shunda u: «Men senga Rasululloh ﷺ bundan qaytarganini aytdim, sen esa yana tosh otyapsanmi? Endi seninng bilan hech qachon gaplashmayman», dedi.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унинг ёнида жияни ўтирган эди. Жияни тош отди, шунда у буни қайтариб: «Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтарганлар ва: ‹У на ов овлайди, на душманга зарар етказади, балки тишни синдиради ва кўзни чиқаради›, деганлар», деди. Сўнг жияни яна тош отди. Шунда у: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтарганини айтдим, сен эса яна тош отяпсанми? Энди сениннг билан ҳеч қачон гаплашмайман», деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنِي بُرْدُ بْنُ سِنَانٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ قَبِيصَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ الأَنْصَارِيَّ النَّقِيبَ، صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ غَزَا مَعَ مُعَاوِيَةَ أَرْضَ الرُّومِ فَنَظَرَ إِلَى النَّاسِ وَهُمْ يَتَبَايَعُونَ كِسَرَ الذَّهَبِ بِالدَّنَانِيرِ وَكِسَرَ الْفِضَّةِ بِالدَّرَاهِمِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَأْكُلُونَ الرِّبَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَبْتَاعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ لاَ زِيَادَةَ بَيْنَهُمَا وَلاَ نَظِرَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُعَاوِيَةُ يَا أَبَا الْوَلِيدِ لاَ أَرَى الرِّبَا فِي هَذَا إِلاَّ مَا كَانَ مِنْ نَظِرَةٍ ‏.‏ فَقَالَ عُبَادَةُ أُحَدِّثُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَتُحَدِّثُنِي عَنْ رَأْيِكَ لَئِنْ أَخْرَجَنِي اللَّهُ لاَ أُسَاكِنْكَ بِأَرْضٍ لَكَ عَلَىَّ فِيهَا إِمْرَةٌ ‏.‏ فَلَمَّا قَفَلَ لَحِقَ بِالْمَدِينَةِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ مَا أَقْدَمَكَ يَا أَبَا الْوَلِيدِ فَقَصَّ عَلَيْهِ الْقِصَّةَ وَمَا قَالَ مِنْ مُسَاكَنَتِهِ فَقَالَ ارْجِعْ يَا أَبَا الْوَلِيدِ إِلَى أَرْضِكَ فَقَبَحَ اللَّهُ أَرْضًا لَسْتَ فِيهَا وَأَمْثَالُكَ ‏.‏ وَكَتَبَ إِلَى مُعَاوِيَةَ لاَ إِمْرَةَ لَكَ عَلَيْهِ وَاحْمِلِ النَّاسَ عَلَى مَا قَالَ فَإِنَّهُ هُوَ الأَمْرُ ‏.‏

Uboda ibn as-Somit al-Ansoriy (roziyallohu anhu) Muoviya bilan birga Rum yeriga gʻazot qildi. U odamlarga qarab, ular oltin boʻlaklarini dinorlarga, kumush boʻlaklarini dirhamlarga sotayotganlarini koʻrdi va: «Ey odamlar, sizlar ribo yeyapsizlar! Men Rasululloh ﷺning: ‹Oltinni oltinga faqat teng miqdorda soting, ular oʻrtasida na ziyodalik boʻlsin, na muhlat›, deganlarini eshitganman», dedi. Muoviya unga: «Ey Abul Valid, men bunda muhlatdan boshqasida ribo koʻrmayapman», dedi. Uboda: «Men senga Rasululloh ﷺdan aytyapman, sen esa menga oʻz raʼying bilan gapiryapsanmi? Alloh meni bu yerdan chiqarsa, sen hukmronlik qiladigan yerda sen bilan birga yashamayman», dedi. U qaytib Madinaga yetib borgach, Umar ibn al-Xattob unga: «Ey Abul Valid, seni nima keltirdi?» dedi. U voqeani va birga yashamaslik haqida aytganlarini soʻzlab berdi. Umar: «Ey Abul Valid, oʻz yeringga qayt. Sen va sen kabilar boʻlmagan yerni Alloh xunuk qilsin», dedi. Va Muoviyaga: «Sening unga hukmronliging yoʻq, odamlarni u aytgan narsaga boshla, chunki asli shudir», deb yozdi.Убода ибн ас-Сомит ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) Муовия билан бирга Рум ерига ғазот қилди. У одамларга қараб, улар олтин бўлакларини динорларга, кумуш бўлакларини дирҳамларга сотаётганларини кўрди ва: «Эй одамлар, сизлар рибо еяпсизлар! Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Олтинни олтинга фақат тенг миқдорда сотинг, улар ўртасида на зиёдалик бўлсин, на муҳлат›, деганларини эшитганман», деди. Муовия унга: «Эй Абул Валид, мен бунда муҳлатдан бошқасида рибо кўрмаяпман», деди. Убода: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан айтяпман, сен эса менга ўз раъйинг билан гапиряпсанми? Аллоҳ мени бу ердан чиқарса, сен ҳукмронлик қиладиган ерда сен билан бирга яшамайман», деди. У қайтиб Мадинага етиб боргач, Умар ибн ал-Хаттоб унга: «Эй Абул Валид, сени нима келтирди?» деди. У воқеани ва бирга яшамаслик ҳақида айтганларини сўзлаб берди. Умар: «Эй Абул Валид, ўз ерингга қайт. Сен ва сен кабилар бўлмаган ерни Аллоҳ хунук қилсин», деди. Ва Муовияга: «Сенинг унга ҳукмронлигинг йўқ, одамларни у айтган нарсага бошла, чунки асли шудир», деб ёзди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ الْخَلاَّدِ الْبَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، أَنْبَأَنَا عَوْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ إِذَا حَدَّثْتُكُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَظُنُّوا بِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الَّذِي هُوَ أَهْنَاهُ وَأَهْدَاهُ وَأَتْقَاهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: «Men sizlarga Rasululloh ﷺdan hadis aytsam, Rasululloh ﷺ haqida eng maʼqul, eng toʻgʻri va eng taqvodor boʻlgan narsani oʻylanglar».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: «Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис айтсам, Расулуллоҳ ﷺ ҳақида энг маъқул, энг тўғри ва энг тақводор бўлган нарсани ўйланглар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ إِذَا حَدَّثْتُكُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِحَدِيثٍ فَظُنُّوا بِهِ الَّذِي هُوَ أَهْنَاهُ وَأَهْدَاهُ وَأَتْقَاهُ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: «Men sizlarga Rasululloh ﷺdan bir hadis aytsam, u haqda eng maʼqul, eng toʻgʻri va eng taqvodor boʻlgan narsani oʻylanglar».Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: «Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис айтсам, у ҳақда энг маъқул, энг тўғри ва энг тақводор бўлган нарсани ўйланглар».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ، حَدَّثَنَا الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ أَعْرِفَنَّ مَا يُحَدَّثُ أَحَدُكُمْ عَنِّي الْحَدِيثَ وَهُوَ مُتَّكِئٌ عَلَى أَرِيكَتِهِ فَيَقُولُ اقْرَأْ قُرْآنًا ‏.‏ مَا قِيلَ مِنْ قَوْلٍ حَسَنٍ فَأَنَا قُلْتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz oʻz kursisiga suyanib oʻtirgan holida mendan aytilgan hadis haqida: ‹Qurʼon oʻqib ber›, deganini bilib qolmay. Aytilgan har qanday yaxshi soʻzni men aytganman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз ўз курсисига суяниб ўтирган ҳолида мендан айтилган ҳадис ҳақида: ‹Қуръон ўқиб бер›, деганини билиб қолмай. Айтилган ҳар қандай яхши сўзни мен айтганман», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادِ بْنِ آدَمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح وَحَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ لِرَجُلٍ يَا ابْنَ أَخِي إِذَا حَدَّثْتُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَدِيثًا فَلاَ تَضْرِبْ لَهُ الأَمْثَالَ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْكَرَابِيسِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، مِثْلَ حَدِيثِ عَلِيٍّ رضى الله تعالى عنه ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) bir kishiga: «Ey jiyanim, men senga Rasululloh ﷺdan bir hadis aytsam, unga misollar keltirma», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) бир кишига: «Эй жияним, мен сенга Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис айтсам, унга мисоллар келтирма», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ الْبَطِينُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ مَا أَخْطَأَنِي ابْنُ مَسْعُودٍ عَشِيَّةَ خَمِيسٍ إِلاَّ أَتَيْتُهُ فِيهِ قَالَ فَمَا سَمِعْتُهُ يَقُولُ لِشَىْءٍ قَطُّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَلَمَّا كَانَ ذَاتَ عَشِيَّةٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ - قَالَ فَنَكَسَ ‏.‏ قَالَ فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ فَهُوَ قَائِمٌ مُحَلَّلَةً أَزْرَارُ قَمِيصِهِ قَدِ اغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ وَانْتَفَخَتْ أَوْدَاجُهُ قَالَ أَوْ دُونَ ذَلِكَ أَوْ فَوْقَ ذَلِكَ أَوْ قَرِيبًا مِنْ ذَلِكَ أَوْ شَبِيهًا بِذَلِكَ ‏.‏

Amr ibn Maymun (rahimahulloh) aytdi: «Men har payshanba kuni kechqurun Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) huzuriga borardim, hech qachon uning ‹Rasululloh ﷺ dedilar› deganini eshitmasdim. Bir kuni kechqurun u: ‹Rasululloh ﷺ dedilar›, dedi-yu, soʻng boshini quyi soldi. Men unga qaradim, u koʻylagining tugmalari yechilgan, koʻzlari yoshga toʻlgan, tomirlari boʻrtib turgan holda tik turardi. Soʻng u: ‹Yoki shundan kamroq, yoki shundan koʻproq, yoki shunga yaqin, yoki shunga oʻxshash›, dedi».Амр ибн Маймун (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Мен ҳар пайшанба куни кечқурун Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ҳузурига борардим, ҳеч қачон унинг ‹Расулуллоҳ ﷺ дедилар› деганини эшитмасдим. Бир куни кечқурун у: ‹Расулуллоҳ ﷺ дедилар›, деди-ю, сўнг бошини қуйи солди. Мен унга қарадим, у кўйлагининг тугмалари ечилган, кўзлари ёшга тўлган, томирлари бўртиб турган ҳолда тик турарди. Сўнг у: ‹Ёки шундан камроқ, ёки шундан кўпроқ, ёки шунга яқин, ёки шунга ўхшаш›, деди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ كَانَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ إِذَا حَدَّثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَدِيثًا فَفَرَغَ مِنْهُ قَالَ أَوْ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Muhammad ibn Sirin (rahimahulloh) aytdi: «Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan bir hadis rivoyat qilib boʻlgach: ‹Yoki Rasululloh ﷺ aytganlaridek›, der edi».Муҳаммад ибн Сирин (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис ривоят қилиб бўлгач: ‹Ёки Расулуллоҳ ﷺ айтганларидек›, дер эди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، عَنْ شُعْبَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ قُلْنَا لِزَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ حَدِّثْنَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالَ كَبِرْنَا وَنَسِينَا وَالْحَدِيثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ شَدِيدٌ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Abu Laylo (rahimahulloh) aytdi: Biz Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)ga: «Bizga Rasululloh ﷺdan hadis ayting», dedik. U: «Biz qaridik va unutdik, Rasululloh ﷺdan hadis aytish esa ogʻir ishdir», dedi.Абдурраҳмон ибн Абу Лайло (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)га: «Бизга Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис айтинг», дедик. У: «Биз қаридик ва унутдик, Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис айтиш эса оғир ишдир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، يَقُولُ جَالَسْتُ ابْنَ عُمَرَ سَنَةً فَمَا سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ شَيْئًا ‏.‏

Shaʼbiy (rahimahulloh) aytdi: «Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo) bilan bir yil birga oʻtirdim, ammo uning Rasululloh ﷺdan biror narsa rivoyat qilganini eshitmadim».Шаъбий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) билан бир йил бирга ўтирдим, аммо унинг Расулуллоҳ ﷺдан бирор нарса ривоят қилганини эшитмадим».

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ إِنَّمَا كُنَّا نَحْفَظُ الْحَدِيثَ وَالْحَدِيثُ يُحْفَظُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَمَّا إِذَا رَكِبْتُمُ الصَّعْبَ وَالذَّلُولَ فَهَيْهَاتَ ‏.‏

Tovus (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning bunday deganini eshitdim: «Biz hadisni yod olar edik, hadis Rasululloh ﷺdan yod olinar edi. Ammo sizlar ovsar va itoatkor tuyalarga minib olganingizdan keyin, bu qiyin boʻlib qoldi».Товус (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилади: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг бундай деганини эшитдим: «Биз ҳадисни ёд олар эдик, ҳадис Расулуллоҳ ﷺдан ёд олинар эди. Аммо сизлар овсар ва итоаткор туяларга миниб олганингиздан кейин, бу қийин бўлиб қолди».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ قَرَظَةَ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ بَعَثَنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِلَى الْكُوفَةِ وَشَيَّعَنَا فَمَشَى مَعَنَا إِلَى مَوْضِعٍ يُقَالُ لَهُ صِرَارٌ ‏.‏ فَقَالَ أَتَدْرُونَ لِمَ مَشَيْتُ مَعَكُمْ قَالَ قُلْنَا لِحَقِّ صُحْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَلِحَقِّ الأَنْصَارِ ‏.‏ قَالَ لَكِنِّي مَشَيْتُ مَعَكُمْ لِحَدِيثٍ أَرَدْتُ أَنْ أُحَدِّثَكُمْ بِهِ فَأَرَدْتُ أَنْ تَحْفَظُوهُ لِمَمْشَاىَ مَعَكُمْ إِنَّكُمْ تَقْدُمُونَ عَلَى قَوْمٍ لِلْقُرْآنِ فِي صُدُورِهِمْ هَزِيزٌ كَهَزِيزِ الْمِرْجَلِ فَإِذَا رَأَوْكُمْ مَدُّوا إِلَيْكُمْ أَعْنَاقَهُمْ وَقَالُوا أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ ‏.‏ فَأَقِلُّوا الرِّوَايَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ثُمَّ أَنَا شَرِيكُكُمْ ‏.‏

Qaraza ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) aytdi: «Umar ibn al-Xattob bizni Kufaga joʻnatdi va bizni kuzatib, Siror deb ataladigan joygacha biz bilan piyoda yurdi. Soʻng: ‹Nega sizlar bilan yurganimni bilasizlarmi?› dedi. Biz: ‹Rasululloh ﷺ suhbatining haqqi va ansorlarning haqqi uchun›, dedik. U: ‹Yoʻq, balki men sizlar bilan sizga aytmoqchi boʻlgan bir soʻz uchun yurdim. Men bilan yurganim tufayli uni yodda saqlashingizni istadim. Sizlar shunday bir qavm oldiga borasizki, ularning koʻksilarida Qurʼon qozon qaynagandek qaynaydi. Ular sizlarni koʻrsalar, sizlarga boʻyinlarini choʻzib: «Muhammadning sahobalari!» deydilar. Bas, Rasululloh ﷺdan rivoyatni kamaytiringlar, men esa sizga sherikman›, dedi».Қараза ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) айтди: «Умар ибн ал-Хаттоб бизни Куфага жўнатди ва бизни кузатиб, Сирор деб аталадиган жойгача биз билан пиёда юрди. Сўнг: ‹Нега сизлар билан юрганимни биласизларми?› деди. Биз: ‹Расулуллоҳ ﷺ суҳбатининг ҳаққи ва ансорларнинг ҳаққи учун›, дедик. У: ‹Йўқ, балки мен сизлар билан сизга айтмоқчи бўлган бир сўз учун юрдим. Мен билан юрганим туфайли уни ёдда сақлашингизни истадим. Сизлар шундай бир қавм олдига борасизки, уларнинг кўксиларида Қуръон қозон қайнагандек қайнайди. Улар сизларни кўрсалар, сизларга бўйинларини чўзиб: «Муҳаммаднинг саҳобалари!» дейдилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺдан ривоятни камайтиринглар, мен эса сизга шерикман›, деди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ صَحِبْتُ سَعْدَ بْنَ مَالِكٍ مِنَ الْمَدِينَةِ إِلَى مَكَّةَ فَمَا سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِحَدِيثٍ وَاحِدٍ ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Saʼd ibn Molik bilan Madinadan Makkagacha hamroh boʻldim, ammo undan Paygʻambar ﷺdan bironta ham hadis rivoyat qilganini eshitmadim».Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Саъд ибн Молик билан Мадинадан Маккагача ҳамроҳ бўлдим, аммо ундан Пайғамбар ﷺдан биронта ҳам ҳадис ривоят қилганини эшитмадим».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، قَالُوا حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim menga atayin yolgʻon nisbat bersa, joyini doʻzaxdan tayyorlab qoʻyaversin», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менга атайин ёлғон нисбат берса, жойини дўзахдан тайёрлаб қўяверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَكْذِبُوا عَلَىَّ فَإِنَّ الْكَذِبَ عَلَىَّ يُولِجُ النَّارَ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga yolgʻon nisbat bermanglar, chunki menga yolgʻon nisbat berish odamni doʻzaxga kiritadi», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга ёлғон нисбат берманглар, чунки менга ёлғон нисбат бериш одамни дўзахга киритади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ - حَسِبْتُهُ قَالَ مُتَعَمِّدًا - فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim menga yolgʻon nisbat bersa, — roviy: «Menimcha, u zot ‹atayin› deb ham aytdilar», dedi, — joyini doʻzaxdan tayyorlab qoʻyaversin», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менга ёлғон нисбат берса, — ровий: «Менимча, у зот ‹атайин› деб ҳам айтдилар», деди, — жойини дўзахдан тайёрлаб қўяверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ، زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim menga atayin yolgʻon nisbat bersa, joyini doʻzaxdan tayyorlab qoʻyaversin», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менга атайин ёлғон нисбат берса, жойини дўзахдан тайёрлаб қўяверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ تَقَوَّلَ عَلَىَّ مَا لَمْ أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim men aytmagan gapni menga nisbat bersa, joyini doʻzaxdan tayyorlab qoʻyaversin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мен айтмаган гапни менга нисбат берса, жойини дўзахдан тайёрлаб қўяверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى التَّيْمِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مَعْبَدِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَكَثْرَةَ الْحَدِيثِ عَنِّي فَمَنْ قَالَ عَلَىَّ فَلْيَقُلْ حَقًّا أَوْ صِدْقًا وَمَنْ تَقَوَّلَ عَلَىَّ مَا لَمْ أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺning shu minbar ustida turib: «Mendan koʻp hadis rivoyat qilishdan ehtiyot boʻlinglar! Kim men haqimda gapirsa, haq yoki rost gapni aytsin. Kim men aytmagan gapni menga nisbat bersa, joyini doʻzaxdan tayyorlab qoʻyaversin», deganlarini eshitdim».Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шу минбар устида туриб: «Мендан кўп ҳадис ривоят қилишдан эҳтиёт бўлинглар! Ким мен ҳақимда гапирса, ҳақ ёки рост гапни айтсин. Ким мен айтмаган гапни менга нисбат берса, жойини дўзахдан тайёрлаб қўяверсин», деганларини эшитдим».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ أَبِي صَخْرَةَ، عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ لِلزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ مَا لِيَ لاَ أَسْمَعُكَ تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَمَا أَسْمَعُ ابْنَ مَسْعُودٍ وَفُلاَنًا وَفُلاَنًا قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أُفَارِقْهُ مُنْذُ أَسْلَمْتُ وَلَكِنِّي سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً يَقُولُ ‏"‏ مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Zubayr ibn Avvom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: unga: «Nega men Ibn Masʼud, falonchi va falonchidan eshitganimdek, sizdan Rasululloh ﷺdan hadis rivoyat qilayotganingizni eshitmayman?» deyilganida, u: «Men islom keltirganimdan beri u zotdan ajralmaganman, ammo men u zotdan bir soʻzni: «Kim menga atayin yolgʻon nisbat bersa, joyini doʻzaxdan tayyorlab qoʻyaversin», deganlarini eshitganman», dedi.Зубайр ибн Аввом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: унга: «Нега мен Ибн Масъуд, фалончи ва фалончидан эшитганимдек, сиздан Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис ривоят қилаётганингизни эшитмайман?» дейилганида, у: «Мен ислом келтирганимдан бери у зотдан ажралмаганман, аммо мен у зотдан бир сўзни: «Ким менга атайин ёлғон нисбат берса, жойини дўзахдан тайёрлаб қўяверсин», деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim menga atayin yolgʻon nisbat bersa, joyini doʻzaxdan tayyorlab qoʻyaversin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менга атайин ёлғон нисбат берса, жойини дўзахдан тайёрлаб қўяверсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ حَدَّثَ عَنِّي حَدِيثًا وَهُوَ يُرَى أَنَّهُ كَذِبٌ فَهُوَ أَحَدُ الْكَاذِبَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim yolgʻon deb bilgan holda mendan bir hadisni rivoyat qilsa, u ikki yolgʻonchidan biridir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким ёлғон деб билган ҳолда мендан бир ҳадисни ривоят қилса, у икки ёлғончидан биридир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ حَدَّثَ عَنِّي حَدِيثًا وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ كَذِبٌ فَهُوَ أَحَدُ الْكَاذِبَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim yolgʻon deb bilgan holda mendan bir hadisni rivoyat qilsa, u ikki yolgʻonchidan biridir», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким ёлғон деб билган ҳолда мендан бир ҳадисни ривоят қилса, у икки ёлғончидан биридир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ رَوَى عَنِّي حَدِيثًا وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ كَذِبٌ فَهُوَ أَحَدُ الْكَاذِبَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنْبَأَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى الأَشْيَبُ، عَنْ شُعْبَةَ، مِثْلَ حَدِيثِ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim yolgʻon deb bilgan holda mendan bir hadisni rivoyat qilsa, u ikki yolgʻonchidan biridir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким ёлғон деб билган ҳолда мендан бир ҳадисни ривоят қилса, у икки ёлғончидан биридир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ حَدَّثَ عَنِّي بِحَدِيثٍ وَهُوَ يَرَى أَنَّهُ كَذِبٌ فَهُوَ أَحَدُ الْكَاذِبَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim yolgʻon deb bilgan holda mendan bir hadisni rivoyat qilsa, u ikki yolgʻonchidan biridir», dedilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ёлғон деб билган ҳолда мендан бир ҳадисни ривоят қилса, у икки ёлғончидан биридир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ بَشِيرِ بْنِ ذَكْوَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ، - يَعْنِي ابْنَ زَبْرٍ - حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي الْمُطَاعِ، قَالَ سَمِعْتُ الْعِرْبَاضَ بْنَ سَارِيَةَ، يَقُولُ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ذَاتَ يَوْمٍ فَوَعَظَنَا مَوْعِظَةً بَلِيغَةً وَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ وَذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَعَظْتَنَا مَوْعِظَةَ مُوَدِّعٍ فَاعْهَدْ إِلَيْنَا بِعَهْدٍ فَقَالَ ‏"‏ عَلَيْكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالسَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَإِنْ عَبْدًا حَبَشِيًّا وَسَتَرَوْنَ مِنْ بَعْدِي اخْتِلاَفًا شَدِيدًا فَعَلَيْكُمْ بِسُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ وَإِيَّاكُمْ وَالأُمُورَ الْمُحْدَثَاتِ فَإِنَّ كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Irbod ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ oramizda turib bizga qalblarni titratgan va koʻzlardan yosh oqizgan taʼsirli vaʼz qildilar. Shunda: «Ey Allohning Rasuli, siz xayrlashuvchi kishining vaʼziday vaʼz qildingiz, bizga bir nasihat qilib bering», deyildi. Shunda u zot: «Sizlarga Allohdan qoʻrqishni, itoat qiluvchining habashiy qul boʻlsa ham, quloq solib itoat etishni tavsiya qilaman. Mendan keyin sizlar koʻp ixtiloflarni koʻrasizlar. Bas, sizlarga mening sunnatimga va toʻgʻri yoʻldan borgan xalifalarning sunnatiga ergashishni tavsiya qilaman. Uni ozgʻu tishlaringiz bilan mahkam tishlab oling. Bidʼat ishlardan saqlaninglar, chunki har bir bidʼat zalolatdir», dedilar».Ирбод ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб бизга қалбларни титратган ва кўзлардан ёш оқизган таъсирли ваъз қилдилар. Шунда: «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз хайрлашувчи кишининг ваъзидай ваъз қилдингиз, бизга бир насиҳат қилиб беринг», дейилди. Шунда у зот: «Сизларга Аллоҳдан қўрқишни, итоат қилувчининг ҳабаший қул бўлса ҳам, қулоқ солиб итоат этишни тавсия қиламан. Мендан кейин сизлар кўп ихтилофларни кўрасизлар. Бас, сизларга менинг суннатимга ва тўғри йўлдан борган халифаларнинг суннатига эргашишни тавсия қиламан. Уни озғу тишларингиз билан маҳкам тишлаб олинг. Бидъат ишлардан сақланинглар, чунки ҳар бир бидъат залолатдир», дедилар».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ بِشْرِ بْنِ مَنْصُورٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ السَّوَّاقُ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ ضَمْرَةَ بْنِ حَبِيبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو السَّلَمِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ الْعِرْبَاضَ بْنَ سَارِيَةَ، يَقُولُ وَعَظَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَوْعِظَةً ذَرَفَتْ مِنْهَا الْعُيُونُ وَوَجِلَتْ مِنْهَا الْقُلُوبُ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذِهِ لَمَوْعِظَةُ مُوَدِّعٍ فَمَاذَا تَعْهَدُ إِلَيْنَا قَالَ ‏"‏ قَدْ تَرَكْتُكُمْ عَلَى الْبَيْضَاءِ لَيْلُهَا كَنَهَارِهَا لاَ يَزِيغُ عَنْهَا بَعْدِي إِلاَّ هَالِكٌ مَنْ يَعِشْ مِنْكُمْ فَسَيَرَى اخْتِلاَفًا كَثِيرًا فَعَلَيْكُمْ بِمَا عَرَفْتُمْ مِنْ سُنَّتِي وَسُنَّةِ الْخُلَفَاءِ الرَّاشِدِينَ الْمَهْدِيِّينَ عَضُّوا عَلَيْهَا بِالنَّوَاجِذِ وَعَلَيْكُمْ بِالطَّاعَةِ وَإِنْ عَبْدًا حَبَشِيًّا فَإِنَّمَا الْمُؤْمِنُ كَالْجَمَلِ الأَنِفِ حَيْثُمَا قِيدَ انْقَادَ ‏"‏ ‏.‏

Irboz ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga koʻzlarni yoshlantiradigan, qalblarni titratadigan bir vaʼz qildilar. Biz: «Ey Rasululloh, bu xuddi xayrlashuvchining vaʼziga oʻxshaydi. Bizga nima buyurasiz?», dedik. U zot: «Men sizlarni tuni ham kunduzidek yorugʻ boʻlgan oydin yoʻlda qoldirdim. Mendan keyin undan faqat halok boʻluvchigina ogʻadi. Sizlardan kim yashasa, koʻp ixtiloflarni koʻradi. Bas, mening sunnatimni va toʻgʻri yoʻldan borgan hidoyatli xalifalarning sunnatini mahkam ushlanglar, unga jag tishlaringiz bilan yopishinglar. Habashiy bir qul boʻlsa ham, itoat qilishni oʻzingizga lozim tutinglar. Chunki moʻmin xuddi burniga halqa oʻtkazilgan tuyaga oʻxshaydi, qayoqqa yetaklansa, oʻshaqqa boradi», dedilar.Ирбоз ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга кўзларни ёшлантирадиган, қалбларни титратадиган бир ваъз қилдилар. Биз: «Эй Расулуллоҳ, бу худди хайрлашувчининг ваъзига ўхшайди. Бизга нима буюрасиз?», дедик. У зот: «Мен сизларни туни ҳам кундузидек ёруғ бўлган ойдин йўлда қолдирдим. Мендан кейин ундан фақат ҳалок бўлувчигина оғади. Сизлардан ким яшаса, кўп ихтилофларни кўради. Бас, менинг суннатимни ва тўғри йўлдан борган ҳидоятли халифаларнинг суннатини маҳкам ушланглар, унга жаг тишларингиз билан ёпишинглар. Ҳабаший бир қул бўлса ҳам, итоат қилишни ўзингизга лозим тутинглар. Чунки мўмин худди бурнига ҳалқа ўтказилган туяга ўхшайди, қаёққа етакланса, ўшаққа боради», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الصَّبَّاحِ الْمِسْمَعِيُّ، حَدَّثَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ الْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ صَلاَةَ الصُّبْحِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَوَعَظَنَا مَوْعِظَةً بَلِيغَةً ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Irboz ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga bomdod namozini oʻqib berdilar, soʻng yuzlarini bizga qaratib, taʼsirli bir vaʼz qildilar. Soʻng u shunga oʻxshash hadisni zikr qildi.Ирбоз ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга бомдод намозини ўқиб бердилар, сўнг юзларини бизга қаратиб, таъсирли бир ваъз қилдилар. Сўнг у шунга ўхшаш ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ ثَابِتٍ الْجَحْدَرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذَا خَطَبَ احْمَرَّتْ عَيْنَاهُ وَعَلاَ صَوْتُهُ وَاشْتَدَّ غَضَبُهُ كَأَنَّهُ مُنْذِرُ جَيْشٍ يَقُولُ ‏"‏ صَبَّحَكُمْ مَسَّاكُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَيَقُولُ ‏"‏ بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةَ كَهَاتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ وَيَقْرِنُ بَيْنَ إِصْبَعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ خَيْرَ الأُمُورِ كِتَابُ اللَّهِ وَخَيْرَ الْهَدْىِ هَدْىُ مُحَمَّدٍ وَشَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ تَرَكَ مَالاً فَلأَهْلِهِ وَمَنْ تَرَكَ دَيْنًا أَوْ ضَيَاعًا فَعَلَىَّ وَإِلَىَّ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xutba qilganlarida koʻzlari qizarar, ovozlari koʻtarilar va gʻazablari kuchayar edi. Xuddi lashkarni ogohlantirayotgan kishidek: «U sizga ertalab hujum qildi, kechqurun hujum qildi», derdilar. Va: «Men bilan Qiyomat mana bu ikkovi kabi yuborildik», deb koʻrsatkich va oʻrta barmoqlarini birlashtirardilar. Soʻng: «Ammo baʼd, ishlarning eng yaxshisi Allohning Kitobidir, hidoyatning eng yaxshisi Muhammadning hidoyatidir. Ishlarning eng yomoni ularning yangi toʻqib chiqarilganlaridir. Har bir bidʼat zalolatdir», derdilar. Yana: «Kim mol qoldirsa, u ahliga tegishlidir, kim qarz yoki nochor oila qoldirsa, u meni zimmamda va menga tegishlidir», derdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хутба қилганларида кўзлари қизарар, овозлари кўтарилар ва ғазаблари кучаяр эди. Худди лашкарни огоҳлантираётган кишидек: «У сизга эрталаб ҳужум қилди, кечқурун ҳужум қилди», дердилар. Ва: «Мен билан Қиёмат мана бу иккови каби юборилдик», деб кўрсаткич ва ўрта бармоқларини бирлаштирардилар. Сўнг: «Аммо баъд, ишларнинг энг яхшиси Аллоҳнинг Китобидир, ҳидоятнинг энг яхшиси Муҳаммаднинг ҳидоятидир. Ишларнинг энг ёмони уларнинг янги тўқиб чиқарилганларидир. Ҳар бир бидъат залолатдир», дердилар. Яна: «Ким мол қолдирса, у аҳлига тегишлидир, ким қарз ёки ночор оила қолдирса, у мени зиммамда ва менга тегишлидир», дердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مَيْمُونٍ الْمَدَنِيُّ أَبُو عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا هُمَا اثْنَتَانِ الْكَلاَمُ وَالْهَدْىُ فَأَحْسَنُ الْكَلاَمِ كَلاَمُ اللَّهِ وَأَحْسَنُ الْهَدْىِ هَدْىُ مُحَمَّدٍ أَلاَ وَإِيَّاكُمْ وَمُحْدَثَاتِ الأُمُورِ فَإِنَّ شَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا وَكُلُّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ وَكُلُّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ أَلاَ لاَ يَطُولَنَّ عَلَيْكُمُ الأَمَدُ فَتَقْسُوَ قُلُوبُكُمْ أَلاَ إِنَّ مَا هُوَ آتٍ قَرِيبٌ وَإِنَّمَا الْبَعِيدُ مَا لَيْسَ بِآتٍ أَلاَ إِنَّ الشَّقِيَّ مَنْ شَقِيَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ وَالسَّعِيدَ مَنْ وُعِظَ بِغَيْرِهِ أَلاَ إِنَّ قِتَالَ الْمُؤْمِنِ كُفْرٌ وَسِبَابُهُ فُسُوقٌ وَلاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثٍ أَلاَ وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ لاَ يَصْلُحُ بِالْجِدِّ وَلاَ بِالْهَزْلِ وَلاَ يَعِدِ الرَّجُلُ صَبِيَّهُ ثُمَّ لاَ يَفِيَ لَهُ فَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ وَإِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إِلَى الْجَنَّةِ وَإِنَّهُ يُقَالُ لِلصَّادِقِ صَدَقَ وَبَرَّ ‏.‏ وَيُقَالُ لِلْكَاذِبِ كَذَبَ وَفَجَرَ ‏.‏ أَلاَ وَإِنَّ الْعَبْدَ يَكْذِبُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ular faqat ikkitadir: kalom va hidoyat. Kalomning eng yaxshisi Allohning kalomidir, hidoyatning eng yaxshisi Muhammadning hidoyatidir. Ogoh boʻlinglar, yangi toʻqib chiqarilgan ishlardan saqlaninglar, chunki ishlarning eng yomoni ularning yangi toʻqib chiqarilganlaridir. Har bir yangilik bidʼatdir va har bir bidʼat zalolatdir. Ogoh boʻlinglar, umringiz uzayib, qalblaringiz qattiqlashib qolmasin. Ogoh boʻlinglar, keladigan narsa yaqindir. Uzoq narsa esa kelmaydigan narsadir. Ogoh boʻlinglar, badbaxt kishi onasining qornidaligidayoq badbaxt boʻlgan kishidir, saodatmand kishi esa oʻzgadan ibrat olgan kishidir. Ogoh boʻlinglar, moʻmin bilan urushmoq kufrdir, unga soʻkinmoq fisqdir. Musulmon kishiga birodari bilan uch kundan ortiq qahrlashib yurishi halol emas. Ogoh boʻlinglar, yolgʻondan saqlaninglar, chunki yolgʻon na jiddiyda, na hazilda toʻgʻri kelmaydi. Kishi bolasiga bir narsani vaʼda qilib, keyin uni bajarmasligi durust emas. Chunki yolgʻon fujurga yetaklaydi, fujur esa doʻzaxga yetaklaydi. Rostgoʻylik esa yaxshilikka yetaklaydi, yaxshilik esa jannatga yetaklaydi. Rostgoʻy kishi haqida: rost soʻzladi va yaxshilik qildi, deyiladi. Yolgʻonchi haqida esa: yolgʻon gapirdi va fujur qildi, deyiladi. Ogoh boʻlinglar, banda yolgʻon gapiraveradi, hatto Alloh huzurida yolgʻonchi deb yozib qoʻyiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Улар фақат иккитадир: калом ва ҳидоят. Каломнинг энг яхшиси Аллоҳнинг каломидир, ҳидоятнинг энг яхшиси Муҳаммаднинг ҳидоятидир. Огоҳ бўлинглар, янги тўқиб чиқарилган ишлардан сақланинглар, чунки ишларнинг энг ёмони уларнинг янги тўқиб чиқарилганларидир. Ҳар бир янгилик бидъатдир ва ҳар бир бидъат залолатдир. Огоҳ бўлинглар, умрингиз узайиб, қалбларингиз қаттиқлашиб қолмасин. Огоҳ бўлинглар, келадиган нарса яқиндир. Узоқ нарса эса келмайдиган нарсадир. Огоҳ бўлинглар, бадбахт киши онасининг қорнидалигидаёқ бадбахт бўлган кишидир, саодатманд киши эса ўзгадан ибрат олган кишидир. Огоҳ бўлинглар, мўмин билан урушмоқ куфрдир, унга сўкинмоқ фисқдир. Мусулмон кишига биродари билан уч кундан ортиқ қаҳрлашиб юриши ҳалол эмас. Огоҳ бўлинглар, ёлғондан сақланинглар, чунки ёлғон на жиддийда, на ҳазилда тўғри келмайди. Киши боласига бир нарсани ваъда қилиб, кейин уни бажармаслиги дуруст эмас. Чунки ёлғон фужурга етаклайди, фужур эса дўзахга етаклайди. Ростгўйлик эса яхшиликка етаклайди, яхшилик эса жаннатга етаклайди. Ростгўй киши ҳақида: рост сўзлади ва яхшилик қилди, дейилади. Ёлғончи ҳақида эса: ёлғон гапирди ва фужур қилди, дейилади. Огоҳ бўлинглар, банда ёлғон гапираверади, ҳатто Аллоҳ ҳузурида ёлғончи деб ёзиб қўйилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خِدَاشٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ ثَابِتٍ الْجَحْدَرِيُّ، وَيَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تَلاَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ هَذِهِ الآيَةَ {هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ}‏ إِلَى قَوْلِهِ {‏وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُولُو الأَلْبَابِ‏}‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ إِذَا رَأَيْتُمُ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِيهِ فَهُمُ الَّذِينَ عَنَاهُمُ اللَّهُ فَاحْذَرُوهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ushbu oyatni tilovat qildilar: {U senga Kitobni nozil qilgan Zotdir. Undan bir qismi muhkam oyatlardir, ular Kitobning asosidir. Boshqalari esa mutashobih oyatlardir} — Allohning {Faqat aql egalarigina ibrat oladilar} degan soʻzigacha. Soʻng: «Ey Oisha, u haqda tortishuvchi kishilarni koʻrsangiz, ular Alloh nazarda tutgan kishilardir, bas, ulardan hazir boʻlinglar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ушбу оятни тиловат қилдилар: {У сенга Китобни нозил қилган Зотдир. Ундан бир қисми муҳкам оятлардир, улар Китобнинг асосидир. Бошқалари эса муташобиҳ оятлардир} — Аллоҳнинг {Фақат ақл эгаларигина ибрат оладилар} деган сўзигача. Сўнг: «Эй Оиша, у ҳақда тортишувчи кишиларни кўрсангиз, улар Аллоҳ назарда тутган кишилардир, бас, улардан ҳазир бўлинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، ح وَحَدَّثَنَا حَوْثَرَةُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي غَالِبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا ضَلَّ قَوْمٌ بَعْدَ هُدًى كَانُوا عَلَيْهِ إِلاَّ أُوتُوا الْجَدَلَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ {بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ}‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir qavm oʻzlari amal qilib turgan hidoyatdan keyin faqat tortishuvga berilganlari sababli adashadi», dedilar. Soʻng ushbu oyatni tilovat qildilar: {Yoʻq, ular tortishuvchi qavmdir}.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир қавм ўзлари амал қилиб турган ҳидоятдан кейин фақат тортишувга берилганлари сабабли адашади», дедилар. Сўнг ушбу оятни тиловат қилдилар: {Йўқ, улар тортишувчи қавмдир}.

حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْعَسْكَرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ أَبُو هَاشِمٍ بْنُ أَبِي خِدَاشٍ الْمَوْصِلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِحْصَنٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي عَبْلَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الدَّيْلَمِيِّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَقْبَلُ اللَّهُ لِصَاحِبِ بِدْعَةٍ صَوْمًا وَلاَ صَلاَةً وَلاَ صَدَقَةً وَلاَ حَجًّا وَلاَ عُمْرَةً وَلاَ جِهَادًا وَلاَ صَرْفًا وَلاَ عَدْلاً يَخْرُجُ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا تَخْرُجُ الشَّعَرَةُ مِنَ الْعَجِينِ ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh bidʼat egasidan na roʻzani, na namozni, na sadaqani, na hajni, na umrani, na jihodni, na farz, na nafl amalini qabul qilmaydi. U xuddi xamirdan tuk chiqib ketganidek islomdan chiqib ketadi», dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бидъат эгасидан на рўзани, на намозни, на садақани, на ҳажни, на умрани, на жиҳодни, на фарз, на нафл амалини қабул қилмайди. У худди хамирдан тук чиқиб кетганидек исломдан чиқиб кетади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مَنْصُورٍ الْخَيَّاطُ، عَنْ أَبِي زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الْمُغِيرَةِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَبَى اللَّهُ أَنْ يَقْبَلَ عَمَلَ صَاحِبِ بِدْعَةٍ حَتَّى يَدَعَ بِدْعَتَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh bidʼat egasi oʻz bidʼatini tark etmagunicha uning amalini qabul qilishdan bosh tortadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бидъат эгаси ўз бидъатини тарк этмагунича унинг амалини қабул қилишдан бош тортади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، وَهَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ وَرْدَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ تَرَكَ الْكَذِبَ وَهُوَ بَاطِلٌ بُنِيَ لَهُ قَصْرٌ فِي رَبَضِ الْجَنَّةِ وَمَنْ تَرَكَ الْمِرَاءَ وَهُوَ مُحِقٌّ بُنِيَ لَهُ فِي وَسَطِهَا وَمَنْ حَسَّنَ خُلُقَهُ بُنِيَ لَهُ فِي أَعْلاَهَا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim botil ish uchun aytiladigan yolgʻonni tark etsa, unga jannatning chekkasida bir qasr quriladi. Kim haq boʻla turib tortishuvni tark etsa, unga jannatning oʻrtasida qasr quriladi. Kim axloqini goʻzal qilsa, unga jannatning eng yuqorisida qasr quriladi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ботил иш учун айтиладиган ёлғонни тарк этса, унга жаннатнинг чеккасида бир қаср қурилади. Ким ҳақ бўла туриб тортишувни тарк этса, унга жаннатнинг ўртасида қаср қурилади. Ким ахлоқини гўзал қилса, унга жаннатнинг энг юқорисида қаср қурилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، وَعَبْدَةُ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ ح وَحَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، وَحَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، وَشُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَقْبِضُ الْعِلْمَ انْتِزَاعًا يَنْتَزِعُهُ مِنَ النَّاسِ وَلَكِنْ يَقْبِضُ الْعِلْمَ بِقَبْضِ الْعُلَمَاءِ فَإِذَا لَمْ يُبْقِ عَالِمًا اتَّخَذَ النَّاسُ رُءُوسًا جُهَّالاً فَسُئِلُوا فَأَفْتَوْا بِغَيْرِ عِلْمٍ فَضَلُّوا وَأَضَلُّوا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh ilmni odamlardan sugʻurib olish bilan olib qoʻymaydi, balki ilmni ulamolarni olish bilan olib qoʻyadi. Bironta ham olim qolmagach, odamlar oʻzlariga johil kishilarni boshliq qilib oladilar. Ulardan soʻralganda, ilmsiz fatvo beradilar. Bas, oʻzlari adashadilar va boshqalarni ham adashtiradilar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ илмни одамлардан суғуриб олиш билан олиб қўймайди, балки илмни уламоларни олиш билан олиб қўяди. Биронта ҳам олим қолмагач, одамлар ўзларига жоҳил кишиларни бошлиқ қилиб оладилар. Улардан сўралганда, илмсиз фатво берадилар. Бас, ўзлари адашадилар ва бошқаларни ҳам адаштирадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي أَبُو هَانِئٍ، حُمَيْدُ بْنُ هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ أُفْتِيَ بِفُتْيَا غَيْرَ ثَبَتٍ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى مَنْ أَفْتَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga asossiz fatvo berilsa, uning gunohi fatvo bergan kishining zimmasiga boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга асоссиз фатво берилса, унинг гуноҳи фатво берган кишининг зиммасига бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنِي رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، وَجَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، عَنِ ابْنِ أَنْعُمٍ، - هُوَ الإِفْرِيقِيُّ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْعِلْمُ ثَلاَثَةٌ فَمَا وَرَاءَ ذَلِكَ فَهُوَ فَضْلٌ آيَةٌ مُحْكَمَةٌ أَوْ سُنَّةٌ قَائِمَةٌ أَوْ فَرِيضَةٌ عَادِلَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ilm uchtadir, undan boshqasi esa ortiqchadir: muhkam oyat, yoki amal qilinadigan sunnat, yoki adolatli farz», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Илм учтадир, ундан бошқаси эса ортиқчадир: муҳкам оят, ёки амал қилинадиган суннат, ёки адолатли фарз», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ حَمَّادٍ، سَجَّادَةُ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَمَوِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ، قَالَ لَمَّا بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى الْيَمَنِ قَالَ ‏"‏ لاَ تَقْضِيَنَّ وَلاَ تَفْصِلَنَّ إِلاَّ بِمَا تَعْلَمُ فَإِنْ أَشْكَلَ عَلَيْكَ أَمْرٌ فَقِفْ حَتَّى تُبَيِّنَهُ أَوْ تَكْتُبَ إِلَىَّ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Yaman tomon yuborayotganlarida: «Faqat oʻzing biladigan narsa asosida hukm chiqar va ish kesib berma. Agar bir ish senga mushkul boʻlsa, uni aniqlab olguningcha yoki men bilan yozishmaguningcha toʻxta», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Яман томон юбораётганларида: «Фақат ўзинг биладиган нарса асосида ҳукм чиқар ва иш кесиб берма. Агар бир иш сенга мушкул бўлса, уни аниқлаб олгунингча ёки мен билан ёзишмагунингча тўхта», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الرِّجَالِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ عَبْدَةَ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لَمْ يَزَلْ أَمْرُ بَنِي إِسْرَائِيلَ مُعْتَدِلاً حَتَّى نَشَأَ فِيهِمُ الْمُوَلَّدُونَ أَبْنَاءُ سَبَايَا الأُمَمِ فَقَالُوا بِالرَّأْىِ فَضَلُّوا وَأَضَلُّوا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Bani Isroilning ishi mustaqim boʻlib turdi, toki ularning ichida turli xalqlardan asir olingan choʻrilarning bolalari — muvalladlar paydo boʻlguncha. Ular oʻz raʼylari bilan gapirib, oʻzlari adashdilar va boshqalarni ham adashtirdilar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Бани Исроилнинг иши мустақим бўлиб турди, токи уларнинг ичида турли халқлардан асир олинган чўриларнинг болалари — мувалладлар пайдо бўлгунча. Улар ўз раъйлари билан гапириб, ўзлари адашдилар ва бошқаларни ҳам адаштирдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الطَّنَافِسِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ أَوْ سَبْعُونَ بَابًا أَدْنَاهَا إِمَاطَةُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ وَأَرْفَعُهَا قَوْلُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنَ الإِيمَانِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Iymon oltmish nechta yoki yetmishta boʻlakdir. Uning eng pasti yoʻldan ozorli narsani olib tashlashdir, eng yuqorisi esa ‹Lo ilaha illalloh› deyishdir. Hayo ham iymondan bir boʻlakdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иймон олтмиш нечта ёки етмишта бўлакдир. Унинг энг пасти йўлдан озорли нарсани олиб ташлашдир, энг юқориси эса ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› дейишдир. Ҳаё ҳам иймондан бир бўлакдир», дедилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَجُلاً يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الْحَيَاءَ شُعْبَةٌ مِنَ الإِيمَانِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishining oʻz birodariga hayo haqida nasihat qilayotganini eshitib qoldilar-da: «Albatta, hayo iymondan bir boʻlakdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишининг ўз биродарига ҳаё ҳақида насиҳат қилаётганини эшитиб қолдилар-да: «Албатта, ҳаё иймондан бир бўлакдир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ كِبْرٍ وَلاَ يَدْخُلُ النَّارَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qalbida bir dona xantal urugʻicha kibr boʻlgan kishi jannatga kirmaydi, qalbida bir dona xantal urugʻicha iymon boʻlgan kishi esa doʻzaxga kirmaydi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қалбида бир дона хантал уруғича кибр бўлган киши жаннатга кирмайди, қалбида бир дона хантал уруғича иймон бўлган киши эса дўзахга кирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا خَلَّصَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ مِنَ النَّارِ وَأَمِنُوا فَمَا مُجَادَلَةُ أَحَدِكُمْ لِصَاحِبِهِ فِي الْحَقِّ يَكُونُ لَهُ فِي الدُّنْيَا أَشَدَّ مُجَادَلَةً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لِرَبِّهِمْ فِي إِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ أُدْخِلُوا النَّارَ ‏.‏ قَالَ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِخْوَانُنَا كَانُوا يُصَلُّونَ مَعَنَا وَيَصُومُونَ مَعَنَا وَيَحُجُّونَ مَعَنَا فَأَدْخَلْتَهُمُ النَّارَ ‏.‏ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَأَخْرِجُوا مَنْ عَرَفْتُمْ مِنْهُمْ فَيَأْتُونَهُمْ فَيَعْرِفُونَهُمْ بِصُوَرِهِمْ لاَ تَأْكُلُ النَّارُ صُوَرَهُمْ فَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ النَّارُ إِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ وَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ إِلَى كَعْبَيْهِ فَيُخْرِجُونَهُمْ فَيَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرَجْنَا مَنْ قَدْ أَمَرْتَنَا ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ أَخْرِجُوا مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ وَزْنُ دِينَارٍ مِنَ الإِيمَانِ ثُمَّ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ وَزْنُ نِصْفِ دِينَارٍ ثُمَّ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَمَنْ لَمْ يُصَدِّقْ هَذَا فَلْيَقْرَأْ {إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا}‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh moʻminlarni doʻzaxdan qutqarib, ular xotirjam boʻlganlarida, sizlardan biringiz oʻz oʻrtogʻi bilan dunyoda bir haqqi uchun tortishganidan koʻra kuchliroq tarzda moʻminlar Robbilari huzurida doʻzaxga kiritilgan iymonli birodarlari haqida tortishadilar. Ular: ‹Ey Robbimiz, ular bizning birodarlarimiz, biz bilan birga namoz oʻqirdilar, biz bilan birga roʻza tutardilar, biz bilan birga haj qilardilar, Sen esa ularni doʻzaxga kiritding›, deydilar. Shunda U: ‹Boringlar, ulardan tanigan kishilaringizni chiqaringlar›, deydi. Ular ularning oldiga borib, yuzlaridan taniydilar, doʻzax ularning yuzlarini yemagan boʻladi. Ulardan baʼzilarini doʻzax boldirining yarmigacha, baʼzilarini toʻpigigacha olgan boʻladi. Ularni chiqaradilar-da: ‹Ey Robbimiz, Sen buyurgan kishilarni chiqardik›, deydilar. Soʻng U: ‹Qalbida bir dinorcha iymoni boʻlgan kishini chiqaringlar, soʻng qalbida yarim dinorcha iymoni boʻlganini, soʻng qalbida bir dona xantal urugʻicha iymoni boʻlganini›, deydi», dedilar. Abu Said: «Kim bunga ishonmasa, {Albatta, Alloh zarra miqdoricha ham zulm qilmas. Agar (bir) yaxshilik boʻlsa, uni ikki barobar qilur va (bandaga) Oʻz huzuridan ulugʻ ajr berur} degan oyatni oʻqisin», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ мўминларни дўзахдан қутқариб, улар хотиржам бўлганларида, сизлардан бирингиз ўз ўртоғи билан дунёда бир ҳаққи учун тортишганидан кўра кучлироқ тарзда мўминлар Роббилари ҳузурида дўзахга киритилган иймонли биродарлари ҳақида тортишадилар. Улар: ‹Эй Роббимиз, улар бизнинг биродарларимиз, биз билан бирга намоз ўқирдилар, биз билан бирга рўза тутардилар, биз билан бирга ҳаж қилардилар, Сен эса уларни дўзахга киритдинг›, дейдилар. Шунда У: ‹Боринглар, улардан таниган кишиларингизни чиқаринглар›, дейди. Улар уларнинг олдига бориб, юзларидан танийдилар, дўзах уларнинг юзларини емаган бўлади. Улардан баъзиларини дўзах болдирининг ярмигача, баъзиларини тўпигигача олган бўлади. Уларни чиқарадилар-да: ‹Эй Роббимиз, Сен буюрган кишиларни чиқардик›, дейдилар. Сўнг У: ‹Қалбида бир динорча иймони бўлган кишини чиқаринглар, сўнг қалбида ярим динорча иймони бўлганини, сўнг қалбида бир дона хантал уруғича иймони бўлганини›, дейди», дедилар. Абу Саид: «Ким бунга ишонмаса, {Албатта, Аллоҳ зарра миқдорича ҳам зулм қилмас. Агар (бир) яхшилик бўлса, уни икки баробар қилур ва (бандага) Ўз ҳузуридан улуғ ажр берур} деган оятни ўқисин», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ نَجِيحٍ، - وَكَانَ ثِقَةً - عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ جُنْدُبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَنَحْنُ فِتْيَانٌ حَزَاوِرَةٌ فَتَعَلَّمْنَا الإِيمَانَ قَبْلَ أَنْ نَتَعَلَّمَ الْقُرْآنَ ثُمَّ تَعَلَّمْنَا الْقُرْآنَ فَازْدَدْنَا بِهِ إِيمَانًا ‏"‏ ‏.‏

Jundub ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺ bilan birga edik, oʻsha paytda biz baquvvat yigitlar edik. Biz Qurʼonni oʻrganishdan oldin iymonni oʻrgandik, soʻng Qurʼonni oʻrgandik va u bilan iymonimiz ziyoda boʻldi», dedi.Жундуб ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺ билан бирга эдик, ўша пайтда биз бақувват йигитлар эдик. Биз Қуръонни ўрганишдан олдин иймонни ўргандик, сўнг Қуръонни ўргандик ва у билан иймонимиз зиёда бўлди», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نِزَارٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ صِنْفَانِ مِنْ هَذِهِ الأُمَّةِ لَيْسَ لَهُمَا فِي الإِسْلاَمِ نَصِيبٌ الْمُرْجِئَةُ وَالْقَدَرِيَّةُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ummatdan ikki toifa borki, ularga Islomda nasiba yoʻqdir: murjialar va qadariylardir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу умматдан икки тоифа борки, уларга Исломда насиба йўқдир: муржиалар ва қадарийлардир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَجَاءَ رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ شَدِيدُ سَوَادِ شَعَرِ الرَّأْسِ لاَ يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلاَ يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ ‏.‏ قَالَ فَجَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَسْنَدَ رُكْبَتَهُ إِلَى رُكْبَتِهِ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا الإِسْلاَمُ قَالَ ‏"‏ شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ وَحَجُّ الْبَيْتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ صَدَقْتَ ‏.‏ فَعَجِبْنَا مِنْهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا الإِيمَانُ قَالَ ‏"‏ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَكُتُبِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ صَدَقْتَ ‏.‏ فَعَجِبْنَا مِنْهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا الإِحْسَانُ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنَّكَ إِنْ لاَ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَتَى السَّاعَةُ قَالَ ‏"‏ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا أَمَارَتُهَا قَالَ ‏"‏ أَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّتَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكِيعٌ يَعْنِي تَلِدُ الْعَجَمُ الْعَرَبَ ‏"‏ وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبِنَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ قَالَ فَلَقِيَنِي النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَعْدَ ثَلاَثٍ فَقَالَ ‏"‏ أَتَدْرِي مَنِ الرَّجُلُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذَاكَ جِبْرِيلُ أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ مَعَالِمَ دِينِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺ huzurida oʻtirgan edik, shu payt oldilariga kiyimi juda oq, sochi juda qora bir kishi keldi. Unda safar asari koʻrinmasdi va bizdan hech kim uni tanimasdi. U Nabiy ﷺ oldiga oʻtirib, tizzasini u zotning tizzalariga tiradi va qoʻllarini u zotning sonlariga qoʻydi. Soʻng: ‹Ey Muhammad, Islom nima?› dedi. U zot: ‹Islom — Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va men Allohning elchisi ekanligimga guvohlik berish, namozni toʻkis ado etish, zakot berish, Ramazon roʻzasini tutish va Baytni haj qilishdir›, dedilar. U: ‹Rost aytding›, dedi. Biz undan hayron qoldik: soʻrayapti-yu, oʻzi tasdiqlayapti. Soʻng: ‹Ey Muhammad, iymon nima?› dedi. U zot: ‹Allohga, Uning farishtalariga, elchilariga, kitoblariga, oxirat kuniga hamda yaxshi va yomon qadarga iymon keltirishingdir›, dedilar. U: ‹Rost aytding›, dedi. Soʻng: ‹Ey Muhammad, ehson nima?› dedi. U zot: ‹Allohga, Uni koʻrayotgandek ibodat qilishingdir. Sen Uni koʻrmasang ham, U seni koʻrib turadi›, dedilar. U: ‹Qiyomat qachon boʻladi?› dedi. U zot: ‹Bu haqda soʻralayotgan kishi soʻrayotgan kishidan koʻra bilguvchiroq emas›, dedilar. U: ‹Uning alomatlari qanaqa?› dedi. U zot: ‹Choʻri oʻz bekasini tugʻishi (Vakiʼ dedi: yaʼni ajamlar arablarni tugʻishidir), yalangoyoq, yalangʻoch, kambagʻal qoʻy choʻponlarining binolar qurishda bir-birlaridan oshib ketishini koʻrishingdir›, dedilar». U dedi: «Soʻng Nabiy ﷺ uch kundan keyin meni uchratib: ‹U kishi kim ekanini bilasanmi?› dedilar. Men: ‹Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir›, dedim. U zot: ‹U Jibril edi, dininglar alomatlarini sizlarga oʻrgatgani kelgan edi›, dedilar».Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺ ҳузурида ўтирган эдик, шу пайт олдиларига кийими жуда оқ, сочи жуда қора бир киши келди. Унда сафар асари кўринмасди ва биздан ҳеч ким уни танимасди. У Набий ﷺ олдига ўтириб, тиззасини у зотнинг тиззаларига тиради ва қўлларини у зотнинг сонларига қўйди. Сўнг: ‹Эй Муҳаммад, Ислом нима?› деди. У зот: ‹Ислом — Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва мен Аллоҳнинг элчиси эканлигимга гувоҳлик бериш, намозни тўкис адо этиш, закот бериш, Рамазон рўзасини тутиш ва Байтни ҳаж қилишдир›, дедилар. У: ‹Рост айтдинг›, деди. Биз ундан ҳайрон қолдик: сўраяпти-ю, ўзи тасдиқлаяпти. Сўнг: ‹Эй Муҳаммад, иймон нима?› деди. У зот: ‹Аллоҳга, Унинг фаришталарига, элчиларига, китобларига, охират кунига ҳамда яхши ва ёмон қадарга иймон келтиришингдир›, дедилар. У: ‹Рост айтдинг›, деди. Сўнг: ‹Эй Муҳаммад, эҳсон нима?› деди. У зот: ‹Аллоҳга, Уни кўраётгандек ибодат қилишингдир. Сен Уни кўрмасанг ҳам, У сени кўриб туради›, дедилар. У: ‹Қиёмат қачон бўлади?› деди. У зот: ‹Бу ҳақда сўралаётган киши сўраётган кишидан кўра билгувчироқ эмас›, дедилар. У: ‹Унинг аломатлари қанақа?› деди. У зот: ‹Чўри ўз бекасини туғиши (Вакиъ деди: яъни ажамлар арабларни туғишидир), ялангоёқ, яланғоч, камбағал қўй чўпонларининг бинолар қуришда бир-бирларидан ошиб кетишини кўришингдир›, дедилар». У деди: «Сўнг Набий ﷺ уч кундан кейин мени учратиб: ‹У киши ким эканини биласанми?› дедилар. Мен: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир›, дедим. У зот: ‹У Жибрил эди, дининглар аломатларини сизларга ўргатгани келган эди›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمًا بَارِزًا لِلنَّاسِ ‏.‏ فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الإِيمَانُ قَالَ ‏"‏ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَلِقَائِهِ وَتُؤْمِنَ بِالْبَعْثِ الآخِرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الإِسْلاَمُ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ الْمَكْتُوبَةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الإِحْسَانُ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنَّكَ إِنْ لاَ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى السَّاعَةُ قَالَ ‏"‏ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ وَلَكِنْ سَأُحَدِّثُكَ عَنْ أَشْرَاطِهَا إِذَا وَلَدَتِ الأَمَةُ رَبَّتَهَا فَذَلِكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا وَإِذَا تَطَاوَلَ رِعَاءُ الْغَنَمِ فِي الْبُنْيَانِ فَذَلِكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا فِي خَمْسٍ لاَ يَعْلَمُهُنَّ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ فَتَلاَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ {إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَىِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ‏}‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ odamlar oldida namoyon boʻlib turgan edilar. Bir kishi kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, iymon nima?› dedi. U zot: ‹Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, elchilariga va Unga roʻbaroʻ boʻlishga iymon keltirishing hamda oxirgi qayta tirilishga iymon keltirishingdir›, dedilar. U: ‹Ey Allohning Rasuli, Islom nima?› dedi. U zot: ‹Allohga ibodat qilishing va Unga hech narsani sherik qilmasliging, farz namozni toʻkis ado etishing, farz zakotni berishing va Ramazon roʻzasini tutishingdir›, dedilar. U: ‹Ey Allohning Rasuli, ehson nima?› dedi. U zot: ‹Allohga, Uni koʻrayotgandek ibodat qilishingdir. Sen Uni koʻrmasang ham, U seni koʻrib turadi›, dedilar. U: ‹Ey Allohning Rasuli, qiyomat qachon boʻladi?› dedi. U zot: ‹Bu haqda soʻralayotgan kishi soʻrayotgan kishidan koʻra bilguvchiroq emas. Lekin men senga uning alomatlaridan xabar beraman: choʻri oʻz bekasini tugʻsa, bu uning alomatlaridandir; qoʻy choʻponlari binolar qurishda bir-birlaridan oshib ketsalar, bu ham uning alomatlaridandir. Beshta narsa borki, ularni Allohdan oʻzga hech kim bilmaydi›, dedilar». Soʻng Rasululloh ﷺ: {Albatta, qiyomat (haqidagi) ilm Allohning huzuridadir. U yomgʻirni yogʻdiradi va bachadonlardagi narsani biladi. Hech bir jon ertaga nima kasb qilishini bilmas va hech bir jon qaysi yerda oʻlishini bilmas. Albatta, Alloh biluvchi va xabardordir} oyatini oʻqidilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ одамлар олдида намоён бўлиб турган эдилар. Бир киши келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, иймон нима?› деди. У зот: ‹Аллоҳга, Унинг фаришталарига, китобларига, элчиларига ва Унга рўбарў бўлишга иймон келтиришинг ҳамда охирги қайта тирилишга иймон келтиришингдир›, дедилар. У: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, Ислом нима?› деди. У зот: ‹Аллоҳга ибодат қилишинг ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмаслигинг, фарз намозни тўкис адо этишинг, фарз закотни беришинг ва Рамазон рўзасини тутишингдир›, дедилар. У: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, эҳсон нима?› деди. У зот: ‹Аллоҳга, Уни кўраётгандек ибодат қилишингдир. Сен Уни кўрмасанг ҳам, У сени кўриб туради›, дедилар. У: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, қиёмат қачон бўлади?› деди. У зот: ‹Бу ҳақда сўралаётган киши сўраётган кишидан кўра билгувчироқ эмас. Лекин мен сенга унинг аломатларидан хабар бераман: чўри ўз бекасини туғса, бу унинг аломатларидандир; қўй чўпонлари бинолар қуришда бир-бирларидан ошиб кетсалар, бу ҳам унинг аломатларидандир. Бешта нарса борки, уларни Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди›, дедилар». Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: {Албатта, қиёмат (ҳақидаги) илм Аллоҳнинг ҳузуридадир. У ёмғирни ёғдиради ва бачадонлардаги нарсани билади. Ҳеч бир жон эртага нима касб қилишини билмас ва ҳеч бир жон қайси ерда ўлишини билмас. Албатта, Аллоҳ билувчи ва хабардордир} оятини ўқидилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ صَالِحٍ أَبُو الصَّلْتِ الْهَرَوِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الإِيمَانُ مَعْرِفَةٌ بِالْقَلْبِ وَقَوْلٌ بِاللِّسَانِ وَعَمَلٌ بِالأَرْكَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الصَّلْتِ لَوْ قُرِئَ هَذَا الإِسْنَادُ عَلَى مَجْنُونٍ لَبَرَأَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Iymon — qalb bilan bilish, til bilan aytish va aʼzolar bilan amal qilishdir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иймон — қалб билан билиш, тил билан айтиш ва аъзолар билан амал қилишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لأَخِيهِ - أَوْ قَالَ لِجَارِهِ - مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz oʻz birodariga — yoki oʻz qoʻshnisiga — oʻziga ravo koʻrgan narsani ravo koʻrmaguncha, (chin) iymon keltirmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ўз биродарига — ёки ўз қўшнисига — ўзига раво кўрган нарсани раво кўрмагунча, (чин) иймон келтирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَلَدِهِ وَوَالِدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz meni oʻz farzandidan, otasidan va barcha odamlardan koʻra suyukliroq koʻrmaguncha, (chin) iymon keltirmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз мени ўз фарзандидан, отасидан ва барча одамлардан кўра суюклироқ кўрмагунча, (чин) иймон келтирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ حَتَّى تُؤْمِنُوا وَلاَ تُؤْمِنُوا حَتَّى تَحَابُّوا أَوَلاَ أَدُلُّكُمْ عَلَى شَىْءٍ إِذَا فَعَلْتُمُوهُ تَحَابَبْتُمْ أَفْشُوا السَّلاَمَ بَيْنَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, iymon keltirmaguningizcha jannatga kirmaysiz, bir-biringizni sevmaguningizcha iymon keltirmaysiz. Sizlarga bir narsani koʻrsatmaymi, uni qilsangiz bir-biringizni sevib qolasiz? Oʻzaro salomni yoyinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, иймон келтирмагунингизча жаннатга кирмайсиз, бир-бирингизни севмагунингизча иймон келтирмайсиз. Сизларга бир нарсани кўрсатмайми, уни қилсангиз бир-бирингизни севиб қоласиз? Ўзаро саломни ёйинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَحَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonni soʻkish fisq, u bilan urushish esa kufrdir», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонни сўкиш фисқ, у билан урушиш эса куфрдир», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ، عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ فَارَقَ الدُّنْيَا عَلَى الإِخْلاَصِ لِلَّهِ وَحْدَهُ وَعِبَادَتِهِ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَإِقَامِ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ مَاتَ وَاللَّهُ عَنْهُ رَاضٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ وَهُوَ دِينُ اللَّهِ الَّذِي جَاءَتْ بِهِ الرُّسُلُ وَبَلَّغُوهُ عَنْ رَبِّهِمْ قَبْلَ هَرْجِ الأَحَادِيثِ وَاخْتِلاَفِ الأَهْوَاءِ وَتَصْدِيقُ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فِي آخِرِ مَا نَزَلَ يَقُولُ اللَّهُ {فَإِنْ تَابُوا}‏ قَالَ خَلَعُوا الأَوْثَانَ وَعِبَادَتَهَا {وَأَقَامُوا الصَّلاَةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ}‏ وَقَالَ فِي آيَةٍ أُخْرَى ‏{فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلاَةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ}‏ حَدَّثَنَا أَبُو حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى الْعَبْسِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ، عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ، مِثْلَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bu dunyodan yolgʻiz Allohga ixlos qilgan, Unga sherik keltirmay ibodat qilgan, namozni toʻkis ado etgan va zakot bergan holida ketsa, Alloh undan rozi boʻlgan holida vafot etadi», dedilar. Anas dedi: «Bu — hadislar koʻpayib, havoyi nafslar ixtilofga kelishidan oldin paygʻambarlar olib kelgan va Robbilaridan yetkazgan Allohning dinidir. Buning tasdigʻi Allohning Kitobida, oxirgi nozil boʻlgan oyatlardan birida bor. Alloh taolo: {Bas, agar tavba qilsalar} deydi — yaʼni butlarni va ularga ibodat qilishni tark etsalar — {namozni toʻkis ado etsalar va zakot bersalar}, dedi. Boshqa bir oyatda esa: {Bas, agar tavba qilsalar, namozni toʻkis ado etsalar va zakot bersalar, dinda birodarlaringizdirlar}, dedi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бу дунёдан ёлғиз Аллоҳга ихлос қилган, Унга шерик келтирмай ибодат қилган, намозни тўкис адо этган ва закот берган ҳолида кетса, Аллоҳ ундан рози бўлган ҳолида вафот этади», дедилар. Анас деди: «Бу — ҳадислар кўпайиб, ҳавойи нафслар ихтилофга келишидан олдин пайғамбарлар олиб келган ва Роббиларидан етказган Аллоҳнинг динидир. Бунинг тасдиғи Аллоҳнинг Китобида, охирги нозил бўлган оятлардан бирида бор. Аллоҳ таоло: {Бас, агар тавба қилсалар} дейди — яъни бутларни ва уларга ибодат қилишни тарк этсалар — {намозни тўкис адо этсалар ва закот берсалар}, деди. Бошқа бир оятда эса: {Бас, агар тавба қилсалар, намозни тўкис адо этсалар ва закот берсалар, динда биродарларингиздирлар}, деди».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَيُقِيمُوا الصَّلاَةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlar Allohdan oʻzga iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanligiga guvohlik bermagunlaricha, namozni toʻkis ado etmagunlaricha va zakotni bermagunlaricha ular bilan jang qilishga buyurildim», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканлигига гувоҳлик бермагунларича, намозни тўкис адо этмагунларича ва закотни бермагунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَهْرَامَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَيُقِيمُوا الصَّلاَةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlar Allohdan oʻzga iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanligiga guvohlik bermagunlaricha, namozni toʻkis ado etmagunlaricha va zakotni bermagunlaricha ular bilan jang qilishga buyurildim», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканлигига гувоҳлик бермагунларича, намозни тўкис адо этмагунларича ва закотни бермагунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الرَّازِيُّ، أَنْبَأَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ اللَّيْثِيُّ، حَدَّثَنَا نِزَارُ بْنُ حَيَّانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَعَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ صِنْفَانِ مِنْ أُمَّتِي لَيْسَ لَهُمَا فِي الإِسْلاَمِ نَصِيبٌ أَهْلُ الإِرْجَاءِ وَأَهْلُ الْقَدَرِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan ikki toifa borki, ularga Islomda nasiba yoʻqdir: irjo ahli va qadar ahli», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан икки тоифа борки, уларга Исломда насиба йўқдир: иржо аҳли ва қадар аҳли», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ الْبُخَارِيُّ، سَعِيدُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ خَارِجَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ عَيَّاشٍ - عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ مُجَاهِدٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَابْنِ، عَبَّاسٍ قَالاَ الإِيمَانُ يَزِيدُ وَيَنْقُصُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Iymon ziyoda ham boʻladi, kamayadi ham».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Иймон зиёда ҳам бўлади, камаяди ҳам».

حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ الْبُخَارِيُّ، حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنِ الْحَارِثِ، - أَظُنُّهُ - عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ الإِيمَانُ يَزْدَادُ وَيَنْقُصُ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Iymon ziyoda ham boʻladi, kamayadi ham».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Иймон зиёда ҳам бўлади, камаяди ҳам».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَمُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ الصَّادِقُ الْمَصْدُوقُ قَالَ ‏"‏ يُجْمَعُ خَلْقُ أَحَدِكُمْ فِي بَطْنِ أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ يَبْعَثُ اللَّهُ إِلَيْهِ الْمَلَكَ فَيُؤْمَرُ بِأَرْبَعِ كَلِمَاتٍ فَيَقُولُ اكْتُبْ عَمَلَهُ وَأَجَلَهُ وَرِزْقَهُ وَشَقِيٌّ أَمْ سَعِيدٌ ‏.‏ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلاَّ ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ فَيَدْخُلُهَا وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلاَّ ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيَدْخُلُهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rost soʻzlovchi va soʻzi tasdiqlangan Rasululloh ﷺ bizga soʻzlab berib, shunday dedilar: «Sizlardan biringizning yaralishi onasining qornida qirq kun jam boʻlib turadi, soʻng shuncha muddat aloqa (laxta qon) boʻladi, soʻng shuncha muddat muzgʻa (bir chaynam goʻsht) boʻladi. Soʻng Alloh unga farishtani yuboradi va u toʻrt kalima bilan buyuriladi: uning ameli, ajali, rizqi hamda baxtli yoki badbaxtligini yozishga amr etiladi. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, sizlardan biringiz jannat ahlining ameli bilan amal qiladi, hatto u bilan jannat orasida bir tirsakcha masofa qolganida, unga taqdir yozuvi oʻzib ketadi-da, u doʻzax ahlining ameli bilan amal qilib, doʻzaxga kiradi. Va sizlardan biringiz doʻzax ahlining ameli bilan amal qiladi, hatto u bilan doʻzax orasida bir tirsakcha masofa qolganida, unga taqdir yozuvi oʻzib ketadi-da, u jannat ahlining ameli bilan amal qilib, jannatga kiradi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Рост сўзловчи ва сўзи тасдиқланган Расулуллоҳ ﷺ бизга сўзлаб бериб, шундай дедилар: «Сизлардан бирингизнинг яралиши онасининг қорнида қирқ кун жам бўлиб туради, сўнг шунча муддат алоқа (лахта қон) бўлади, сўнг шунча муддат музға (бир чайнам гўшт) бўлади. Сўнг Аллоҳ унга фариштани юборади ва у тўрт калима билан буюрилади: унинг амели, ажали, ризқи ҳамда бахтли ёки бадбахтлигини ёзишга амр этилади. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлардан бирингиз жаннат аҳлининг амели билан амал қилади, ҳатто у билан жаннат орасида бир тирсакча масофа қолганида, унга тақдир ёзуви ўзиб кетади-да, у дўзах аҳлининг амели билан амал қилиб, дўзахга киради. Ва сизлардан бирингиз дўзах аҳлининг амели билан амал қилади, ҳатто у билан дўзах орасида бир тирсакча масофа қолганида, унга тақдир ёзуви ўзиб кетади-да, у жаннат аҳлининг амели билан амал қилиб, жаннатга киради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سِنَانٍ، عَنْ وَهْبِ بْنِ خَالِدٍ الْحِمْصِيِّ، عَنِ ابْنِ الدَّيْلَمِيِّ، قَالَ وَقَعَ فِي نَفْسِي شَىْءٌ مِنْ هَذَا الْقَدَرِ خَشِيتُ أَنْ يُفْسِدَ عَلَىَّ دِينِي وَأَمْرِي فَأَتَيْتُ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ فَقَلْتُ أَبَا الْمُنْذِرِ إِنَّهُ قَدْ وَقَعَ فِي قَلْبِي شَىْءٌ مِنْ هَذَا الْقَدَرِ فَخَشِيتُ عَلَى دِينِي وَأَمْرِي فَحَدِّثْنِي مِنْ ذَلِكَ بِشَىْءٍ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَنْفَعَنِي بِهِ ‏.‏ فَقَالَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ عَذَّبَ أَهْلَ سَمَوَاتِهِ وَأَهْلَ أَرْضِهِ لَعَذَّبَهُمْ وَهُوَ غَيْرُ ظَالِمٍ لَهُمْ وَلَوْ رَحِمَهُمْ لَكَانَتْ رَحْمَتُهُ خَيْرًا لَهُمْ مِنْ أَعْمَالِهِمْ ‏.‏ وَلَوْ كَانَ لَكَ مِثْلُ جَبَلِ أُحُدٍ ذَهَبًا أَوْ مِثْلُ جَبَلِ أُحُدٍ تُنْفِقُهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَا قُبِلَ مِنْكَ حَتَّى تُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ ‏.‏ فَتَعْلَمَ أَنَّ مَا أَصَابَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَكَ وَأَنَّ مَا أَخْطَأَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَكَ ‏.‏ وَأَنَّكَ إِنْ مُتَّ عَلَى غَيْرِ هَذَا دَخَلْتَ النَّارَ وَلاَ عَلَيْكَ أَنْ تَأْتِيَ أَخِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ فَتَسْأَلَهُ ‏.‏ فَأَتَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ فَسَأَلْتُهُ فَذَكَرَ مِثْلَ مَا قَالَ أُبَىٌّ وَقَالَ لِي وَلاَ عَلَيْكَ أَنْ تَأْتِيَ حُذَيْفَةَ ‏.‏ فَأَتَيْتُ حُذَيْفَةَ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مِثْلَ مَا قَالاَ وَقَالَ ائْتِ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ فَاسْأَلْهُ ‏.‏ فَأَتَيْتُ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لَوْ أَنَّ اللَّهَ عَذَّبَ أَهْلَ سَمَوَاتِهِ وَأَهْلَ أَرْضِهِ لَعَذَّبَهُمْ وَهُوَ غَيْرُ ظَالِمٍ لَهُمْ وَلَوْ رَحِمَهُمْ لَكَانَتْ رَحْمَتُهُ خَيْرًا لَهُمْ مِنْ أَعْمَالِهِمْ وَلَوْ كَانَ لَكَ مِثْلُ أُحُدٍ ذَهَبًا أَوْ مِثْلُ جَبَلِ أُحُدٍ ذَهَبًا تُنْفِقُهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَا قَبِلَهُ مِنْكَ حَتَّى تُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ كُلِّهِ فَتَعْلَمَ أَنَّ مَا أَصَابَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُخْطِئَكَ وَمَا أَخْطَأَكَ لَمْ يَكُنْ لِيُصِيبَكَ وَأَنَّكَ إِنْ مُتَّ عَلَى غَيْرِ هَذَا دَخَلْتَ النَّارَ ‏"‏ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, unga qadar borasida shubha tushgan bir kishi savol berganida, u shunday dedi: «Agar Alloh osmonlari ahli va yeri ahlini azoblasa, ularga zulm qilmagan holda azoblagan boʻlar edi. Agar ularga rahm qilsa, Uning rahmati ular uchun oʻz amellaridan koʻra xayrliroq boʻlur edi. Agar sende Uhud togʻicha oltin boʻlib, uni Alloh yoʻlida sarflasang ham, toki qadarga iymon keltirmaguningcha, senga kelib yetgan narsa seni chetlab oʻtmasligini va seni chetlab oʻtgan narsa senga kelib yetmasligini bilmaguningcha, u sendan qabul qilinmaydi. Agar sen shundan boshqa aqidada oʻlsang, doʻzaxga kirasan». Bu hadisni Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan marfuʼ qilib rivoyat qilgan.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унга қадар борасида шубҳа тушган бир киши савол берганида, у шундай деди: «Агар Аллоҳ осмонлари аҳли ва ери аҳлини азобласа, уларга зулм қилмаган ҳолда азоблаган бўлар эди. Агар уларга раҳм қилса, Унинг раҳмати улар учун ўз амелларидан кўра хайрлироқ бўлур эди. Агар сенде Уҳуд тоғича олтин бўлиб, уни Аллоҳ йўлида сарфласанг ҳам, токи қадарга иймон келтирмагунингча, сенга келиб етган нарса сени четлаб ўтмаслигини ва сени четлаб ўтган нарса сенга келиб етмаслигини билмагунингча, у сендан қабул қилинмайди. Агар сен шундан бошқа ақидада ўлсанг, дўзахга кирасан». Бу ҳадисни Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан марфуъ қилиб ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَبِيَدِهِ عُودٌ فَنَكَتَ فِي الأَرْضِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ وَقَدْ كُتِبَ مَقْعَدُهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَمَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نَتَّكِلُ قَالَ ‏"‏ لاَ اعْمَلُوا وَلاَ تَتَّكِلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ {فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى * وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى * وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى}‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirgan edik, qoʻllarida bir tayoq bor edi. U zot u bilan yerni chizib, soʻng boshlarini koʻtardilar-da: ‹Sizlardan hech kim yoʻqki, uning jannatdagi oʻrni va doʻzaxdagi oʻrni yozib qoʻyilgan boʻlmasin›, dedilar. ‹Yo Rasululloh, unda shunga tayanib qoʻya qolmaymizmi?› deyildi. U zot: ‹Yoʻq, amal qilinglar va tayanib qolmanglar, chunki har kim nima uchun yaratilgan boʻlsa, oʻshanga muyassar qilinadi›, dedilar. Soʻng: {Kim (Alloh yoʻlida) ato etsa va taqvo qilsa, hamda goʻzal (kalima)ni tasdiqlasa, biz uni yengillikka muyassar qilamiz. Kim baxillik qilib, oʻzini behojat deb bilsa va goʻzal (kalima)ni yolgʻonga chiqarsa, biz uni qiyinchilikka muyassar qilamiz} oyatini oʻqidilar».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдик, қўлларида бир таёқ бор эди. У зот у билан ерни чизиб, сўнг бошларини кўтардилар-да: ‹Сизлардан ҳеч ким йўқки, унинг жаннатдаги ўрни ва дўзахдаги ўрни ёзиб қўйилган бўлмасин›, дедилар. ‹Ё Расулуллоҳ, унда шунга таяниб қўя қолмаймизми?› дейилди. У зот: ‹Йўқ, амал қилинглар ва таяниб қолманглар, чунки ҳар ким нима учун яратилган бўлса, ўшанга муяссар қилинади›, дедилар. Сўнг: {Ким (Аллоҳ йўлида) ато этса ва тақво қилса, ҳамда гўзал (калима)ни тасдиқласа, биз уни енгилликка муяссар қиламиз. Ким бахиллик қилиб, ўзини беҳожат деб билса ва гўзал (калима)ни ёлғонга чиқарса, биз уни қийинчиликка муяссар қиламиз} оятини ўқидилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الطَّنَافِسِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ الْقَوِيُّ خَيْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِ الضَّعِيفِ وَفِي كُلٍّ خَيْرٌ احْرِصْ عَلَى مَا يَنْفَعُكَ وَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَلاَ تَعْجِزْ فَإِنْ أَصَابَكَ شَىْءٌ فَلاَ تَقُلْ لَوْ أَنِّي فَعَلْتُ كَذَا وَكَذَا ‏.‏ وَلَكِنْ قُلْ قَدَّرَ اللَّهُ وَمَا شَاءَ فَعَلَ فَإِنَّ ‏"‏ لَوْ ‏"‏ تَفْتَحُ عَمَلَ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kuchli moʻmin zaif moʻmindan koʻra xayrliroq va Allohga sevimliroqdir. (Garchi) har ikkovida ham xayr bordir. Senga naf beradigan narsaga intil, Allohdan yordam soʻra va ojizlik qilma. Agar senga bir narsa yetsa, ‹Agar men mana bunday qilganimda edi›, dema, balki ‹Alloh taqdir qildi va nimani xohlasa, shuni qildi›, deb ayt. Chunki ‹agar› kalimasi shayton amalining eshigini ochadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кучли мўмин заиф мўминдан кўра хайрлироқ ва Аллоҳга севимлироқдир. (Гарчи) ҳар икковида ҳам хайр бордир. Сенга наф берадиган нарсага интил, Аллоҳдан ёрдам сўра ва ожизлик қилма. Агар сенга бир нарса етса, ‹Агар мен мана бундай қилганимда эди›, дема, балки ‹Аллоҳ тақдир қилди ва нимани хоҳласа, шуни қилди›, деб айт. Чунки ‹агар› калимаси шайтон амалининг эшигини очади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَيَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، سَمِعَ طَاوُسًا، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يُخْبِرُ عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى فَقَالَ لَهُ مُوسَى يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُونَا خَيَّبْتَنَا وَأَخْرَجْتَنَا مِنَ الْجَنَّةِ بِذَنْبِكَ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ آدَمُ يَا مُوسَى اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِكَلاَمِهِ وَخَطَّ لَكَ التَّوْرَاةَ بِيَدِهِ أَتَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ قَدَّرَهُ اللَّهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي بِأَرْبَعِينَ سَنَةً فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Odam va Muso (alayhimassalom) bahslashdilar. Muso unga: ‹Ey Odam, sen bizning otamizsan, gunohing bilan bizni ziyon qilding va jannatdan chiqarding›, dedi. Odam unga: ‹Ey Muso, Alloh seni Oʻz kalomi bilan tanladi va sen uchun Tavrotni Oʻz qoʻli bilan yozdi. Alloh meni yaratishidan qirq yil oldin menga taqdir qilib qoʻygan bir ish uchun meni malomat qilyapsanmi?› dedi. Shunday qilib, Odam Musoni yengdi», dedilar. Buni uch marta takrorladilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Одам ва Мусо (алайҳимассалом) баҳслашдилар. Мусо унга: ‹Эй Одам, сен бизнинг отамизсан, гуноҳинг билан бизни зиён қилдинг ва жаннатдан чиқардинг›, деди. Одам унга: ‹Эй Мусо, Аллоҳ сени Ўз каломи билан танлади ва сен учун Тавротни Ўз қўли билан ёзди. Аллоҳ мени яратишидан қирқ йил олдин менга тақдир қилиб қўйган бир иш учун мени маломат қиляпсанми?› деди. Шундай қилиб, Одам Мусони енгди», дедилар. Буни уч марта такрорладилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّى يُؤْمِنَ بِأَرْبَعٍ بِاللَّهِ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَبِالْبَعْثِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَالْقَدَرِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Banda toʻrt narsaga iymon keltirmagunicha (kamil) moʻmin boʻlmaydi: sherigi yoʻq yagona Allohga; men Allohning Rasuli ekanligimga; oʻlimdan keyin qayta tirilishga va qadarga iymon keltirmaguncha», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Банда тўрт нарсага иймон келтирмагунича (камил) мўмин бўлмайди: шериги йўқ ягона Аллоҳга; мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга; ўлимдан кейин қайта тирилишга ва қадарга иймон келтирмагунча», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا طَلْحَةُ بْنُ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَمَّتِهِ، عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ دُعِيَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى جِنَازَةِ غُلاَمٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ طُوبَى لِهَذَا عُصْفُورٌ مِنْ عَصَافِيرِ الْجَنَّةِ لَمْ يَعْمَلِ السُّوءَ وَلَمْ يُدْرِكْهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَوَ غَيْرُ ذَلِكَ يَا عَائِشَةُ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ لِلْجَنَّةِ أَهْلاً خَلَقَهُمْ لَهَا وَهُمْ فِي أَصْلاَبِ آبَائِهِمْ وَخَلَقَ لِلنَّارِ أَهْلاً خَلَقَهُمْ لَهَا وَهُمْ فِي أَصْلاَبِ آبَائِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Moʻminlar onasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ansorlardan boʻlgan bir bolaning janozasiga chaqirildilar. Men: ‹Yo Rasululloh, bunga xush boʻlsin, u jannat qushchalaridan bir qushcha; u yomonlik qilmadi va (yomonlik qiladigan yoshga) yetmadi ham›, dedim. U zot: ‹Yoxud undan boshqacha boʻlsa-chi, ey Oisha? Albatta, Alloh jannat uchun bir ahlni yaratgan, ular otalarining pushtida ekan, ularni oʻsha (jannat) uchun yaratgan. Va doʻzax uchun bir ahlni yaratgan, ular otalarining pushtida ekan, ularni oʻsha (doʻzax) uchun yaratgan›, dedilar».Мўминлар онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ансорлардан бўлган бир боланинг жанозасига чақирилдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, бунга хуш бўлсин, у жаннат қушчаларидан бир қушча; у ёмонлик қилмади ва (ёмонлик қиладиган ёшга) етмади ҳам›, дедим. У зот: ‹Ёхуд ундан бошқача бўлса-чи, эй Оиша? Албатта, Аллоҳ жаннат учун бир аҳлни яратган, улар оталарининг пуштида экан, уларни ўша (жаннат) учун яратган. Ва дўзах учун бир аҳлни яратган, улар оталарининг пуштида экан, уларни ўша (дўзах) учун яратган›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ زِيَادِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الْمَخْزُومِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ مُشْرِكُو قُرَيْشٍ يُخَاصِمُونَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي الْقَدَرِ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ {يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَىْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ ‏}‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Qurayshning mushriklari Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, qadar borasida bahslashdilar. Shunda ushbu oyat nozil boʻldi: {Ular yuztuban doʻzaxda sudralgan kunda: ‹Saqar (doʻzax)ning tegishini totib koʻringlar!› (deyilur). Albatta, biz har bir narsani qadar (oʻlchov) bilan yaratganmiz}».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Қурайшнинг мушриклари Набий ﷺ ҳузурларига келиб, қадар борасида баҳслашдилар. Шунда ушбу оят нозил бўлди: {Улар юзтубан дўзахда судралган кунда: ‹Сақар (дўзах)нинг тегишини тотиб кўринглар!› (дейилур). Албатта, биз ҳар бир нарсани қадар (ўлчов) билан яратганмиз}».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ، مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَذَكَرَ لَهَا شَيْئًا مِنَ الْقَدَرِ فَقَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ تَكَلَّمَ فِي شَىْءٍ مِنَ الْقَدَرِ سُئِلَ عَنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَنْ لَمْ يَتَكَلَّمْ فِيهِ لَمْ يُسْأَلْ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الْقَطَّانُ حَدَّثَنَاهُ خَازِمُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شَيْبَانَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qadar borasida biror soʻz aytsa, qiyomat kuni undan soʻraladi. Kim u haqda biror narsa aytmasa, undan soʻralmaydi», deganlarini eshitdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қадар борасида бирор сўз айтса, қиёмат куни ундан сўралади. Ким у ҳақда бирор нарса айтмаса, ундан сўралмайди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَى أَصْحَابِهِ وَهُمْ يَخْتَصِمُونَ فِي الْقَدَرِ فَكَأَنَّمَا يُفْقَأُ فِي وَجْهِهِ حَبُّ الرُّمَّانِ مِنَ الْغَضَبِ فَقَالَ ‏"‏ بِهَذَا أُمِرْتُمْ أَوْ لِهَذَا خُلِقْتُمْ تَضْرِبُونَ الْقُرْآنَ بَعْضَهُ بِبَعْضٍ ‏.‏ بِهَذَا هَلَكَتِ الأُمَمُ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو مَا غَبَطْتُ نَفْسِي بِمَجْلِسٍ تَخَلَّفْتُ فِيهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَا غَبَطْتُ نَفْسِي بِذَلِكَ الْمَجْلِسِ وَتَخَلُّفِي عَنْهُ.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sahobalari qadar haqida bahslashib turgan bir paytda ularning oldiga chiqib keldilar. Gʻazabdan yuzlari anor donalari yorilgandek qip-qizil boʻlib ketgan edi. Soʻng u zot: «Sizlarga shu buyurilganmi yoxud shuning uchun yaratilganmisiz? Qurʼonning bir qismini boshqa bir qismiga urib bahslashyapsizmi? Sizlardan avvalgi ummatlar ana shu bilan halok boʻlgan», dedilar. Abdulloh ibn Amr aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan orqada qolib qatnashmagan hech bir majlisdan bunchalik afsuslanmagan edim, o majlisdan va unga qatnashmay qolganimdan qattiq afsusda qoldim».Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ саҳобалари қадар ҳақида баҳслашиб турган бир пайтда уларнинг олдига чиқиб келдилар. Ғазабдан юзлари анор доналари ёрилгандек қип-қизил бўлиб кетган эди. Сўнг у зот: «Сизларга шу буюрилганми ёхуд шунинг учун яратилганмисиз? Қуръоннинг бир қисмини бошқа бир қисмига уриб баҳслашяпсизми? Сизлардан аввалги умматлар ана шу билан ҳалок бўлган», дедилар. Абдуллоҳ ибн Амр айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан орқада қолиб қатнашмаган ҳеч бир мажлисдан бунчалик афсусланмаган эдим, о мажлисдан ва унга қатнашмай қолганимдан қаттиқ афсусда қолдим».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي حَيَّةَ أَبُو جَنَابٍ الْكَلْبِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ عَدْوَى وَلاَ طِيَرَةَ وَلاَ هَامَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ الْبَعِيرَ يَكُونُ بِهِ الْجَرَبُ فَيُجْرِبُ الإِبِلَ كُلَّهَا قَالَ ‏"‏ ذَلِكُمُ الْقَدَرُ فَمَنْ أَجْرَبَ الأَوَّلَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yuqumlilik yoʻq, badgumonlik yoʻq va boyqush shumligi yoʻq», dedilar. Shunda bir aʼrobiy oʻrnidan turib: «Ey Rasululloh, qutur boʻlgan tuya butun tuyalar orasiga qutur yuqtirishi haqida nima deysiz?» dedi. U zot: «Bu qadardir. Birinchisiga kim qutur yuqtirgan?» dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Юқумлилик йўқ, бадгумонлик йўқ ва бойқуш шумлиги йўқ», дедилар. Шунда бир аъробий ўрнидан туриб: «Эй Расулуллоҳ, қутур бўлган туя бутун туялар орасига қутур юқтириши ҳақида нима дейсиз?» деди. У зот: «Бу қадардир. Биринчисига ким қутур юқтирган?» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عِيسَى الْجَرَّارُ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى بْنِ أَبِي الْمُسَاوِرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ عَدِيُّ بْنُ حَاتِمٍ الْكُوفَةَ أَتَيْنَاهُ فِي نَفَرٍ مِنْ فُقَهَاءِ أَهْلِ الْكُوفَةِ ‏.‏ فَقُلْنَا لَهُ حَدِّثْنَا مَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ فَقَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَدِيَّ بْنَ حَاتِمٍ أَسْلِمْ تَسْلَمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَمَا الإِسْلاَمُ فَقَالَ ‏"‏ تَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَتُؤْمِنُ بِالأَقْدَارِ كُلِّهَا خَيْرِهَا وَشَرِّهَا حُلْوِهَا وَمُرِّهَا ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning huzurlariga bordim. U zot: «Ey Adiy ibn Hotim, islomga kir, salomat boʻlasan», dedilar. Men: «Islom nima?» dedim. U zot: «Lo ilaha illalloh va menim Allohning Rasuli ekanligimga guvohlik berishing hamda barcha qadarlarga — ularning yaxshisiga ham, yomoniga ham, shirinlik va achchigʻiga ham iymon keltirishingdir», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларига бордим. У зот: «Эй Адий ибн Ҳотим, исломга кир, саломат бўласан», дедилар. Мен: «Ислом нима?» дедим. У зот: «Ло илаҳа иллаллоҳ ва меним Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик беришинг ҳамда барча қадарларга — уларнинг яхшисига ҳам, ёмонига ҳам, ширинлик ва аччиғига ҳам иймон келтиришингдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ يَزِيدَ الرَّقَاشِيِّ، عَنْ غُنَيْمِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَثَلُ الْقَلْبِ مَثَلُ الرِّيشَةِ تُقَلِّبُهَا الرِّيَاحُ بِفَلاَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qalbning misoli xuddi sahroda shamollar togʻrasab yuradigan patning misolidir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қалбнинг мисоли худди саҳрода шамоллар тоғрасаб юрадиган патнинг мисолидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا خَالِي، يَعْلَى عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي جَارِيَةً أَعْزِلُ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ سَيَأْتِيهَا مَا قُدِّرَ لَهَا ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَاهُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ قَدْ حَمَلَتِ الْجَارِيَةُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا قُدِّرَ لِنَفْسٍ شَىْءٌ إِلاَّ هِيَ كَائِنَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Rasululloh, mening bir choʻrim bor, undan azl qilaman», dedi. U zot: «Unga taqdir qilingan narsa unga keladi», dedilar. Keyin oʻsha kishi u zotning oldilariga kelib: «Choʻri homilador boʻlib qoldi», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Bir jonga biror narsa taqdir qilinsa, u albatta roʻy beradi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, менинг бир чўрим бор, ундан азл қиламан», деди. У зот: «Унга тақдир қилинган нарса унга келади», дедилар. Кейин ўша киши у зотнинг олдиларига келиб: «Чўри ҳомиладор бўлиб қолди», деди. Шунда Набий ﷺ: «Бир жонга бирор нарса тақдир қилинса, у албатта рўй беради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَزِيدُ فِي الْعُمْرِ إِلاَّ الْبِرُّ وَلاَ يَرُدُّ الْقَدَرَ إِلاَّ الدُّعَاءُ وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيُحْرَمُ الرِّزْقَ لِلْخَطِيئَةِ يَعْمَلُهَا ‏"‏ ‏.‏

Sawbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Umrni yaxshilikdan boshqa narsa uzaytirmaydi, qadarni duodan boshqa narsa qaytarmaydi va kishi qilgan gunohi sababli rizqdan mahrum boʻladi», dedilar.Саwбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умрни яхшиликдан бошқа нарса узайтирмайди, қадарни дуодан бошқа нарса қайтармайди ва киши қилган гуноҳи сабабли ризқдан маҳрум бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ مُسْلِمٍ الْخَفَّافُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ سُرَاقَةَ بْنِ جُعْشُمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْعَمَلُ فِيمَا جَفَّ بِهِ الْقَلَمُ وَجَرَتْ بِهِ الْمَقَادِيرُ أَوْ فِي أَمْرٍ مُسْتَقْبَلٍ قَالَ ‏"‏ بَلْ فِيمَا جَفَّ بِهِ الْقَلَمُ وَجَرَتْ بِهِ الْمَقَادِيرُ وَكُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Suroqa ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Rasululloh, amal qalam qurib, taqdirlar oʻtib boʻlgan narsada boʻladimi yoki kelgusidagi ishda boʻladimi?» dedim. U zot: «Yoʻq, balki qalam qurib, taqdirlar oʻtib boʻlgan narsadadir. Har kim nima uchun yaratilgan boʻlsa, oʻshanga muyassar qilinadi», dedilar.Суроқа ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Расулуллоҳ, амал қалам қуриб, тақдирлар ўтиб бўлган нарсада бўладими ёки келгусидаги ишда бўладими?» дедим. У зот: «Йўқ, балки қалам қуриб, тақдирлар ўтиб бўлган нарсададир. Ҳар ким нима учун яратилган бўлса, ўшанга муяссар қилинади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ مَجُوسَ هَذِهِ الأُمَّةِ الْمُكَذِّبُونَ بِأَقْدَارِ اللَّهِ إِنْ مَرِضُوا فَلاَ تَعُودُوهُمْ وَإِنْ مَاتُوا فَلاَ تَشْهَدُوهُمْ وَإِنْ لَقِيتُمُوهُمْ فَلاَ تُسَلِّمُوا عَلَيْهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ummatning majusiylari Allohning taqdirlarini yolgʻonga chiqaruvchilardir. Agar kasal boʻlsalar, ularni yoʻqlab bormanglar; agar oʻlsalar, janozalarida ishtirok etmanglar; agar ularni uchratib qolsanglar, salom bermanglar», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу умматнинг мажусийлари Аллоҳнинг тақдирларини ёлғонга чиқарувчилардир. Агар касал бўлсалар, уларни йўқлаб борманглар; агар ўлсалар, жанозаларида иштирок этманглар; агар уларни учратиб қолсанглар, салом берманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَلاَ إِنِّي أَبْرَأُ إِلَى كُلِّ خَلِيلٍ مِنْ خُلَّتِهِ وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلاً إِنَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكِيعٌ يَعْنِي نَفْسَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻlinglar, men har bir doʻstning doʻstligidan voz kechaman. Agar bir kishini doʻst tutadigan boʻlsam, albatta Abu Bakrni doʻst tutgan boʻlardim. Lekin sizning sohibingiz Allohning doʻstidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўлинглар, мен ҳар бир дўстнинг дўстлигидан воз кечаман. Агар бир кишини дўст тутадиган бўлсам, албатта Абу Бакрни дўст тутган бўлардим. Лекин сизнинг соҳибингиз Аллоҳнинг дўстидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا نَفَعَنِي مَالٌ قَطُّ مَا نَفَعَنِي مَالُ أَبِي بَكْرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ وَقَالَ هَلْ أَنَا وَمَالِي إِلاَّ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga hech bir molning foydasi Abu Bakrning moli qadar boʻlmadi», dedilar. Shunda Abu Bakr yigʻlab: «Men ham, molim ham faqat sen uchun emasmi, ey Rasululloh?» dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга ҳеч бир молнинг фойдаси Абу Бакрнинг моли қадар бўлмади», дедилар. Шунда Абу Бакр йиғлаб: «Мен ҳам, молим ҳам фақат сен учун эмасми, эй Расулуллоҳ?» деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ سَيِّدَا كُهُولِ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ إِلاَّ النَّبِيِّينَ وَالْمُرْسَلِينَ لاَ تُخْبِرْهُمَا يَا عَلِيُّ مَا دَامَا حَيَّيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Abu Bakr va Umar avvalgilar va keyingilar orasidan jannat ahlining keksalarining ikki sardoridir, faqat nabiylar va rasullar bundan mustasno. Ey Ali, ular tirik ekan, buni ularga aytma», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Абу Бакр ва Умар аввалгилар ва кейингилар орасидан жаннат аҳлининг кексаларининг икки сардоридир, фақат набийлар ва расуллар бундан мустасно. Эй Али, улар тирик экан, буни уларга айтма», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَعَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ أَهْلَ الدَّرَجَاتِ الْعُلَى يَرَاهُمْ مَنْ أَسْفَلَ مِنْهُمْ كَمَا يُرَى الْكَوْكَبُ الطَّالِعُ فِي الأُفُقِ مِنْ آفَاقِ السَّمَاءِ وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ مِنْهُمْ وَأَنْعَمَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yuksak darajalar ahlini ulardan pastdagilar xuddi osmon ufqlaridan biriga koʻtarilgan yulduzni koʻrgandek koʻradilar. Abu Bakr va Umar oʻshalardandir, naqadar baxtiyordirlar!» dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Юксак даражалар аҳлини улардан пастдагилар худди осмон уфқларидан бирига кўтарилган юлдузни кўргандек кўрадилар. Абу Бакр ва Умар ўшалардандир, нақадар бахтиёрдирлар!» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مَوْلًى، لِرِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنِّي لاَ أَدْرِي قَدْرَ بَقَائِي فِيكُمْ فَاقْتَدُوا بِاللَّذَيْنِ مِنْ بَعْدِي ‏"‏ ‏.‏ وَأَشَارَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ ‏.‏

Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarning oranglarda qancha qolishimni bilmayman. Mendan keyingi mana bu ikki kishiga ergashinglar», dedilar va Abu Bakr bilan Umarga ishora qildilar.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларнинг орангларда қанча қолишимни билмайман. Мендан кейинги мана бу икки кишига эргашинглар», дедилар ва Абу Бакр билан Умарга ишора қилдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ لَمَّا وُضِعَ عُمَرُ عَلَى سَرِيرِهِ اكْتَنَفَهُ النَّاسُ يَدْعُونَ وَيُصَلُّونَ - أَوْ قَالَ يُثْنُونَ وَيُصَلُّونَ - عَلَيْهِ قَبْلَ أَنْ يُرْفَعَ وَأَنَا فِيهِمْ فَلَمْ يَرُعْنِي إِلاَّ رَجُلٌ قَدْ زَحَمَنِي وَأَخَذَ بِمَنْكِبِي فَالْتَفَتُّ فَإِذَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَتَرَحَّمَ عَلَى عُمَرَ ثُمَّ قَالَ مَا خَلَّفْتُ أَحَدًا أَحَبَّ إِلَىَّ أَنْ أَلْقَى اللَّهَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ مِنْكَ وَايْمُ اللَّهِ إِنْ كُنْتُ لأَظُنُّ لَيَجْعَلَنَّكَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَعَ صَاحِبَيْكَ وَذَلِكَ أَنِّي كُنْتُ أَكْثَرُ أَنْ أَسْمَعَ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ ذَهَبْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَدَخَلْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَخَرَجْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ‏"‏ ‏.‏ فَكُنْتُ أَظُنُّ لَيَجْعَلَنَّكَ اللَّهُ مَعَ صَاحِبَيْكَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar oʻzining boʻrasiga qoʻyilganida, u koʻtarilishidan avval odamlar uni oʻrab olib, unga duo qilib, salavot aytishardi — yoki: unga hamdu sano aytib, salavot aytishardi, dedi — men ham ularning orasida edim. Birdan bir kishi meni turtib, yelkamdan ushlaganida seskanib ketdim. Oʻgirilib qarasam, Ali ibn Abu Tolib ekan. U Umarga rahmat tiladi, soʻng: «Men amaliga oʻxshash amal bilan Allohga roʻbaroʻ boʻlishni sendan koʻra sevimliroq koʻradigan hech kimni ortimda qoldirmadim. Allohga qasamki, men Alloh azza va jalla seni ikki sohibing bilan birga qilishiga ishonardim. Chunki men koʻp marta Rasululloh ﷺning: ‹Men, Abu Bakr va Umar bordik; men, Abu Bakr va Umar kirdik; men, Abu Bakr va Umar chiqdik›, deganlarini eshitardim. Shuning uchun Alloh seni ikki sohibing bilan birga qiladi, deb oʻylardim», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ўзининг бўрасига қўйилганида, у кўтарилишидан аввал одамлар уни ўраб олиб, унга дуо қилиб, салавот айтишарди — ёки: унга ҳамду сано айтиб, салавот айтишарди, деди — мен ҳам уларнинг орасида эдим. Бирдан бир киши мени туртиб, елкамдан ушлаганида сесканиб кетдим. Ўгирилиб қарасам, Али ибн Абу Толиб экан. У Умарга раҳмат тилади, сўнг: «Мен амалига ўхшаш амал билан Аллоҳга рўбарў бўлишни сендан кўра севимлироқ кўрадиган ҳеч кимни ортимда қолдирмадим. Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳ азза ва жалла сени икки соҳибинг билан бирга қилишига ишонардим. Чунки мен кўп марта Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мен, Абу Бакр ва Умар бордик; мен, Абу Бакр ва Умар кирдик; мен, Абу Бакр ва Умар чиқдик›, деганларини эшитардим. Шунинг учун Аллоҳ сени икки соҳибинг билан бирга қилади, деб ўйлардим», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَيْنَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فَقَالَ ‏"‏ هَكَذَا نُبْعَثُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abu Bakr bilan Umarning oʻrtasida chiqdilar va: «Biz ana shunday tirilamiz», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакр билан Умарнинг ўртасида чиқдилар ва: «Биз ана шундай тириламиз», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو شُعَيْبٍ، صَالِحُ بْنُ الْهَيْثَمِ الْوَاسِطِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ بَكْرِ بْنِ خُنَيْسٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ سَيِّدَا كُهُولِ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ إِلاَّ النَّبِيِّينَ وَالْمُرْسَلِينَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Abu Bakr va Umar avvalgilar va keyingilar ichida jannat ahlining oʻrta yoshdagilarining sayyidlaridir, faqat paygʻambarlar va rasullar bundan mustasno», dedilar.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Абу Бакр ва Умар аввалгилар ва кейингилар ичида жаннат аҳлининг ўрта ёшдагиларининг саййидларидир, фақат пайғамбарлар ва расуллар бундан мустасно», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ الْمَرْوَزِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ النَّاسِ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ ‏"‏ عَائِشَةُ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ مِنَ الرِّجَالِ قَالَ ‏"‏ أَبُوهَا ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Rasululloh, odamlardan qay biri sizga eng suyukliroq?» deb soʻralganda, u zot: «Oisha», dedilar. «Erkaklardan-chi?» deyilganda, u zot: «Uning otasi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Расулуллоҳ, одамлардан қай бири сизга энг суюклироқ?» деб сўралганда, у зот: «Оиша», дедилар. «Эркаклардан-чи?» дейилганда, у зот: «Унинг отаси», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، أَخْبَرَنِي الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ أَىُّ أَصْحَابِهِ كَانَ أَحَبَّ إِلَيْهِ قَالَتْ أَبُو بَكْرٍ ‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَيُّهُمْ قَالَتْ عُمَرُ ‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَيُّهُمْ قَالَتْ أَبُو عُبَيْدَةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Shaqiq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Oisha (roziyallohu anho)ga: «U zotning sahobalaridan qay biri unga eng suyukliroq edi?» dedim. U: «Abu Bakr», dedi. «Soʻng ulardan qaysi biri?» dedim. U: «Umar», dedi. «Soʻng ulardan qaysi biri?» dedim. U: «Abu Ubayda», dedi.Абдуллоҳ ибн Шақиқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)га: «У зотнинг саҳобаларидан қай бири унга энг суюклироқ эди?» дедим. У: «Абу Бакр», деди. «Сўнг улардан қайси бири?» дедим. У: «Умар», деди. «Сўнг улардан қайси бири?» дедим. У: «Абу Убайда», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطَّلْحِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خِرَاشٍ الْحَوْشَبِيُّ، عَنِ الْعَوَّامِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا أَسْلَمَ عُمَرُ نَزَلَ جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ لَقَدِ اسْتَبْشَرَ أَهْلُ السَّمَاءِ بِإِسْلاَمِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar musulmon boʻlganida, Jibril tushib: «Ey Muhammad, osmon ahli Umarning islom keltirgani bilan quvondilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар мусулмон бўлганида, Жибрил тушиб: «Эй Муҳаммад, осмон аҳли Умарнинг ислом келтиргани билан қувондилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطَّلْحِيُّ، أَنْبَأَنَا دَاوُدُ بْنُ عَطَاءٍ الْمَدِينِيُّ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَوَّلُ مَنْ يُصَافِحُهُ الْحَقُّ عُمَرُ وَأَوَّلُ مَنْ يُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَأَوَّلُ مَنْ يَأْخُذُ بِيَدِهِ فَيُدْخِلُهُ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh eng avval qoʻl beradigan kishi Umardir, u eng avval salom beriladigan va eng avval qoʻlidan tutib jannatga kiritiladigan kishidir», dedilar.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ энг аввал қўл берадиган киши Умардир, у энг аввал салом бериладиган ва энг аввал қўлидан тутиб жаннатга киритиладиган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ أَبُو عُبَيْدٍ الْمَدِينِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الْمَاجِشُونِ، حَدَّثَنِي الزَّنْجِيُّ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَعِزَّ الإِسْلاَمَ بِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ خَاصَّةً ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh, islomni xususan Umar ibn al-Xattob bilan aziz qilgin», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ, исломни хусусан Умар ибн ал-Хаттоб билан азиз қилгин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا، يَقُولُ خَيْرُ النَّاسِ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَبُو بَكْرٍ وَخَيْرُ النَّاسِ بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ عُمَرُ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺdan soʻng odamlarning eng yaxshisi Abu Bakr, Abu Bakrdan soʻng odamlarning eng yaxshisi Umardir», der edi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺдан сўнг одамларнинг энг яхшиси Абу Бакр, Абу Бакрдан сўнг одамларнинг энг яхшиси Умардир», дер эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَارِثِ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي فِي الْجَنَّةِ فَإِذَا أَنَا بِامْرَأَةٍ تَتَوَضَّأُ إِلَى جَانِبِ قَصْرٍ فَقُلْتُ لِمَنْ هَذَا الْقَصْرُ فَقَالَتْ لِعُمَرَ ‏.‏ فَذَكَرْتَ غَيْرَتَهُ فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَبَكَى عُمَرُ فَقَالَ أَعَلَيْكَ بِأَبِي وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ أَغَارُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirgan edik, u zot: «Men uxlab yotganimda oʻzimni jannatda koʻrdim. Shunda bir ayolni bir qasrning yonida taharat olayotganini koʻrdim. ‹Bu qasr kimniki?› dedim. U: ‹Umarniki›, dedi. Men uning gʻayratini eslab, orqamga qaytdim», dedilar. Abu Hurayra aytdi: Shunda Umar yigʻlab: «Sizga qarab-a, ey Rasululloh, otam-onam sizga fido boʻlsin, men sizdan gʻayrat qilarmidim?!» dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдик, у зот: «Мен ухлаб ётганимда ўзимни жаннатда кўрдим. Шунда бир аёлни бир қасрнинг ёнида таҳарат олаётганини кўрдим. ‹Бу қаср кимники?› дедим. У: ‹Умарники›, деди. Мен унинг ғайратини эслаб, орқамга қайтдим», дедилар. Абу Ҳурайра айтди: Шунда Умар йиғлаб: «Сизга қараб-а, эй Расулуллоҳ, отам-онам сизга фидо бўлсин, мен сиздан ғайрат қилармидим?!» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ غُضَيْفِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ الْحَقَّ عَلَى لِسَانِ عُمَرَ يَقُولُ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Albatta, Alloh haqni Umarning tiliga qoʻygan, u shu haq bilan gapiradi», deganlarini eshitdim.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, Аллоҳ ҳақни Умарнинг тилига қўйган, у шу ҳақ билан гапиради», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي عُثْمَانُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لِكُلِّ نَبِيٍّ رَفِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَرَفِيقِي فِيهَا عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir paygʻambarning jannatda bir hamrohi bordir, mening u yerdagi hamrohim Usmon ibn Affondir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир пайғамбарнинг жаннатда бир ҳамроҳи бордир, менинг у ердаги ҳамроҳим Усмон ибн Аффондир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي عُثْمَانُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لَقِيَ عُثْمَانَ عِنْدَ بَابِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ ‏"‏ يَا عُثْمَانُ هَذَا جِبْرِيلُ أَخْبَرَنِي أَنَّ اللَّهَ قَدْ زَوَّجَكَ أُمَّ كُلْثُومٍ بِمِثْلِ صَدَاقِ رُقَيَّةَ عَلَى مِثْلِ صُحْبَتِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Usmon bilan masjidning eshigi oldida uchrashib qoldilar-da: «Ey Usmon, mana bu Jibril menga xabar berdiki, Alloh seni Ruqayyaning mahriga oʻxshash mahr bilan va u bilan boʻlgan hamrohlik kabi hamrohlik sharti bilan Ummu Kulsumga uylantirdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Усмон билан масжиднинг эшиги олдида учрашиб қолдилар-да: «Эй Усмон, мана бу Жибрил менга хабар бердики, Аллоҳ сени Руқайянинг маҳрига ўхшаш маҳр билан ва у билан бўлган ҳамроҳлик каби ҳамроҳлик шарти билан Умму Кулсумга уйлантирди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِتْنَةً فَقَرَّبَهَا فَمَرَّ رَجُلٌ مُقَنَّعٌ رَأْسُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ هَذَا يَوْمَئِذٍ عَلَى الْهُدَى ‏"‏ ‏.‏ فَوَثَبْتُ فَأَخَذْتُ بِضَبْعَىْ عُثْمَانَ ثُمَّ اسْتَقْبَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ هَذَا قَالَ ‏"‏ هَذَا ‏"‏ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir fitnani zikr qilib, uning yaqinligini aytdilar. Shunda boshini oʻrab olgan bir kishi oʻtib qoldi. Rasululloh ﷺ: «O kunda bu kishi hidoyatda boʻladi», dedilar. Men sakrab turib, Usmonning bilaklaridan ushladim, soʻng Rasululloh ﷺga yuzlanib: «Shu kishimi?» dedim. U zot: «Shu kishi», dedilar.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир фитнани зикр қилиб, унинг яқинлигини айтдилар. Шунда бошини ўраб олган бир киши ўтиб қолди. Расулуллоҳ ﷺ: «О кунда бу киши ҳидоятда бўлади», дедилар. Мен сакраб туриб, Усмоннинг билакларидан ушладим, сўнг Расулуллоҳ ﷺга юзланиб: «Шу кишими?» дедим. У зот: «Шу киши», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الْفَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ الدِّمَشْقِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَا عُثْمَانُ إِنْ وَلاَّكَ اللَّهُ هَذَا الأَمْرَ يَوْمًا فَأَرَادَكَ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تَخْلَعَ قَمِيصَكَ الَّذِي قَمَّصَكَ اللَّهُ فَلاَ تَخْلَعْهُ ‏"‏ ‏.‏ يَقُولُ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏ قَالَ النُّعْمَانُ فَقُلْتُ لِعَائِشَةَ مَا مَنَعَكِ أَنْ تُعْلِمِي النَّاسَ بِهَذَا قَالَتْ أُنْسِيتُهُ وَاللَّهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Usmon, agar Alloh bir kun seni bu ishga (xalifalikka) tayinlasa-yu, munofiqlar Alloh senga kiygizgan koʻylakni yechishingni istasalar, uni yechmagin», dedilar. Buni uch marta takrorladilar. Nuʼmon aytdi: Men Oishaga: «Nima uchun bu haqda odamlarga bildirmading?» dedim. U: «Vallohi, buni menga unuttirib qoʻyishdi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Усмон, агар Аллоҳ бир кун сени бу ишга (халифаликка) тайинласа-ю, мунофиқлар Аллоҳ сенга кийгизган кўйлакни ечишингни истасалар, уни ечмагин», дедилар. Буни уч марта такрорладилар. Нуъмон айтди: Мен Оишага: «Нима учун бу ҳақда одамларга билдирмадинг?» дедим. У: «Валлоҳи, буни менга унуттириб қўйишди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي مَرَضِهِ ‏"‏ وَدِدْتُ أَنَّ عِنْدِي بَعْضَ أَصْحَابِي ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ نَدْعُو لَكَ أَبَا بَكْرٍ فَسَكَتَ قُلْنَا أَلاَ نَدْعُو لَكَ عُمَرَ فَسَكَتَ قُلْنَا أَلاَ نَدْعُو لَكَ عُثْمَانَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَ عُثْمَانُ فَخَلاَ بِهِ فَجَعَلَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يُكَلِّمُهُ وَوَجْهُ عُثْمَانَ يَتَغَيَّرُ ‏.‏ قَالَ قَيْسٌ فَحَدَّثَنِي أَبُو سَهْلَةَ مَوْلَى عُثْمَانَ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ قَالَ يَوْمَ الدَّارِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَهِدَ إِلَىَّ عَهْدًا وَأَنَا صَائِرٌ إِلَيْهِ ‏.‏ وَقَالَ عَلِيٌّ فِي حَدِيثِهِ وَأَنَا صَابِرٌ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ قَيْسٌ فَكَانُوا يُرَوْنَهُ ذَلِكَ الْيَوْمَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kasal boʻlgan chogʻlarida: «Ashoblarimdan baʼzilari yonimda boʻlishini istardim», dedilar. Biz: «Ey Rasululloh, sizga Abu Bakrni chaqiraylikmi?» dedik. U zot sukut qildilar. «Sizga Umarni chaqiraylikmi?» dedik. U zot sukut qildilar. «Sizga Usmonni chaqiraylikmi?» dedik. «Ha», dedilar. Bas, Usmon keldi, u zot u bilan xilvatga chiqib, gaplasha boshladilar, Usmonning yuzi esa oʻzgarib borardi. Usmonning ozod qilgan quli Abu Sahla naql qilishicha, Usmon ibn Affon uy qamali kuni: «Albatta, Rasululloh ﷺ menga bir ahd yuklaganlar, men esa unga sabr qiluvchiman», degan edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ касал бўлган чоғларида: «Ашобларимдан баъзилари ёнимда бўлишини истардим», дедилар. Биз: «Эй Расулуллоҳ, сизга Абу Бакрни чақирайликми?» дедик. У зот сукут қилдилар. «Сизга Умарни чақирайликми?» дедик. У зот сукут қилдилар. «Сизга Усмонни чақирайликми?» дедик. «Ҳа», дедилар. Бас, Усмон келди, у зот у билан хилватга чиқиб, гаплаша бошладилар, Усмоннинг юзи эса ўзгариб борарди. Усмоннинг озод қилган қули Абу Саҳла нақл қилишича, Усмон ибн Аффон уй қамали куни: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ менга бир аҳд юклаганлар, мен эса унга сабр қилувчиман», деган эди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ عَهِدَ إِلَىَّ النَّبِيُّ الأُمِّيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ لاَ يُحِبُّنِي إِلاَّ مُؤْمِنٌ وَلاَ يُبْغِضُنِي إِلاَّ مُنَافِقٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummiy Nabiy ﷺ menga: «Meni faqat moʻmingina sevadi, faqat munofiqgina yomon koʻradi», deb ahd berdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уммий Набий ﷺ менга: «Мени фақат мўмингина севади, фақат мунофиқгина ёмон кўради», деб аҳд бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ بْنَ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ لِعَلِيٍّ ‏"‏ أَلاَ تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Aliga: «Sen menga xuddi Horun Musoga boʻlgan oʻrinda boʻlishingga rozi emasmisan?» dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Алига: «Сен менга худди Ҳорун Мусога бўлган ўринда бўлишингга рози эмасмисан?» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْحُسَيْنِ، أَخَبَرَنِي حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ أَقْبَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي حَجَّتِهِ الَّتِي حَجَّ فَنَزَلَ فِي الطَّرِيقِ فَأَمَرَ الصَّلاَةَ جَامِعَةً فَأَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ فَقَالَ ‏"‏ أَلَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلَسْتُ أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَذَا وَلِيُّ مَنْ أَنَا مَوْلاَهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاَهُ اللَّهُمَّ عَادِ مَنْ عَادَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bilan u zot qilgan hajlaridan qaytib kelayotgan edik. Yoʻlda toʻxtab, jamoat bilan namoz oʻqishga amr qildilar. Soʻng Alining qoʻlidan ushlab: «Men moʻminlarga oʻzlaridan koʻra haqliroq emasmanmi?» dedilar. Ular: «Ha, albatta», dedilar. «Men har bir moʻminga oʻzidan koʻra haqliroq emasmanmi?» dedilar. Ular: «Ha, albatta», dedilar. «Bas, men kimning doʻsti boʻlsam, mana bu ham uning doʻstidir. Ey Alloh, unga doʻstlik qilganni doʻst tut, unga adovat qilganni dushman tut», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ билан у зот қилган ҳажларидан қайтиб келаётган эдик. Йўлда тўхтаб, жамоат билан намоз ўқишга амр қилдилар. Сўнг Алининг қўлидан ушлаб: «Мен мўминларга ўзларидан кўра ҳақлироқ эмасманми?» дедилар. Улар: «Ҳа, албатта», дедилар. «Мен ҳар бир мўминга ўзидан кўра ҳақлироқ эмасманми?» дедилар. Улар: «Ҳа, албатта», дедилар. «Бас, мен кимнинг дўсти бўлсам, мана бу ҳам унинг дўстидир. Эй Аллоҳ, унга дўстлик қилганни дўст тут, унга адоват қилганни душман тут», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ كَانَ أَبُو لَيْلَى يَسْمُرُ مَعَ عَلِيٍّ فَكَانَ يَلْبَسُ ثِيَابَ الصَّيْفِ فِي الشِّتَاءِ وَثِيَابَ الشِّتَاءِ فِي الصَّيْفِ فَقُلْنَا لَوْ سَأَلْتَهُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَعَثَ إِلَىَّ وَأَنَا أَرْمَدُ الْعَيْنِ يَوْمَ خَيْبَرَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَرْمَدُ الْعَيْنِ ‏.‏ فَتَفَلَ فِي عَيْنِي ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَذْهِبْ عَنْهُ الْحَرَّ وَالْبَرْدَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَا وَجَدْتُ حَرًّا وَلاَ بَرْدًا بَعْدَ يَوْمِئِذٍ ‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ لأَبْعَثَنَّ رَجُلاً يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ لَيْسَ بِفَرَّارٍ ‏"‏ ‏.‏ فَتَشَوَّفَ لَهَا النَّاسُ فَبَعَثَ إِلَى عَلِيٍّ فَأَعْطَاهَا إِيَّاهُ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Xaybar kuni koʻzim ogʻrib turgan edi, Rasululloh ﷺ meni chaqirdilar. Men: «Ey Rasululloh, koʻzim ogʻriyapti», dedim. U zot koʻzimga tuflab, soʻng: «Ey Alloh, undan issiq va sovuqni ket qilgin», dedilar. Shundan keyin men issiq ham, sovuq ham sezmadim. Yana u zot: «Alloh va Rasulini sevadigan, Alloh va Rasuli ham uni sevadigan, jangdan qochmaydigan bir kishini yuboraman», dedilar. Odamlar bunga intizor boʻlishdi. Bas, u zot Alini chaqirib, uni oʻshanga berdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Хайбар куни кўзим оғриб турган эди, Расулуллоҳ ﷺ мени чақирдилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, кўзим оғрияпти», дедим. У зот кўзимга туфлаб, сўнг: «Эй Аллоҳ, ундан иссиқ ва совуқни кет қилгин», дедилар. Шундан кейин мен иссиқ ҳам, совуқ ҳам сезмадим. Яна у зот: «Аллоҳ ва Расулини севадиган, Аллоҳ ва Расули ҳам уни севадиган, жангдан қочмайдиган бир кишини юбораман», дедилар. Одамлар бунга интизор бўлишди. Бас, у зот Алини чақириб, уни ўшанга бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعَلَّى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَأَبُوهُمَا خَيْرٌ مِنْهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hasan va Husayn jannat ahli yigitlarining sayyidlaridir, otalari esa ulardan afzalroqdir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳасан ва Ҳусайн жаннат аҳли йигитларининг саййидларидир, оталари эса улардан афзалроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، قَالُوا حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ حُبْشِيِّ بْنِ جُنَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ عَلِيٌّ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ وَلاَ يُؤَدِّي عَنِّي إِلاَّ عَلِيٌّ ‏"‏ ‏.‏

Hubshiy ibn Junoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ali mendandir, men esa undanman, mendan boʻlgan narsani faqat Aligina ado etadi», deganlarini eshitdim.Ҳубший ибн Жунода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Али мендандир, мен эса унданман, мендан бўлган нарсани фақат Алигина адо этади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، أَنْبَأَنَا الْعَلاَءُ بْنُ صَالِحٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ، وَأَخُو، رَسُولِهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَنَا الصِّدِّيقُ الأَكْبَرُ، لاَ يَقُولُهَا بَعْدِي إِلاَّ كَذَّابٌ صَلَّيْتُ قَبْلَ النَّاسِ لِسَبْعِ سِنِينَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi: «Men Allohning bandasi va Uning Rasuli ﷺning birodariman. Men eng buyuk siddiqman, mendan keyin buni yolgʻonchidan boshqa hech kim ayta olmaydi. Men odamlardan yetti yil avval namoz oʻqiganman», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши: «Мен Аллоҳнинг бандаси ва Унинг Расули ﷺнинг биродариман. Мен энг буюк сиддиқман, мендан кейин буни ёлғончидан бошқа ҳеч ким айта олмайди. Мен одамлардан етти йил аввал намоз ўқиганман», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ ابْنِ سَابِطٍ، - وَهُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ - عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، قَالَ قَدِمَ مُعَاوِيَةُ فِي بَعْضِ حَجَّاتِهِ فَدَخَلَ عَلَيْهِ سَعْدٌ فَذَكَرُوا عَلِيًّا فَنَالَ مِنْهُ فَغَضِبَ سَعْدٌ وَقَالَ تَقُولُ هَذَا لِرَجُلٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ كُنْتُ مَوْلاَهُ فَعَلِيٌّ مَوْلاَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ أَنْتَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى إِلاَّ أَنَّهُ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي ‏"‏ ‏.‏ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ الْيَوْمَ رَجُلاً يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya oʻz hajlaridan birida keldi, Saʼd uning huzuriga kirdi. Ular Alini tilga olishdi, Muoviya esa uni yomonladi. Saʼd gʻazablanib dedi: «Rasululloh ﷺ: ‹Men kimning doʻsti boʻlsam, Ali ham uning doʻstidir›, deganlarini eshitgan; ‹Sen menga xuddi Horun Musoga boʻlgan oʻrinda boʻlasan, faqat mendan keyin nabiy boʻlmaydi›, deganlarini eshitgan; ‹Bugun bayroqni Alloh va Rasulini sevadigan bir kishiga beraman›, deganlarini eshitgan bir kishi haqida buni aytayapsanmi?»Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия ўз ҳажларидан бирида келди, Саъд унинг ҳузурига кирди. Улар Алини тилга олишди, Муовия эса уни ёмонлади. Саъд ғазабланиб деди: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен кимнинг дўсти бўлсам, Али ҳам унинг дўстидир›, деганларини эшитган; ‹Сен менга худди Ҳорун Мусога бўлган ўринда бўласан, фақат мендан кейин набий бўлмайди›, деганларини эшитган; ‹Бугун байроқни Аллоҳ ва Расулини севадиган бир кишига бераман›, деганларини эшитган бир киши ҳақида буни айтаяпсанми?»

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمَ قُرَيْظَةَ ‏"‏ مَنْ يَأْتِينَا بِخَبَرِ الْقَوْمِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الزُّبَيْرُ أَنَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ يَأْتِينَا بِخَبَرِ الْقَوْمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الزُّبَيْرُ أَنَا ‏.‏ ثَلاَثًا فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَوَارِيٌّ وَإِنَّ حَوَارِيَّ الزُّبَيْرُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Qurayza kuni: «Bizga qavmning xabarini kim keltiradi?» dedilar. Zubayr: «Men», dedi. U zot yana: «Bizga qavmning xabarini kim keltiradi?» dedilar. Zubayr: «Men», dedi. Bu uch marta boʻldi. Shunda Nabiy ﷺ: «Har bir nabiyning havoriysi bordir, mening havoriyim esa Zubayrdir», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Қурайза куни: «Бизга қавмнинг хабарини ким келтиради?» дедилар. Зубайр: «Мен», деди. У зот яна: «Бизга қавмнинг хабарини ким келтиради?» дедилар. Зубайр: «Мен», деди. Бу уч марта бўлди. Шунда Набий ﷺ: «Ҳар бир набийнинг ҳаворийси бордир, менинг ҳаворийим эса Зубайрдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الزُّبَيْرِ، قَالَ لَقَدْ جَمَعَ لِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَبَوَيْهِ يَوْمَ أُحُدٍ ‏.‏

Zubayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Uhud kuni men uchun ota-onalarini birga jamladilar.Зубайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни мен учун ота-оналарини бирга жамладилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَهَدِيَّةُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَتْ لِي عَائِشَةُ يَا عُرْوَةُ كَانَ أَبَوَاكَ مِنَ الَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِلَّهِ وَالرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مَا أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ أَبُو بَكْرٍ وَالزُّبَيْرُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U kishi menga: «Ey Urva, sening ikki oting, yaʼni Abu Bakr va Zubayr jarohat yetganidan keyin ham Alloh va Rasulga javob berganlardan edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У киши менга: «Эй Урва, сенинг икки отинг, яъни Абу Бакр ва Зубайр жароҳат етганидан кейин ҳам Аллоҳ ва Расулга жавоб берганлардан эдилар», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَعَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَوْدِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الصَّلْتُ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو نَضْرَةَ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ طَلْحَةَ، مَرَّ عَلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ شَهِيدٌ يَمْشِي عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Talha Nabiy ﷺning yonlaridan oʻtdi. Shunda u zot: «Bu yer yuzida yurgan shahiddir», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Талҳа Набий ﷺнинг ёнларидан ўтди. Шунда у зот: «Бу ер юзида юрган шаҳиддир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، قَالَ نَظَرَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى طَلْحَةَ فَقَالَ ‏"‏ هَذَا مِمَّنْ قَضَى نَحْبَهُ ‏"‏ ‏.‏

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Talhaga nazar solib: «Bu oʻz ahdini ado etganlardandir», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Талҳага назар солиб: «Бу ўз аҳдини адо этганлардандир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا إِسْحَاقُ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ أَشْهَدُ لَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ طَلْحَةُ مِمَّنْ قَضَى نَحْبَهُ ‏"‏ ‏.‏

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Talha ahdiga vafo qilganlardan biridir›, deganlarini eshitganimga guvohlik beraman», dedi.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Талҳа аҳдига вафо қилганлардан биридир›, деганларини эшитганимга гувоҳлик бераман», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ رَأَيْتُ يَدَ طَلْحَةَ شَلاَّءَ وَقَى بِهَا رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمَ أُحُدٍ ‏.‏

Qays (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Talhaning shol boʻlib qolgan qoʻlini koʻrdim. U shu qoʻli bilan Uhud kuni Rasululloh ﷺni himoya qilgan edi», dedi.Қайс (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У: «Мен Талҳанинг шол бўлиб қолган қўлини кўрдим. У шу қўли билан Уҳуд куни Расулуллоҳ ﷺни ҳимоя қилган эди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ جَمَعَ أَبَوَيْهِ لأَحَدٍ غَيْرِ سَعْدِ بْنِ مَالِكٍ فَإِنَّهُ قَالَ لَهُ يَوْمَ أُحُدٍ ‏"‏ ارْمِ سَعْدُ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning Saʼd ibn Molikdan boshqa hech kim uchun ota-onalarini bir joyga jamlab tilga olganlarini koʻrmadim. Zero, u zot Uhud kuni unga: ‹Otib ur, Saʼd! Otam ham, onam ham senga fido boʻlsin!›, dedilar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Саъд ибн Моликдан бошқа ҳеч ким учун ота-оналарини бир жойга жамлаб тилга олганларини кўрмадим. Зеро, у зот Уҳуд куни унга: ‹Отиб ур, Саъд! Отам ҳам, онам ҳам сенга фидо бўлсин!›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ لَقَدْ جَمَعَ لِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمَ أُحُدٍ أَبَوَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ ارْمِ سَعْدُ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Uhud kuni men uchun ota-onalarini bir joyga jamlab tilga olib: ‹Otib ur, Saʼd! Otam ham, onam ham senga fido boʻlsin!›, dedilar», dedi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд куни мен учун ота-оналарини бир жойга жамлаб тилга олиб: ‹Отиб ур, Саъд! Отам ҳам, онам ҳам сенга фидо бўлсин!›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، وَخَالِي، يَعْلَى وَوَكِيعٌ عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، يَقُولُ إِنِّي لأَوَّلُ الْعَرَبِ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Alloh yoʻlida birinchi boʻlib oʻq otgan arab menman», dedi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Аллоҳ йўлида биринчи бўлиб ўқ отган араб менман», деди.

حَدَّثَنَا مَسْرُوقُ بْنُ الْمَرْزُبَانِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ هَاشِمِ بْنِ هَاشِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ قَالَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ مَا أَسْلَمَ أَحَدٌ فِي الْيَوْمِ الَّذِي أَسْلَمْتُ فِيهِ وَلَقَدْ مَكَثْتُ سَبْعَةَ أَيَّامٍ وَإِنِّي لَثُلُثُ الإِسْلاَمِ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men islom qabul qilgan kuni mendan boshqa hech kim islom qabul qilmadi. Men yetti kun turdim va islomning uchdan biri edim», dedi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен ислом қабул қилган куни мендан бошқа ҳеч ким ислом қабул қилмади. Мен етти кун турдим ва исломнинг учдан бири эдим», деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْمُثَنَّى أَبُو الْمُثَنَّى النَّخَعِيُّ، عَنْ جَدِّهِ، رِيَاحِ بْنِ الْحَارِثِ سَمِعَ جَدَّهُ، سَعِيدَ بْنَ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَاشِرَ عَشَرَةٍ فَقَالَ ‏"‏ أَبُو بَكْرٍ فِي الْجَنَّةِ وَعُمَرُ فِي الْجَنَّةِ وَعُثْمَانُ فِي الْجَنَّةِ وَعَلِيٌّ فِي الْجَنَّةِ وَطَلْحَةُ فِي الْجَنَّةِ وَالزُّبَيْرُ فِي الْجَنَّةِ وَسَعْدٌ فِي الْجَنَّةِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ مَنِ التَّاسِعُ قَالَ أَنَا ‏.‏

Said ibn Zayd ibn Amr ibn Nufayl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ oʻntaning oʻninchisi edilar. U zot: ‹Abu Bakr jannatda, Umar jannatda, Usmon jannatda, Ali jannatda, Talha jannatda, Zubayr jannatda, Saʼd jannatda, Abdurrahmon jannatda›, dedilar», dedi. U zotga: «Toʻqqizinchisi kim?», deyildi. U zot: «Men», dedilar.Саид ибн Зайд ибн Амр ибн Нуфайл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ ўнтанинг ўнинчиси эдилар. У зот: ‹Абу Бакр жаннатда, Умар жаннатда, Усмон жаннатда, Али жаннатда, Талҳа жаннатда, Зубайр жаннатда, Саъд жаннатда, Абдурраҳмон жаннатда›, дедилар», деди. У зотга: «Тўққизинчиси ким?», дейилди. У зот: «Мен», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يَسَافٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ظَالِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ أَشْهَدُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنِّي سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ اثْبُتْ حِرَاءُ فَمَا عَلَيْكَ إِلاَّ نَبِيٌّ أَوْ صِدِّيقٌ أَوْ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ وَعَدَّهُمْ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ وَعَلِيٌّ وَطَلْحَةُ وَالزُّبَيْرُ وَسَعْدٌ وَابْنُ عَوْفٍ وَسَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ ‏.‏

Said ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Ey Hiro, sobit tur! Sening ustingda nabiy, siddiq yoki shahiddan boshqa hech kim yoʻq›, deganlarini eshitganimga guvohlik beraman», dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ ularni sanab oʻtdilar: Abu Bakr, Umar, Usmon, Ali, Talha, Zubayr, Saʼd, ibn Avf va Said ibn Zayd.Саид ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Эй Ҳиро, собит тур! Сенинг устингда набий, сиддиқ ёки шаҳиддан бошқа ҳеч ким йўқ›, деганларини эшитганимга гувоҳлик бераман», деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларни санаб ўтдилар: Абу Бакр, Умар, Усмон, Али, Талҳа, Зубайр, Саъд, ибн Авф ва Саид ибн Зайд.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، جَمِيعًا عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ لأَهْلِ نَجْرَانَ ‏"‏ سَأَبْعَثُ مَعَكُمْ رَجُلاً أَمِينًا حَقَّ أَمِينٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَتَشَوَّفَ لَهَا النَّاسُ فَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Najron ahliga: «Men siz bilan birga chinakam ishonchli boʻlgan bir ishonchli kishini yuboraman», dedilar. Roviy aytadi: Shunda odamlar unga boʻyinlarini choʻzib qarashdi, u zot esa Abu Ubayda ibn Jarrohni yubordilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Нажрон аҳлига: «Мен сиз билан бирга чинакам ишончли бўлган бир ишончли кишини юбораман», дедилар. Ровий айтади: Шунда одамлар унга бўйинларини чўзиб қарашди, у зот эса Абу Убайда ибн Жарроҳни юбордилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ صِلَةَ بْنِ زُفَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ لأَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ ‏"‏ هَذَا أَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abu Ubayda ibn Jarroh haqida: «Bu ushbu ummatning ishonchli kishisidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Убайда ибн Жарроҳ ҳақида: «Бу ушбу умматнинг ишончли кишисидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَوْ كُنْتُ مُسْتَخْلِفًا أَحَدًا عَنْ غَيْرِ مَشُورَةٍ لاَسْتَخْلَفْتُ ابْنَ أُمِّ عَبْدٍ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar men kimnidir hech kim bilan maslahatlashmay oʻrnimga xalifa qilib tayinlaganimda, Ibn Ummu Abdni tayinlagan boʻlardim», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен кимнидир ҳеч ким билан маслаҳатлашмай ўрнимга халифа қилиб тайинлаганимда, Ибн Умму Абдни тайинлаган бўлардим», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، ‏.‏ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، وَعُمَرَ، بَشَّرَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْرَأَ الْقُرْآنَ غَضًّا كَمَا أُنْزِلَ فَلْيَقْرَأْهُ عَلَى قِرَاءَةِ ابْنِ أُمِّ عَبْدٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr va Umar unga xushxabar berishdiki, Rasululloh ﷺ: «Kim Qurʼonni nozil qilingandagidek tap-taza holda oʻqishni istasa, uni Ibn Ummu Abdning qiroatida oʻqisin», deganlar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр ва Умар унга хушхабар беришдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Қуръонни нозил қилингандагидек тап-таза ҳолда ўқишни истаса, уни Ибн Умму Абднинг қироатида ўқисин», деганлар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذْنُكَ عَلَىَّ أَنْ تَرْفَعَ الْحِجَابَ وَأَنْ تَسْمَعَ سِوَادِي حَتَّى أَنْهَاكَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Sening huzurimga kirishga ruxsating pardani koʻtarishing va men seni qaytarmagunimcha maxfiy soʻzlashimni eshitishingdir›, dedilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Сенинг ҳузуримга киришга рухсатинг пардани кўтаришинг ва мен сени қайтармагунимча махфий сўзлашимни эшитишингдир›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي سَبْرَةَ النَّخَعِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، قَالَ كُنَّا نَلْقَى النَّفَرَ مِنْ قُرَيْشٍ وَهُمْ يَتَحَدَّثُونَ فَيَقْطَعُونَ حَدِيثَهُمْ فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَتَحَدَّثُونَ فَإِذَا رَأَوُا الرَّجُلَ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي قَطَعُوا حَدِيثَهُمْ وَاللَّهِ لاَ يَدْخُلُ قَلْبَ رَجُلٍ الإِيمَانُ حَتَّى يُحِبَّهُمْ لِلَّهِ وَلِقَرَابَتِهِمْ مِنِّي ‏"‏ ‏.‏

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Biz Qurayshdan bir necha kishiga duch kelardik, ular gaplashib turishar, biroq gaplarini toʻxtatib qoʻyishardi. Buni Rasululloh ﷺga aytdik. Shunda u zot: ‹Ayrim odamlarga nima boʻlgan, gaplashib turishadi-yu, mening ahli baytimdan biror kishini koʻrishsa, gaplarini toʻxtatib qoʻyishadi? Allohga qasamki, kishining qalbiga ularni Alloh uchun va menga qarindoshligi uchun sevmaguncha iymon kirmaydi›, dedilar», dedi.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Биз Қурайшдан бир неча кишига дуч келардик, улар гаплашиб туришар, бироқ гапларини тўхтатиб қўйишарди. Буни Расулуллоҳ ﷺга айтдик. Шунда у зот: ‹Айрим одамларга нима бўлган, гаплашиб туришади-ю, менинг аҳли байтимдан бирор кишини кўришса, гапларини тўхтатиб қўйишади? Аллоҳга қасамки, кишининг қалбига уларни Аллоҳ учун ва менга қариндошлиги учун севмагунча иймон кирмайди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ الضَّحَّاكِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ اتَّخَذَنِي خَلِيلاً كَمَا اتَّخَذَ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلاً فَمَنْزِلِي وَمَنْزِلُ إِبْرَاهِيمَ فِي الْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تِجَاهَيْنِ وَالْعَبَّاسُ بَيْنَنَا مُؤْمِنٌ بَيْنَ خَلِيلَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh meni xalil (doʻst) qilib olganidek, Ibrohimni ham xalil qilib olgan. Qiyomat kuni jannatda mening manzilim bilan Ibrohimning manzili bir-biriga roʻparama-roʻpara boʻladi, Abbos esa ikki xalil orasidagi moʻmin sifatida oʻrtamizda boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ мени халил (дўст) қилиб олганидек, Иброҳимни ҳам халил қилиб олган. Қиёмат куни жаннатда менинг манзилим билан Иброҳимнинг манзили бир-бирига рўпарама-рўпара бўлади, Аббос эса икки халил орасидаги мўмин сифатида ўртамизда бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ لِلْحَسَنِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُ فَأَحِبَّهُ وَأَحِبَّ مَنْ يُحِبُّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَضَمَّهُ إِلَى صَدْرِهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Hasan haqida: «Allohim, men uni sevaman, bas, Sen ham uni sev va uni sevganlarni ham sev», dedilar. Roviy: «U zot uni bagʻriga bosdilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Ҳасан ҳақида: «Аллоҳим, мен уни севаман, бас, Сен ҳам уни сев ва уни севганларни ҳам сев», дедилар. Ровий: «У зот уни бағрига босдилар», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي عَوْفٍ أَبِي الْجَحَّافِ، - وَكَانَ مَرْضِيًّا - عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ أَحَبَّ الْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ فَقَدْ أَحَبَّنِي وَمَنْ أَبْغَضَهُمَا فَقَدْ أَبْغَضَنِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Hasan va Husaynni sevsa, meni sevgan boʻladi, kim ularga adovat qilsa, menga adovat qilgan boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Ҳасан ва Ҳусайнни севса, мени севган бўлади, ким уларга адоват қилса, менга адоват қилган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي رَاشِدٍ، أَنَّ يَعْلَى بْنَ مُرَّةَ، حَدَّثَهُمْ أَنَّهُمْ، خَرَجُوا مَعَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى طَعَامٍ دُعُوا لَهُ فَإِذَا حُسَيْنٌ يَلْعَبُ فِي السِّكَّةِ قَالَ فَتَقَدَّمَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَمَامَ الْقَوْمِ وَبَسَطَ يَدَيْهِ فَجَعَلَ الْغُلاَمُ يَفِرُّ هَا هُنَا وَهَا هُنَا وَيُضَاحِكُهُ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَتَّى أَخَذَهُ فَجَعَلَ إِحْدَى يَدَيْهِ تَحْتَ ذَقَنِهِ وَالأُخْرَى فِي فَأْسِ رَأْسِهِ فَقَبَّلَهُ وَقَالَ ‏"‏ حُسَيْنٌ مِنِّي وَأَنَا مِنْ حُسَيْنٍ أَحَبَّ اللَّهُ مَنْ أَحَبَّ حُسَيْنًا حُسَيْنٌ سِبْطٌ مِنَ الأَسْبَاطِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ مِثْلَهُ ‏.‏

Yaʼlo ibn Murra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ bilan birga bizni taklif qilishgan bir taomga chiqdik. Shu payt Husayn koʻchada oʻynab yurgan edi. Nabiy ﷺ jamoat oldiga chiqib, ikki qoʻllarini yozdilar. Bola bu yoq-bu yoqqa qocha boshladi, Nabiy ﷺ esa uni kuldirib, nihoyat ushlab oldilar. Soʻng bir qoʻllarini uning iyagi ostiga, ikkinchi qoʻllarini boshiga qoʻyib, uni oʻpdilar va: «Husayn mendan, men Husayndanman. Alloh Husaynni sevganni sevsin. Husayn nabiralardan bir nabiradir», dedilar.Яъло ибн Мурра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ билан бирга бизни таклиф қилишган бир таомга чиқдик. Шу пайт Ҳусайн кўчада ўйнаб юрган эди. Набий ﷺ жамоат олдига чиқиб, икки қўлларини ёздилар. Бола бу ёқ-бу ёққа қоча бошлади, Набий ﷺ эса уни кулдириб, ниҳоят ушлаб олдилар. Сўнг бир қўлларини унинг ияги остига, иккинчи қўлларини бошига қўйиб, уни ўпдилар ва: «Ҳусайн мендан, мен Ҳусайнданман. Аллоҳ Ҳусайнни севганни севсин. Ҳусайн набиралардан бир набирадир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَعَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ نَصْرٍ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ صُبَيْحٍ، مَوْلَى أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لِعَلِيٍّ وَفَاطِمَةَ وَالْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ ‏"‏ أَنَا سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمْتُمْ وَحَرْبٌ لِمَنْ حَارَبْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ali, Fotima, Hasan va Husaynga qarab: «Men siz sulh qilgan bilan sulhdaman va siz urush qilgan bilan urushdaman», dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Али, Фотима, Ҳасан ва Ҳусайнга қараб: «Мен сиз сулҳ қилган билан сулҳдаман ва сиз уруш қилган билан урушдаман», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هَانِئِ بْنِ هَانِئٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَاسْتَأْذَنَ عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ائْذَنُوا لَهُ مَرْحَبًا بِالطَّيِّبِ الْمُطَيَّبِ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirgan edim. Shu payt Ammor ibn Yosir kirishga izn soʻradi. Nabiy ﷺ: «Unga izn beringlar, pok va poklangan zotga marhabo», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ ҳузурларида ўтирган эдим. Шу пайт Аммор ибн Ёсир киришга изн сўради. Набий ﷺ: «Унга изн беринглар, пок ва покланган зотга марҳабо», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَثَّامُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هَانِئِ بْنِ هَانِئٍ، قَالَ دَخَلَ عَمَّارٌ عَلَى عَلِيٍّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالطَّيِّبِ الْمُطَيَّبِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مُلِئَ عَمَّارٌ إِيمَانًا إِلَى مُشَاشِهِ ‏"‏ ‏.‏

Honiy ibn Honiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ammor Alining huzuriga kirdi. U: «Pok va poklangan zotga marhabo. Men Rasululloh ﷺ: ‹Ammor imon bilan suyagining oʻzagigacha toʻldirilgan›, deganlarini eshitganman», dedi.Ҳоний ибн Ҳоний (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Аммор Алининг ҳузурига кирди. У: «Пок ва покланган зотга марҳабо. Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аммор имон билан суягининг ўзагигача тўлдирилган›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَعَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ جَمِيعًا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ سِيَاهٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ عَمَّارٌ مَا عُرِضَ عَلَيْهِ أَمْرَانِ إِلاَّ اخْتَارَ الأَرْشَدَ مِنْهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ammorga qachon ikki ish taklif qilinsa, u albatta ularning eng toʻgʻrisini tanlardi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амморга қачон икки иш таклиф қилинса, у албатта уларнинг энг тўғрисини танларди», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي رَبِيعَةَ الإِيَادِيِّ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي بِحُبِّ أَرْبَعَةٍ وَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُحِبُّهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هُمْ قَالَ ‏"‏ عَلِيٌّ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ يَقُولُ ذَلِكَ ثَلاَثًا ‏"‏ وَأَبُو ذَرٍّ وَسَلْمَانُ وَالْمِقْدَادُ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh menga toʻrt kishini sevishni buyurdi va menga Oʻzi ham ularni sevishini xabar berdi», dedilar. «Ey Rasululloh, ular kimlar?» deb soʻralganda, u zot: «Ali ulardandir», deb buni uch marta takrorladilar, soʻng: «Abu Zarr, Salmon va Miqdod», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ менга тўрт кишини севишни буюрди ва менга Ўзи ҳам уларни севишини хабар берди», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, улар кимлар?» деб сўралганда, у зот: «Али улардандир», деб буни уч марта такрорладилар, сўнг: «Абу Зарр, Салмон ва Миқдод», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كَانَ أَوَّلَ مَنْ أَظْهَرَ إِسْلاَمَهُ سَبْعَةٌ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَبُو بَكْرٍ وَعَمَّارٌ وَأُمُّهُ سُمَيَّةُ وَصُهَيْبٌ وَبِلاَلٌ وَالْمِقْدَادُ فَأَمَّا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَمَنَعَهُ اللَّهُ بِعَمِّهِ أَبِي طَالِبٍ وَأَمَّا أَبُو بَكْرٍ فَمَنَعَهُ اللَّهُ بِقَوْمِهِ وَأَمَّا سَائِرُهُمْ فَأَخَذَهُمُ الْمُشْرِكُونَ وَأَلْبَسُوهُمْ أَدْرَاعَ الْحَدِيدِ وَصَهَرُوهُمْ فِي الشَّمْسِ فَمَا مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ وَقَدْ وَاتَاهُمْ عَلَى مَا أَرَادُوا إِلاَّ بِلاَلاً فَإِنَّهُ قَدْ هَانَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ فِي اللَّهِ وَهَانَ عَلَى قَوْمِهِ فَأَخَذُوهُ فَأَعْطَوْهُ الْوِلْدَانَ فَجَعَلُوا يَطُوفُونَ بِهِ فِي شِعَابِ مَكَّةَ وَهُوَ يَقُولُ أَحَدٌ أَحَدٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Islomini birinchi boʻlib oshkora qilganlar yetti kishi edi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr, Ammor va uning onasi Sumayya, Suhayb, Bilol va Miqdod. Rasululloh ﷺni Alloh amakilari Abu Tolib orqali himoya qildi, Abu Bakrni esa Alloh qavmi orqali himoya qildi. Qolganlarini esa mushriklar ushlab, ustlariga temir sovutlar kiydirib, quyoshda qizdirishardi. Ulardan har biri mushriklar istagan narsaga koʻndi, faqat Bilolgina yoʻq. Chunki u Alloh yoʻlida oʻz jonini arzon tutdi va qavmi nazdida ham arzon boʻldi. Bas, ular uni ushlab, bolalarga topshirdilar, ular esa uni Makka koʻchalarida aylantirib yurishardi, u esa: «Ahad, Ahad», derdi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Исломини биринчи бўлиб ошкора қилганлар етти киши эди: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр, Аммор ва унинг онаси Сумайя, Суҳайб, Билол ва Миқдод. Расулуллоҳ ﷺни Аллоҳ амакилари Абу Толиб орқали ҳимоя қилди, Абу Бакрни эса Аллоҳ қавми орқали ҳимоя қилди. Қолганларини эса мушриклар ушлаб, устларига темир совутлар кийдириб, қуёшда қиздиришарди. Улардан ҳар бири мушриклар истаган нарсага кўнди, фақат Билолгина йўқ. Чунки у Аллоҳ йўлида ўз жонини арзон тутди ва қавми наздида ҳам арзон бўлди. Бас, улар уни ушлаб, болаларга топширдилар, улар эса уни Макка кўчаларида айлантириб юришарди, у эса: «Аҳад, Аҳад», дерди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَقَدْ أُوذِيتُ فِي اللَّهِ وَمَا يُؤْذَى أَحَدٌ وَلَقَدْ أُخِفْتُ فِي اللَّهِ وَمَا يُخَافُ أَحَدٌ وَلَقَدْ أَتَتْ عَلَىَّ ثَالِثَةٌ وَمَا لِيَ وَلِبِلاَلٍ طَعَامٌ يَأْكُلُهُ ذُو كَبِدٍ إِلاَّ مَا وَارَى إِبِطُ بِلاَلٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men Alloh yoʻlida hech kim aziyat chekmagan darajada aziyat chekdim va Alloh yoʻlida hech kim qoʻrqitilmagan darajada qoʻrqitildim. Menga shunday uch kun keldiki, Bilolning qoʻltigʻiga yashiringan narsadan boshqa, jonzot yeydigan taomdan menda ham, Bilolda ham hech narsa yoʻq edi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Аллоҳ йўлида ҳеч ким азият чекмаган даражада азият чекдим ва Аллоҳ йўлида ҳеч ким қўрқитилмаган даражада қўрқитилдим. Менга шундай уч кун келдики, Билолнинг қўлтиғига яширинган нарсадан бошқа, жонзот ейдиган таомдан менда ҳам, Билолда ҳам ҳеч нарса йўқ эди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ حَمْزَةَ، عَنْ سَالِمٍ، أَنَّ شَاعِرًا، مَدَحَ بِلاَلَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ بِلاَلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ خَيْرُ بِلاَلٍ ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ كَذَبْتَ لاَ بَلْ بِلاَلُ رَسُولِ اللَّهِ خَيْرُ بِلاَلٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir shoir Bilol ibn Abdullohni maqtab: «Bilol ibn Abdulloh Bilollarning eng yaxshisidir», dedi. Shunda Ibn Umar: «Yolgʻon gapirding, aksincha Rasululloh ﷺning Biloli Bilollarning eng yaxshisidir», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир шоир Билол ибн Абдуллоҳни мақтаб: «Билол ибн Абдуллоҳ Билолларнинг энг яхшисидир», деди. Шунда Ибн Умар: «Ёлғон гапирдинг, аксинча Расулуллоҳ ﷺнинг Билоли Билолларнинг энг яхшисидир», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَعَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي لَيْلَى الْكِنْدِيِّ، قَالَ جَاءَ خَبَّابٌ إِلَى عُمَرَ فَقَالَ ادْنُ فَمَا أَحَدٌ أَحَقَّ بِهَذَا الْمَجْلِسِ مِنْكَ إِلاَّ عَمَّارٌ ‏.‏ فَجَعَلَ خَبَّابٌ يُرِيهِ آثَارًا بِظَهْرِهِ مِمَّا عَذَّبَهُ الْمُشْرِكُونَ ‏.‏

Abu Laylo al-Kindiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Xabbob Umarning huzuriga keldi. Umar: «Yaqin kel, bu majlisga Ammordan boshqa hech kim sendan haqliroq emas», dedi. Shunda Xabbob unga mushriklar oʻzini qiynagan izlarni orqasidan koʻrsata boshladi.Абу Лайло ал-Киндий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Хаббоб Умарнинг ҳузурига келди. Умар: «Яқин кел, бу мажлисга Аммордан бошқа ҳеч ким сендан ҳақлироқ эмас», деди. Шунда Хаббоб унга мушриклар ўзини қийнаган изларни орқасидан кўрсата бошлади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ أَرْحَمُ أُمَّتِي بِأُمَّتِي أَبُو بَكْرٍ وَأَشَدُّهُمْ فِي دِينِ اللَّهِ عُمَرُ وَأَصْدَقُهُمْ حَيَاءً عُثْمَانُ وَأَقْضَاهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَأَقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللَّهِ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَأَعْلَمُهُمْ بِالْحَلاَلِ وَالْحَرَامِ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأَفْرَضُهُمْ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ أَلاَ وَإِنَّ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَمِينًا وَأَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimning ummatimga eng mehribonlari Abu Bakr, ular ichida Alloh dinida eng qattiylari Umar, hayo jihatidan eng rostgoʻylari Usmon, eng yaxshi hukm qiluvchilari Ali ibn Abu Tolib, Allohning Kitobini eng koʻp oʻquvchilari Ubayy ibn Kaʼb, halol va haromni eng yaxshi biluvchilari Muoz ibn Jabal, farz (meros) ilmini eng yaxshi biluvchilari Zayd ibn Sobitdir. Ogoh boʻlinglarki, har bir ummatning bir amini bordir, bu ummatning amini esa Abu Ubayda ibn al-Jarrohdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимнинг умматимга энг меҳрибонлари Абу Бакр, улар ичида Аллоҳ динида энг қаттийлари Умар, ҳаё жиҳатидан энг ростгўйлари Усмон, энг яхши ҳукм қилувчилари Али ибн Абу Толиб, Аллоҳнинг Китобини энг кўп ўқувчилари Убайй ибн Каъб, ҳалол ва ҳаромни энг яхши билувчилари Муоз ибн Жабал, фарз (мерос) илмини энг яхши билувчилари Зайд ибн Собитдир. Огоҳ бўлингларки, ҳар бир умматнинг бир амини бордир, бу умматнинг амини эса Абу Убайда ибн ал-Жарроҳдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ مثله عند إبن قدامة. غير أنه يقول في حق زيد (وَأَعْلَمُهُمْ بِالْفَرَائِضِ).

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan avvalgidek (154-hadis) rivoyat qilinadi, faqat Zayd haqida: «Ular ichida farzlarni (merosga oid ahkomlarni) eng yaxshi biladigani», deb keltirilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан аввалгидек (154-ҳадис) ривоят қилинади, фақат Зайд ҳақида: «Улар ичида фарзларни (меросга оид аҳкомларни) энг яхши биладигани», деб келтирилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الأَسْوَدِ الدِّيلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَا أَقَلَّتِ الْغَبْرَاءُ وَلاَ أَظَلَّتِ الْخَضْرَاءُ مِنْ رَجُلٍ أَصْدَقَ لَهْجَةً مِنْ أَبِي ذَرٍّ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning: «Yer Abu Zarrdan koʻra rostgoʻyroq kishini koʻtargani ham, osmon soya solgani ham yoʻq», deganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ер Абу Заррдан кўра ростгўйроқ кишини кўтаргани ҳам, осмон соя солгани ҳам йўқ», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ أُهْدِيَ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سَرَقَةٌ مِنْ حَرِيرٍ فَجَعَلَ الْقَوْمُ يَتَدَاوَلُونَهَا بَيْنَهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَتَعْجَبُونَ مِنْ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا لَهُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَمَنَادِيلُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنْ هَذَا ‏"‏ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga bir boʻlak shoyi mato hadya qilindi. Odamlar uni bir-birlariga oʻzatib, aylantira boshladilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bunga hayron boʻlyapsizlarmi?» dedilar. Ular: «Ha, ey Rasululloh», dedilar. U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, jannatdagi Saʼd ibn Muozning roʻmolchalari bundan yaxshiroqdir», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга бир бўлак шойи мато ҳадя қилинди. Одамлар уни бир-бирларига ўзатиб, айлантира бошладилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бунга ҳайрон бўляпсизларми?» дедилар. Улар: «Ҳа, эй Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, жаннатдаги Саъд ибн Муознинг рўмолчалари бундан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اهْتَزَّ عَرْشُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لِمَوْتِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Saʼd ibn Muozning oʻlimi tufayli Alloh azza va jallaning Arshi larzaga keldi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Саъд ибн Муознинг ўлими туфайли Аллоҳ азза ва жалланинг Арши ларзага келди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ، قَالَ مَا حَجَبَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مُنْذُ أَسْلَمْتُ وَلاَ رَآنِي إِلاَّ تَبَسَّمَ فِي وَجْهِي وَلَقَدْ شَكَوْتُ إِلَيْهِ أَنِّي لاَ أَثْبُتُ عَلَى الْخَيْلِ فَضَرَبَ بِيَدِهِ فِي صَدْرِي فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ ثَبِّتْهُ وَاجْعَلْهُ هَادِيًا مَهْدِيًّا ‏"‏ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh al-Bajaliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Islomni qabul qilganimdan buyon Rasululloh ﷺ meni oldilariga kiritmay qoʻygan emaslar va meni koʻrsalar, albatta, yuzimga tabassum qilardilar. Bir marta men u zotga otning ustida barqaror tura olmasligimdan shikoyat qildim. Shunda u zot koʻksimga qoʻllarini urib: «Allohim, uni barqaror qil va uni toʻgʻri yoʻl koʻrsatuvchi hamda toʻgʻri yoʻlga yurgan kishi qil», dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ ал-Бажалий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Исломни қабул қилганимдан буён Расулуллоҳ ﷺ мени олдиларига киритмай қўйган эмаслар ва мени кўрсалар, албатта, юзимга табассум қилардилар. Бир марта мен у зотга отнинг устида барқарор тура олмаслигимдан шикоят қилдим. Шунда у зот кўксимга қўлларини уриб: «Аллоҳим, уни барқарор қил ва уни тўғри йўл кўрсатувчи ҳамда тўғри йўлга юрган киши қил», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ جَدِّهِ، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ جَاءَ جِبْرِيلُ - أَوْ مَلَكٌ - إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ مَا تَعُدُّونَ مَنْ شَهِدَ بَدْرًا فِيكُمْ قَالُوا خِيَارَنَا ‏.‏ قَالَ كَذَلِكَ هُمْ عِنْدَنَا خِيَارُ الْمَلاَئِكَةِ ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jibril — yoki bir farishta — Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Oranglarda Badrda qatnashganlarni qanday hisoblaysizlar?» dedi. U zot: «Ular bizning eng yaxshilarimiz», dedilar. U (farishta): «Ular bizning nazdimizda ham shundaydir, farishtalarning eng yaxshilaridir», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жибрил — ёки бир фаришта — Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Орангларда Бадрда қатнашганларни қандай ҳисоблайсизлар?» деди. У зот: «Улар бизнинг энг яхшиларимиз», дедилар. У (фаришта): «Улар бизнинг наздимизда ҳам шундайдир, фаришталарнинг энг яхшиларидир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، جَمِيعًا عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَسُبُّوا أَصْحَابِي فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ أَنْفَقَ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا مَا أَدْرَكَ مُدَّ أَحَدِهِمْ وَلاَ نَصِيفَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sahobalarimni soʻkmanglar! Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar biringiz Uhud togʻicha oltin sadaqa qilsangiz ham, ularning birortasining bir mudiga, hatto yarim mudiga ham yeta olmaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Саҳобаларимни сўкманглар! Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар бирингиз Уҳуд тоғича олтин садақа қилсангиз ҳам, уларнинг бирортасининг бир мудига, ҳатто ярим мудига ҳам ета олмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَعَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ نُسَيْرِ بْنِ ذُعْلُوقٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ لاَ تَسُبُّوا أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَلَمَقَامُ أَحَدِهِمْ سَاعَةً خَيْرٌ مِنْ عَمَلِ أَحَدِكُمْ عُمْرَهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Muhammad ﷺning sahobalarini soʻkmanglar! Ularning birortasining bir soatlik turishi biringizning butun umr boʻyi qilgan amalidan yaxshiroqdir», derdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Муҳаммад ﷺнинг саҳобаларини сўкманглар! Уларнинг бирортасининг бир соатлик туриши бирингизнинг бутун умр бўйи қилган амалидан яхшироқдир», дердилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، وَعَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ أَحَبَّ الأَنْصَارَ أَحَبَّهُ اللَّهُ وَمَنْ أَبْغَضَ الأَنْصَارَ أَبْغَضَهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ قُلْتُ لِعَدِيٍّ أَسَمِعْتَهُ مِنَ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ إِيَّاىَ حَدَّثَ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ansorlarni sevsa, Alloh uni sevadi, kim ansorlarga adovat qilsa, Alloh unga adovat qiladi», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ансорларни севса, Аллоҳ уни севади, ким ансорларга адоват қилса, Аллоҳ унга адоват қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ عَبْدِ الْمُهَيْمِنِ بْنِ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ الأَنْصَارُ شِعَارٌ وَالنَّاسُ دِثَارٌ وَلَوْ أَنَّ النَّاسَ اسْتَقْبَلُوا وَادِيًا - أَوْ شِعْبًا - وَاسْتَقْبَلَتِ الأَنْصَارُ وَادِيًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الأَنْصَارِ وَلَوْلاَ الْهِجْرَةُ لَكُنْتُ امْرَأً مِنَ الأَنْصَارِ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ansorlar ich koʻylakdir, boshqa odamlar esa ustki libosdir. Agar odamlar bir vodiyga — yoki bir togʻ darasiga — yuzlanib, ansorlar boshqa bir vodiyga yuzlansalar, men ansorlarning vodiysiga yurar edim. Hijrat boʻlmaganida edi, men ansorlardan bir kishi boʻlar edim», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ансорлар ич кўйлакдир, бошқа одамлар эса устки либосдир. Агар одамлар бир водийга — ёки бир тоғ дарасига — юзланиб, ансорлар бошқа бир водийга юзлансалар, мен ансорларнинг водийсига юрар эдим. Ҳижрат бўлмаганида эди, мен ансорлардан бир киши бўлар эдим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ رَحِمَ اللَّهُ الأَنْصَارَ وَأَبْنَاءَ الأَنْصَارِ وَأَبْنَاءَ أَبْنَاءِ الأَنْصَارِ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh ansorlarga, ansorlarning bolalariga va ansorlarning bolalarining bolalariga rahm qilsin», dedilar.Амр ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ансорларга, ансорларнинг болаларига ва ансорларнинг болаларининг болаларига раҳм қилсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ الْبَاهِلِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ضَمَّنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَيْهِ وَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ عَلِّمْهُ الْحِكْمَةَ وَتَأْوِيلَ الْكِتَابِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni oʻzlariga bagʻirlariga bosdilar va: «Allohim, unga hikmatni va Kitobning taʼvilini oʻrgat», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени ўзларига бағирларига босдилар ва: «Аллоҳим, унга ҳикматни ва Китобнинг таъвилини ўргат», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ وَذَكَرَ الْخَوَارِجَ فَقَالَ فِيهِمْ رَجُلٌ مُخْدَجُ الْيَدِ أَوْ مُودَنُ الْيَدِ أَوْ مُثْدَنُ الْيَدِ وَلَوْلاَ أَنْ تَبْطَرُوا لَحَدَّثْتُكُمْ بِمَا وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ يَقْتُلُونَهُمْ عَلَى لِسَانِ مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قُلْتُ أَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ مُحَمَّدٍ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ إِي وَرَبِّ الْكَعْبَةِ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U xavorijni zikr qilib: «Ular ichida qoʻli nuqsonli — yoki kalta qoʻlli, yoki kichik qoʻlli — bir kishi bordir. Agar kibrga berilib ketmasangiz edi, Alloh Muhammad ﷺning tili orqali ularni oʻldiradiganlarga vaʼda qilgan narsani sizlarga aytib berardim», dedi. Men: «Buni oʻzing Muhammad ﷺdan eshitganmisan?» dedim. U: «Ha, Kaʼbaning Robbi bilan qasam», deb uch marta takrorladi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У хаворижни зикр қилиб: «Улар ичида қўли нуқсонли — ёки калта қўлли, ёки кичик қўлли — бир киши бордир. Агар кибрга берилиб кетмасангиз эди, Аллоҳ Муҳаммад ﷺнинг тили орқали уларни ўлдирадиганларга ваъда қилган нарсани сизларга айтиб берардим», деди. Мен: «Буни ўзинг Муҳаммад ﷺдан эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, Каъбанинг Робби билан қасам», деб уч марта такрорлади.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ أَحْدَاثُ الأَسْنَانِ سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ النَّاسِ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ فَمَنْ لَقِيَهُمْ فَلْيَقْتُلْهُمْ فَإِنَّ قَتْلَهُمْ أَجْرٌ عِنْدَ اللَّهِ لِمَنْ قَتَلَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oxirzamonda yoshi kichik, aqli yengil bir qavm chiqadi. Ular odamlarning eng yaxshi soʻzidan gapiradilar, Qurʼonni oʻqiydilar, biroq u ularning boʻgʻzidan pastga oʻtmaydi. Ular Islomdan xuddi oʻq nishonni teshib chiqib ketgandek chiqib ketadilar. Kim ularga duch kelsa, ularni oʻldirsin. Chunki ularni oʻldirish Alloh nazdida ularni oʻldirgan kishi uchun ajrdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Охирзамонда ёши кичик, ақли енгил бир қавм чиқади. Улар одамларнинг энг яхши сўзидан гапирадилар, Қуръонни ўқийдилар, бироқ у уларнинг бўғзидан пастга ўтмайди. Улар Исломдан худди ўқ нишонни тешиб чиқиб кетгандек чиқиб кетадилар. Ким уларга дуч келса, уларни ўлдирсин. Чунки уларни ўлдириш Аллоҳ наздида уларни ўлдирган киши учун ажрдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَذْكُرُ فِي الْحَرُورِيَّةِ شَيْئًا فَقَالَ سَمِعْتُهُ يَذْكُرُ قَوْمًا يَتَعَبَّدُونَ ‏"‏ يَحْقِرُ أَحَدُكُمْ صَلاَتَهُ مَعَ صَلاَتِهِمْ وَصَوْمَهُ مَعَ صَوْمِهِمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ ‏"‏ ‏.‏ أَخَذَ سَهْمَهُ فَنَظَرَ فِي نَصْلِهِ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا فَنَظَرَ فِي رِصَافِهِ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا فَنَظَرَ فِي قِدْحِهِ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا فَنَظَرَ فِي الْقُذَذِ فَتَمَارَى هَلْ يَرَى شَيْئًا أَمْ لاَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama unga: «Rasululloh ﷺdan haruriylar (xavorij firqasi) haqida biror narsa eshitganmisiz?» deganida, u: «U zotning shunday bir qavm haqida aytganini eshitganman: ular ibodatga berilgan boʻlishadi. Biringiz oʻz namozini ularning namozi oldida, oʻz roʻzasini ularning roʻzasi oldida arzimas deb bilar. Ular oʻq nishondan otib chiqib ketganidek, dindan otilib chiqib ketadilar», dedi. Soʻng biri oʻqini olib, uning temir uchiga qaraydi, hech narsa koʻrmaydi; keyin bogʻich joyiga qaraydi, hech narsa koʻrmaydi; keyin oʻq tanasiga qaraydi, hech narsa koʻrmaydi; keyin patiga qaraydi va biror narsa koʻrarmi yoki yoʻqmi, shubhaga tushadi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Салама унга: «Расулуллоҳ ﷺдан ҳарурийлар (хавориж фирқаси) ҳақида бирор нарса эшитганмисиз?» деганида, у: «У зотнинг шундай бир қавм ҳақида айтганини эшитганман: улар ибодатга берилган бўлишади. Бирингиз ўз намозини уларнинг намози олдида, ўз рўзасини уларнинг рўзаси олдида арзимас деб билар. Улар ўқ нишондан отиб чиқиб кетганидек, диндан отилиб чиқиб кетадилар», деди. Сўнг бири ўқини олиб, унинг темир учига қарайди, ҳеч нарса кўрмайди; кейин боғич жойига қарайди, ҳеч нарса кўрмайди; кейин ўқ танасига қарайди, ҳеч нарса кўрмайди; кейин патига қарайди ва бирор нарса кўрарми ёки йўқми, шубҳага тушади.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ بَعْدِي مِنْ أُمَّتِي - أَوْ سَيَكُونُ بَعْدِي مِنْ أُمَّتِي - قَوْمًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حُلُوقَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ ثُمَّ لاَ يَعُودُونَ فِيهِ هُمْ شِرَارُ الْخَلْقِ وَالْخَلِيقَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّامِتِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِرَافِعِ بْنِ عَمْرٍو أَخِي الْحَكَمِ بْنِ عَمْرٍو الْغِفَارِيِّ فَقَالَ وَأَنَا أَيْضًا قَدْ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan keyin ummatimdan — yoki mendan keyin ummatimda shunday bir qavm boʻladiki — ular Qurʼonni oʻqiydilar, biroq u tomoqlaridan pastga oʻtmaydi. Ular oʻq nishondan otib chiqib ketganidek, dindan otilib chiqib ketadilar, soʻngra unga qaytib kelmaydilar. Ular xaloyiqning va yaratilganlarning eng yomonidirlar», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан кейин умматимдан — ёки мендан кейин умматимда шундай бир қавм бўладики — улар Қуръонни ўқийдилар, бироқ у томоқларидан пастга ўтмайди. Улар ўқ нишондан отиб чиқиб кетганидек, диндан отилиб чиқиб кетадилар, сўнгра унга қайтиб келмайдилар. Улар халойиқнинг ва яратилганларнинг энг ёмонидирлар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيَقْرَأَنَّ الْقُرْآنَ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan baʼzi kishilar Qurʼonni oʻqiydilar. Ular oʻq nishondan otib chiqib ketganidek, Islomdan otilib chiqib ketadilar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан баъзи кишилар Қуръонни ўқийдилар. Улар ўқ нишондан отиб чиқиб кетганидек, Исломдан отилиб чиқиб кетадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِالْجِعِرَّانَةِ وَهُوَ يَقْسِمُ التِّبْرَ وَالْغَنَائِمَ وَهُوَ فِي حِجْرِ بِلاَلٍ فَقَالَ رَجُلٌ اعْدِلْ يَا مُحَمَّدُ فَإِنَّكَ لَمْ تَعْدِلْ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَيْلَكَ وَمَنْ يَعْدِلُ بَعْدِي إِذَا لَمْ أَعْدِلْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ دَعْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ حَتَّى أَضْرِبَ عُنُقَ هَذَا الْمُنَافِقِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ هَذَا فِي أَصْحَابٍ - أَوْ أُصَيْحَابٍ - لَهُ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Jiʼronada boʻlib, oltin boʻlaklarini va oʻljalarni taqsimlar edilar, ular Bilolning etagida edi. Bir kishi: «Ey Muhammad, adolat qil, chunki sen adolat qilmading!» dedi. U zot: «Voy senga! Agar men adolat qilmasam, mendan keyin kim adolat qiladi?» dedilar. Umar: «Ey Rasululloh, meni qoʻyib bering, mana shu munofiqning boʻynini uray!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu kishining sherigi — yoki sheriklari — bor, ular Qurʼonni oʻqiydilar, biroq u boʻgʻizlaridan pastga oʻtmaydi. Ular oʻq nishondan otib chiqib ketganidek, dindan otilib chiqib ketadilar», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Жиъронада бўлиб, олтин бўлакларини ва ўлжаларни тақсимлар эдилар, улар Билолнинг этагида эди. Бир киши: «Эй Муҳаммад, адолат қил, чунки сен адолат қилмадинг!» деди. У зот: «Вой сенга! Агар мен адолат қилмасам, мендан кейин ким адолат қилади?» дедилар. Умар: «Эй Расулуллоҳ, мени қўйиб беринг, мана шу мунофиқнинг бўйнини урай!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу кишининг шериги — ёки шериклари — бор, улар Қуръонни ўқийдилар, бироқ у бўғизларидан пастга ўтмайди. Улар ўқ нишондан отиб чиқиб кетганидек, диндан отилиб чиқиб кетадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْخَوَارِجُ كِلاَبُ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xavorij doʻzax itlaridir», dedilar.Ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хавориж дўзах итларидир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ يَنْشَأُ نَشْءٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ كُلَّمَا خَرَجَ قَرْنٌ قُطِعَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ كُلَّمَا خَرَجَ قَرْنٌ قُطِعَ ‏"‏ ‏.‏ أَكْثَرَ مِنْ عِشْرِينَ مَرَّةً ‏"‏ حَتَّى يَخْرُجَ فِي عِرَاضِهِمُ الدَّجَّالُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shunday bir toifa paydo boʻladiki, ular Qurʼonni oʻqiydilar, biroq u boʻgʻizlaridan pastga oʻtmaydi. Har qachon ulardan bir guruh chiqsa, u qirqib tashlansin», dedilar. Ibn Umar: «Rasululloh ﷺ: ‹Har qachon ulardan bir guruh chiqsa, u qirqib tashlansin› deganlarini yigirma martadan koʻproq eshitganman», dedi. U zot yana: «Toki ularning ichidan Dajjol chiqquncha», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шундай бир тоифа пайдо бўладики, улар Қуръонни ўқийдилар, бироқ у бўғизларидан пастга ўтмайди. Ҳар қачон улардан бир гуруҳ чиқса, у қирқиб ташлансин», дедилар. Ибн Умар: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ҳар қачон улардан бир гуруҳ чиқса, у қирқиб ташлансин› деганларини йигирма мартадан кўпроқ эшитганман», деди. У зот яна: «Токи уларнинг ичидан Дажжол чиққунча», дедилар.

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ أَبُو بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَخْرُجُ قَوْمٌ فِي آخِرِ الزَّمَانِ - أَوْ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ - يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ - أَوْ حُلْقُومَهُمْ سِيمَاهُمُ التَّحْلِيقُ إِذَا رَأَيْتُمُوهُمْ - أَوْ إِذَا لَقِيتُمُوهُمْ - فَاقْتُلُوهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oxirzamonda — yoki bu ummatda — shunday bir qavm chiqadiki, ular Qurʼonni oʻqiydilar, biroq u boʻgʻizlaridan — yoki tomoqlaridan — pastga oʻtmaydi. Ularning belgisi bosh qirtishlashdir. Ularni koʻrsangiz — yoki ularga uchrasangiz — ularni oʻldiringiz», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Охирзамонда — ёки бу умматда — шундай бир қавм чиқадики, улар Қуръонни ўқийдилар, бироқ у бўғизларидан — ёки томоқларидан — пастга ўтмайди. Уларнинг белгиси бош қиртишлашдир. Уларни кўрсангиз — ёки уларга учрасангиз — уларни ўлдирингиз», дедилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ أَبِي سَهْلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي غَالِبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، يَقُولُ شَرُّ قَتْلَى قُتِلُوا تَحْتَ أَدِيمِ السَّمَاءِ وَخَيْرُ قَتْلَى مَنْ قَتَلُوا كِلاَبُ أَهْلِ النَّارِ قَدْ كَانَ هَؤُلاَءِ مُسْلِمِينَ فَصَارُوا كُفَّارًا ‏.‏ قُلْتُ يَا أَبَا أُمَامَةَ هَذَا شَىْءٌ تَقُولُهُ قَالَ بَلْ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u: «Osmon gumbazi ostida oʻldirilganlarning eng yomoni ular (xavorij)dir, oʻldirilganlarning eng yaxshisi esa ular oʻldirgan kishilardir. Ular doʻzax ahlining itlaridir. Bular musulmon edilar, soʻng kofir boʻldilar», dedi. Men: «Ey Abu Umoma, bu sen aytayotgan bir gapmi?» dedim. U: «Yoʻq, balki men buni Rasululloh ﷺdan eshitganman», dedi.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у: «Осмон гумбази остида ўлдирилганларнинг энг ёмони улар (хавориж)дир, ўлдирилганларнинг энг яхшиси эса улар ўлдирган кишилардир. Улар дўзах аҳлининг итларидир. Булар мусулмон эдилар, сўнг кофир бўлдилар», деди. Мен: «Эй Абу Умома, бу сен айтаётган бир гапми?» дедим. У: «Йўқ, балки мен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَوَكِيعٌ، ح وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا خَالِي، يَعْلَى وَوَكِيعٌ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَنَظَرَ إِلَى الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ رَبَّكُمْ كَمَا تَرَوْنَ هَذَا الْقَمَرَ لاَ تَضَامُّونَ فِي رُؤْيَتِهِ فَإِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ لاَ تُغْلَبُوا عَلَى صَلاَةٍ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا فَافْعَلُوا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏{وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ}‏ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: biz Rasululloh ﷺning huzurlarida oʻtirgan edik. U zot toʻlin oydagi oyga qarab: «Siz Robbingizni mana shu oyni koʻrganingizdek koʻrasiz, Uni koʻrishda bir-biringizga xalaqit bermaysiz. Agar quyosh chiqishidan oldingi va botishidan oldingi namozdan mahrum boʻlmaslikka qodir boʻlsangiz, shunday qilinglar», dedilar. Soʻng: {Quyosh chiqishidan oldin va botishidan oldin Robbingga hamd aytib tasbeh ayt} (Qof 39) oyatini oʻqidilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдик. У зот тўлин ойдаги ойга қараб: «Сиз Роббингизни мана шу ойни кўрганингиздек кўрасиз, Уни кўришда бир-бирингизга халақит бермайсиз. Агар қуёш чиқишидан олдинги ва ботишидан олдинги намоздан маҳрум бўлмасликка қодир бўлсангиз, шундай қилинглар», дедилар. Сўнг: {Қуёш чиқишидан олдин ва ботишидан олдин Роббингга ҳамд айтиб тасбеҳ айт} (Қоф 39) оятини ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عِيسَى الرَّمْلِيُّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَضَامُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَكَذَلِكَ لاَ تَضَامُّونَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toʻlin oy kechasida oyni koʻrishda bir-biringizga xalaqit berasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. U zot: «Xuddi shunday, Qiyomat kunida Robbingizni koʻrishda ham bir-biringizga xalaqit bermaysiz», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тўлин ой кечасида ойни кўришда бир-бирингизга халақит берасизми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. У зот: «Худди шундай, Қиёмат кунида Роббингизни кўришда ҳам бир-бирингизга халақит бермайсиз», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَرَى رَبَّنَا قَالَ ‏"‏ تَضَامُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ فِي الظَّهِيرَةِ فِي غَيْرِ سَحَابٍ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتَضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ فِي غَيْرِ سَحَابٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ لاَ تَضَارُّونَ فِي رُؤْيَتِهِ إِلاَّ كَمَا تَضَارُّونَ فِي رُؤْيَتِهِمَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: biz: «Ey Rasululloh, biz Robbimizni koʻramizmi?» dedik. U zot: «Bulutsiz kunda tush paytidagi quyoshni koʻrishda bir-biringizga xalaqit berasizmi?» dedilar. Biz: «Yoʻq», dedik. U zot: «Bulutsiz toʻlin oy kechasida oyni koʻrishda bir-biringizga xalaqit berasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. U zot: «Siz Uni koʻrishda faqat mana shu ikkovini koʻrishda bir-biringizga xalaqit berganingizdek xalaqit berasiz, xolos», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: биз: «Эй Расулуллоҳ, биз Роббимизни кўрамизми?» дедик. У зот: «Булутсиз кунда туш пайтидаги қуёшни кўришда бир-бирингизга халақит берасизми?» дедилар. Биз: «Йўқ», дедик. У зот: «Булутсиз тўлин ой кечасида ойни кўришда бир-бирингизга халақит берасизми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. У зот: «Сиз Уни кўришда фақат мана шу икковини кўришда бир-бирингизга халақит берганингиздек халақит берасиз, холос», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ وَكِيعِ بْنِ حُدُسٍ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي رَزِينٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكُلُّنَا يَرَى اللَّهَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَا آيَةُ ذَلِكَ فِي خَلْقِهِ قَالَ ‏"‏ يَا أَبَا رَزِينٍ أَلَيْسَ كُلُّكُمْ يَرَى الْقَمَرَ مُخْلِيًا بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاللَّهُ أَعْظَمُ وَذَلِكَ آيَتُهُ فِي خَلْقِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Razin (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men: «Ey Rasululloh, Qiyomat kunida hammamiz Allohni koʻramizmi? Buning Uning yaratganlarida qanday belgisi bor?» dedim. U zot: «Ey Abu Razin, har biringiz oyni yolgʻiz oʻzicha koʻrmaysizmi?» dedilar. Men: «Ha, albatta», dedim. U zot: «Alloh esa undan ham buyukroqdir. Mana shu Uning yaratganlaridagi belgisidir», dedilar.Абу Разин (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен: «Эй Расулуллоҳ, Қиёмат кунида ҳаммамиз Аллоҳни кўрамизми? Бунинг Унинг яратганларида қандай белгиси бор?» дедим. У зот: «Эй Абу Разин, ҳар бирингиз ойни ёлғиз ўзича кўрмайсизми?» дедилар. Мен: «Ҳа, албатта», дедим. У зот: «Аллоҳ эса ундан ҳам буюкроқдир. Мана шу Унинг яратганларидаги белгисидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ وَكِيعِ بْنِ حُدُسٍ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي رَزِينٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ضَحِكَ رَبُّنَا مِنْ قُنُوطِ عِبَادِهِ وَقُرْبِ غِيَرِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَ يَضْحَكُ الرَّبُّ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لَنْ نَعْدِمَ مِنْ رَبٍّ يَضْحَكُ خَيْرًا ‏.‏

Abu Razin (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Robbimiz bandalarining umidsizligidan va Uning oʻzgartishi yaqin turganidan kuladi», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, Robb kuladimi?» dedim. U zot: «Ha», dedilar. Men: «Kuladigan Robbdan hech qachon yaxshilikdan mahrum boʻlmaymiz», dedim.Абу Разин (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Роббимиз бандаларининг умидсизлигидан ва Унинг ўзгартиши яқин турганидан кулади», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, Робб куладими?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Мен: «Куладиган Роббдан ҳеч қачон яхшиликдан маҳрум бўлмаймиз», дедим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ وَكِيعِ بْنِ حُدُسٍ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي رَزِينٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ كَانَ رَبُّنَا قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ خَلْقَهُ قَالَ ‏"‏ كَانَ فِي عَمَاءٍ مَا تَحْتَهُ هَوَاءٌ وَمَا فَوْقَهُ هَوَاءٌ ثُمَّ خَلَقَ الْعَرْشَ عَلَى الْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Razin (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men: «Ey Rasululloh, Robbimiz Oʻz xalqini yaratishdan oldin qayerda edi?» dedim. U zot: «U bir bulutda edi, uning ostida ham havo, ustida ham havo yoʻq edi. Soʻng Oʻz Arshini suv ustida yaratdi», dedilar.Абу Разин (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен: «Эй Расулуллоҳ, Роббимиз Ўз халқини яратишдан олдин қаерда эди?» дедим. У зот: «У бир булутда эди, унинг остида ҳам ҳаво, устида ҳам ҳаво йўқ эди. Сўнг Ўз Аршини сув устида яратди», дедилар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ الْمَازِنِيِّ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَهُوَ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ إِذْ عَرَضَ لَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا ابْنَ عُمَرَ كَيْفَ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَذْكُرُ فِي النَّجْوَى قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ يُدْنَى الْمُؤْمِنُ مِنْ رَبِّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يَضَعَ عَلَيْهِ كَنَفَهُ ثُمَّ يُقَرِّرُهُ بِذُنُوبِهِ فَيَقُولُ هَلْ تَعْرِفُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ أَعْرِفُ ‏.‏ حَتَّى إِذَا بَلَغَ مِنْهُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَبْلُغَ قَالَ إِنِّي سَتَرْتُهَا عَلَيْكَ فِي الدُّنْيَا وَأَنَا أَغْفِرُهَا لَكَ الْيَوْمَ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ يُعْطَى صَحِيفَةَ حَسَنَاتِهِ أَوْ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ ‏.‏ قَالَ وَأَمَّا الْكَافِرُ أَوِ الْمُنَافِقُ فَيُنَادَى عَلَى رُءُوسِ الأَشْهَادِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ خَالِدٌ فِي ‏"‏ الأَشْهَادِ ‏"‏ ‏.‏ شَىْءٌ مِنِ انْقِطَاعٍ ‏.‏ ‏{هَؤُلاَءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى رَبِّهِمْ أَلاَ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ}‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi u kishidan: «Ey Ibn Umar, sen Rasululloh ﷺdan najvo (sirli maxfiy suhbat) haqida nima deganlarini eshitgan eding?» deb soʻradi. U: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Qiyomat kuni moʻmin Rabbiga yaqinlashtiriladi, hatto Rabbi uni oʻz pardasi bilan oʻrab oladi. Soʻng uni gunohlarini eʼtirof ettiradi va: ‹Bilasanmi?› deydi. U: ‹Ha, ey Rabbim, bilaman› deydi. Nihoyat, Alloh xohlagan darajaga yetganda, ‹Men buni sen uchun dunyoda yashirgan edim, bugun esa uni senga kechiraman› deydi. Soʻng unga yaxshiliklari yozilgan sahifasi yoki kitobi oʻng qoʻliga beriladi. Kofir yoki munofiq esa guvohlar oldida: {mana shular Rabbilariga yolgʻon toʻqiganlardir. Ogoh boʻling, Allohning laʼnati zolimlar ustidadir} (Hud 18), deb nido qilinadi›, deganlarini eshitdim», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши у кишидан: «Эй Ибн Умар, сен Расулуллоҳ ﷺдан нажво (сирли махфий суҳбат) ҳақида нима деганларини эшитган эдинг?» деб сўради. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қиёмат куни мўмин Раббига яқинлаштирилади, ҳатто Рабби уни ўз пардаси билан ўраб олади. Сўнг уни гуноҳларини эътироф эттиради ва: ‹Биласанми?› дейди. У: ‹Ҳа, эй Раббим, биламан› дейди. Ниҳоят, Аллоҳ хоҳлаган даражага етганда, ‹Мен буни сен учун дунёда яширган эдим, бугун эса уни сенга кечираман› дейди. Сўнг унга яхшиликлари ёзилган саҳифаси ёки китоби ўнг қўлига берилади. Кофир ёки мунофиқ эса гувоҳлар олдида: {мана шулар Раббиларига ёлғон тўқиганлардир. Огоҳ бўлинг, Аллоҳнинг лаънати золимлар устидадир} (Ҳуд 18), деб нидо қилинади›, деганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ الْعَبَّادَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ الرَّقَاشِيُّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ بَيْنَا أَهْلُ الْجَنَّةِ فِي نَعِيمِهِمْ إِذْ سَطَعَ لَهُمْ نُورٌ فَرَفَعُوا رُءُوسَهُمْ فَإِذَا الرَّبُّ قَدْ أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ مِنْ فَوْقِهِمْ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ ‏.‏ قَالَ وَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ ‏{سَلاَمٌ قَوْلاً مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ}‏ قَالَ فَيَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ فَلاَ يَلْتَفِتُونَ إِلَى شَىْءٍ مِنَ النَّعِيمِ مَا دَامُوا يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ حَتَّى يَحْتَجِبَ عَنْهُمْ وَيَبْقَى نُورُهُ وَبَرَكَتُهُ عَلَيْهِمْ فِي دِيَارِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Jannat ahli oʻz neʼmatlari ichida yayrab turganlarida, birdan ularga bir nur porlaydi. Ular boshlarini koʻtarishsa, Rabblari ularga tepalaridan qarab turgan boʻladi va: ‹Assalomu alaykum, ey jannat ahli!› deydi». Bu Allohning: {Rahmli Rabb tomonidan (aytilgan) ‹Salom› soʻzidir} (Yosin 58) degan soʻzidir. «Soʻng U ularga nazar soladi, ular ham Unga nazar soladilar. U ular koʻzidan pardalanmaguncha, ular Unga qarab turgan ekan, neʼmatlarning birortasiga ham eʼtibor bermaydilar. Uning nuri va barakati esa ularning diyorlarida ular ustida qoladi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жаннат аҳли ўз неъматлари ичида яйраб турганларида, бирдан уларга бир нур порлайди. Улар бошларини кўтаришса, Рабблари уларга тепаларидан қараб турган бўлади ва: ‹Ассалому алайкум, эй жаннат аҳли!› дейди». Бу Аллоҳнинг: {Раҳмли Рабб томонидан (айтилган) ‹Салом› сўзидир} (Ёсин 58) деган сўзидир. «Сўнг У уларга назар солади, улар ҳам Унга назар соладилар. У улар кўзидан пардаланмагунча, улар Унга қараб турган экан, неъматларнинг бирортасига ҳам эътибор бермайдилар. Унинг нури ва баракати эса уларнинг диёрларида улар устида қолади».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تَرْجُمَانٌ فَيَنْظُرُ عَنْ أَيْمَنَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى إِلاَّ شَيْئًا قَدَّمَهُ ثُمَّ يَنْظُرُ عَنْ أَيْسَرَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى إِلاَّ شَيْئًا قَدَّمَهُ ثُمَّ يَنْظُرُ أَمَامَهُ فَتَسْتَقْبِلُهُ النَّارُ فَمَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَتَّقِيَ النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ فَلْيَفْعَلْ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlardan har biringiz bilan Rabbi, oralaringizda tarjimon boʻlmagan holda, albatta soʻzlashadi. Soʻng u oʻng tomoniga qaraydi va faqat oʻzi ilgari qilgan ishlarini koʻradi. Keyin chap tomoniga qaraydi va faqat oʻzi ilgari qilgan ishlarini koʻradi. Soʻng oldiga qaraydi va roʻparasidan doʻzax chiqadi. Bas, sizlardan kim yarim dona xurmo bilan boʻlsa-da doʻzaxdan saqlanishga qodir boʻlsa, shuni qilsin!»Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлардан ҳар бирингиз билан Рабби, ораларингизда таржимон бўлмаган ҳолда, албатта сўзлашади. Сўнг у ўнг томонига қарайди ва фақат ўзи илгари қилган ишларини кўради. Кейин чап томонига қарайди ва фақат ўзи илгари қилган ишларини кўради. Сўнг олдига қарайди ва рўпарасидан дўзах чиқади. Бас, сизлардан ким ярим дона хурмо билан бўлса-да дўзахдан сақланишга қодир бўлса, шуни қилсин!»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الصَّمَدِ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ الأَشْعَرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ جَنَّتَانِ مِنْ فِضَّةٍ آنِيَتُهُمَا وَمَا فِيهِمَا وَجَنَّتَانِ مِنْ ذَهَبٍ آنِيَتُهُمَا وَمَا فِيهِمَا وَمَا بَيْنَ الْقَوْمِ وَبَيْنَ أَنْ يَنْظُرُوا إِلَى رَبِّهِمْ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِلاَّ رِدَاءُ الْكِبْرِيَاءِ عَلَى وَجْهِهِ فِي جَنَّةِ عَدْنٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ikkita jannat bor, ularning idishlari va ichidagi narsalari kumushdan; yana ikkita jannat bor, ularning idishlari va ichidagi narsalari oltindan. Adn jannatida qavm bilan ular Rabbi tabaroka va taologa nazar solishlari orasida faqat Uning yuzidagi kibriyo (ulugʻvorlik) ridosi (pardasi) boʻladi, xolos».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Иккита жаннат бор, уларнинг идишлари ва ичидаги нарсалари кумушдан; яна иккита жаннат бор, уларнинг идишлари ва ичидаги нарсалари олтиндан. Адн жаннатида қавм билан улар Рабби табарока ва таолога назар солишлари орасида фақат Унинг юзидаги кибриё (улуғворлик) ридоси (пардаси) бўлади, холос».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ صُهَيْبٍ، قَالَ تَلاَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ هَذِهِ الآيَةَ ‏{لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنَى وَزِيَادَةٌ}‏ وَقَالَ ‏"‏ إِذَا دَخَلَ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ وَأَهْلُ النَّارِ النَّارَ نَادَى مُنَادٍ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ إِنَّ لَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ مَوْعِدًا يُرِيدُ أَنْ يُنْجِزَكُمُوهُ ‏.‏ فَيَقُولُونَ وَمَا هُوَ أَلَمْ يُثَقِّلِ اللَّهُ مَوَازِينَنَا وَيُبَيِّضْ وُجُوهَنَا وَيُدْخِلْنَا الْجَنَّةَ وَيُنْجِنَا مِنَ النَّارِ قَالَ فَيَكْشِفُ الْحِجَابَ فَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا أَعْطَاهُمُ اللَّهُ شَيْئًا أَحَبَّ إِلَيْهِمْ مِنَ النَّظَرِ إِلَيْهِ وَلاَ أَقَرَّ لأَعْيُنِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Suhayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mana bu oyatni: {Chiroyli amal qilganlar uchun eng chiroyli (mukofot) va yana ziyoda (narsa) bordir} (Yunus 26) deb tilovat qildilar va dedilar: «Jannat ahli jannatga, doʻzax ahli doʻzaxga kirganlarida, bir nido qiluvchi: ‹Ey jannat ahli, sizlar uchun Alloh huzurida bir vaʼda bor, U buni sizlarga ado etishni istaydi!› deb nido qiladi. Ular: ‹Bu nima? Alloh mezonlarimizni ogʻir qilib, yuzlarimizni oqartirib, bizni jannatga kiritib, doʻzaxdan qutqarmadimi?› deydilar. Shunda U pardani ochadi va ular Unga nazar soladilar. Allohga qasamki, Alloh ularga Oʻziga nazar solishdan koʻra mahbubroq va koʻzlariga quvvatroq narsa bermagandir».Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мана бу оятни: {Чиройли амал қилганлар учун энг чиройли (мукофот) ва яна зиёда (нарса) бордир} (Юнус 26) деб тиловат қилдилар ва дедилар: «Жаннат аҳли жаннатга, дўзах аҳли дўзахга кирганларида, бир нидо қилувчи: ‹Эй жаннат аҳли, сизлар учун Аллоҳ ҳузурида бир ваъда бор, У буни сизларга адо этишни истайди!› деб нидо қилади. Улар: ‹Бу нима? Аллоҳ мезонларимизни оғир қилиб, юзларимизни оқартириб, бизни жаннатга киритиб, дўзахдан қутқармадими?› дейдилар. Шунда У пардани очади ва улар Унга назар соладилар. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ уларга Ўзига назар солишдан кўра маҳбуброқ ва кўзларига қувватроқ нарса бермагандир».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَسِعَ سَمْعُهُ الأَصْوَاتَ، لَقَدْ جَاءَتِ الْمُجَادِلَةُ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَأَنَا فِي نَاحِيَةِ الْبَيْتِ تَشْكُو زَوْجَهَا وَمَا أَسْمَعُ مَا تَقُولُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا}‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ovozlarni oʻz eshitishi bilan qamrab olgan Allohga hamd boʻlsin! Mujodala qiluvchi ayol Nabiy ﷺ huzuriga kelib eri haqida shikoyat qildi, men esa uy chetida edim va uning nima deyayotganini eshitmasdim. Shunda Alloh: {Alloh eri toʻgʻrisida sen bilan bahslashgan (ayol)ning soʻzini eshitdi} (Mujodala 1) oyatini nozil qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Овозларни ўз эшитиши билан қамраб олган Аллоҳга ҳамд бўлсин! Мужодала қилувчи аёл Набий ﷺ ҳузурига келиб эри ҳақида шикоят қилди, мен эса уй четида эдим ва унинг нима деяётганини эшитмасдим. Шунда Аллоҳ: {Аллоҳ эри тўғрисида сен билан баҳслашган (аёл)нинг сўзини эшитди} (Мужодала 1) оятини нозил қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلَى نَفْسِهِ بِيَدِهِ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ الْخَلْقَ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Rabbingiz xalqni yaratishdan oldin Oʻz zimmasiga Oʻz qoʻli bilan: ‹Rahmatim gʻazabimdan oʻzib ketdi (ustun keldi)›, deb yozib qoʻydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Раббингиз халқни яратишдан олдин Ўз зиммасига Ўз қўли билан: ‹Раҳматим ғазабимдан ўзиб кетди (устун келди)›, деб ёзиб қўйди».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْحِزَامِيُّ، وَيَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَثِيرٍ الأَنْصَارِيُّ الْحَرَامِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ طَلْحَةَ بْنَ خِرَاشٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ لَمَّا قُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَرَامٍ يَوْمَ أُحُدٍ لَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ يَا جَابِرُ أَلاَ أُخْبِرُكَ مَا قَالَ اللَّهُ لأَبِيكَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ يَحْيَى فِي حَدِيثِهِ فَقَالَ ‏"‏ يَا جَابِرُ مَالِي أَرَاكَ مُنْكَسِرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتُشْهِدَ أَبِي وَتَرَكَ عِيَالاً وَدَيْنًا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَلاَ أُبَشِّرُكَ بِمَا لَقِيَ اللَّهُ بِهِ أَبَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا كَلَّمَ اللَّهُ أَحَدًا قَطُّ إِلاَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ وَكَلَّمَ أَبَاكَ كِفَاحًا ‏.‏ فَقَالَ يَا عَبْدِي تَمَنَّ عَلَىَّ أُعْطِكَ ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ تُحْيِينِي فَأُقْتَلُ فِيكَ ثَانِيَةً ‏.‏ فَقَالَ الرَّبُّ سُبْحَانَهُ إِنَّهُ سَبَقَ مِنِّي أَنَّهُمْ إِلَيْهَا لاَ يَرْجِعُونَ ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ فَأَبْلِغْ مَنْ وَرَائِي ‏.‏ قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ}‏ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni Abdulloh ibn Amr ibn Harom (otam) shahid boʻlganda, Rasululloh ﷺ meni uchratib: «Ey Jobir, Alloh otangga nima deganini senga aytmaymi? Ey Jobir, nega seni singan-ezilgan holda koʻryapman?» dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, otam shahid boʻldi va oila hamda qarz qoldirdi», dedim. U: «Alloh otangni nima bilan qarshi olganidan senga xushxabar bermaymi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U: «Alloh hech kim bilan parda ortidan boshqacha soʻzlashmagan, otang bilan esa yuzma-yuz soʻzlashdi va: ‹Ey bandam, Mendan tila, senga beraman› dedi. U: ‹Ey Rabbim, meni tiriltirgin, toki Sening yoʻlingda yana bir bor oʻldirilay› dedi. Shunda Rabb subhonahu: ‹Mendan ‹ular u yerga qaytmaydilar› degan hukm oldindan chiqib boʻlgan› dedi. U: ‹Ey Rabbim, ortimda qolganlarga (bu xabarni) yetkazgin› dedi». Shunda Alloh taolo: {Alloh yoʻlida oʻldirilganlarni oʻlik deb hisoblama! Yoʻq, ular Rabblari huzurida tirikdirlar, rizqlantirilurlar} (Oli Imron 169) oyatini nozil qildi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ҳаром (отам) шаҳид бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ мени учратиб: «Эй Жобир, Аллоҳ отангга нима деганини сенга айтмайми? Эй Жобир, нега сени синган-эзилган ҳолда кўряпман?» дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам шаҳид бўлди ва оила ҳамда қарз қолдирди», дедим. У: «Аллоҳ отангни нима билан қарши олганидан сенга хушхабар бермайми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У: «Аллоҳ ҳеч ким билан парда ортидан бошқача сўзлашмаган, отанг билан эса юзма-юз сўзлашди ва: ‹Эй бандам, Мендан тила, сенга бераман› деди. У: ‹Эй Раббим, мени тирилтиргин, токи Сенинг йўлингда яна бир бор ўлдирилай› деди. Шунда Рабб субҳонаҳу: ‹Мендан ‹улар у ерга қайтмайдилар› деган ҳукм олдиндан чиқиб бўлган› деди. У: ‹Эй Раббим, ортимда қолганларга (бу хабарни) етказгин› деди». Шунда Аллоҳ таоло: {Аллоҳ йўлида ўлдирилганларни ўлик деб ҳисоблама! Йўқ, улар Рабблари ҳузурида тирикдирлар, ризқлантирилурлар} (Оли Имрон 169) оятини нозил қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَضْحَكُ إِلَى رَجُلَيْنِ يَقْتُلُ أَحَدُهُمَا الآخَرَ كِلاَهُمَا دَخَلَ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُ هَذَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُسْتَشْهَدُ ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَى قَاتِلِهِ فَيُسْلِمُ فَيُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُسْتَشْهَدُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh ikki kishiga kuladi (rozi boʻladi): ulardan biri ikkinchisini oʻldiradi, ammo ikkalasi ham jannatga kiradi. Biri Alloh yoʻlida jang qilib shahid boʻladi, soʻng Alloh uni oʻldirganning tavbasini qabul qiladi, u islomni qabul qilib, Alloh yoʻlida jang qiladi va u ham shahid boʻladi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ икки кишига кулади (рози бўлади): улардан бири иккинчисини ўлдиради, аммо иккаласи ҳам жаннатга киради. Бири Аллоҳ йўлида жанг қилиб шаҳид бўлади, сўнг Аллоҳ уни ўлдирганнинг тавбасини қабул қилади, у исломни қабул қилиб, Аллоҳ йўлида жанг қилади ва у ҳам шаҳид бўлади».

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، وَيُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، كَانَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَقْبِضُ اللَّهُ الأَرْضَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَطْوِي السَّمَاءَ بِيَمِينِهِ ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ مُلُوكُ الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh Qiyomat kuni yerni qabzasiga oladi va osmonni Oʻz oʻng qoʻli bilan yigʻishtiradi, soʻng: ‹Men Podshohman, yer podshohlari qani?› deydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ Қиёмат куни ерни қабзасига олади ва осмонни Ўз ўнг қўли билан йиғиштиради, сўнг: ‹Мен Подшоҳман, ер подшоҳлари қани?› дейди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي ثَوْرٍ الْهَمْدَانِيُّ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمِيرَةَ، عَنِ الأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، قَالَ كُنْتُ بِالْبَطْحَاءِ فِي عِصَابَةٍ وَفِيهِمْ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَمَرَّتْ بِهِ سَحَابَةٌ فَنَظَرَ إِلَيْهَا فَقَالَ ‏"‏ مَا تُسَمُّونَ هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا السَّحَابُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَالْمُزْنُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَالْمُزْنُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَالْعَنَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قَالُوا وَالْعَنَانُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَمْ تَرَوْنَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ السَّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ نَدْرِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهَا إِمَّا وَاحِدًا أَوِ اثْنَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا وَسَبْعِينَ سَنَةً وَالسَّمَاءُ فَوْقَهَا كَذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ حَتَّى عَدَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ ‏"‏ ثُمَّ فَوْقَ السَّمَاءِ السَّابِعَةِ بَحْرٌ بَيْنَ أَعْلاَهُ وَأَسْفَلِهِ كَمَا بَيْنَ سَمَاءٍ إِلَى سَمَاءٍ ثُمَّ فَوْقَ ذَلِكَ ثَمَانِيَةُ أَوْعَالٍ بَيْنَ أَظْلاَفِهِنَّ وَرُكَبِهِنَّ كَمَا بَيْنَ سَمَاءٍ إِلَى سَمَاءٍ ثُمَّ عَلَى ظُهُورِهِنَّ الْعَرْشُ بَيْنَ أَعْلاَهُ وَأَسْفَلِهِ كَمَا بَيْنَ سَمَاءٍ إِلَى سَمَاءٍ ثُمَّ اللَّهُ فَوْقَ ذَلِكَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏"‏ ‏.‏

Abbos ibn Abdulmuttolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Bathoda bir jamoa ichida edim, ular orasida Rasululloh ﷺ ham bor edilar. Yonlaridan bir bulut oʻtdi, u zot unga qarab: «Buni nima deb ataysizlar?» dedilar. Ular: «Sahob (bulut)», dedilar. U: «Muzn (yomgʻir buluti) ham deysizlarmi?» dedilar. Ular: «Muzn ham», dedilar. U: «Anon ham deysizlarmi?» dedilar. Ular: «Anon ham», dedilar. Soʻng: «Sizlar bilan osmon orasida qancha masofa bor deb oʻylaysizlar?» dedilar. Ular: «Bilmaymiz», dedilar. U: «Sizlar bilan uning orasida yo yetmish bir, yo yetmish ikki, yo yetmish uch yillik masofa bor. Uning ustidagi osmon ham shunday», dedilar. Nihoyat yetti osmonni sanadilar. «Soʻng yettinchi osmon ustida bir dengiz bor, uning usti bilan osti orasi ikki osmon orasidagi kabidir. Soʻng uning ustida sakkizta togʻ echkisi bor, ularning tuyoqlari bilan tizzalari orasi ikki osmon orasidagi kabidir. Soʻng ularning yelkalari ustida Arsh bor, uning usti bilan osti orasi ikki osmon orasidagi kabidir. Soʻng bularning barchasi ustida Alloh tabaroka va taolo bordir», dedilar.Аббос ибн Абдулмуттолиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Батҳода бир жамоа ичида эдим, улар орасида Расулуллоҳ ﷺ ҳам бор эдилар. Ёнларидан бир булут ўтди, у зот унга қараб: «Буни нима деб атайсизлар?» дедилар. Улар: «Саҳоб (булут)», дедилар. У: «Музн (ёмғир булути) ҳам дейсизларми?» дедилар. Улар: «Музн ҳам», дедилар. У: «Анон ҳам дейсизларми?» дедилар. Улар: «Анон ҳам», дедилар. Сўнг: «Сизлар билан осмон орасида қанча масофа бор деб ўйлайсизлар?» дедилар. Улар: «Билмаймиз», дедилар. У: «Сизлар билан унинг орасида ё етмиш бир, ё етмиш икки, ё етмиш уч йиллик масофа бор. Унинг устидаги осмон ҳам шундай», дедилар. Ниҳоят етти осмонни санадилар. «Сўнг еттинчи осмон устида бир денгиз бор, унинг усти билан ости ораси икки осмон орасидаги кабидир. Сўнг унинг устида саккизта тоғ эчкиси бор, уларнинг туёқлари билан тиззалари ораси икки осмон орасидаги кабидир. Сўнг уларнинг елкалари устида Арш бор, унинг усти билан ости ораси икки осмон орасидаги кабидир. Сўнг буларнинг барчаси устида Аллоҳ табарока ва таоло бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِذَا قَضَى اللَّهُ أَمْرًا فِي السَّمَاءِ ضَرَبَتِ الْمَلاَئِكَةُ أَجْنِحَتَهَا خِضْعَانًا لِقَوْلِهِ كَأَنَّهُ سِلْسِلَةٌ عَلَى صَفْوَانٍ فَإِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَّ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ قَالَ فَيَسْمَعُهَا مُسْتَرِقُو السَّمْعِ بَعْضُهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ فَيَسْمَعُ الْكَلِمَةَ فَيُلْقِيهَا إِلَى مَنْ تَحْتَهُ فَرُبَّمَا أَدْرَكَهُ الشِّهَابُ قَبْلَ أَنْ يُلْقِيَهَا إِلَى الَّذِي تَحْتَهُ فَيُلْقِيهَا عَلَى لِسَانِ الْكَاهِنِ أَوِ السَّاحِرِ فَرُبَّمَا لَمْ يُدْرَكْ حَتَّى يُلْقِيَهَا فَيَكْذِبُ مَعَهَا مِائَةَ كَذْبَةٍ فَتَصْدُقُ تِلْكَ الْكَلِمَةُ الَّتِي سُمِعَتْ مِنَ السَّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Alloh osmonda bir ishga hukm qilsa, farishtalar Uning soʻziga boʻysunib, silliq toshga urilgan zanjir tovushi kabi qanotlarini qoqadilar. Qalblaridan qoʻrquv ketkazilganda, ular: ‹Rabbingiz nima dedi?› deydilar. Boshqalari: ‹Haqni. U Oliy va Kattadir› deydilar. Soʻng buni oʻgʻrincha eshituvchi (jinlar) biri ustida biri turib eshitadilar. Bas, ulardan biri bir soʻzni eshitib, uni ostidagiga tashlaydi. Baʼzan uni ostidagiga tashlashdan oldin uni shihob (uchar yulduz) tutib qoladi. Baʼzan esa tutilmasdan uni kohin yoki sehrgar tiliga tashlaydi. U esa u bilan birga yuzta yolgʻon qoʻshadi. Shunda osmondan eshitilgan oʻsha bir soʻz rost chiqadi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ осмонда бир ишга ҳукм қилса, фаришталар Унинг сўзига бўйсуниб, силлиқ тошга урилган занжир товуши каби қанотларини қоқадилар. Қалбларидан қўрқув кетказилганда, улар: ‹Раббингиз нима деди?› дейдилар. Бошқалари: ‹Ҳақни. У Олий ва Каттадир› дейдилар. Сўнг буни ўғринча эшитувчи (жинлар) бири устида бири туриб эшитадилар. Бас, улардан бири бир сўзни эшитиб, уни остидагига ташлайди. Баъзан уни остидагига ташлашдан олдин уни шиҳоб (учар юлдуз) тутиб қолади. Баъзан эса тутилмасдан уни коҳин ёки сеҳргар тилига ташлайди. У эса у билан бирга юзта ёлғон қўшади. Шунда осмондан эшитилган ўша бир сўз рост чиқади».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنَامُ وَلاَ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَنَامَ يَخْفِضُ الْقِسْطَ وَيَرْفَعُهُ يُرْفَعُ إِلَيْهِ عَمَلُ اللَّيْلِ قَبْلَ عَمَلِ النَّهَارِ وَعَمَلُ النَّهَارِ قَبْلَ عَمَلِ اللَّيْلِ حِجَابُهُ النُّورُ لَوْ كَشَفَهُ لأَحْرَقَتْ سُبُحَاتُ وَجْهِهِ مَا انْتَهَى إِلَيْهِ بَصَرُهُ مِنْ خَلْقِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oramizda turib besh soʻz aytdilar va dedilar: «Alloh uxlamaydi va Unga uxlash loyiq emas. U mezonni pasaytiradi va koʻtaradi. Kechaning ameli kunduzning amelidan oldin, kunduzning ameli esa kechaning amelidan oldin Unga koʻtariladi. Uning pardasi nurdir. Agar uni ochsa, yuzining nurlanishlari nazari yetgan jamiki maxluqotini kuydirib yuborar edi».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб беш сўз айтдилар ва дедилар: «Аллоҳ ухламайди ва Унга ухлаш лойиқ эмас. У мезонни пасайтиради ва кўтаради. Кечанинг амели кундузнинг амелидан олдин, кундузнинг амели эса кечанинг амелидан олдин Унга кўтарилади. Унинг пардаси нурдир. Агар уни очса, юзининг нурланишлари назари етган жамики махлуқотини куйдириб юборар эди».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنَامُ وَلاَ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَنَامَ يَخْفِضُ الْقِسْطَ وَيَرْفَعُهُ حِجَابُهُ النُّورُ لَوْ كَشَفَهَا لأَحْرَقَتْ سُبُحَاتُ وَجْهِهِ كُلَّ شَىْءٍ أَدْرَكَهُ بَصَرُهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ أَبُو عُبَيْدَةَ ‏{أَنْ بُورِكَ مَنْ فِي النَّارِ وَمَنْ حَوْلَهَا وَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh uxlamaydi va Unga uxlash loyiq emas. U mezonni pasaytiradi va koʻtaradi. Uning pardasi nurdir. Agar uni ochsa, yuzining nurlanishlari nazari yetgan har bir narsani kuydirib yuborar edi».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ ухламайди ва Унга ухлаш лойиқ эмас. У мезонни пасайтиради ва кўтаради. Унинг пардаси нурдир. Агар уни очса, юзининг нурланишлари назари етган ҳар бир нарсани куйдириб юборар эди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ يَمِينُ اللَّهِ مَلأَى لاَ يَغِيضُهَا شَىْءٌ سَحَّاءُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ وَبِيَدِهِ الأُخْرَى الْمِيزَانُ يَرْفَعُ الْقِسْطَ وَيَخْفِضُهُ قَالَ أَرَأَيْتَ مَا أَنْفَقَ مُنْذُ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ فَإِنَّهُ لَمْ يَنْقُصْ مِمَّا فِي يَدَيْهِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Allohning oʻng qoʻli toʻladir, uni hech narsa kamaytirmas, u kechayu kunduz saxovat qilib turadi. Uning ikkinchi qoʻlida esa mezon boʻlib, uni koʻtaradi va tushiradi», dedilar. Soʻng: «Alloh osmonlar va yerni yaratganidan buyon nafaqa qilgan narsalarni koʻrdingmi? Bu Uning ikki qoʻlidagi narsadan hech nimani kamaytirmadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳнинг ўнг қўли тўладир, уни ҳеч нарса камайтирмас, у кечаю кундуз саховат қилиб туради. Унинг иккинчи қўлида эса мезон бўлиб, уни кўтаради ва туширади», дедилар. Сўнг: «Аллоҳ осмонлар ва ерни яратганидан буён нафақа қилган нарсаларни кўрдингми? Бу Унинг икки қўлидаги нарсадан ҳеч нимани камайтирмади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مِقْسَمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَقُولُ ‏"‏ يَأْخُذُ الْجَبَّارُ سَمَوَاتِهِ وَأَرْضَهُ بِيَدِهِ - وَقَبَضَ بِيَدِهِ فَجَعَلَ يَقْبِضُهَا وَيَبْسُطُهَا - ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْجَبَّارُ أَيْنَ الْجَبَّارُونَ أَيْنَ الْمُتَكَبِّرُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَيَتَمَيَّلُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ حَتَّى نَظَرْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ يَتَحَرَّكُ مِنْ أَسْفَلِ شَىْءٍ مِنْهُ حَتَّى إِنِّي أَقُولُ أَسَاقِطٌ هُوَ بِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺni minbar ustida turib: «Al-Jabbor (Alloh) osmonlarini va yerini qoʻliga oladi», deb aytayotganini eshitdim. Shunda u zot qoʻlini yumdilar va uni ochib-yumib koʻrsatdilar. Soʻng: «Men Al-Jabborman! Zolimlar qayerda? Kibrlanuvchilar qayerda?» dedilar. Rasululloh ﷺ oʻng va soʻl tomonlariga tebrandilar, hatto men minbar tagidan qandaydir narsa qimirlayotganini koʻrib, ‹u Rasululloh ﷺ bilan birga qulab tushmasmikan?› deb oʻyladim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺни минбар устида туриб: «Ал-Жаббор (Аллоҳ) осмонларини ва ерини қўлига олади», деб айтаётганини эшитдим. Шунда у зот қўлини юмдилар ва уни очиб-юмиб кўрсатдилар. Сўнг: «Мен Ал-Жабборман! Золимлар қаерда? Кибрланувчилар қаерда?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ ўнг ва сўл томонларига тебрандилар, ҳатто мен минбар тагидан қандайдир нарса қимирлаётганини кўриб, ‹у Расулуллоҳ ﷺ билан бирга қулаб тушмасмикан?› деб ўйладим.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جَابِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ بُسْرَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيَّ، يَقُولُ حَدَّثَنِي النَّوَّاسُ بْنُ سَمْعَانَ الْكِلاَبِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ قَلْبٍ إِلاَّ بَيْنَ إِصْبَعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ الرَّحْمَنِ إِنْ شَاءَ أَقَامَهُ وَإِنْ شَاءَ أَزَاغَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ يَا مُثَبِّتَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قُلُوبَنَا عَلَى دِينِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَالْمِيزَانُ بِيَدِ الرَّحْمَنِ يَرْفَعُ أَقْوَامًا وَيَخْفِضُ آخَرِينَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Nawwos ibn Samʼon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir qalb, albatta, Rahmonning barmoqlaridan ikkitasining orasidadir. Xohlasa, uni togʻri qilib qoʻyadi, xohlasa, uni buradi», deb aytar edilar. Rasululloh ﷺ yana: «Ey qalblarni sobit qiluvchi Zot, qalblarimizni oʻz diningda sobit qilgin», deb aytar edilar. Va u zot: «Mezon Rahmonning qoʻlidadir; U qiyomat kunigacha ayrim qavmlarni koʻtaradi, boshqalarini tushiradi», dedilar.Наwwос ибн Самъон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир қалб, албатта, Раҳмоннинг бармоқларидан иккитасининг орасидадир. Хоҳласа, уни тоғри қилиб қўяди, хоҳласа, уни буради», деб айтар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ яна: «Эй қалбларни собит қилувчи Зот, қалбларимизни ўз динингда собит қилгин», деб айтар эдилар. Ва у зот: «Мезон Раҳмоннинг қўлидадир; У қиёмат кунигача айрим қавмларни кўтаради, бошқаларини туширади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنْ أَبِي الْوَدَّاكِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَيَضْحَكُ إِلَى ثَلاَثَةٍ لِلصَّفِّ فِي الصَّلاَةِ وَلِلرَّجُلِ يُصَلِّي فِي جَوْفِ اللَّيْلِ وَلِلرَّجُلِ يُقَاتِلُ - أُرَاهُ قَالَ - خَلْفَ الْكَتِيبَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh uch narsaga kuladi: namozdagi safga, kechaning oʻrtasida namoz oʻqiyotgan kishiga va jang qilayotgan kishiga», dedilar. Uni ‹qoʻshin ortida› deb aytdilar deb oʻylayman.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ уч нарсага кулади: намоздаги сафга, кечанинг ўртасида намоз ўқиётган кишига ва жанг қилаётган кишига», дедилар. Уни ‹қўшин ортида› деб айтдилар деб ўйлайман.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ عُثْمَانَ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيَّ - عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَعْرِضُ نَفْسَهُ عَلَى النَّاسِ فِي الْمَوْسِمِ فَيَقُولُ ‏"‏ أَلاَ رَجَلٌ يَحْمِلُنِي إِلَى قَوْمِهِ فَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ مَنَعُونِي أَنْ أُبَلِّغَ كَلاَمَ رَبِّي ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mavsumda odamlarga oʻzlarini koʻrsatib: «Meni oʻz qavmiga olib boradigan bironta kishi yoʻqmi? Zero, Quraysh meni Robbimning kalomini yetkazishimdan toʻsdi», der edilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мавсумда одамларга ўзларини кўрсатиб: «Мени ўз қавмига олиб борадиган биронта киши йўқми? Зеро, Қурайш мени Роббимнинг каломини етказишимдан тўсди», дер эдилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَزِيرُ بْنُ صَبِيحٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ حَلْبَسٍ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى ‏{كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ}‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مِنْ شَأْنِهِ أَنْ يَغْفِرَ ذَنْبًا وَيُفَرِّجَ كَرْبًا وَيَرْفَعَ قَوْمًا وَيَخْفِضَ آخَرِينَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ {U har kuni bir ishdadir} (Rahmon 29) degan oyat haqida: «Uning ishlaridan biri gunohni kechirishi, gʻam-alamni arittirishi, bir qavmni koʻtarishi va boshqalarini tushirishidir», dedilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ {У ҳар куни бир ишдадир} (Раҳмон 29) деган оят ҳақида: «Унинг ишларидан бири гуноҳни кечириши, ғам-аламни ариттириши, бир қавмни кўтариши ва бошқаларини туширишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَعُمِلَ بِهَا كَانَ لَهُ أَجْرُهَا وَمِثْلُ أَجْرِ مَنْ عَمِلَ بِهَا لاَ يَنْقُصُ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا وَمَنْ سَنَّ سُنَّةً سَيِّئَةً فَعُمِلَ بِهَا كَانَ عَلَيْهِ وِزْرُهَا وَوِزْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ لاَ يَنْقُصُ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror yaxshi odat (sunnat) yoʻlga qoʻysa va unga amal qilinsa, unga oʻz mukofoti hamda unga amal qilganlarning mukofoti kabi ajr boʻladi, ularning ajrlaridan esa hech narsa kamaymaydi. Kim biror yomon odat yoʻlga qoʻysa va unga amal qilinsa, unga oʻz gunohi hamda oʻzidan keyin unga amal qilganlarning gunohi kabi vabol boʻladi, ularning gunohlaridan esa hech narsa kamaymaydi», dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор яхши одат (суннат) йўлга қўйса ва унга амал қилинса, унга ўз мукофоти ҳамда унга амал қилганларнинг мукофоти каби ажр бўлади, уларнинг ажрларидан эса ҳеч нарса камаймайди. Ким бирор ёмон одат йўлга қўйса ва унга амал қилинса, унга ўз гуноҳи ҳамда ўзидан кейин унга амал қилганларнинг гуноҳи каби вабол бўлади, уларнинг гуноҳларидан эса ҳеч нарса камаймайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَحَثَّ عَلَيْهِ فَقَالَ رَجُلٌ عِنْدِي كَذَا وَكَذَا ‏.‏ قَالَ فَمَا بَقِيَ فِي الْمَجْلِسِ رَجُلٌ إِلاَّ تَصَدَّقَ عَلَيْهِ بِمَا قَلَّ أَوْ كَثُرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنِ اسْتَنَّ خَيْرًا فَاسْتُنَّ بِهِ كَانَ لَهُ أَجْرُهُ كَامِلاً وَمِنْ أُجُورِ مَنِ اسْتَنَّ بِهِ وَلاَ يَنْقُصُ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا وَمَنِ اسْتَنَّ سُنَّةً سَيِّئَةً فَاسْتُنَّ بِهِ فَعَلَيْهِ وِزْرُهُ كَامِلاً وَمِنْ أَوْزَارِ الَّذِينَ اسْتَنَّ بِهِ وَلاَ يَنْقُصُ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ huzuriga keldi, u zot odamlarni unga sadaqa qilishga chorladilar. Bir kishi: «Menda mana buncha bor», dedi. Shundan soʻng majlisda oz yoki koʻp boʻlsin, unga sadaqa qilmagan biror kishi qolmadi. Rasululloh ﷺ: «Kim biror yaxshilik yoʻlga qoʻysa va unga ergashilsa, unga oʻz ajri toʻliq hamda unga ergashganlarning ajridan boʻladi, ularning ajrlaridan esa hech narsa kamaymaydi. Kim biror yomon odat yoʻlga qoʻysa va unga ergashilsa, uning zimmasiga oʻz vaboli toʻliq hamda unga ergashganlarning vabolidan boʻladi, ularning vabollaridan esa hech narsa kamaymaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурига келди, у зот одамларни унга садақа қилишга чорладилар. Бир киши: «Менда мана бунча бор», деди. Шундан сўнг мажлисда оз ёки кўп бўлсин, унга садақа қилмаган бирор киши қолмади. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор яхшилик йўлга қўйса ва унга эргашилса, унга ўз ажри тўлиқ ҳамда унга эргашганларнинг ажридан бўлади, уларнинг ажрларидан эса ҳеч нарса камаймайди. Ким бирор ёмон одат йўлга қўйса ва унга эргашилса, унинг зиммасига ўз ваболи тўлиқ ҳамда унга эргашганларнинг ваболидан бўлади, уларнинг ваболларидан эса ҳеч нарса камаймайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا دَاعٍ دَعَا إِلَى ضَلاَلَةٍ فَاتُّبِعَ فَإِنَّ لَهُ مِثْلَ أَوْزَارِ مَنِ اتَّبَعَهُ وَلاَ يَنْقُصُ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْئًا وَأَيُّمَا دَاعٍ دَعَا إِلَى هُدًى فَاتُّبِعَ فَإِنَّ لَهُ مِثْلَ أُجُورِ مَنِ اتَّبَعَهُ وَلاَ يَنْقُصُ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir daʼvatchi zalolatga chorlab, unga ergashilsa, unga ergashganlarning vaboli kabi vabol boʻladi, ularning vabollaridan esa hech narsa kamaymaydi. Qaysi bir daʼvatchi hidoyatga chorlab, unga ergashilsa, unga ergashganlarning ajri kabi ajr boʻladi, ularning ajrlaridan esa hech narsa kamaymaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир даъватчи залолатга чорлаб, унга эргашилса, унга эргашганларнинг ваболи каби вабол бўлади, уларнинг ваболларидан эса ҳеч нарса камаймайди. Қайси бир даъватчи ҳидоятга чорлаб, унга эргашилса, унга эргашганларнинг ажри каби ажр бўлади, уларнинг ажрларидан эса ҳеч нарса камаймайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ دَعَا إِلَى هُدًى كَانَ لَهُ مِنَ الأَجْرِ مِثْلُ أُجُورِ مَنِ اتَّبَعَهُ لاَ يَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا وَمَنْ دَعَا إِلَى ضَلاَلَةٍ فَعَلَيْهِ مِنَ الإِثْمِ مِثْلُ آثَامِ مَنِ اتَّبَعَهُ لاَ يَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ آثَامِهِمْ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim hidoyatga chorlasa, unga ergashganlarning ajri kabi ajr boʻladi, bu ularning ajrlaridan hech narsani kamaytirmaydi. Kim zalolatga chorlasa, uning zimmasiga unga ergashganlarning gunohi kabi gunoh boʻladi, bu ularning gunohlaridan hech narsani kamaytirmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳидоятга чорласа, унга эргашганларнинг ажри каби ажр бўлади, бу уларнинг ажрларидан ҳеч нарсани камайтирмайди. Ким залолатга чорласа, унинг зиммасига унга эргашганларнинг гуноҳи каби гуноҳ бўлади, бу уларнинг гуноҳларидан ҳеч нарсани камайтирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَعُمِلَ بِهَا بَعْدَهُ كَانَ لَهُ أَجْرُهَا وَمِثْلُ أُجُورِهِمْ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا وَمَنْ سَنَّ سُنَّةً سَيِّئَةً فَعُمِلَ بِهَا بَعْدَهُ كَانَ عَلَيْهِ وِزْرُهُ وَمِثْلُ أَوْزَارِهِمْ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror yaxshi odat yoʻlga qoʻysa va oʻzidan keyin unga amal qilinsa, unga oʻz ajri hamda ularning ajri kabi ajr boʻladi, ularning ajrlaridan esa hech narsa kamaymaydi. Kim biror yomon odat yoʻlga qoʻysa va oʻzidan keyin unga amal qilinsa, uning zimmasiga oʻz vaboli hamda ularning vaboli kabi vabol boʻladi, ularning vabollaridan esa hech narsa kamaymaydi», dedilar.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор яхши одат йўлга қўйса ва ўзидан кейин унга амал қилинса, унга ўз ажри ҳамда уларнинг ажри каби ажр бўлади, уларнинг ажрларидан эса ҳеч нарса камаймайди. Ким бирор ёмон одат йўлга қўйса ва ўзидан кейин унга амал қилинса, унинг зиммасига ўз ваболи ҳамда уларнинг ваболи каби вабол бўлади, уларнинг ваболларидан эса ҳеч нарса камаймайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْ دَاعٍ يَدْعُو إِلَى شَىْءٍ إِلاَّ وُقِفَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لاَزِمًا لِدَعْوَتِهِ مَا دَعَا إِلَيْهِ وَإِنْ دَعَا رَجُلٌ رَجُلاً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biror narsaga chorlagan har qanday daʼvatchi qiyomat kunida oʻzi chorlagan narsasiga bogʻliq holda toʻxtatiladi, garchi u kishi faqat bir kishinigina chorlagan boʻlsa ham», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирор нарсага чорлаган ҳар қандай даъватчи қиёмат кунида ўзи чорлаган нарсасига боғлиқ ҳолда тўхтатилади, гарчи у киши фақат бир кишинигина чорлаган бўлса ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ أَحْيَا سُنَّةً مِنْ سُنَّتِي فَعَمِلَ بِهَا النَّاسُ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ عَمِلَ بِهَا لاَ يَنْقُصُ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا وَمَنِ ابْتَدَعَ بِدْعَةً فَعُمِلَ بِهَا كَانَ عَلَيْهِ أَوْزَارُ مَنْ عَمِلَ بِهَا لاَ يَنْقُصُ مِنْ أَوْزَارِ مَنْ عَمِلَ بِهَا شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Avf al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim mening sunnatlarimdan birini tiriltirsa va odamlar unga amal qilsa, unga amal qilganlarning ajri kabi ajr boʻladi, ularning ajrlaridan esa hech narsa kamaymaydi. Kim biror bidʼat chiqarsa va unga amal qilinsa, uning zimmasiga unga amal qilganlarning vabollari boʻladi, unga amal qilganlarning vabollaridan esa hech narsa kamaymaydi», dedilar.Амр ибн Авф ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менинг суннатларимдан бирини тирилтирса ва одамлар унга амал қилса, унга амал қилганларнинг ажри каби ажр бўлади, уларнинг ажрларидан эса ҳеч нарса камаймайди. Ким бирор бидъат чиқарса ва унга амал қилинса, унинг зиммасига унга амал қилганларнинг ваболлари бўлади, унга амал қилганларнинг ваболларидан эса ҳеч нарса камаймайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ أَحْيَا سُنَّةً مِنْ سُنَّتِي قَدْ أُمِيتَتْ بَعْدِي فَإِنَّ لَهُ مِنَ الأَجْرِ مِثْلَ أَجْرِ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنَ النَّاسِ لاَ يَنْقُصُ مِنْ أُجُورِ النَّاسِ شَيْئًا وَمَنِ ابْتَدَعَ بِدْعَةً لاَ يَرْضَاهَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ فَإِنَّ عَلَيْهِ مِثْلَ إِثْمِ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنَ النَّاسِ لاَ يَنْقُصُ مِنْ آثَامِ النَّاسِ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Avf al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim mendan keyin oʻlib ketgan sunnatlarimdan birini tiriltirsa, unga amal qilgan odamlarning ajri kabi ajr boʻladi, odamlarning ajrlaridan esa hech narsa kamaymaydi. Kim Alloh va Uning Rasuli rozi boʻlmaydigan biror bidʼat chiqarsa, uning zimmasiga unga amal qilgan odamlarning gunohi kabi gunoh boʻladi, odamlarning gunohlaridan esa hech narsa kamaymaydi», dedilar.Амр ибн Авф ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мендан кейин ўлиб кетган суннатларимдан бирини тирилтирса, унга амал қилган одамларнинг ажри каби ажр бўлади, одамларнинг ажрларидан эса ҳеч нарса камаймайди. Ким Аллоҳ ва Унинг Расули рози бўлмайдиган бирор бидъат чиқарса, унинг зиммасига унга амал қилган одамларнинг гуноҳи каби гуноҳ бўлади, одамларнинг гуноҳларидан эса ҳеч нарса камаймайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَسُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ شُعْبَةُ ‏"‏ خَيْرُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ سُفْيَانُ ‏"‏ أَفْضَلُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning eng afzalingiz Qurʼonni oʻrgangan va uni oʻrgatgan kishidir», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг энг афзалингиз Қуръонни ўрганган ва уни ўргатган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَفْضَلُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning eng afzalingiz Qurʼonni oʻrgangan va uni oʻrgatgan kishidir», dedilar.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг энг афзалингиз Қуръонни ўрганган ва уни ўргатган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا الْحَارِثُ بْنُ نَبْهَانَ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ خِيَارُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَأَخَذَ بِيَدِي فَأَقْعَدَنِي مَقْعَدِي هَذَا أُقْرِئُ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning eng yaxshingiz Qurʼonni oʻrgangan va uni oʻrgatgan kishidir», dedilar. (Musʼab aytdi:) Soʻng u qoʻlimdan ushlab, meni mana shu joyimga oʻtqazdi, men esa Qurʼon oʻrgata boshladim.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг энг яхшингиз Қуръонни ўрганган ва уни ўргатган кишидир», дедилар. (Мусъаб айтди:) Сўнг у қўлимдан ушлаб, мени мана шу жойимга ўтқазди, мен эса Қуръон ўргата бошладим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الأُتْرُجَّةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَرِيحُهَا طَيِّبٌ وَمَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ التَّمْرَةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَلاَ رِيحَ لَهَا وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ طَعْمُهَا مُرٌّ وَلاَ رِيحَ لَهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qurʼon oʻqiydigan moʻminning misoli turunj mevasiga oʻxshaydi: taʼmi ham yoqimli, hidi ham yoqimli. Qurʼon oʻqimaydigan moʻminning misoli xurmoga oʻxshaydi: taʼmi yoqimli, ammo hidi yoʻq. Qurʼon oʻqiydigan munofiqning misoli rayhonga oʻxshaydi: hidi yoqimli, ammo taʼmi achchiq. Qurʼon oʻqimaydigan munofiqning misoli hanzal (achchiq qovun)ga oʻxshaydi: taʼmi achchiq, hidi ham yoʻq», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қуръон ўқийдиган мўминнинг мисоли турунж мевасига ўхшайди: таъми ҳам ёқимли, ҳиди ҳам ёқимли. Қуръон ўқимайдиган мўминнинг мисоли хурмога ўхшайди: таъми ёқимли, аммо ҳиди йўқ. Қуръон ўқийдиган мунофиқнинг мисоли райҳонга ўхшайди: ҳиди ёқимли, аммо таъми аччиқ. Қуръон ўқимайдиган мунофиқнинг мисоли ҳанзал (аччиқ қовун)га ўхшайди: таъми аччиқ, ҳиди ҳам йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ أَبُو بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بُدَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ أَهْلِينَ مِنَ النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هُمْ قَالَ ‏"‏ هُمْ أَهْلُ الْقُرْآنِ أَهْلُ اللَّهِ وَخَاصَّتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Allohning odamlar ichida oʻz ahli bordir», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, ular kimlar?» deb soʻrashdi. U zot: «Ular Qurʼon ahli, Allohning ahli va Uning xoslaridir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳнинг одамлар ичида ўз аҳли бордир», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, улар кимлар?» деб сўрашди. У зот: «Улар Қуръон аҳли, Аллоҳнинг аҳли ва Унинг хосларидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ أَبِي عُمَرَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَاذَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ وَحَفِظَهُ أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ وَشَفَّعَهُ فِي عَشَرَةٍ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ كُلُّهُمْ قَدِ اسْتَوْجَبُوا النَّارَ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Qurʼonni oʻqib, uni yod olsa, Alloh uni jannatga kiritadi va uni oʻz ahli ichidan doʻzaxni loyiq boʻlib qolgan oʻnta kishiga shafoatchi qiladi», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Қуръонни ўқиб, уни ёд олса, Аллоҳ уни жаннатга киритади ва уни ўз аҳли ичидан дўзахни лойиқ бўлиб қолган ўнта кишига шафоатчи қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَوْدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، مَوْلَى أَبِي أَحْمَدَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ وَاقْرَءُوهُ وَارْقُدُوا فَإِنَّ مَثَلَ الْقُرْآنِ وَمَنْ تَعَلَّمَهُ فَقَامَ بِهِ كَمَثَلِ جِرَابٍ مَحْشُوٍّ مِسْكًا يَفُوحُ رِيحُهُ كُلَّ مَكَانٍ وَمَثَلُ مَنْ تَعَلَّمَهُ فَرَقَدَ وَهُوَ فِي جَوْفِهِ كَمَثَلِ جِرَابٍ أُوكِيَ عَلَى مِسْكٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni oʻrganinglar, uni oʻqinglar va uxlanglar. Zero, Qurʼonning va uni oʻrganib, unga amal qilgan kishining misoli misk toʻldirilgan xaltaga oʻxshaydi, uning hidi har tomonga taraladi. Uni oʻrganib, soʻng Qurʼon dilida boʻlgani holda uxlab qolgan kishining misoli esa miskning ustidan bogʻlab qoʻyilgan xaltaga oʻxshaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни ўрганинглар, уни ўқинглар ва ухланглар. Зеро, Қуръоннинг ва уни ўрганиб, унга амал қилган кишининг мисоли миск тўлдирилган халтага ўхшайди, унинг ҳиди ҳар томонга таралади. Уни ўрганиб, сўнг Қуръон дилида бўлгани ҳолда ухлаб қолган кишининг мисоли эса мискнинг устидан боғлаб қўйилган халтага ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ وَاثِلَةَ أَبِي الطُّفَيْلِ، أَنَّ نَافِعَ بْنَ عَبْدِ الْحَارِثِ، لَقِيَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ بِعُسْفَانَ - وَكَانَ عُمَرُ اسْتَعْمَلَهُ عَلَى مَكَّةَ - فَقَالَ عُمَرُ مَنِ اسْتَخْلَفْتَ عَلَى أَهْلِ الْوَادِي قَالَ اسْتَخْلَفْتُ عَلَيْهِمُ ابْنَ أَبْزَى ‏.‏ قَالَ وَمَنِ ابْنُ أَبْزَى قَالَ رَجُلٌ مِنْ مَوَالِينَا ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَاسْتَخْلَفْتَ عَلَيْهِمْ مَوْلًى قَالَ إِنَّهُ قَارِئٌ لِكِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى عَالِمٌ بِالْفَرَائِضِ قَاضٍ ‏.‏ قَالَ عُمَرُ أَمَا إِنَّ نَبِيَّكُمْ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَرْفَعُ بِهَذَا الْكِتَابِ أَقْوَامًا وَيَضَعُ بِهِ آخَرِينَ ‏"‏ ‏.‏

Nofeʼ ibn Abdulhoris Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ni Usfonda uchratgani rivoyat qilinadi. Umar uni Makkaga voliy qilib tayinlagan edi. Umar: «Vodiy ahliga kimni oʻrningga qoldirding?» dedi. U: «Ularga Ibn Abzoni oʻrnimga qoldirdim», dedi. Umar: «Ibn Abzo kim?» dedi. U: «Bizning ozod qilingan qullarimizdan bir kishi», dedi. Umar: «Ularga bir ozod qilingan qulni oʻrningga qoldirdingmi?» dedi. U: «Albatta, u Allohning kitobini oʻqiydi, farzlarni biladi va qozidir», dedi. Umar dedi: «Ogʻoh boʻlingki, Paygʻambaringiz ﷺ: ‹Albatta, Alloh bu kitob sababli baʼzi qavmlarni yuksaltiradi va u bilan boshqalarni pastlatadi›, degan edilar».Нофеъ ибн Абдулҳорис Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)ни Усфонда учратгани ривоят қилинади. Умар уни Маккага волий қилиб тайинлаган эди. Умар: «Водий аҳлига кимни ўрнингга қолдирдинг?» деди. У: «Уларга Ибн Абзони ўрнимга қолдирдим», деди. Умар: «Ибн Абзо ким?» деди. У: «Бизнинг озод қилинган қулларимиздан бир киши», деди. Умар: «Уларга бир озод қилинган қулни ўрнингга қолдирдингми?» деди. У: «Албатта, у Аллоҳнинг китобини ўқийди, фарзларни билади ва қозидир», деди. Умар деди: «Оғоҳ бўлингки, Пайғамбарингиз ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ бу китоб сабабли баъзи қавмларни юксалтиради ва у билан бошқаларни пастлатади›, деган эдилар».

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ غَالِبٍ الْعَبَّادَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زِيَادٍ الْبَحْرَانِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ لأَنْ تَغْدُوَ فَتَعَلَّمَ آيَةً مِنْ كِتَابِ اللَّهِ خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ تُصَلِّيَ مِائَةَ رَكْعَةٍ وَلأَنْ تَغْدُوَ فَتَعَلَّمَ بَابًا مِنَ الْعِلْمِ عُمِلَ بِهِ أَوْ لَمْ يُعْمَلْ خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ تُصَلِّيَ أَلْفَ رَكْعَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Abu Zarr! Ertalab chiqib, Allohning kitobidan bitta oyat oʻrganishing sen uchun yuz rakaat namoz oʻqishingdan yaxshiroqdir. Ertalab chiqib, ilmdan bir bobni — unga amal qilinsa ham, qilinmasa ham — oʻrganishing sen uchun ming rakaat namoz oʻqishingdan yaxshiroqdir», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Абу Зарр! Эрталаб чиқиб, Аллоҳнинг китобидан битта оят ўрганишинг сен учун юз ракаат намоз ўқишингдан яхшироқдир. Эрталаб чиқиб, илмдан бир бобни — унга амал қилинса ҳам, қилинмаса ҳам — ўрганишинг сен учун минг ракаат намоз ўқишингдан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ أَبُو بِشْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ جَنَاحٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ مَيْسَرَةَ بْنِ حَلْبَسٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ، يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ الْخَيْرُ عَادَةٌ وَالشَّرُّ لَجَاجَةٌ وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ ‏"‏ ‏.‏

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaxshilik odatdir, yomonlik esa oʻjarlikdir. Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi», dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яхшилик одатдир, ёмонлик эса ўжарликдир. Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ جَنَاحٍ أَبُو سَعْدٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ فَقِيهٌ وَاحِدٌ أَشَدُّ عَلَى الشَّيْطَانِ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bitta faqih shayton uchun ming obiddan koʻra ogʻirroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Битта фақиҳ шайтон учун минг обиддан кўра оғирроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ جَمِيلٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ أَبِي الدَّرْدَاءِ فِي مَسْجِدِ دِمَشْقَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَبَا الدَّرْدَاءِ أَتَيْتُكَ مِنَ الْمَدِينَةِ مَدِينَةِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لِحَدِيثٍ بَلَغَنِي أَنَّكَ تُحَدِّثُ بِهِ عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالَ فَمَا جَاءَ بِكَ تِجَارَةٌ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ وَلاَ جَاءَ بِكَ غَيْرُهُ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَلْتَمِسُ فِيهِ عِلْمًا سَهَّلَ اللَّهُ لَهُ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ لَتَضَعُ أَجْنِحَتَهَا رِضًا لِطَالِبِ الْعِلْمِ وَإِنَّ طَالِبَ الْعِلْمِ يَسْتَغْفِرُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاءِ وَالأَرْضِ حَتَّى الْحِيتَانِ فِي الْمَاءِ وَإِنَّ فَضْلَ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلَى سَائِرِ الْكَوَاكِبِ إِنَّ الْعُلَمَاءَ هُمْ وَرَثَةُ الأَنْبِيَاءِ إِنَّ الأَنْبِيَاءَ لَمْ يُوَرِّثُوا دِينَارًا وَلاَ دِرْهَمًا إِنَّمَا وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أَخَذَهُ أَخَذَ بِحَظٍّ وَافِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ilm izlab bir yoʻldan yursa, Alloh unga jannat sari boradigan yoʻlni oson qiladi. Albatta, farishtalar ilm talab qiluvchidan rozi boʻlib, unga qanotlarini yozadilar. Ilm talab qiluvchi uchun osmonlardagi va yerdagi barcha narsalar, hatto suvdagi baliqlar ham istigʻfor aytadi. Olimning obidga nisbatan fazli oyning boshqa barcha yulduzlarga nisbatan fazliga oʻxshaydi. Albatta, olimlar paygʻambarlarning vorislaridir. Paygʻambarlar dinor ham, dirham ham meros qoldirmaganlar, faqat ilmni meros qoldirganlar. Kim uni olsa, mukammal bir nasibani olibdi», deganlarini eshitdim.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким илм излаб бир йўлдан юрса, Аллоҳ унга жаннат сари борадиган йўлни осон қилади. Албатта, фаришталар илм талаб қилувчидан рози бўлиб, унга қанотларини ёзадилар. Илм талаб қилувчи учун осмонлардаги ва ердаги барча нарсалар, ҳатто сувдаги балиқлар ҳам истиғфор айтади. Олимнинг обидга нисбатан фазли ойнинг бошқа барча юлдузларга нисбатан фазлига ўхшайди. Албатта, олимлар пайғамбарларнинг ворисларидир. Пайғамбарлар динор ҳам, дирҳам ҳам мерос қолдирмаганлар, фақат илмни мерос қолдирганлар. Ким уни олса, мукаммал бир насибани олибди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ شِنْظِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَوَاضِعُ الْعِلْمِ عِنْدَ غَيْرِ أَهْلِهِ كَمُقَلِّدِ الْخَنَازِيرِ الْجَوْهَرَ وَاللُّؤْلُؤَ وَالذَّهَبَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ilm talab qilish har bir musulmonga farzdir. Ilmni unga loyiq boʻlmagan kishilarga qoʻygan kishi choʻchqalarning boʻyniga javohir, marvarid va oltin osgan kishiga oʻxshaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Илм талаб қилиш ҳар бир мусулмонга фарздир. Илмни унга лойиқ бўлмаган кишиларга қўйган киши чўчқаларнинг бўйнига жавоҳир, марварид ва олтин осган кишига ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ نَفَّسَ عَنْ مُؤْمِنٍ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ الدُّنْيَا نَفَّسَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمَنْ يَسَّرَ عَلَى مُعْسِرٍ يَسَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَاللَّهُ فِي عَوْنِ الْعَبْدِ مَا كَانَ الْعَبْدُ فِي عَوْنِ أَخِيهِ وَمَنْ سَلَكَ طَرِيقًا يَلْتَمِسُ فِيهِ عِلْمًا سَهَّلَ اللَّهُ لَهُ بِهِ طَرِيقًا إِلَى الْجَنَّةِ وَمَا اجْتَمَعَ قَوْمٌ فِي بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِ اللَّهِ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَيَتَدَارَسُونَهُ بَيْنَهُمْ إِلاَّ حَفَّتْهُمُ الْمَلاَئِكَةُ وَنَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ وَذَكَرَهُمُ اللَّهُ فِيمَنْ عِنْدَهُ وَمَنْ أَبْطَأَ بِهِ عَمَلُهُ لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نَسَبُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir moʻminning dunyo tashvishlaridan bir tashvishini yengil qilsa, Alloh undan qiyomat kunining tashvishlaridan bir tashvishini yengil qiladi. Kim bir musulmonning aybini yashirsa, Alloh uning aybini dunyoda ham, oxiratda ham yashiradi. Kim qiynalgan kishiga yengillik bersa, Alloh unga dunyoda ham, oxiratda ham yengillik beradi. Banda oʻz birodariga yordam berib turar ekan, Alloh bandaga yordam berib turadi. Kim ilm izlab bir yoʻlga kirsa, Alloh unga shu bilan jannatga eltuvchi yoʻlni oson qiladi. Qaysi bir qavm Allohning uylaridan bir uyda yigʻilib, Allohning Kitobini tilovat qilib, uni oʻzaro oʻrganishar ekan, ularni albatta farishtalar oʻrab oladi, ularga sakina (osoyishtalik) nozil boʻladi, ularni rahmat qoplab oladi va Alloh ularni oʻz huzuridagilar orasida zikr qiladi. Kimni amali orqada qoldirsa, nasabi uni oldinga oʻtkaza olmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мўминнинг дунё ташвишларидан бир ташвишини енгил қилса, Аллоҳ ундан қиёмат кунининг ташвишларидан бир ташвишини енгил қилади. Ким бир мусулмоннинг айбини яширса, Аллоҳ унинг айбини дунёда ҳам, охиратда ҳам яширади. Ким қийналган кишига енгиллик берса, Аллоҳ унга дунёда ҳам, охиратда ҳам енгиллик беради. Банда ўз биродарига ёрдам бериб турар экан, Аллоҳ бандага ёрдам бериб туради. Ким илм излаб бир йўлга кирса, Аллоҳ унга шу билан жаннатга элтувчи йўлни осон қилади. Қайси бир қавм Аллоҳнинг уйларидан бир уйда йиғилиб, Аллоҳнинг Китобини тиловат қилиб, уни ўзаро ўрганишар экан, уларни албатта фаришталар ўраб олади, уларга сакина (осойишталик) нозил бўлади, уларни раҳмат қоплаб олади ва Аллоҳ уларни ўз ҳузуридагилар орасида зикр қилади. Кимни амали орқада қолдирса, насаби уни олдинга ўтказа олмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، قَالَ أَتَيْتُ صَفْوَانَ بْنَ عَسَّالٍ الْمُرَادِيَّ فَقَالَ مَا جَاءَ بِكَ قُلْتُ أُنْبِطُ الْعِلْمَ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ خَارِجٍ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ فِي طَلَبِ الْعِلْمِ إِلاَّ وَضَعَتْ لَهُ الْمَلاَئِكَةُ أَجْنِحَتَهَا رِضًا بِمَا يَصْنَعُ ‏"‏ ‏.‏

Safvon ibn Assol al-Murodiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Ilm talab qilib uyidan chiqqan har bir kishiga farishtalar uning qilayotgan ishidan rozi boʻlib, oʻz qanotlarini pastga yozadilar», deyayotganlarini eshitdim.Сафвон ибн Ассол ал-Муродий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Илм талаб қилиб уйидан чиққан ҳар бир кишига фаришталар унинг қилаётган ишидан рози бўлиб, ўз қанотларини пастга ёзадилар», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ صَخْرٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ جَاءَ مَسْجِدِي هَذَا لَمْ يَأْتِهِ إِلاَّ لِخَيْرٍ يَتَعَلَّمُهُ أَوْ يُعَلِّمُهُ فَهُوَ بِمَنْزِلَةِ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَنْ جَاءَ لِغَيْرِ ذَلِكَ فَهُوَ بِمَنْزِلَةِ الرَّجُلِ يَنْظُرُ إِلَى مَتَاعِ غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim mana shu masjidimga faqat yaxshilik uchun, ilm oʻrganish yoki oʻrgatish uchun kelsa, u Alloh yoʻlida jihod qilayotgan mujohid maqomidadir. Kim undan boshqa maqsadda kelsa, u boshqaning moliga qarab turgan kishi maqomidadir», deyayotganlarini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким мана шу масжидимга фақат яхшилик учун, илм ўрганиш ёки ўргатиш учун келса, у Аллоҳ йўлида жиҳод қилаётган мужоҳид мақомидадир. Ким ундан бошқа мақсадда келса, у бошқанинг молига қараб турган киши мақомидадир», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي عَاتِكَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ عَلَيْكُمْ بِهَذَا الْعِلْمِ قَبْلَ أَنْ يُقْبَضَ وَقَبْضُهُ أَنْ يُرْفَعَ ‏"‏ ‏.‏ وَجَمَعَ بَيْنَ إِصْبَعَيْهِ الْوُسْطَى وَالَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ هَكَذَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ الْعَالِمُ وَالْمُتَعَلِّمُ شَرِيكَانِ فِي الأَجْرِ وَلاَ خَيْرَ فِي سَائِرِ النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ilm koʻtarib olinmasdan oldin uni oling. Uning koʻtarilishi — olib qoʻyilishidir», dedilar va oʻrta barmoqlari bilan bosh barmoqqa yaqin barmoqlarini mana shunday qoʻshdilar. Soʻng: «Olim ham, ilm oʻrganuvchi ham savobda sherikdirlar, qolgan odamlarda esa yaxshilik yoʻq», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу илм кўтариб олинмасдан олдин уни олинг. Унинг кўтарилиши — олиб қўйилишидир», дедилар ва ўрта бармоқлари билан бош бармоққа яқин бармоқларини мана шундай қўшдилар. Сўнг: «Олим ҳам, илм ўрганувчи ҳам савобда шерикдирлар, қолган одамларда эса яхшилик йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ، عَنْ بَكْرِ بْنِ خُنَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ذَاتَ يَوْمٍ مِنْ بَعْضِ حُجَرِهِ فَدَخَلَ الْمَسْجِدَ فَإِذَا هُوَ بِحَلْقَتَيْنِ إِحْدَاهُمَا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَيَدْعُونَ اللَّهَ وَالأُخْرَى يَتَعَلَّمُونَ وَيُعَلِّمُونَ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ كُلٌّ عَلَى خَيْرٍ هَؤُلاَءِ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَيَدْعُونَ اللَّهَ فَإِنْ شَاءَ أَعْطَاهُمْ وَإِنْ شَاءَ مَنَعَهُمْ وَهَؤُلاَءِ يَتَعَلَّمُونَ وَيُعَلِّمُونَ وَإِنَّمَا بُعِثْتُ مُعَلِّمًا ‏"‏ ‏.‏ فَجَلَسَ مَعَهُمْ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni hujralaridan birdan chiqib, masjidga kirdilar. Shunda ikkita halqaga koʻzlari tushdi: ularning biri Qurʼon oʻqib, Allohga duo qilardi, ikkinchisi esa ilm oʻrganib va oʻrgatardi. Shunda Nabiy ﷺ: «Bularning barchasi yaxshilik ustidadir. Manavilar Qurʼon oʻqib, Allohga duo qilmoqdalar; Alloh xohlasa ularga beradi, xohlasa bermaydi. Manavilar esa ilm oʻrganib va oʻrgatmoqdalar. Men esa faqat muallim qilib yuborilganman», dedilar. Soʻng ular bilan birga oʻtirdilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни ҳужраларидан бирдан чиқиб, масжидга кирдилар. Шунда иккита ҳалқага кўзлари тушди: уларнинг бири Қуръон ўқиб, Аллоҳга дуо қиларди, иккинчиси эса илм ўрганиб ва ўргатарди. Шунда Набий ﷺ: «Буларнинг барчаси яхшилик устидадир. Манавилар Қуръон ўқиб, Аллоҳга дуо қилмоқдалар; Аллоҳ хоҳласа уларга беради, хоҳласа бермайди. Манавилар эса илм ўрганиб ва ўргатмоқдалар. Мен эса фақат муаллим қилиб юборилганман», дедилар. Сўнг улар билан бирга ўтирдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبَّادٍ أَبِي هُبَيْرَةَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مَقَالَتِي فَبَلَّغَهَا فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ غَيْرِ فَقِيهٍ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ فِيهِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ ‏"‏ ثَلاَثٌ لاَ يُغِلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِخْلاَصُ الْعَمَلِ لِلَّهِ وَالنُّصْحُ لأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَلُزُومُ جَمَاعَتِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening soʻzimni eshitib, uni yetkazgan kishining yuzini Alloh yorugʻ qilsin! Fiqhni koʻtaruvchi baʼzan oʻzi faqih boʻlmasligi, fiqhni oʻzidan koʻra faqihroq kishiga yetkazuvchi ham boʻlishi mumkin», dedilar. Unga Ali ibn Muhammad shu ziyodani qoʻshdi: «Uchta narsa borki, ular sabab musulmon kishining qalbiga xiyonat kirmaydi: amalni Alloh uchun ixlos bilan qilish, musulmonlar imomlariga xolis nasihat qilish va ularning jamoatidan ajralmaslik».Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг сўзимни эшитиб, уни етказган кишининг юзини Аллоҳ ёруғ қилсин! Фиқҳни кўтарувчи баъзан ўзи фақиҳ бўлмаслиги, фиқҳни ўзидан кўра фақиҳроқ кишига етказувчи ҳам бўлиши мумкин», дедилар. Унга Али ибн Муҳаммад шу зиёдани қўшди: «Учта нарса борки, улар сабаб мусулмон кишининг қалбига хиёнат кирмайди: амални Аллоҳ учун ихлос билан қилиш, мусулмонлар имомларига холис насиҳат қилиш ва уларнинг жамоатидан ажралмаслик».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ السَّلاَمِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِالْخَيْفِ مِنْ مِنًى فَقَالَ ‏"‏ نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مَقَالَتِي فَبَلَّغَهَا فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ غَيْرِ فَقِيهٍ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا خَالِي، يَعْلَى ح وَحَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِنَحْوِهِ ‏.‏

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Minodagi Xayfda turib: «Mening soʻzimni eshitib, uni yetkazgan kishining yuzini Alloh yorugʻ qilsin! Fiqhni koʻtaruvchi baʼzan oʻzi faqih boʻlmasligi, fiqhni oʻzidan koʻra faqihroq kishiga yetkazuvchi ham boʻlishi mumkin», dedilar.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Минодаги Хайфда туриб: «Менинг сўзимни эшитиб, уни етказган кишининг юзини Аллоҳ ёруғ қилсин! Фиқҳни кўтарувчи баъзан ўзи фақиҳ бўлмаслиги, фиқҳни ўзидан кўра фақиҳроқ кишига етказувчи ҳам бўлиши мумкин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ نَضَّرَ اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مِنَّا حَدِيثًا فَبَلَّغَهُ فَرُبَّ مُبَلَّغٍ أَحْفَظُ مِنْ سَامِعٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bizdan bir hadis eshitib, uni yetkazgan kishining yuzini Alloh yorugʻ qilsin! Baʼzan hadis yetkazilgan kishi eshitgan kishidan koʻra uni yaxshiroq yodda saqlaydi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Биздан бир ҳадис эшитиб, уни етказган кишининг юзини Аллоҳ ёруғ қилсин! Баъзан ҳадис етказилган киши эшитган кишидан кўра уни яхшироқ ёдда сақлайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، - أَمْلاَهُ عَلَيْنَا - حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، وَعَنْ رَجُلٍ، آخَرَ هُوَ أَفْضَلُ فِي نَفْسِي مِنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي بَكْرَةَ قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمَ النَّحْرِ فَقَالَ ‏"‏ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ فَإِنَّهُ رُبَّ مُبَلَّغٍ يُبَلَّغُهُ أَوْعَى لَهُ مِنْ سَامِعٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Nahr (qurbonlik) kuni xutba qilib: «Hozir boʻlganingiz hozir boʻlmaganga yetkazsin! Baʼzan yetkazilgan kishi uni eshitgan kishidan koʻra yaxshiroq anglaydi», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Наҳр (қурбонлик) куни хутба қилиб: «Ҳозир бўлганингиз ҳозир бўлмаганга етказсин! Баъзан етказилган киши уни эшитган кишидан кўра яхшироқ англайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَنْبَأَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، مُعَاوِيَةَ الْقُشَيْرِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَلاَ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ ‏"‏ ‏.‏

Muoviya al-Qushayriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻlinglar! Hozir boʻlganingiz hozir boʻlmaganga yetkazsin!», dedilar.Муовия ал-Қушайрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўлинглар! Ҳозир бўлганингиз ҳозир бўлмаганга етказсин!», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ، حَدَّثَنِي قُدَامَةُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُصَيْنِ التَّمِيمِيِّ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ يَسَارٍ، مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لِيُبَلِّغْ شَاهِدُكُمْ غَائِبَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan hozir boʻlganingiz hozir boʻlmaganingizga yetkazsin!», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳозир бўлганингиз ҳозир бўлмаганингизга етказсин!», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا مُبَشِّرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَلَبِيُّ، عَنْ مُعَانِ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ بُخْتٍ الْمَكِّيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ نَضَّرَ اللَّهُ عَبْدًا سَمِعَ مَقَالَتِي فَوَعَاهَا ثُمَّ بَلَّغَهَا عَنِّي فَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ غَيْرِ فَقِيهٍ وَرُبَّ حَامِلِ فِقْهٍ إِلَى مَنْ هُوَ أَفْقَهُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening soʻzimni eshitib, uni yodda saqlagan, soʻng mendan yetkazgan bandaning yuzini Alloh yorugʻ qilsin! Fiqhni koʻtaruvchi baʼzan oʻzi faqih boʻlmasligi, fiqhni oʻzidan koʻra faqihroq kishiga yetkazuvchi ham boʻlishi mumkin», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг сўзимни эшитиб, уни ёдда сақлаган, сўнг мендан етказган банданинг юзини Аллоҳ ёруғ қилсин! Фиқҳни кўтарувчи баъзан ўзи фақиҳ бўлмаслиги, фиқҳни ўзидан кўра фақиҳроқ кишига етказувчи ҳам бўлиши мумкин», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ الْمَرْوَزِيُّ، أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ مِنَ النَّاسِ مَفَاتِيحَ لِلْخَيْرِ مَغَالِيقَ لِلشَّرِّ وَإِنَّ مِنَ النَّاسِ مَفَاتِيحَ لِلشَّرِّ مَغَالِيقَ لِلْخَيْرِ فَطُوبَى لِمَنْ جَعَلَ اللَّهُ مَفَاتِيحَ الْخَيْرِ عَلَى يَدَيْهِ وَوَيْلٌ لِمَنْ جَعَلَ اللَّهُ مَفَاتِيحَ الشَّرِّ عَلَى يَدَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar orasida yaxshilikning kalitlari, yomonlikning qulflari boʻlganlar bor. Yana odamlar orasida yomonlikning kalitlari, yaxshilikning qulflari boʻlganlar ham bor. Alloh yaxshilik kalitlarini qoʻliga bergan kishiga xushxabar boʻlsin! Alloh yomonlik kalitlarini qoʻliga bergan kishiga esa halokat boʻlsin!», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар орасида яхшиликнинг калитлари, ёмонликнинг қулфлари бўлганлар бор. Яна одамлар орасида ёмонликнинг калитлари, яхшиликнинг қулфлари бўлганлар ҳам бор. Аллоҳ яхшилик калитларини қўлига берган кишига хушхабар бўлсин! Аллоҳ ёмонлик калитларини қўлига берган кишига эса ҳалокат бўлсин!», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ أَبُو جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذَا الْخَيْرَ خَزَائِنُ وَلِتِلْكَ الْخَزَائِنِ مَفَاتِيحُ فَطُوبَى لِعَبْدٍ جَعَلَهُ اللَّهُ مِفْتَاحًا لِلْخَيْرِ مِغْلاَقًا لِلشَّرِّ وَوَيْلٌ لِعَبْدٍ جَعَلَهُ اللَّهُ مِفْتَاحًا لِلشَّرِّ مِغْلاَقًا لِلْخَيْرِ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu yaxshilik xazinalardir va u xazinalarning kalitlari bor. Alloh oʻzini yaxshilikka kalit, yomonlikka qulf qilgan bandaga xushxabar boʻlsin! Alloh oʻzini yomonlikka kalit, yaxshilikka qulf qilgan bandaga esa halokat boʻlsin!», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу яхшилик хазиналардир ва у хазиналарнинг калитлари бор. Аллоҳ ўзини яхшиликка калит, ёмонликка қулф қилган бандага хушхабар бўлсин! Аллоҳ ўзини ёмонликка калит, яхшиликка қулф қилган бандага эса ҳалокат бўлсин!», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّهُ لَيَسْتَغْفِرُ لِلْعَالِمِ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ حَتَّى الْحِيتَانِ فِي الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Darda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Osmonlardagi va yerdagi kimsalar, hatto dengizdagi baliqlar ham olim uchun magʻfirat soʻrab duo qiladilar», deyayotganlarini eshitdim.Абу Дарда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Осмонлардаги ва ердаги кимсалар, ҳатто денгиздаги балиқлар ҳам олим учун мағфират сўраб дуо қиладилар», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ عَلَّمَ عِلْمًا فَلَهُ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهِ لاَ يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِ الْعَامِلِ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim biror ilmni oʻrgatsa, unga u ilm bilan amal qilgan kishining savobi beriladi va bu amal qiluvchining savobidan hech narsa kamaymaydi», dedilar.Муоз ибн Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким бирор илмни ўргатса, унга у илм билан амал қилган кишининг савоби берилади ва бу амал қилувчининг савобидан ҳеч нарса камаймайди», дедилар.