حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَحَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوهَا عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga odamlar ‹Lo ilaha illalloh› deguncha ular bilan jang qilishim buyurildi. Agar ular buni aytsalar, haqi bilan boʻlgani bundan mustasno, qonlari va mollarini mendan saqlab qolibdilar. Ularning hisob-kitobi esa Alloh azza va jallaning zimmasidadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга одамлар ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› дегунча улар билан жанг қилишим буюрилди. Агар улар буни айтсалар, ҳақи билан бўлгани бундан мустасно, қонлари ва молларини мендан сақлаб қолибдилар. Уларнинг ҳисоб-китоби эса Аллоҳ азза ва жалланинг зиммасидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا قَالُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga odamlar ‹Lo ilaha illalloh› deguncha ular bilan jang qilishim buyurildi. Agar ular ‹Lo ilaha illalloh› desalar, haqi bilan boʻlgani bundan mustasno, qonlari va mollarini mendan saqlab qolibdilar. Ularning hisob-kitobi esa Allohning zimmasidadir», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга одамлар ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› дегунча улар билан жанг қилишим буюрилди. Агар улар ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› десалар, ҳақи билан бўлгани бундан мустасно, қонлари ва молларини мендан сақлаб қолибдилар. Уларнинг ҳисоб-китоби эса Аллоҳнинг зиммасидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَالِمٍ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ أَوْسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَاهُ أَوْسًا أَخْبَرَهُ قَالَ إِنَّا لَقُعُودٌ عِنْدَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ يَقُصُّ عَلَيْنَا وَيُذَكِّرُنَا إِذْ أَتَاهُ رَجُلٌ فَسَارَّهُ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اذْهَبُوا بِهِ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا وَلَّى الرَّجُلُ دَعَاهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ تَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ قَالَ ‏"‏ اذْهَبُوا فَخَلُّوا سَبِيلَهُ فَإِنَّمَا أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ حَرُمَ عَلَىَّ دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirgan edik, u zot bizga hikoya soʻzlab, pand-nasihat qilardilar. Shu payt bir kishi kelib, u zotga sirlashib nimadir dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Uni olib borib oʻldiringlar», dedilar. Haligi kishi ortiga oʻgirilganida, Rasululloh ﷺ uni qaytarib chaqirdilar va: «‹Lo ilaha illalloh› deb guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Boringlar, uni qoʻyib yuboringlar. Menga odamlar ‹Lo ilaha illalloh› deguncha ular bilan jang qilishim buyurilgan, xolos. Agar ular buni qilsalar, qonlari va mollari menga harom boʻladi», dedilar.Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ ҳузурларида ўтирган эдик, у зот бизга ҳикоя сўзлаб, панд-насиҳат қилардилар. Шу пайт бир киши келиб, у зотга сирлашиб нимадир деди. Шунда Набий ﷺ: «Уни олиб бориб ўлдиринглар», дедилар. Ҳалиги киши ортига ўгирилганида, Расулуллоҳ ﷺ уни қайтариб чақирдилар ва: «‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деб гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Боринглар, уни қўйиб юборинглар. Менга одамлар ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› дегунча улар билан жанг қилишим буюрилган, холос. Агар улар буни қилсалар, қонлари ва моллари менга ҳаром бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ السُّمَيْطِ بْنِ السُّمَيْرِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ، قَالَ أَتَى نَافِعُ بْنُ الأَزْرَقِ وَأَصْحَابُهُ فَقَالُوا هَلَكْتَ يَا عِمْرَانُ ‏.‏ قَالَ مَا هَلَكْتُ ‏.‏ قَالُوا بَلَى ‏.‏ قَالَ مَا الَّذِي أَهْلَكَنِي قَالُوا قَالَ اللَّهُ ‏{وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ}‏ ‏.‏ قَالَ قَدْ قَاتَلْنَاهُمْ حَتَّى نَفَيْنَاهُمْ فَكَانَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ إِنْ شِئْتُمْ حَدَّثْتُكُمْ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالُوا وَأَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ شَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَقَدْ بَعَثَ جَيْشًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلَى الْمُشْرِكِينَ فَلَمَّا لَقُوهُمْ قَاتَلُوهُمْ قِتَالاً شَدِيدًا فَمَنَحُوهُمْ أَكْتَافَهُمْ فَحَمَلَ رَجُلٌ مِنْ لُحْمَتِي عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ بِالرُّمْحِ فَلَمَّا غَشِيَهُ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ إِنِّي مُسْلِمٌ فَطَعَنَهُ فَقَتَلَهُ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْتُ قَالَ ‏"‏ وَمَا الَّذِي صَنَعْتَ ‏"‏ ‏.‏ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ فَأَخْبَرَهُ بِالَّذِي صَنَعَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ فَهَلاَّ شَقَقْتَ عَنْ بَطْنِهِ فَعَلِمْتَ مَا فِي قَلْبِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ شَقَقْتُ بَطْنَهُ أَكُنْتُ أَعْلَمُ مَا فِي قَلْبِهِ قَالَ ‏"‏ فَلاَ أَنْتَ قَبِلْتَ مَا تَكَلَّمَ بِهِ وَلاَ أَنْتَ تَعْلَمُ مَا فِي قَلْبِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَسَكَتَ عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَلَمْ يَلْبَثْ إِلاَّ يَسِيرًا حَتَّى مَاتَ فَدَفَنَّاهُ فَأَصْبَحَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ فَقَالُوا لَعَلَّ عَدُوًّا نَبَشَهُ فَدَفَنَّاهُ ثُمَّ أَمَرْنَا غِلْمَانَنَا يَحْرُسُونَهُ فَأَصْبَحَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ فَقُلْنَا لَعَلَّ الْغِلْمَانَ نَعَسُوا فَدَفَنَّاهُ ثُمَّ حَرَسْنَاهُ بِأَنْفُسِنَا فَأَصْبَحَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ فَأَلْقَيْنَاهُ فِي بَعْضِ تِلْكَ الشِّعَابِ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nofiʼ ibn Azroq oʻz sheriklari bilan kelib: «Ey Imron, halok boʻlibsan!» deyishdi. U: «Halok boʻlganim yoʻq», dedi. Ular: «Yoʻq, halok boʻlgansan», deyishdi. U: «Meni nima halok qildi?» dedi. Ular: «Alloh: {Fitna qolmay, din butunlay Allohniki boʻlguncha ular bilan jang qilinglar}, degan», deyishdi. U: «Biz ular bilan quvib chiqarguncha jang qildik, shunday qilib din butunlay Allohniki boʻldi. Xohlasangiz, sizlarga Rasululloh ﷺdan eshitgan bir hadisni aytib beray», dedi. Ular: «Sen buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisan?» deyishdi. U: «Ha», dedi va soʻzladi: Men Rasululloh ﷺning huzurlarida hozir edim. U zot musulmonlardan bir qoʻshinni mushriklarga qarshi joʻnatgandilar. Ular dushmanni uchratganlarida qattiq jang qildilar, dushman ularga orqasini oʻgirib qochdi. Shunda mening qavmimdan bir kishi mushriklardan biriga nayza bilan hujum qildi. Uni yetib olganida, haligi mushrik: «Ashhadu allo ilaha illalloh, men musulmonman», dedi. Lekin u kishi uni nayza bilan sanchib oʻldirdi. Soʻng Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, halok boʻldim!» dedi. U zot: «Nima qilding?» dedilar — bir yoki ikki marta. U qilgan ishini aytib berdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Uning qornini yorib, qalbida nima borligini bilib olsang boʻlmasmidi?!» dedilar. U: «Yo Rasululloh, qornini yorganimda ham qalbida nima borligini bilarmidim?» dedi. U zot: «Sen na uning aytgan soʻzini qabul qilding, na qalbidagini bilasan», dedilar. Rasululloh ﷺ unga hech narsa demay jim boʻldilar. Koʻp oʻtmay haligi kishi vafot etdi, biz uni dafn qildik. Ammo u yer yuzida qolib, tashqarida turardi. Biz: «Balki dushman uni qazib chiqargandir», dedik va yana dafn qildik. Soʻng xizmatkorlarimizga uni qoʻriqlashni buyurdik. Ammo u yana yer yuzida qolib turardi. Biz: «Balki xizmatkorlar mizgʻib qolgandir», dedik va yana dafn qildik. Endi uni oʻzimiz qoʻriqladik, ammo u yana yer yuzida qolib turardi. Shunda biz uni oʻsha jarliklardan biriga tashladik.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Нофиъ ибн Азроқ ўз шериклари билан келиб: «Эй Имрон, ҳалок бўлибсан!» дейишди. У: «Ҳалок бўлганим йўқ», деди. Улар: «Йўқ, ҳалок бўлгансан», дейишди. У: «Мени нима ҳалок қилди?» деди. Улар: «Аллоҳ: {Фитна қолмай, дин бутунлай Аллоҳники бўлгунча улар билан жанг қилинглар}, деган», дейишди. У: «Биз улар билан қувиб чиқаргунча жанг қилдик, шундай қилиб дин бутунлай Аллоҳники бўлди. Хоҳласангиз, сизларга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир ҳадисни айтиб берай», деди. Улар: «Сен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан?» дейишди. У: «Ҳа», деди ва сўзлади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ҳозир эдим. У зот мусулмонлардан бир қўшинни мушрикларга қарши жўнатгандилар. Улар душманни учратганларида қаттиқ жанг қилдилар, душман уларга орқасини ўгириб қочди. Шунда менинг қавмимдан бир киши мушриклардан бирига найза билан ҳужум қилди. Уни етиб олганида, ҳалиги мушрик: «Ашҳаду алло илаҳа иллаллоҳ, мен мусулмонман», деди. Лекин у киши уни найза билан санчиб ўлдирди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, ҳалок бўлдим!» деди. У зот: «Нима қилдинг?» дедилар — бир ёки икки марта. У қилган ишини айтиб берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Унинг қорнини ёриб, қалбида нима борлигини билиб олсанг бўлмасмиди?!» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, қорнини ёрганимда ҳам қалбида нима борлигини билармидим?» деди. У зот: «Сен на унинг айтган сўзини қабул қилдинг, на қалбидагини биласан», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ унга ҳеч нарса демай жим бўлдилар. Кўп ўтмай ҳалиги киши вафот этди, биз уни дафн қилдик. Аммо у ер юзида қолиб, ташқарида турарди. Биз: «Балки душман уни қазиб чиқаргандир», дедик ва яна дафн қилдик. Сўнг хизматкорларимизга уни қўриқлашни буюрдик. Аммо у яна ер юзида қолиб турарди. Биз: «Балки хизматкорлар мизғиб қолгандир», дедик ва яна дафн қилдик. Энди уни ўзимиз қўриқладик, аммо у яна ер юзида қолиб турарди. Шунда биз уни ўша жарликлардан бирига ташладик.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ حَفْصٍ الأُبُلِّيُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ السُّمَيْطِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي سَرِيَّةٍ فَحَمَلَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَزَادَ فِيهِ فَنَبَذَتْهُ الأَرْضُ فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الأَرْضَ لَتَقْبَلُ مَنْ هُوَ أَشَرُّ مِنْهُ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَحَبَّ أَنْ يُرِيَكُمْ تَعْظِيمَ حُرْمَةِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni bir sariyyada joʻnatdilar. Musulmonlardan bir kishi mushriklardan biriga hujum qildi (soʻng u hadisni soʻzladi va unga shuni qoʻshdi): Yer uni tashqariga otib chiqarardi. Buni Nabiy ﷺga xabar qilishdi. Shunda u zot: «Yer, albatta, undan ham yomonroq kishilarni qabul qiladi. Lekin Alloh sizlarga ‹Lo ilaha illalloh› kalimasi hurmatining naqadar ulugʻligini koʻrsatishni istadi», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир сарийяда жўнатдилар. Мусулмонлардан бир киши мушриклардан бирига ҳужум қилди (сўнг у ҳадисни сўзлади ва унга шуни қўшди): Ер уни ташқарига отиб чиқарарди. Буни Набий ﷺга хабар қилишди. Шунда у зот: «Ер, албатта, ундан ҳам ёмонроқ кишиларни қабул қилади. Лекин Аллоҳ сизларга ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› калимаси ҳурматининг нақадар улуғлигини кўрсатишни истади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي حِجَّةِ الْوَدَاعِ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ أَحْرَمَ الأَيَّامِ يَوْمُكُمْ هَذَا أَلاَ وَإِنَّ أَحْرَمَ الشُّهُورِ شَهْرُكُمْ هَذَا أَلاَ وَإِنَّ أَحْرَمَ الْبَلَدِ بَلَدُكُمْ هَذَا أَلاَ وَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Vidoʻ hajjida: «Ogoh boʻlinglar! Kunlarning eng hurmatlisi mana shu kuningizdir. Ogoh boʻlinglar! Oylarning eng hurmatlisi mana shu oyingizdir. Ogoh boʻlinglar! Shaharlarning eng hurmatlisi mana shu shahringizdir. Ogoh boʻlinglar! Sizlarning qonlaringiz va mollaringiz mana shu shahringizdagi, mana shu oyingizdagi, mana shu kuningiz hurmati kabi bir-biringizga haromdir. Ogoh boʻlinglar! Yetkazdimmi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. U zot: «Allohim, guvoh boʻl!» dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Видў ҳажжида: «Огоҳ бўлинглар! Кунларнинг энг ҳурматлиси мана шу кунингиздир. Огоҳ бўлинглар! Ойларнинг энг ҳурматлиси мана шу ойингиздир. Огоҳ бўлинглар! Шаҳарларнинг энг ҳурматлиси мана шу шаҳрингиздир. Огоҳ бўлинглар! Сизларнинг қонларингиз ва молларингиз мана шу шаҳрингиздаги, мана шу ойингиздаги, мана шу кунингиз ҳурмати каби бир-бирингизга ҳаромдир. Огоҳ бўлинглар! Етказдимми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. У зот: «Аллоҳим, гувоҳ бўл!» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ أَبِي ضَمْرَةَ، نَصْرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ الْحِمْصِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي قَيْسٍ النَّصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ وَيَقُولُ ‏"‏ مَا أَطْيَبَكِ وَأَطْيَبَ رِيحَكِ مَا أَعْظَمَكِ وَأَعْظَمَ حُرْمَتَكِ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَحُرْمَةُ الْمُؤْمِنِ أَعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ حُرْمَةً مِنْكِ مَالِهِ وَدَمِهِ وَأَنْ نَظُنَّ بِهِ إِلاَّ خَيْرًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni Kaʼbani tavof qilib, shunday deb turganlarini koʻrdim: «Sen naqadar pokiza, isying naqadar xush! Sen naqadar ulugʻ, hurmating naqadar buyuk! Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, moʻminning hurmati — moli, qoni va unga faqat yaxshi gumon qilish — Alloh nazdida sening hurmatingdan koʻra buyukroqdir!»Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни Каъбани тавоф қилиб, шундай деб турганларини кўрдим: «Сен нақадар покиза, исйинг нақадар хуш! Сен нақадар улуғ, ҳурматинг нақадар буюк! Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, мўминнинг ҳурмати — моли, қони ва унга фақат яхши гумон қилиш — Аллоҳ наздида сенинг ҳурматингдан кўра буюкроқдир!»

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ، وَيُونُسُ بْنُ يَحْيَى، جَمِيعًا عَنْ دَاوُدَ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ كُرَيْزٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ دَمُهُ وَمَالُهُ وَعِرْضُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmonga hamma narsasi — qoni, moli va nomusi haromdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмонга ҳамма нарсаси — қони, моли ва номуси ҳаромдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي هَانِئٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَالِكٍ الْجَنْبِيِّ، أَنَّ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ مَنْ أَمِنَهُ النَّاسُ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ الْخَطَايَا وَالذُّنُوبَ ‏"‏ ‏.‏

Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Moʻmin — odamlar oʻz mollari va jonlari borasida undan xotirjam boʻlgan kishidir. Muhojir esa — xato va gunohlarni tark etgan kishidir», dedilar.Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мўмин — одамлар ўз моллари ва жонлари борасида ундан хотиржам бўлган кишидир. Муҳожир эса — хато ва гуноҳларни тарк этган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنِ انْتَهَبَ نُهْبَةً مَشْهُورَةً فَلَيْسَ مِنَّا ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oshkora talonchilik qilsa, u bizdan emas», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ошкора талончилик қилса, у биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ يَزْنِي الزَّانِي حِينَ يَزْنِي وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلاَ يَشْرَبُ الْخَمْرَ حِينَ يَشْرَبُهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلاَ يَسْرِقُ السَّارِقُ حِينَ يَسْرِقُ وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلاَ يَنْتَهِبُ نُهْبَةً يَرْفَعُ النَّاسُ إِلَيْهِ أَبْصَارَهُمْ حِينَ يَنْتَهِبُهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zinokor zino qilayotgan paytida moʻmin holida boʻlmaydi, ichkilikboz ichkilik ichayotgan paytida moʻmin holida boʻlmaydi, oʻgʻri oʻgʻirlik qilayotgan paytida moʻmin holida boʻlmaydi va odamlar koʻz oʻngida talayotgan talonchi tolon-toroj qilayotgan paytida moʻmin holida boʻlmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зинокор зино қилаётган пайтида мўмин ҳолида бўлмайди, ичкиликбоз ичкилик ичаётган пайтида мўмин ҳолида бўлмайди, ўғри ўғирлик қилаётган пайтида мўмин ҳолида бўлмайди ва одамлар кўз ўнгида талаётган талончи толон-торож қилаётган пайтида мўмин ҳолида бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنِ انْتَهَبَ نُهْبَةً فَلَيْسَ مِنَّا ‏"‏ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim talonchilik qilsa, u bizdan emas», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким талончилик қилса, у биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ أَصَبْنَا غَنَمًا لِلْعَدُوِّ فَانْتَهَبْنَاهَا فَنَصَبْنَا قُدُورَنَا فَمَرَّ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِالْقُدُورِ فَأَمَرَ بِهَا فَأُكْفِئَتْ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ النُّهْبَةَ لاَ تَحِلُّ ‏"‏ ‏.‏

Saʼlaba ibn al-Hakam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz dushmanning bir necha qoʻyini qoʻlga kiritib, ularni talon-toroj qildik va qozonlarimizni oʻtga qoʻydik. Nabiy ﷺ qozonlar yonidan oʻtib qolib, ularni agʻdarib tashlashga buyurdilar. Soʻng: «Albatta, talon-toroj mol halol boʻlmaydi», dedilar.Саълаба ибн ал-Ҳакам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз душманнинг бир неча қўйини қўлга киритиб, уларни талон-торож қилдик ва қозонларимизни ўтга қўйдик. Набий ﷺ қозонлар ёнидан ўтиб қолиб, уларни ағдариб ташлашга буюрдилар. Сўнг: «Албатта, талон-торож мол ҳалол бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonni soʻkish — fisq, u bilan jang qilish esa kufrdir», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонни сўкиш — фисқ, у билан жанг қилиш эса куфрдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الأَسَدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو هِلاَلٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Musulmonni soʻkish fisq, u bilan urushish esa kufrdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мусулмонни сўкиш фисқ, у билан урушиш эса куфрдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonni soʻkish fisq, u bilan urushish esa kufrdir», dedilar.Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонни сўкиш фисқ, у билан урушиш эса куфрдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ بْنَ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ فِي حِجَّةِ الْوَدَاعِ ‏"‏ اسْتَنْصِتِ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Vidolashuv hajjida: «Odamlarni jim qildir», dedilar. Soʻng: «Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizga qilich urib, kofirlarga aylanib qaytmanglar», dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Видолашув ҳажжида: «Одамларни жим қилдир», дедилар. Сўнг: «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизга қилич уриб, кофирларга айланиб қайтманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ وَيْحَكُمْ - أَوْ وَيْلَكُمْ - لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Voy holingizga! Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizga qilich urib, kofirlarga aylanib qaytmanglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Вой ҳолингизга! Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизга қилич уриб, кофирларга айланиб қайтманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَمُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ قَيْسٍ، عَنِ الصُّنَابِحِ الأَحْمَسِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَلاَ إِنِّي فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ وَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الأُمَمَ فَلاَ تَقْتَتِلُنَّ بَعْدِي ‏"‏ ‏.‏

Sunobih al-Ahmasiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogʻoh boʻlinglar! Men sizlardan oldin Havzda boʻlaman va sizlarning koʻpligingiz bilan boshqa ummatlar oldida faxrlanaman. Bas, mendan keyin bir-biringiz bilan urushmanglar», dedilar.Сунобиҳ ал-Аҳмасий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оғоҳ бўлинглар! Мен сизлардан олдин Ҳавзда бўламан ва сизларнинг кўплигингиз билан бошқа умматлар олдида фахрланаман. Бас, мендан кейин бир-бирингиз билан урушманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَهْبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ الْمَاجِشُونُ، عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ أَبِي عَوْنٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ حَابِسٍ الْيَمَانِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فَهُوَ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ فَلاَ تُخْفِرُوا اللَّهَ فِي عَهْدِهِ فَمَنْ قَتَلَهُ طَلَبَهُ اللَّهُ حَتَّى يَكُبَّهُ فِي النَّارِ عَلَى وَجْهِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bomdod namozini oʻqisa, u Allohning zimmasidadir. Bas, Allohning ahdi borasida Unga xiyonat qilmanglar. Kim uni (yaʼni namoz oʻqiganni) oʻldirsa, Alloh uni yuzi bilan doʻzaxga tashlagunicha uni izlaydi», dedilar.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бомдод намозини ўқиса, у Аллоҳнинг зиммасидадир. Бас, Аллоҳнинг аҳди борасида Унга хиёнат қилманглар. Ким уни (яъни намоз ўқиганни) ўлдирса, Аллоҳ уни юзи билан дўзахга ташлагунича уни излайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا أَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فَهُوَ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim bomdod namozini oʻqisa, u Alloh azza va jallaning zimmasidadir», dedilar.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким бомдод намозини ўқиса, у Аллоҳ азза ва жалланинг зиммасидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُهَزِّمِ، يَزِيدُ بْنُ سُفْيَانَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ بَعْضِ مَلاَئِكَتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin Alloh azza va jalla nazdida baʼzi farishtalaridan koʻra qadrliroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин Аллоҳ азза ва жалла наздида баъзи фаришталаридан кўра қадрлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ رِيَاحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ قَاتَلَ تَحْتَ رَايَةٍ عِمِّيَّةٍ يَدْعُو إِلَى عَصَبِيَّةٍ أَوْ يَغْضَبُ لِعَصَبِيَّةٍ فَقِتْلَتُهُ جَاهِلِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim asabiylikka chaqiruvchi adashgan bayroq ostida jang qilsa yoki asabiylik uchun gʻazablansa, uning oʻlimi johiliyat oʻlimidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким асабийликка чақирувчи адашган байроқ остида жанг қилса ёки асабийлик учун ғазабланса, унинг ўлими жоҳилият ўлимидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ الرَّبِيعِ الْيُحْمِدِيُّ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ كَثِيرٍ الشَّامِيِّ، عَنِ امْرَأَةٍ، مِنْهُمْ يُقَالَ لَهَا فُسَيْلَةُ قَالَتْ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، سَأَلْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمِنَ الْعَصَبِيَّةِ أَنْ يُحِبَّ الرَّجُلُ قَوْمَهُ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنْ مِنَ الْعَصَبِيَّةِ أَنْ يُعِينَ الرَّجُلُ قَوْمَهُ عَلَى الظُّلْمِ ‏"‏ ‏.‏

Fusaylaning otasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Nabiy ﷺdan: «Ey Allohning Rasuli, kishining oʻz qavmini sevishi asabiylikdanmi?» deb soʻradim. U zot: «Yoʻq, lekin kishining oʻz qavmiga zulmda yordam berishi asabiylikdandir», dedilar.Фусайланинг отаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Набий ﷺдан: «Эй Аллоҳнинг Расули, кишининг ўз қавмини севиши асабийликданми?» деб сўрадим. У зот: «Йўқ, лекин кишининг ўз қавмига зулмда ёрдам бериши асабийликдандир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا مُعَانُ بْنُ رِفَاعَةَ السَّلاَمِيُّ، حَدَّثَنِي أَبُو خَلَفٍ الأَعْمَى، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ أُمَّتِي لَنْ تَجْتَمِعَ عَلَى ضَلاَلَةٍ فَإِذَا رَأَيْتُمُ اخْتِلاَفًا فَعَلَيْكُمْ بِالسَّوَادِ الأَعْظَمِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, mening ummatim zalolat ustida birlashmaydi. Bas, ixtilofni koʻrsangiz, katta jamoat (savodi aʼzam) bilan boʻlinglar», deganlarini eshitdim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, менинг умматим залолат устида бирлашмайди. Бас, ихтилофни кўрсангиз, катта жамоат (саводи аъзам) билан бўлинглар», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ رَجَاءٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادِ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمًا صَلاَةً فَأَطَالَ فِيهَا فَلَمَّا انْصَرَفَ قُلْنَا - أَوْ قَالُوا - يَا رَسُولَ اللَّهِ أَطَلْتَ الْيَوْمَ الصَّلاَةَ قَالَ ‏"‏ إِنِّي صَلَّيْتُ صَلاَةَ رَغْبَةٍ وَرَهْبَةٍ سَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لأُمَّتِي ثَلاَثًا فَأَعْطَانِي اثْنَتَيْنِ وَرَدَّ عَلَىَّ وَاحِدَةً سَأَلْتُهُ أَنْ لاَ يُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ غَيْرِهِمْ فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لاَ يُهْلِكَهُمْ غَرَقًا فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُهُ أَنْ لاَ يَجْعَلَ بَأْسَهُمْ بَيْنَهُمْ فَرَدَّهَا عَلَىَّ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ bir kuni namoz oʻqidilar va uni uzoq choʻzdilar. Namozdan chiqqanlarida biz — yoki ular — «Ey Allohning Rasuli, bugun namozni uzoq choʻzdingiz», dedik. U zot: «Men ragʻbat va qoʻrquv namozini oʻqidim. Alloh azza va jalladan ummatim uchun uch narsani soʻradim, U menga ikkitasini berdi va bittasini rad etdi. Undan ummatimga oʻzgalardan boʻlgan dushmanni hukmron qilmaslikni soʻradim, buni menga berdi. Undan ularni suvga gʻarq qilib halok etmaslikni soʻradim, buni ham menga berdi. Undan ularning oʻzaro urushini boshlamaslikni soʻradim, buni menga rad etdi», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир куни намоз ўқидилар ва уни узоқ чўздилар. Намоздан чиққанларида биз — ёки улар — «Эй Аллоҳнинг Расули, бугун намозни узоқ чўздингиз», дедик. У зот: «Мен рағбат ва қўрқув намозини ўқидим. Аллоҳ азза ва жалладан умматим учун уч нарсани сўрадим, У менга иккитасини берди ва биттасини рад этди. Ундан умматимга ўзгалардан бўлган душманни ҳукмрон қилмасликни сўрадим, буни менга берди. Ундан уларни сувга ғарқ қилиб ҳалок этмасликни сўрадим, буни ҳам менга берди. Ундан уларнинг ўзаро урушини бошламасликни сўрадим, буни менга рад этди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ شَابُورَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ الْجَرْمِيِّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ زُوِيَتْ لِيَ الأَرْضُ حَتَّى رَأَيْتُ مَشَارِقَهَا وَمَغَارِبَهَا وَأُعْطِيتُ الْكَنْزَيْنِ الأَصْفَرَ - أَوِ الأَحْمَرَ - وَالأَبْيَضَ - يَعْنِي الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ - وَقِيلَ لِي إِنَّ مُلْكَكَ إِلَى حَيْثُ زُوِيَ لَكَ وَإِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ ثَلاَثًا أَنْ لاَ يُسَلِّطَ عَلَى أُمَّتِي جُوعًا فَيُهْلِكَهُمْ بِهِ عَامَّةً وَأَنْ لاَ يَلْبِسَهُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَهُمْ بَأْسَ بَعْضٍ وَإِنَّهُ قِيلَ لِي إِذَا قَضَيْتُ قَضَاءً فَلاَ مَرَدَّ لَهُ وَإِنِّي لَنْ أُسَلِّطَ عَلَى أُمَّتِكَ جُوعًا فَيُهْلِكَهُمْ فِيهِ وَلَنْ أَجْمَعَ عَلَيْهِمْ مَنْ بَيْنَ أَقْطَارِهَا حَتَّى يُفْنِيَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا وَيَقْتُلَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا ‏.‏ وَإِذَا وُضِعَ السَّيْفُ فِي أُمَّتِي فَلَنْ يُرْفَعَ عَنْهُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَإِنَّ مِمَّا أَتَخَوَّفُ عَلَى أُمَّتِي أَئِمَّةً مُضِلِّينَ وَسَتَعْبُدُ قَبَائِلُ مِنْ أُمَّتِي الأَوْثَانَ وَسَتَلْحَقُ قَبَائِلُ مِنْ أُمَّتِي بِالْمُشْرِكِيِنَ وَإِنَّ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ دَجَّالِينَ كَذَّابِينَ قَرِيبًا مِنْ ثَلاَثِينَ كُلُّهُمْ يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ وَلَنْ تَزَالَ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الْحَقِّ مَنْصُورِينَ لاَ يَضُرُّهُمْ مَنْ خَالَفَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ لَمَّا فَرَغَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ مَا أَهْوَلَهُ ‏.‏

Sawbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga yer yigʻib koʻrsatildi, hatto uning sharqlarini va gʻarblarini koʻrdim. Menga ikki xazina — sariq (yoki qizil) va oq, yaʼni oltin va kumush berildi. Menga: ‹Sening mulking senga yigʻib koʻrsatilgan joygacha yetadi›, deyildi. Men Alloh azza va jalladan uch narsani soʻradim: ummatimga umumiy ochlik hukmron qilib, ularni u bilan halok etmasligini, ularni firqalarga boʻlib, bir-biriga zoʻravonlikni tattirmasligini soʻradim. Menga: ‹Men bir hukm chiqarsam, uni qaytaruvchi yoʻq. Men sening ummatingga ularni halok etadigan ochlikni hech qachon hukmron qilmayman va ularning baʼzisi baʼzisini yoʻq qilib, bir-birini oʻldirmaguncha, atroflaridan dushmanni ularga qarshi toʻplamayman. Ummatimda qilich qoʻyilsa, qiyomat kunigacha ulardan koʻtarilmaydi›, deyildi. Ummatim borasida qoʻrqadigan narsalarimdan biri — adashtiruvchi imomlardir. Ummatimdan baʼzi qabilalar butlarga ibodat qiladi va ummatimdan baʼzi qabilalar mushriklarga qoʻshiladi. Albatta, qiyomat oldidan yolgʻonchi dajjollar — oʻttizga yaqin — chiqadi, ularning har biri oʻzini paygʻambar deb daʼvo qiladi. Ummatimdan bir toifa haq ustida gʻolib boʻlib turaveradi, ularga qarshi chiqqanlar ularga zarar yetkaza olmaydi, toki Alloh azza va jallaning amri (qiyomat) kelgunicha», dedilar. Abul-Hasan aytdi: Abu Abdulloh bu hadisdan tugatganida: «Bu qanchalar dahshatli!» dedi.Саwбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга ер йиғиб кўрсатилди, ҳатто унинг шарқларини ва ғарбларини кўрдим. Менга икки хазина — сариқ (ёки қизил) ва оқ, яъни олтин ва кумуш берилди. Менга: ‹Сенинг мулкинг сенга йиғиб кўрсатилган жойгача етади›, дейилди. Мен Аллоҳ азза ва жалладан уч нарсани сўрадим: умматимга умумий очлик ҳукмрон қилиб, уларни у билан ҳалок этмаслигини, уларни фирқаларга бўлиб, бир-бирига зўравонликни таттирмаслигини сўрадим. Менга: ‹Мен бир ҳукм чиқарсам, уни қайтарувчи йўқ. Мен сенинг умматингга уларни ҳалок этадиган очликни ҳеч қачон ҳукмрон қилмайман ва уларнинг баъзиси баъзисини йўқ қилиб, бир-бирини ўлдирмагунча, атрофларидан душманни уларга қарши тўпламайман. Умматимда қилич қўйилса, қиёмат кунигача улардан кўтарилмайди›, дейилди. Умматим борасида қўрқадиган нарсаларимдан бири — адаштирувчи имомлардир. Умматимдан баъзи қабилалар бутларга ибодат қилади ва умматимдан баъзи қабилалар мушрикларга қўшилади. Албатта, қиёмат олдидан ёлғончи дажжоллар — ўттизга яқин — чиқади, уларнинг ҳар бири ўзини пайғамбар деб даъво қилади. Умматимдан бир тоифа ҳақ устида ғолиб бўлиб тураверади, уларга қарши чиққанлар уларга зарар етказа олмайди, токи Аллоҳ азза ва жалланинг амри (қиёмат) келгунича», дедилар. Абул-Ҳасан айтди: Абу Абдуллоҳ бу ҳадисдан тугатганида: «Бу қанчалар даҳшатли!» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ حَبِيبَةَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ، أَنَّهَا قَالَتِ اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ نَوْمِهِ وَهُوَ مُحْمَرٌّ وَجْهُهُ وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَيْلٌ لِلْعَرَبِ مِنْ شَرٍّ قَدِ اقْتَرَبَ فُتِحَ الْيَوْمَ مِنْ رَدْمِ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ ‏"‏ ‏.‏ وَعَقَدَ بِيَدَيْهِ عَشَرَةً ‏.‏ قَالَتْ زَيْنَبُ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَهْلِكُ وَفِينَا الصَّالِحُونَ قَالَ ‏"‏ إِذَا كَثُرَ الْخَبَثُ ‏"‏ ‏.‏

Zaynab bint Jahsh (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ uyqudan yuzlari qizarib uygʻondilar va: «La ilaha illalloh! Yaqinlashib kelayotgan yomonlikdan arablarga voy boʻlsin! Bugun Yaʼjuj va Maʼjuj toʻsigʻidan shu qadar teshik ochildi», dedilar va qoʻllari bilan oʻn (raqamini) tugdilar. Zaynab aytdi: «Ey Allohning Rasuli, oramizda solih kishilar boʻlsa ham halok boʻlamizmi?» dedim. U zot: «Yomonlik koʻpaysa (halok boʻlasizlar)», dedilar.Зайнаб бинт Жаҳш (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ уйқудан юзлари қизариб уйғондилар ва: «Ла илаҳа иллаллоҳ! Яқинлашиб келаётган ёмонликдан арабларга вой бўлсин! Бугун Яъжуж ва Маъжуж тўсиғидан шу қадар тешик очилди», дедилар ва қўллари билан ўн (рақамини) тугдилар. Зайнаб айтди: «Эй Аллоҳнинг Расули, орамизда солиҳ кишилар бўлса ҳам ҳалок бўламизми?» дедим. У зот: «Ёмонлик кўпайса (ҳалок бўласизлар)», дедилар.

حَدَّثَنَا رَاشِدُ بْنُ سَعِيدٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي السَّائِبِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الْقَاسِمِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ سَتَكُونُ فِتَنٌ يُصْبِحُ الرَّجُلُ فِيهَا مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا إِلاَّ مَنْ أَحْيَاهُ اللَّهُ بِالْعِلْمِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Fitnalar boʻladiki, unda kishi ertalab moʻmin boʻlib, kechqurun kofir boʻlib qoladi. Faqat Alloh ilm bilan tirik qilgan kishi bundan mustasno», dedilar.Абу Умама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитналар бўладики, унда киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади. Фақат Аллоҳ илм билан тирик қилган киши бундан мустасно», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَأَبِي، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ عُمَرَ فَقَالَ أَيُّكُمْ يَحْفَظُ حَدِيثَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي الْفِتْنَةِ قَالَ حُذَيْفَةُ فَقُلْتُ أَنَا ‏.‏ قَالَ إِنَّكَ لَجَرِيءٌ قَالَ كَيْفَ قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ فِتْنَةُ الرَّجُلِ فِي أَهْلِهِ وَوَلَدِهِ وَجَارِهِ تُكَفِّرُهَا الصَّلاَةُ وَالصِّيَامُ وَالصَّدَقَةُ وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ لَيْسَ هَذَا أُرِيدُ إِنَّمَا أُرِيدُ الَّتِي تَمُوجُ كَمَوْجِ الْبَحْرِ ‏.‏ فَقَالَ مَالَكَ وَلَهَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنَّ بَيْنَكَ وَبَيْنَهَا بَابًا مُغْلَقًا ‏.‏ قَالَ فَيُكْسَرُ الْبَابُ أَوْ يُفْتَحُ قَالَ لاَ بَلْ يُكْسَرُ ‏.‏ قَالَ ذَاكَ أَجْدَرُ أَنْ لاَ يُغْلَقَ ‏.‏ قُلْنَا لِحُذَيْفَةَ أَكَانَ عُمَرُ يَعْلَمُ مَنِ الْبَابُ قَالَ نَعَمْ كَمَا يَعْلَمُ أَنَّ دُونَ غَدٍ اللَّيْلَةَ إِنِّي حَدَّثْتُهُ حَدِيثًا لَيْسَ بِالأَغَالِيطِ ‏.‏ فَهِبْنَا أَنْ نَسْأَلَهُ مَنِ الْبَابُ فَقُلْنَا لِمَسْرُوقٍ سَلْهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ عُمَرُ ‏.‏

Hudhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Umarning huzurida oʻtirgan edik. U: «Qaysingiz Rasululloh ﷺning fitna haqidagi hadislarini yod olgansiz?» dedi. Men: «Men», dedim. U: «Sen juda dadil ekansan», dedi. «Qanday edi?» dedi. Men: «Rasululloh ﷺ: ‹Kishining ahli, bolasi va qoʻshnisi borasidagi fitnasini namoz, roʻza, sadaqa, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish oʻchiradi›, deganlarini eshitdim», dedim. Shunda Umar: «Men buni koʻzda tutayotganim yoʻq. Men dengiz toʻlqinlaridek toʻlqinlanadigan fitnani koʻzda tutmoqdaman», dedi. Men: «Ey moʻminlar amiri, sizning u fitna bilan nima ishingiz bor? Sen bilan u fitna orasida yopiq bir eshik bor», dedim. U: «U eshik siniladimi yoki ochiladimi?» dedi. Men: «Yoʻq, balki siniladi», dedim. U: «Unda u qayta yopilmaydigan boʻladi», dedi. Biz Hudhayfaga: «Umar u eshik kim ekanini bilarmidi?» dedik. U: «Ha, xuddi ertadan oldin kecha kelishini bilgani kabi bilardi. Chunki men unga adashtirmasdan aniq hadis aytib bergan edim», dedi. Biz undan u eshik kim ekanini soʻrashdan choʻchidik va Masruqqa: «Undan soʻra», dedik. U soʻradi. Shunda u: «U eshik Umardir», dedi.Ҳудҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Умарнинг ҳузурида ўтирган эдик. У: «Қайсингиз Расулуллоҳ ﷺнинг фитна ҳақидаги ҳадисларини ёд олгансиз?» деди. Мен: «Мен», дедим. У: «Сен жуда дадил экансан», деди. «Қандай эди?» деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кишининг аҳли, боласи ва қўшниси борасидаги фитнасини намоз, рўза, садақа, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтариш ўчиради›, деганларини эшитдим», дедим. Шунда Умар: «Мен буни кўзда тутаётганим йўқ. Мен денгиз тўлқинларидек тўлқинланадиган фитнани кўзда тутмоқдаман», деди. Мен: «Эй мўминлар амири, сизнинг у фитна билан нима ишингиз бор? Сен билан у фитна орасида ёпиқ бир эшик бор», дедим. У: «У эшик синиладими ёки очиладими?» деди. Мен: «Йўқ, балки синилади», дедим. У: «Унда у қайта ёпилмайдиган бўлади», деди. Биз Ҳудҳайфага: «Умар у эшик ким эканини билармиди?» дедик. У: «Ҳа, худди эртадан олдин кеча келишини билгани каби биларди. Чунки мен унга адаштирмасдан аниқ ҳадис айтиб берган эдим», деди. Биз ундан у эшик ким эканини сўрашдан чўчидик ва Масруққа: «Ундан сўра», дедик. У сўради. Шунда у: «У эшик Умардир», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيُّ، وَوَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ رَبِّ الْكَعْبَةِ، قَالَ انْتَهَيْتُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَهُوَ جَالِسٌ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ وَالنَّاسُ مُجْتَمِعُونَ عَلَيْهِ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ بَيْنَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي سَفَرٍ إِذْ نَزَلَ مَنْزِلاً فَمِنَّا مَنْ يَضْرِبُ خِبَاءَهُ وَمِنَّا مَنْ يَنْتَضِلُ وَمِنَّا مَنْ هُوَ فِي جَشَرِهِ إِذْ نَادَى مُنَادِيهِ الصَّلاَةُ جَامِعَةٌ فَاجْتَمَعْنَا فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَخَطَبَنَا فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ قَبْلِي إِلاَّ كَانَ حَقًّا عَلَيْهِ أَنْ يَدُلَّ أُمَّتَهُ عَلَى مَا يَعْلَمُهُ خَيْرًا لَهُمْ وَيُنْذِرَهُمْ مَا يَعْلَمُهُ شَرًّا لَهُمْ وَإِنَّ أُمَّتَكُمْ هَذِهِ جُعِلَتْ عَافِيَتُهَا فِي أَوَّلِهَا وَإِنَّ آخِرَهُمْ يُصِيبُهُمْ بَلاَءٌ وَأُمُورٌ تُنْكِرُونَهَا ثُمَّ تَجِيءُ فِتَنٌ يُرَقِّقُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَقُولُ الْمُؤْمِنُ هَذِهِ مُهْلِكَتِي ثُمَّ تَنْكَشِفُ ثُمَّ تَجِيءُ فِتْنَةٌ فَيَقُولُ الْمُؤْمِنُ هَذِهِ مُهْلِكَتِي ‏.‏ ثُمَّ تَنْكَشِفُ فَمَنْ سَرَّهُ أَنْ يُزَحْزَحَ عَنِ النَّارِ وَيُدْخَلَ الْجَنَّةَ فَلْتُدْرِكْهُ مَوْتَتُهُ وَهُوَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَلْيَأْتِ إِلَى النَّاسِ الَّذِي يُحِبُّ أَنْ يَأْتُوا إِلَيْهِ وَمَنْ بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَمِينِهِ وَثَمَرَةَ قَلْبِهِ فَلْيُطِعْهُ مَا اسْتَطَاعَ فَإِنْ جَاءَ آخَرُ يُنَازِعُهُ فَاضْرِبُوا عُنُقَ الآخَرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَدْخَلْتُ رَأْسِي مِنْ بَيْنِ النَّاسِ فَقُلْتُ أَنْشُدُكَ اللَّهَ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ فَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى أُذُنَيْهِ فَقَالَ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. U zot bir manzilga tushdilar. Bizdan kimdir chodirini tikardi, kimdir oʻq otishda musobaqalashardi, kimdir chorvasini boqar edi. Shu asnoda u zotning jarchisi: «Namoz jamoat bilan oʻqiladi!» deb nido qildi. Biz toʻplandik. Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turib, bizga xutba qildilar va: «Mendan oldin oʻtgan har bir paygʻambar oʻz ummatiga oʻzi bilgan yaxshilikka yoʻl koʻrsatishi va oʻzi bilgan yomonlikdan ogohlantirishi zimmasidagi haq edi. Sizning bu ummatingiz esa ofiyati uning avvalida qilingan. Uning oxiridagilarga esa balo va siz inkor qiladigan ishlar yetadi. Soʻng bir-biridan yengilroq koʻrinadigan fitnalar keladi. Moʻmin: ‹Mana bu meni halok qilguvchisidir›, deydi. Soʻng u ochilib ketadi. Yana bir fitna keladi. Moʻmin: ‹Mana bu meni halok qilguvchisidir›, deydi. Soʻng u ochilib ketadi. Kim doʻzaxdan uzoqlashtirilib, jannatga kiritilishidan xursand boʻlsa, uning oʻlimi Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan holida yetsin. U odamlarga oʻziga qilinishini istagan narsasini qilsin. Kim bir imomga bayat qilib, unga qoʻlini bergan va qalbining mevasini bergan boʻlsa, imkoni boricha unga itoat qilsin. Agar boshqa birov kelib, u bilan nizolashsa, u boshqaning boʻynini uring», dedilar. Men odamlar orasidan boshimni suqib: «Allohni oʻrtaga qoʻyib soʻrayman, sen buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisan?» dedim. U qoʻli bilan quloqlariga ishora qilib: «Buni quloqlarim eshitgan va qalbim yod olgan», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. У зот бир манзилга тушдилар. Биздан кимдир чодирини тикарди, кимдир ўқ отишда мусобақалашарди, кимдир чорвасини боқар эди. Шу аснода у зотнинг жарчиси: «Намоз жамоат билан ўқилади!» деб нидо қилди. Биз тўпландик. Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан туриб, бизга хутба қилдилар ва: «Мендан олдин ўтган ҳар бир пайғамбар ўз умматига ўзи билган яхшиликка йўл кўрсатиши ва ўзи билган ёмонликдан огоҳлантириши зиммасидаги ҳақ эди. Сизнинг бу умматингиз эса офияти унинг аввалида қилинган. Унинг охиридагиларга эса бало ва сиз инкор қиладиган ишлар етади. Сўнг бир-биридан енгилроқ кўринадиган фитналар келади. Мўмин: ‹Мана бу мени ҳалок қилгувчисидир›, дейди. Сўнг у очилиб кетади. Яна бир фитна келади. Мўмин: ‹Мана бу мени ҳалок қилгувчисидир›, дейди. Сўнг у очилиб кетади. Ким дўзахдан узоқлаштирилиб, жаннатга киритилишидан хурсанд бўлса, унинг ўлими Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган ҳолида етсин. У одамларга ўзига қилинишини истаган нарсасини қилсин. Ким бир имомга баят қилиб, унга қўлини берган ва қалбининг мевасини берган бўлса, имкони борича унга итоат қилсин. Агар бошқа биров келиб, у билан низолашса, у бошқанинг бўйнини уринг», дедилар. Мен одамлар орасидан бошимни суқиб: «Аллоҳни ўртага қўйиб сўрайман, сен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан?» дедим. У қўли билан қулоқларига ишора қилиб: «Буни қулоқларим эшитган ва қалбим ёд олган», деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ بِكُمْ وَبِزَمَانٍ يُوشِكُ أَنْ يَأْتِيَ يُغَرْبَلُ النَّاسُ فِيهِ غَرْبَلَةً وَتَبْقَى حُثَالَةٌ مِنَ النَّاسِ قَدْ مَرِجَتْ عُهُودُهُمْ وَأَمَانَاتُهُمْ فَاخْتَلَفُوا وَكَانُوا هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ قَالُوا كَيْفَ بِنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا كَانَ ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ تَأْخُذُونَ بِمَا تَعْرِفُونَ وَتَدَعُونَ مَا تُنْكِرُونَ وَتُقْبِلُونَ عَلَى خَاصَّتِكُمْ وَتَذَرُونَ أَمْرَ عَوَامِّكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaqinda keladigan bir zamonda odamlar elakdan oʻtkazilgandek elanib, ahdlari va omonatlari buzilgan yomon odamlar qolganida, ular ixtiloflashib mana bunday boʻlib qolganida sizning ahvolingiz qanday boʻladi?» dedilar va barmoqlarini bir-biriga kiritdilar. Ular: «Ey Rasululloh, bu holat kelganida biz nima qilaylik?» dedilar. U zot: «Oʻzingiz bilgan yaxshi narsani olasiz, inkor qiladigan narsangizni tark qilasiz, oʻz ishingiz bilan mashgʻul boʻlasiz va avom ishini tashlab qoʻyasiz», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яқинда келадиган бир замонда одамлар элакдан ўтказилгандек эланиб, аҳдлари ва омонатлари бузилган ёмон одамлар қолганида, улар ихтилофлашиб мана бундай бўлиб қолганида сизнинг аҳволингиз қандай бўлади?» дедилар ва бармоқларини бир-бирига киритдилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, бу ҳолат келганида биз нима қилайлик?» дедилар. У зот: «Ўзингиз билган яхши нарсани оласиз, инкор қиладиган нарсангизни тарк қиласиз, ўз ишингиз билан машғул бўласиз ва авом ишини ташлаб қўясиз», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنِ الْمُشَعَّثِ بْنِ طَرِيفٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ كَيْفَ أَنْتَ يَا أَبَا ذَرٍّ وَمَوْتًا يُصِيبُ النَّاسَ حَتَّى يُقَوَّمَ الْبَيْتُ بِالْوَصِيفِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْقَبْرَ قُلْتُ مَا خَارَ اللَّهُ لِي وَرَسُولُهُ - أَوْ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ - قَالَ ‏"‏ تَصَبَّرْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ أَنْتَ وَجُوعًا يُصِيبُ النَّاسَ حَتَّى تَأْتِيَ مَسْجِدَكَ فَلاَ تَسْتَطِيعَ أَنْ تَرْجِعَ إِلَى فِرَاشِكَ وَلاَ تَسْتَطِيعَ أَنْ تَقُومَ مِنْ فِرَاشِكَ إِلَى مَسْجِدِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ أَوْ - مَا خَارَ اللَّهُ لِي وَرَسُولُهُ - قَالَ ‏"‏ عَلَيْكَ بِالْعِفَّةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ أَنْتَ وَقَتْلاً يُصِيبُ النَّاسَ حَتَّى تُغْرَقَ حِجَارَةُ الزَّيْتِ بِالدَّمِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ مَا خَارَ اللَّهُ لِي وَرَسُولُهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الْحَقْ بِمَنْ أَنْتَ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ آخُذُ بِسَيْفِي فَأَضْرِبَ بِهِ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ شَارَكْتَ الْقَوْمَ إِذًا وَلَكِنِ ادْخُلْ بَيْتَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنْ دُخِلَ بَيْتِي قَالَ ‏"‏ إِنْ خَشِيتَ أَنْ يَبْهَرَكَ شُعَاعُ السَّيْفِ فَأَلْقِ طَرَفَ رِدَائِكَ عَلَى وَجْهِكَ فَيَبُوءَ بِإِثْمِهِ وَإِثْمِكَ فَيَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Abu Zar, odamlarga shunday oʻlim yetganida, hatto qabr bir gʻulomga baholanadigan boʻlganida sening holing qanday boʻladi?» dedilar. Men: «Alloh va Rasuli men uchun nimani xayrli deb tanlagan boʻlsa, oʻshadir», dedim — yoki: «Alloh va Rasuli bilguvchiroqdir», dedim. U zot: «Sabr qilgin», dedilar. Soʻng: «Odamlarga shunday ochlik yetib, hatto sen masjidingga borsang, oʻrningga qaytishga qodir boʻlmasang, oʻrningdan masjidingga turishga qodir boʻlmasang, holing qanday boʻladi?» dedilar. Men: «Alloh va Rasuli bilguvchiroqdir», — yoki: «Alloh va Rasuli men uchun nimani xayrli deb tanlagan boʻlsa, oʻshadir», dedim. U zot: «Iffatli boʻlishni oʻzingga lozim tut», dedilar. Soʻng: «Odamlarga shunday qatl yetib, hatto Hijoratuz-Zayt qon bilan gʻarq boʻlganida holing qanday boʻladi?» dedilar. Men: «Alloh va Rasuli men uchun nimani xayrli deb tanlagan boʻlsa, oʻshadir», dedim. U zot: «Oʻzing mansub boʻlgan kishilarga qoʻshilgin», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, qilichimni olib, buni qilgan kishini ursam boʻlmaydimi?» dedim. U zot: «Unda sen ham u qavmga sherik boʻlasan. Balki uyingga kirib olgin», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, agar uyimga kirib kelsalar-chi?» dedim. U zot: «Agar qilich yalqinidan qoʻrqsang, ridongning etagini yuzingga tashlagin. Shunda u oʻz gunohini ham, sening gunohingni ham koʻtarib, doʻzax ahlidan boʻladi», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абу Зар, одамларга шундай ўлим етганида, ҳатто қабр бир ғуломга баҳоланадиган бўлганида сенинг ҳолинг қандай бўлади?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Расули мен учун нимани хайрли деб танлаган бўлса, ўшадир», дедим — ёки: «Аллоҳ ва Расули билгувчироқдир», дедим. У зот: «Сабр қилгин», дедилар. Сўнг: «Одамларга шундай очлик етиб, ҳатто сен масжидингга борсанг, ўрнингга қайтишга қодир бўлмасанг, ўрнингдан масжидингга туришга қодир бўлмасанг, ҳолинг қандай бўлади?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Расули билгувчироқдир», — ёки: «Аллоҳ ва Расули мен учун нимани хайрли деб танлаган бўлса, ўшадир», дедим. У зот: «Иффатли бўлишни ўзингга лозим тут», дедилар. Сўнг: «Одамларга шундай қатл етиб, ҳатто Ҳижоратуз-Зайт қон билан ғарқ бўлганида ҳолинг қандай бўлади?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Расули мен учун нимани хайрли деб танлаган бўлса, ўшадир», дедим. У зот: «Ўзинг мансуб бўлган кишиларга қўшилгин», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, қиличимни олиб, буни қилган кишини урсам бўлмайдими?» дедим. У зот: «Унда сен ҳам у қавмга шерик бўласан. Балки уйингга кириб олгин», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, агар уйимга кириб келсалар-чи?» дедим. У зот: «Агар қилич ялқинидан қўрқсанг, ридонгнинг этагини юзингга ташлагин. Шунда у ўз гуноҳини ҳам, сенинг гуноҳингни ҳам кўтариб, дўзах аҳлидан бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا عَوْفٌ، عَنِ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا أَسِيدُ بْنُ الْمُتَشَمِّسِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ لَهَرْجًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْهَرْجُ قَالَ ‏"‏ الْقَتْلُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَقْتُلُ الآنَ فِي الْعَامِ الْوَاحِدِ مِنَ الْمُشْرِكِينَ كَذَا وَكَذَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيْسَ بِقَتْلِ الْمُشْرِكِينَ وَلَكِنْ يَقْتُلُ بَعْضُكُمْ بَعْضًا حَتَّى يَقْتُلَ الرَّجُلُ جَارَهُ وَابْنَ عَمِّهِ وَذَا قَرَابَتِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَعَنَا عُقُولُنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تُنْزَعُ عُقُولُ أَكْثَرِ ذَلِكَ الزَّمَانِ وَيَخْلُفُ لَهُ هَبَاءٌ مِنَ النَّاسِ لاَ عُقُولَ لَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ الأَشْعَرِيُّ وَايْمُ اللَّهِ إِنِّي لأَظُنُّهَا مُدْرِكَتِي وَإِيَّاكُمْ وَايْمُ اللَّهِ مَا لِي وَلَكُمْ مِنْهَا مَخْرَجٌ إِنْ أَدْرَكَتْنَا فِيمَا عَهِدَ إِلَيْنَا نَبِيُّنَا ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلاَّ أَنْ نَخْرُجَ كَمَا دَخَلْنَا فِيهَا ‏.‏

Abu Muso al-Ashariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga: «Qiyomat oldida haraj boʻladi», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, haraj nima?» dedim. U zot: «Qatl», dedilar. Musulmonlardan baʼzilari: «Ey Rasululloh, biz hozir bir yilda mushriklardan buncha-buncha odamni oʻldirmoqdamiz-ku», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu mushriklarni oʻldirish emas, balki bir-biringizni oʻldirasiz, hatto kishi qoʻshnisini, amakivachchasini va qarindoshini oʻldiradi», dedilar. Qavmdan baʼzilari: «Ey Rasululloh, oʻsha kunda aqlimiz oʻzimiz bilan boʻladimi?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Oʻsha zamon odamlarining koʻpchiligining aqli olib qoʻyiladi va ularning oʻrniga aqli yoʻq keraksiz odamlar qoladi», dedilar. Soʻng al-Ashariy: «Allohga qasamki, men bu fitna menga ham, sizlarga ham yetadi deb oʻylayman. Allohga qasamki, agar u Paygʻambarimiz ﷺ bizga tayinlagan holatda bizga yetsa, undan biz uchun ham, sizlar uchun ham chiqar yoʻl yoʻqdir, faqat unga kirgan holimizcha chiqmogʻimizdan boshqa», dedi.Абу Мусо ал-Ашарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Қиёмат олдида ҳараж бўлади», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, ҳараж нима?» дедим. У зот: «Қатл», дедилар. Мусулмонлардан баъзилари: «Эй Расулуллоҳ, биз ҳозир бир йилда мушриклардан бунча-бунча одамни ўлдирмоқдамиз-ку», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу мушрикларни ўлдириш эмас, балки бир-бирингизни ўлдирасиз, ҳатто киши қўшнисини, амакиваччасини ва қариндошини ўлдиради», дедилар. Қавмдан баъзилари: «Эй Расулуллоҳ, ўша кунда ақлимиз ўзимиз билан бўладими?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўша замон одамларининг кўпчилигининг ақли олиб қўйилади ва уларнинг ўрнига ақли йўқ кераксиз одамлар қолади», дедилар. Сўнг ал-Ашарий: «Аллоҳга қасамки, мен бу фитна менга ҳам, сизларга ҳам етади деб ўйлайман. Аллоҳга қасамки, агар у Пайғамбаримиз ﷺ бизга тайинлаган ҳолатда бизга етса, ундан биз учун ҳам, сизлар учун ҳам чиқар йўл йўқдир, фақат унга кирган ҳолимизча чиқмоғимиздан бошқа», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدٍ، مُؤَذِّنُ مَسْجِدِ جُرْدَانَ قَالَ حَدَّثَتْنِي عُدَيْسَةُ بِنْتُ أُهْبَانَ، قَالَتْ لَمَّا جَاءَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ هَاهُنَا الْبَصْرَةَ دَخَلَ عَلَى أَبِي فَقَالَ يَا أَبَا مُسْلِمٍ أَلاَ تُعِينُنِي عَلَى هَؤُلاَءِ الْقَوْمِ قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالَ فَدَعَا جَارِيَةً لَهُ فَقَالَ يَا جَارِيَةُ أَخْرِجِي سَيْفِي ‏.‏ قَالَ فَأَخْرَجَتْهُ فَسَلَّ مِنْهُ قَدْرَ شِبْرٍ فَإِذَا هُوَ خَشَبٌ فَقَالَ إِنَّ خَلِيلِي وَابْنَ عَمِّكَ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَهِدَ إِلَىَّ إِذَا كَانَتِ الْفِتْنَةُ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ فَأَتَّخِذُ سَيْفًا مِنْ خَشَبٍ فَإِنْ شِئْتَ خَرَجْتُ مَعَكَ ‏.‏ قَالَ لاَ حَاجَةَ لِي فِيكَ وَلاَ فِي سَيْفِكَ ‏.‏

Udaysa bint Uhbon (rahimahalloh)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib bu yerga, Basraga kelganida, otamning oldiga kirdi va: «Ey Abu Muslim, mana bu qavmga qarshi menga yordam bermaysanmi?» dedi. Otam: «Albatta», dedi. Soʻng u bir chorisini chaqirib: «Ey choʻri, qilichimni olib chiqqin», dedi. U qilichni olib chiqdi. Otam undan bir qarich chiqargan edi, u yogʻoch ekan. Soʻng u: «Doʻstim va sening amakivachchang ﷺ menga, musulmonlar orasida fitna boʻlsa, yogʻochdan qilich tutishni tayinlaganlar. Agar xohlasang, sen bilan chiqaman», dedi. Ali: «Menga sen ham, sening qiliching ham kerak emas», dedi.Удайса бинт Уҳбон (раҳимаҳаллоҳ)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб бу ерга, Басрага келганида, отамнинг олдига кирди ва: «Эй Абу Муслим, мана бу қавмга қарши менга ёрдам бермайсанми?» деди. Отам: «Албатта», деди. Сўнг у бир чорисини чақириб: «Эй чўри, қиличимни олиб чиққин», деди. У қилични олиб чиқди. Отам ундан бир қарич чиқарган эди, у ёғоч экан. Сўнг у: «Дўстим ва сенинг амакиваччанг ﷺ менга, мусулмонлар орасида фитна бўлса, ёғочдан қилич тутишни тайинлаганлар. Агар хоҳласанг, сен билан чиқаман», деди. Али: «Менга сен ҳам, сенинг қиличинг ҳам керак эмас», деди.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى اللَّيْثِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَرْوَانَ، عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ فِيهَا مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْقَائِمِ وَالْقَائِمُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْمَاشِي وَالْمَاشِي فِيهَا خَيْرٌ مِنَ السَّاعِي فَكَسِّرُوا قِسِيَّكُمْ وَقَطِّعُوا أَوْتَارَكُمْ وَاضْرِبُوا بِسُيُوفِكُمُ الْحِجَارَةَ فَإِنْ دُخِلَ عَلَى أَحَدٍ مِنْكُمْ فَلْيَكُنْ كَخَيْرِ ابْنَىْ آدَمَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat oldida qorongʻu tunning parchalaridek fitnalar boʻladiki, unda kishi ertalab moʻmin boʻlib, kechqurun kofir boʻlib qoladi yoki kechqurun moʻmin boʻlib, ertalab kofir boʻlib qoladi. Unda oʻtirgan kishi tik turgandan yaxshiroq, tik turgan kishi yurgandan yaxshiroq, yurgan kishi shoshib boruvchidan yaxshiroqdir. Kamonlaringizni sindiring, torlaringizni uzing va qilichlaringizni toshga uring. Agar birortangizning ustiga kirilsa, u Odamning ikki oʻgʻlining yaxshirogʻiga oʻxshab boʻlsin», dedilar.Абу Мусо ал-Ашарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат олдида қоронғу туннинг парчаларидек фитналар бўладики, унда киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади ёки кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади. Унда ўтирган киши тик тургандан яхшироқ, тик турган киши юргандан яхшироқ, юрган киши шошиб борувчидан яхшироқдир. Камонларингизни синдиринг, торларингизни узинг ва қиличларингизни тошга уринг. Агар бирортангизнинг устига кирилса, у Одамнинг икки ўғлининг яхшироғига ўхшаб бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، - أَوْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ شَكَّ أَبُو بَكْرٍ - عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ مَسْلَمَةَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا سَتَكُونُ فِتْنَةٌ وَفُرْقَةٌ وَاخْتِلاَفٌ فَإِذَا كَانَ كَذَلِكَ فَأْتِ بِسَيْفِكَ أُحُدًا فَاضْرِبْهُ حَتَّى يَنْقَطِعَ ثُمَّ اجْلِسْ فِي بَيْتِكَ حَتَّى تَأْتِيَكَ يَدٌ خَاطِئَةٌ أَوْ مَنِيَّةٌ قَاضِيَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَدْ وَقَعَتْ وَفَعَلْتُ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Muhammad ibn Maslama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta fitna, boʻlinish va ixtilof boʻladi. Ana shunday boʻlganida qilichingni Uhud togʻiga olib borib, u sinib ketguncha togʻga urgin. Soʻng uyingda oʻtirgin, toki senga xato qilguvchi qoʻl yoki hukm qiluvchi oʻlim kelguncha», dedilar. Darhaqiqat, bu voqe boʻldi va men Rasululloh ﷺ aytgan narsani qildim.Муҳаммад ибн Маслама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта фитна, бўлиниш ва ихтилоф бўлади. Ана шундай бўлганида қиличингни Уҳуд тоғига олиб бориб, у синиб кетгунча тоғга ургин. Сўнг уйингда ўтиргин, токи сенга хато қилгувчи қўл ёки ҳукм қилувчи ўлим келгунча», дедилар. Дарҳақиқат, бу воқе бўлди ва мен Расулуллоҳ ﷺ айтган нарсани қилдим.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُبَارَكُ بْنُ سُحَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ الْتَقَيَا بِأَسْيَافِهِمَا إِلاَّ كَانَ الْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ikki musulmon qilichlari bilan toʻqnashsa, oʻldirgan ham, oʻldirilgan ham doʻzaxda boʻladi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Икки мусулмон қиличлари билан тўқнашса, ўлдирган ҳам, ўлдирилган ҳам дўзахда бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، وَسَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ أَرَادَ قَتْلَ صَاحِبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki musulmon qilichlari bilan toʻqnashsa, oʻldirgan ham, oʻldirilgan ham doʻzaxda boʻladi», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, bu oʻldirgani maʼlum, ammo oʻldirilganning holi nima uchun bunday?» dedilar. U zot: «Chunki u ham oʻz sherigini oʻldirmoqchi boʻlgan edi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки мусулмон қиличлари билан тўқнашса, ўлдирган ҳам, ўлдирилган ҳам дўзахда бўлади», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, бу ўлдиргани маълум, аммо ўлдирилганнинг ҳоли нима учун бундай?» дедилар. У зот: «Чунки у ҳам ўз шеригини ўлдирмоқчи бўлган эди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِذَا الْمُسْلِمَانِ حَمَلَ أَحَدُهُمَا عَلَى أَخِيهِ السِّلاَحَ فَهُمَا عَلَى جُرُفِ جَهَنَّمَ فَإِذَا قَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ دَخَلاَهَا جَمِيعًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ikki musulmonning biri oʻz birodariga qurol koʻtarsa, ular ikkovi jahannam jariga turgan boʻladi. Agar biri sherigini oʻldirsa, ikkovi birgalikda unga kiradi», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Икки мусулмоннинг бири ўз биродарига қурол кўтарса, улар иккови жаҳаннам жарига турган бўлади. Агар бири шеригини ўлдирса, иккови биргаликда унга киради», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَبْدِ الْحَكَمِ السَّدُوسِيِّ، حَدَّثَنَا شَهْرُ بْنُ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ مِنْ شَرِّ النَّاسِ مَنْزِلَةً عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَبْدٌ أَذْهَبَ آخِرَتَهُ بِدُنْيَا غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida Alloh huzurida odamlarning eng yomon martabalisi oʻz oxiratini boshqaning dunyosi uchun ketkazgan bandadir», dedilar.Абу Умама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида Аллоҳ ҳузурида одамларнинг энг ёмон мартабалиси ўз охиратини бошқанинг дунёси учун кетказган бандадир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ زِيَادٍ، سِيمِينْ كُوشْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَكُونُ فِتْنَةٌ تَسْتَنْظِفُ الْعَرَبَ قَتْلاَهَا فِي النَّارِ اللِّسَانُ فِيهَا أَشَدُّ مِنْ وَقْعِ السَّيْفِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir fitna boʻladiki, u arablarni tamoman qirib tashlaydi. Unda oʻldirilganlar doʻzaxda boʻladi. Oʻsha paytda til qilichning zarbidan qattiqroq boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир фитна бўладики, у арабларни тамоман қириб ташлайди. Унда ўлдирилганлар дўзахда бўлади. Ўша пайтда тил қиличнинг зарбидан қаттиқроқ бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَالْفِتَنَ فَإِنَّ اللِّسَانَ فِيهَا مِثْلُ وَقْعِ السَّيْفِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Fitnalardan saqlaning, chunki oʻshanda til qilich zarbasi kabidir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитналардан сақланинг, чунки ўшанда тил қилич зарбаси кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ قَالَ مَرَّ بِهِ رَجُلٌ لَهُ شَرَفٌ فَقَالَ لَهُ عَلْقَمَةُ إِنَّ لَكَ رَحِمًا وَإِنَّ لَكَ حَقًّا وَإِنِّي رَأَيْتُكَ تَدْخُلُ عَلَى هَؤُلاَءِ الأُمَرَاءِ وَتَتَكَلَّمُ عِنْدَهُمْ بِمَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَتَكَلَّمَ بِهِ وَإِنِّي سَمِعْتُ بِلاَلَ بْنَ الْحَارِثِ الْمُزَنِيَّ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ رِضْوَانِ اللَّهِ مَا يَظُنُّ أَنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ فَيَكْتُبُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ بِهَا رِضْوَانَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ سَخَطِ اللَّهِ مَا يَظُنُّ أَنْ تَبْلُغَ مَا بَلَغَتْ فَيَكْتُبُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ بِهَا سَخَطَهُ إِلَى يَوْمِ يَلْقَاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلْقَمَةُ فَانْظُرْ وَيْحَكَ مَاذَا تَقُولُ وَمَاذَا تَكَلَّمُ بِهِ فَرُبَّ كَلاَمٍ - قَدْ - مَنَعَنِي أَنْ أَتَكَلَّمَ بِهِ مَا سَمِعْتُ مِنْ بِلاَلِ بْنِ الْحَارِثِ ‏.‏

Bilol ibn al-Horis al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, biringiz Allohning roziligiga sabab boʻladigan bir soʻzni aytadi, uni bunchalik yuqori darajaga yetadi deb oʻylamaydi ham, ammo Alloh azza va jalla shu soʻz sababli unga qiyomat kunigacha oʻz roziligini yozib qoʻyadi. Yana biringiz Allohning gʻazabiga sabab boʻladigan bir soʻzni aytadi, uni bunchalik yuqori darajaga yetadi deb oʻylamaydi ham, ammo Alloh azza va jalla shu soʻz sababli unga Uni uchratadigan kungacha oʻz gʻazabini yozib qoʻyadi», dedilar.Билол ибн ал-Ҳорис ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бирингиз Аллоҳнинг розилигига сабаб бўладиган бир сўзни айтади, уни бунчалик юқори даражага етади деб ўйламайди ҳам, аммо Аллоҳ азза ва жалла шу сўз сабабли унга қиёмат кунигача ўз розилигини ёзиб қўяди. Яна бирингиз Аллоҳнинг ғазабига сабаб бўладиган бир сўзни айтади, уни бунчалик юқори даражага етади деб ўйламайди ҳам, аммо Аллоҳ азза ва жалла шу сўз сабабли унга Уни учратадиган кунгача ўз ғазабини ёзиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو يُوسُفَ الصَّيْدَلاَنِيُّ، مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الرَّقِّيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَتَكَلَّمُ بِالْكَلِمَةِ مِنْ سَخَطِ اللَّهِ لاَ يَرَى بِهَا بَأْسًا فَيَهْوِي بِهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ سَبْعِينَ خَرِيفًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, kishi Allohning gʻazabiga sabab boʻladigan bir soʻzni, unda hech qanday zarar koʻrmasdan aytadi, ammo oʻsha soʻz sababli u jahannam oʻtida yetmish yil pastga qulab tushadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, киши Аллоҳнинг ғазабига сабаб бўладиган бир сўзни, унда ҳеч қандай зарар кўрмасдан айтади, аммо ўша сўз сабабли у жаҳаннам ўтида етмиш йил пастга қулаб тушади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَسْكُتْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga va oxirat kuniga imon keltirsa, yaxshi soʻz aytsin yoki jim tursin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга ва охират кунига имон келтирса, яхши сўз айтсин ёки жим турсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعُثْمَانِيُّ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَاعِزٍ الْعَامِرِيِّ، أَنَّ سُفْيَانَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيَّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدِّثْنِي بِأَمْرٍ أَعْتَصِمُ بِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلْ رَبِّيَ اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقِمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَكْثَرُ مَا تَخَافُ عَلَىَّ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِلِسَانِ نَفْسِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَذَا ‏"‏ ‏.‏

Sufyon ibn Abdulloh as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, menga oʻzimni mahkam ushlab turadigan bir ish haqida gapiring, dedim. U zot: ‹Rabbim Alloh de, soʻng toʻgʻri yoʻlda sobit tur›, dedilar. Ey Allohning Rasuli, mening haqimda eng koʻp nimadan qoʻrqasiz, dedim. Shunda Rasululloh ﷺ oʻz tillarini ushladilar-da: ‹Mana shundan›, dedilar.»Суфён ибн Абдуллоҳ ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ўзимни маҳкам ушлаб турадиган бир иш ҳақида гапиринг, дедим. У зот: ‹Раббим Аллоҳ де, сўнг тўғри йўлда собит тур›, дедилар. Эй Аллоҳнинг Расули, менинг ҳақимда энг кўп нимадан қўрқасиз, дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўз тилларини ушладилар-да: ‹Мана шундан›, дедилар.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي سَفَرٍ فَأَصْبَحْتُ يَوْمًا قَرِيبًا مِنْهُ وَنَحْنُ نَسِيرُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي بِعَمَلٍ يُدْخِلُنِي الْجَنَّةَ وَيُبَاعِدُنِي مِنَ النَّارِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لَقَدْ سَأَلْتَ عَظِيمًا وَإِنَّهُ لَيَسِيرٌ عَلَى مَنْ يَسَّرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ تَعْبُدُ اللَّهَ لاَ تُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمُ الصَّلاَةَ وَتُؤْتِي الزَّكَاةَ وَتَصُومُ رَمَضَانَ وَتَحُجُّ الْبَيْتَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَلاَ أُدُلُّكَ عَلَى أَبْوَابِ الْجَنَّةِ الصَّوْمُ جُنَّةٌ وَالصَّدَقَةُ تُطْفِئُ الْخَطِيئَةَ كَمَا يُطْفِئُ النَّارَ الْمَاءُ وَصَلاَةُ الرَّجُلِ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏{تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ‏}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكَ بِرَأْسِ الأَمْرِ وَعَمُودِهِ وَذُرْوَةِ سَنَامِهِ الْجِهَادُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكَ بِمِلاَكِ ذَلِكَ كُلِّهِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بَلَى ‏.‏ فَأَخَذَ بِلِسَانِهِ فَقَالَ ‏"‏ تَكُفُّ عَلَيْكَ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَإِنَّا لَمُؤَاخَذُونَ بِمَا نَتَكَلَّمُ بِهِ قَالَ ‏"‏ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يَا مُعَاذُ وَهَلْ يَكُبُّ النَّاسَ عَلَى وُجُوهِهِمْ فِي النَّارِ إِلاَّ حَصَائِدُ أَلْسِنَتِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men bir safarda Nabiy ﷺ bilan birga edim. Bir kuni yoʻl yurib borarkanmiz, u zotga yaqinlashib: ‹Ey Allohning Rasuli, meni jannatga kiritadigan va doʻzaxdan uzoqlashtiradigan bir amal haqida xabar bering›, dedim. U zot: ‹Sen ulugʻ bir narsani soʻrading, ammo bu Alloh kimga oson qilsa, oʻshanga oson boʻladi: Allohga ibodat qilasan va Unga hech narsani sherik keltirmaysan, namozni toʻkis ado etasan, zakot berasan, ramazon roʻzasini tutasan va Baytni haj qilasan›, dedilar. Soʻng: ‹Senga yaxshilik eshiklarini koʻrsataymi? Roʻza qalqondir, sadaqa suv oʻtni oʻchirgani kabi xatoni oʻchiradi va kishining tun oʻrtasidagi namozi›, dedilar-da, {Ularning yonboshlari yotoqdan yiroqlashadi} degan oyatdan {qilib oʻtgan amallariga mukofot oʻlaroq} degan joygacha oʻqidilar. Soʻng: ‹Senga ishning boshi, ustuni va choʻqqisidan xabar beraymi? U jihoddir›, dedilar. Keyin: ‹Senga shularning barchasini oʻzida jamlagan narsadan xabar beraymi?› dedilar. Men: ‹Ha›, dedim. Shunda u zot oʻz tillarini ushlab: ‹Mana shuni oʻzingdan tiyib tur›, dedilar. Men: ‹Ey Allohning Nabiysi, biz gapirgan narsalarimiz uchun ham javobgar boʻlamizmi?› dedim. U zot: ‹Ey Muoz, onang senga achinsin! Odamlarni doʻzaxda yuztuban qulatadigan narsa aynan tillarining hosilidan boshqa narsa emas›, dedilar.»Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен бир сафарда Набий ﷺ билан бирга эдим. Бир куни йўл юриб борарканмиз, у зотга яқинлашиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, мени жаннатга киритадиган ва дўзахдан узоқлаштирадиган бир амал ҳақида хабар беринг›, дедим. У зот: ‹Сен улуғ бир нарсани сўрадинг, аммо бу Аллоҳ кимга осон қилса, ўшанга осон бўлади: Аллоҳга ибодат қиласан ва Унга ҳеч нарсани шерик келтирмайсан, намозни тўкис адо этасан, закот берасан, рамазон рўзасини тутасан ва Байтни ҳаж қиласан›, дедилар. Сўнг: ‹Сенга яхшилик эшикларини кўрсатайми? Рўза қалқондир, садақа сув ўтни ўчиргани каби хатони ўчиради ва кишининг тун ўртасидаги намози›, дедилар-да, {Уларнинг ёнбошлари ётоқдан йироқлашади} деган оятдан {қилиб ўтган амалларига мукофот ўлароқ} деган жойгача ўқидилар. Сўнг: ‹Сенга ишнинг боши, устуни ва чўққисидан хабар берайми? У жиҳоддир›, дедилар. Кейин: ‹Сенга шуларнинг барчасини ўзида жамлаган нарсадан хабар берайми?› дедилар. Мен: ‹Ҳа›, дедим. Шунда у зот ўз тилларини ушлаб: ‹Мана шуни ўзингдан тийиб тур›, дедилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Набийси, биз гапирган нарсаларимиз учун ҳам жавобгар бўламизми?› дедим. У зот: ‹Эй Муоз, онанг сенга ачинсин! Одамларни дўзахда юзтубан қулатадиган нарса айнан тилларининг ҳосилидан бошқа нарса эмас›, дедилар.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خُنَيْسٍ الْمَكِّيُّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ حَسَّانَ الْمَخْزُومِيَّ، قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمُّ صَالِحٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ كَلاَمُ ابْنِ آدَمَ عَلَيْهِ لاَ لَهُ إِلاَّ الأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺning zavjalari Ummu Habiba (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odam farzandining soʻzi oʻziga qarshidir, foydasiga emas, faqat yaxshilikka buyurish, yomonlikdan qaytarish va Alloh azza va jallani zikr qilishdan boshqasi», dedilar.Набий ﷺнинг завжалари Умму Ҳабиба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одам фарзандининг сўзи ўзига қаршидир, фойдасига эмас, фақат яхшиликка буюриш, ёмонликдан қайтариш ва Аллоҳ азза ва жаллани зикр қилишдан бошқаси», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا خَالِي، يَعْلَى عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، قَالَ قِيلَ لاِبْنِ عُمَرَ إِنَّا نَدْخُلُ عَلَى أُمَرَائِنَا فَنَقُولُ الْقَوْلَ فَإِذَا خَرَجْنَا قُلْنَا غَيْرَهُ ‏.‏ قَالَ كُنَّا نَعُدُّ ذَلِكَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ النِّفَاقَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Unga: ‹Biz amirlarimiz oldiga kiramiz-da, bir soʻzni aytamiz, chiqib ketganimizdan keyin esa boshqa soʻzni aytamiz›, deyildi. U: ‹Biz buni Rasululloh ﷺ davrida munofiqlik deb hisoblardik›, dedi.»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Унга: ‹Биз амирларимиз олдига кирамиз-да, бир сўзни айтамиз, чиқиб кетганимиздан кейин эса бошқа сўзни айтамиз›, дейилди. У: ‹Биз буни Расулуллоҳ ﷺ даврида мунофиқлик деб ҳисоблардик›, деди.»

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ شَابُورَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ قُرَّةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَيْوَئِيلَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مِنْ حُسْنِ إِسْلاَمِ الْمَرْءِ تَرْكُهُ مَا لاَ يَعْنِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishining islomi goʻzalligidan biri oʻziga aloqasi boʻlmagan narsani tark qilishidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг исломи гўзаллигидан бири ўзига алоқаси бўлмаган нарсани тарк қилишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ بَعْجَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَدْرٍ الْجُهَنِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ خَيْرُ مَعَايِشِ النَّاسِ لَهُمْ رَجُلٌ مُمْسِكٌ بِعِنَانِ فَرَسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَيَطِيرُ عَلَى مَتْنِهِ كُلَّمَا سَمِعَ هَيْعَةً أَوْ فَزْعَةً طَارَ عَلَيْهِ إِلَيْهَا يَبْتَغِي الْمَوْتَ أَوِ الْقَتْلَ مَظَانَّهُ وَرَجُلٌ فِي غُنَيْمَةٍ فِي رَأْسِ شَعَفَةٍ مِنْ هَذِهِ الشِّعَافِ أَوْ بَطْنِ وَادٍ مِنْ هَذِهِ الأَوْدِيَةِ يُقِيمُ الصَّلاَةَ وَيُؤْتِي الزَّكَاةَ وَيَعْبُدُ رَبَّهُ حَتَّى يَأْتِيَهُ الْيَقِينُ لَيْسَ مِنَ النَّاسِ إِلاَّ فِي خَيْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odamlar uchun eng yaxshi hayot kechiruvchi kishi Alloh yoʻlida otining jilovini ushlab, uning ustida uchib yuradigan, har qachon jang ovozini yoki qichqiriqni eshitsa, oʻsha tomonga uchib borib, oʻlim yoki oʻldirilishni oʻzi kutilgan joydan qidiradigan kishidir. Yana bir kishi bu togʻ choʻqqilaridan biri ustida yoki bu vodiylardan birining tubida bir necha qoʻyi bilan namozni toʻkis ado etib, zakot berib, oʻziga aniq narsa (oʻlim) kelgunicha Rabbisiga ibodat qilib yashaydi; u odamlarga faqat yaxshilikdan boshqa hech narsa qilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одамлар учун энг яхши ҳаёт кечирувчи киши Аллоҳ йўлида отининг жиловини ушлаб, унинг устида учиб юрадиган, ҳар қачон жанг овозини ёки қичқириқни эшитса, ўша томонга учиб бориб, ўлим ёки ўлдирилишни ўзи кутилган жойдан қидирадиган кишидир. Яна бир киши бу тоғ чўққиларидан бири устида ёки бу водийлардан бирининг тубида бир неча қўйи билан намозни тўкис адо этиб, закот бериб, ўзига аниқ нарса (ўлим) келгунича Раббисига ибодат қилиб яшайди; у одамларга фақат яхшиликдан бошқа ҳеч нарса қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا الزُّبَيْدِيُّ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ أَىُّ النَّاسِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ رَجُلٌ مُجَاهِدٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ مَنْ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ امْرُؤٌ فِي شِعْبٍ مِنَ الشِّعَابِ يَعْبُدُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَيَدَعُ النَّاسَ مِنْ شَرِّهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Odamlarning qaysi biri afzal?» dedi. U zot: «Alloh yoʻlida joni va moli bilan jihod qiluvchi kishi», dedilar. U: «Soʻng kim?» dedi. U zot: «Soʻng togʻ soyliklaridan birida Alloh azza va jallaga ibodat qilib, odamlarni oʻz yomonligidan tinch qoʻyadigan kishi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Одамларнинг қайси бири афзал?» деди. У зот: «Аллоҳ йўлида жони ва моли билан жиҳод қилувчи киши», дедилар. У: «Сўнг ким?» деди. У зот: «Сўнг тоғ сойликларидан бирида Аллоҳ азза ва жаллага ибодат қилиб, одамларни ўз ёмонлигидан тинч қўядиган киши», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ حُذَيْفَةَ بْنَ الْيَمَانِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَكُونُ دُعَاةٌ عَلَى أَبْوَابِ جَهَنَّمَ مَنْ أَجَابَهُمْ إِلَيْهَا قَذَفُوهُ فِيهَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ صِفْهُمْ لَنَا قَالَ ‏"‏ هُمْ قَوْمٌ مِنْ جِلْدَتِنَا يَتَكَلَّمُونَ بِأَلْسِنَتِنَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا تَأْمُرُنِي إِنْ أَدْرَكَنِي ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ فَالْزَمْ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ وَإِمَامَهُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ جَمَاعَةٌ وَلاَ إِمَامٌ فَاعْتَزِلْ تِلْكَ الْفِرَقَ كُلَّهَا وَلَوْ أَنْ تَعَضَّ بِأَصْلِ شَجَرَةٍ حَتَّى يُدْرِكَكَ الْمَوْتُ وَأَنْتَ كَذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jahannam eshiklari oldida daʼvatchilar boʻladi, kim ularga (chaqiriqqa) javob bersa, uni oʻsha oʻtga uloqtiradilar», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, ularni bizga taʼriflab bering», dedim. U zot: «Ular bizning teri (jinsimiz)mizdan boʻlgan, bizning tillarimizda gapiradigan bir qavmdir», dedilar. Men: «Agar shu holatga yetsam, menga nima buyurasiz?» dedim. U zot: «Musulmonlar jamoasi va ularning imomiga yopishib ol. Agar ularning jamoasi ham, imomi ham boʻlmasa, oʻsha firqalarning barchasidan chetlan, hatto bir daraxtning tomirini tishlab, shu holatingda oʻlim senga yetguncha boʻlsa ham», dedilar.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаҳаннам эшиклари олдида даъватчилар бўлади, ким уларга (чақириққа) жавоб берса, уни ўша ўтга улоқтирадилар», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, уларни бизга таърифлаб беринг», дедим. У зот: «Улар бизнинг тери (жинсимиз)миздан бўлган, бизнинг тилларимизда гапирадиган бир қавмдир», дедилар. Мен: «Агар шу ҳолатга етсам, менга нима буюрасиз?» дедим. У зот: «Мусулмонлар жамоаси ва уларнинг имомига ёпишиб ол. Агар уларнинг жамоаси ҳам, имоми ҳам бўлмаса, ўша фирқаларнинг барчасидан четлан, ҳатто бир дарахтнинг томирини тишлаб, шу ҳолатингда ўлим сенга етгунча бўлса ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنَ الْفِتَنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaqin orada musulmonning eng yaxshi moli qoʻy boʻlib qolar, u din-diyonatini fitnalardan olib qochib, oʻsha qoʻyi bilan togʻ choʻqqilari va yomgʻir tushadigan joylarni izidan ergashib yuradi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яқин орада мусулмоннинг энг яхши моли қўй бўлиб қолар, у дин-диёнатини фитналардан олиб қочиб, ўша қўйи билан тоғ чўққилари ва ёмғир тушадиган жойларни изидан эргашиб юради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْخَزَّازُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ قُرْطٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَكُونُ فِتَنٌ عَلَى أَبْوَابِهَا دُعَاةٌ إِلَى النَّارِ فَأَنْ تَمُوتَ وَأَنْتَ عَاضٌّ عَلَى جِذْلِ شَجَرَةٍ خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ تَتْبَعَ أَحَدًا مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Fitnalar boʻladi, ularning eshiklari oldida doʻzaxga daʼvat qiluvchilar turadi. Bir daraxt kundasini tishlagan holda oʻlishing sen uchun ulardan birontasiga ergashishingdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитналар бўлади, уларнинг эшиклари олдида дўзахга даъват қилувчилар туради. Бир дарахт кундасини тишлаган ҳолда ўлишинг сен учун улардан биронтасига эргашишингдан кўра яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَارِثِ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ يُلْدَغُ الْمُؤْمِنُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin bir teshikdan ikki marta chaqilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин бир тешикдан икки марта чақилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا زَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يُلْدَغُ الْمُؤْمِنُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin bir teshikdan ikki marta chaqilmaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин бир тешикдан икки марта чақилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ، يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ وَأَهْوَى بِإِصْبَعَيْهِ إِلَى أُذُنَيْهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ الْحَلاَلُ بَيِّنٌ وَالْحَرَامُ بَيِّنٌ وَبَيْنَهُمَا مُشْتَبِهَاتٌ لاَ يَعْلَمُهَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ فَمَنِ اتَّقَى الشُّبُهَاتِ اسْتَبْرَأَ لِدِينِهِ وَعِرْضِهِ وَمَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهَاتِ وَقَعَ فِي الْحَرَامِ كَالرَّاعِي حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكُ أَنْ يَرْتَعَ فِيهِ أَلاَ وَإِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمًى أَلاَ وَإِنَّ حِمَى اللَّهِ مَحَارِمُهُ أَلاَ وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلُحَتْ صَلُحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ أَلاَ وَهِيَ الْقَلْبُ ‏"‏ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U minbar ustida ikki barmogʻi bilan quloqlariga ishora qilib turib: «Men Rasulullohning ﷺ shunday deganlarini eshitdim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Halol ochiq-oydin, harom ham ochiq-oydin, bu ikkisining orasida shubhali ishlar bor, ularni koʻp odamlar bilmaydi. Kim shubhali ishlardan saqlansa, oʻz dinini va obroʻsini asragan boʻladi. Kim shubhali ishlarga tushib qolsa, haromga tushib qoladi. U qoʻriqxona atrofida podasini boqib yurgan choʻponga oʻxshaydi, hademay podasi uning ichiga kirib ketishga yaqin turadi. Ogoh boʻlinglar, har bir podshohning qoʻriqxonasi bordir. Ogoh boʻlinglar, Allohning qoʻriqxonasi Uning haromlaridir. Ogoh boʻlinglar, tanada bir parcha goʻsht bor, u sogʻ boʻlsa butun tan sogʻ boʻladi, u buzuq boʻlsa butun tan buzuq boʻladi. Ogoh boʻlinglar, u qalbdir», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У минбар устида икки бармоғи билан қулоқларига ишора қилиб туриб: «Мен Расулуллоҳнинг ﷺ шундай деганларини эшитдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳалол очиқ-ойдин, ҳаром ҳам очиқ-ойдин, бу иккисининг орасида шубҳали ишлар бор, уларни кўп одамлар билмайди. Ким шубҳали ишлардан сақланса, ўз динини ва обрўсини асраган бўлади. Ким шубҳали ишларга тушиб қолса, ҳаромга тушиб қолади. У қўриқхона атрофида подасини боқиб юрган чўпонга ўхшайди, ҳадемай подаси унинг ичига кириб кетишга яқин туради. Огоҳ бўлинглар, ҳар бир подшоҳнинг қўриқхонаси бордир. Огоҳ бўлинглар, Аллоҳнинг қўриқхонаси Унинг ҳаромларидир. Огоҳ бўлинглар, танада бир парча гўшт бор, у соғ бўлса бутун тан соғ бўлади, у бузуқ бўлса бутун тан бузуқ бўлади. Огоҳ бўлинглар, у қалбдир», дедилар.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ زِيَادٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْعِبَادَةُ فِي الْهَرْجِ كَهِجْرَةٍ إِلَىَّ ‏"‏ ‏.‏

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Fitna va qonli toʻqnashuvlar davridagi ibodat menga hijrat qilishdek boʻladi», dedilar.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фитна ва қонли тўқнашувлар давридаги ибодат менга ҳижрат қилишдек бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَيَعْقُوبُ بْنُ حُمَيْدِ بْنِ كَاسِبٍ، وَسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ بَدَأَ الإِسْلاَمُ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ غَرِيبًا فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islom gʻarib holda boshlandi va yana gʻarib holga qaytadi. Bas, gʻariblarga xushxabar boʻlsin!», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом ғариб ҳолда бошланди ва яна ғариб ҳолга қайтади. Бас, ғарибларга хушхабар бўлсин!», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، وَابْنُ، لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سِنَانِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ الإِسْلاَمَ بَدَأَ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ غَرِيبًا فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Islom gʻarib holda boshlandi va yana gʻarib holga qaytadi. Bas, gʻariblarga xushxabar boʻlsin!», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Ислом ғариб ҳолда бошланди ва яна ғариб ҳолга қайтади. Бас, ғарибларга хушхабар бўлсин!», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ الإِسْلاَمَ بَدَأَ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ غَرِيبًا فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قِيلَ وَمَنِ الْغُرَبَاءُ قَالَ النُّزَّاعُ مِنَ الْقَبَائِلِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Islom gʻarib holda boshlandi va yana gʻarib holga qaytadi. Bas, gʻariblarga xushxabar boʻlsin!», dedilar. «Gʻariblar kimlar?» deb soʻralganda, u zot: «Qabilalaridan ajralib chiqqanlardir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Ислом ғариб ҳолда бошланди ва яна ғариб ҳолга қайтади. Бас, ғарибларга хушхабар бўлсин!», дедилар. «Ғариблар кимлар?» деб сўралганда, у зот: «Қабилаларидан ажралиб чиққанлардир», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عِيسَى بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّهُ خَرَجَ يَوْمًا إِلَى مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَوَجَدَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ قَاعِدًا عِنْدَ قَبْرِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَبْكِي فَقَالَ مَا يُبْكِيكَ قَالَ يُبْكِينِي شَىْءٌ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ يَسِيرَ الرِّيَاءِ شِرْكٌ وَإِنَّ مَنْ عَادَى لِلَّهِ وَلِيًّا فَقَدْ بَارَزَ اللَّهَ بِالْمُحَارَبَةِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الأَبْرَارَ الأَتْقِيَاءَ الأَخْفِيَاءَ الَّذِينَ إِذَا غَابُوا لَمْ يُفْتَقَدُوا وَإِنْ حَضَرُوا لَمْ يُدْعَوْا وَلَمْ يُعْرَفُوا قُلُوبُهُمْ مَصَابِيحُ الْهُدَى يَخْرُجُونَ مِنْ كُلِّ غَبْرَاءَ مُظْلِمَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir kuni Rasulullohning ﷺ masjidiga chiqib, Muoz ibn Jabalning Nabiy ﷺ qabri yonida oʻtirib yigʻlayotganini koʻrdi va: «Seni nima yigʻlatyapti?» dedi. U: «Meni Rasulullohdan ﷺ eshitgan bir narsam yigʻlatyapti. Men Rasulullohning ﷺ shunday deganlarini eshitgandim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, ozgina riyo ham shirkdir. Kim Allohning bir doʻstiga dushmanlik qilsa, u Allohga qarshi urush eʼlon qilgan boʻladi. Albatta, Alloh yaxshi, taqvodor va ozoda gʻoyib boʻlganlarni yaxshi koʻradi. Ular oʻzlari yoʻq boʻlsalar izlanmaydilar, hozir boʻlsalar chaqirilmaydilar va tanilmaydilar. Ularning qalblari hidoyat chiroqlaridir. Ular har bir zulmatli sinovdan chiqib ketadilar», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир куни Расулуллоҳнинг ﷺ масжидига чиқиб, Муоз ибн Жабалнинг Набий ﷺ қабри ёнида ўтириб йиғлаётганини кўрди ва: «Сени нима йиғлатяпти?» деди. У: «Мени Расулуллоҳдан ﷺ эшитган бир нарсам йиғлатяпти. Мен Расулуллоҳнинг ﷺ шундай деганларини эшитгандим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, озгина риё ҳам ширкдир. Ким Аллоҳнинг бир дўстига душманлик қилса, у Аллоҳга қарши уруш эълон қилган бўлади. Албатта, Аллоҳ яхши, тақводор ва озода ғойиб бўлганларни яхши кўради. Улар ўзлари йўқ бўлсалар изланмайдилар, ҳозир бўлсалар чақирилмайдилар ва танилмайдилар. Уларнинг қалблари ҳидоят чироқларидир. Улар ҳар бир зулматли синовдан чиқиб кетадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ النَّاسُ كَإِبِلِ مِائَةٍ لاَ تَكَادُ تَجِدُ فِيهَا رَاحِلَةً ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar yuzta tuyaga oʻxshaydi, ular ichidan minishga yaraydiganini deyarli topolmaysan», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар юзта туяга ўхшайди, улар ичидан минишга ярайдиганини деярли тополмайсан», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَفَرَّقَتِ الْيَهُودُ عَلَى إِحْدَى وَسَبْعِينَ فِرْقَةً وَتَفْتَرِقُ أُمَّتِي عَلَى ثَلاَثٍ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yahudiylar yetmish bir firqaga boʻlinib ketishdi, mening ummatim esa yetmish uch firqaga boʻlinadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яҳудийлар етмиш бир фирқага бўлиниб кетишди, менинг умматим эса етмиш уч фирқага бўлинади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ كَثِيرِ بْنِ دِينَارٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ افْتَرَقَتِ الْيَهُودُ عَلَى إِحْدَى وَسَبْعِينَ فِرْقَةً فَوَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ وَسَبْعُونَ فِي النَّارِ وَافْتَرَقَتِ النَّصَارَى عَلَى ثِنْتَيْنِ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً فَإِحْدَى وَسَبْعُونَ فِي النَّارِ وَوَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَتَفْتَرِقَنَّ أُمَّتِي عَلَى ثَلاَثٍ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً فَوَاحِدَةٌ فِي الْجَنَّةِ وَثِنْتَانِ وَسَبْعُونَ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هُمْ قَالَ ‏"‏ الْجَمَاعَةُ ‏"‏ ‏.‏

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yahudiylar yetmish bir firqaga boʻlindilar, ulardan bittasi jannatda, yetmishtasi doʻzaxda boʻladi. Nasorolar yetmish ikki firqaga boʻlindilar, ulardan yetmish bittasi doʻzaxda, bittasi jannatda boʻladi. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, mening ummatim ham albatta yetmish uch firqaga boʻlinadi, ulardan bittasi jannatda, yetmish ikkitasi doʻzaxda boʻladi», dedilar. «Yo Rasululloh, ular kimlar?» deb soʻralganda, u zot: «Jamoatdir», dedilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яҳудийлар етмиш бир фирқага бўлиндилар, улардан биттаси жаннатда, етмиштаси дўзахда бўлади. Насоролар етмиш икки фирқага бўлиндилар, улардан етмиш биттаси дўзахда, биттаси жаннатда бўлади. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, менинг умматим ҳам албатта етмиш уч фирқага бўлинади, улардан биттаси жаннатда, етмиш иккитаси дўзахда бўлади», дедилар. «Ё Расулуллоҳ, улар кимлар?» деб сўралганда, у зот: «Жамоатдир», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ افْتَرَقَتْ عَلَى إِحْدَى وَسَبْعِينَ فِرْقَةً وَإِنَّ أُمَّتِي سَتَفْتَرِقُ عَلَى ثِنْتَيْنِ وَسَبْعِينَ فِرْقَةً كُلُّهَا فِي النَّارِ إِلاَّ وَاحِدَةً وَهِيَ الْجَمَاعَةُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Bani Isroil yetmish bir firqaga boʻlindilar, mening ummatim esa yetmish ikki firqaga boʻlinadi, ularning hammasi doʻzaxda boʻladi, faqat bittasi bundan mustasno, u ham jamoatdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Бани Исроил етмиш бир фирқага бўлиндилар, менинг умматим эса етмиш икки фирқага бўлинади, уларнинг ҳаммаси дўзахда бўлади, фақат биттаси бундан мустасно, у ҳам жамоатдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَتَتَّبِعُنَّ سُنَّةَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بَاعًا بِبَاعٍ وَذِرَاعًا بِذِرَاعٍ وَشِبْرًا بِشِبْرٍ حَتَّى لَوْ دَخَلُوا فِي جُحْرِ ضَبٍّ لَدَخَلْتُمْ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى قَالَ ‏"‏ فَمَنْ إِذًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlar sizlardan oldingilarning yoʻliga qarich-baqarich, gaz-bagaz, quloch-bakuloch ergashasizlar, hatto ular kaltakesakning iniga kirsalar ham, sizlar ham unga kirasizlar», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, yahudiylar va nasorolarnimi?» dedilar. U zot: «Boshqa kim boʻlardi?», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар сизлардан олдингиларнинг йўлига қарич-бақарич, газ-багаз, қулоч-бакулоч эргашасизлар, ҳатто улар калтакесакнинг инига кирсалар ҳам, сизлар ҳам унга кирасизлар», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, яҳудийлар ва насороларними?» дедилар. У зот: «Бошқа ким бўларди?», дедилар.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ الْمِصْرِيُّ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَخَطَبَ فَقَالَ ‏"‏ لاَ وَاللَّهِ مَا أَخْشَى عَلَيْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ إِلاَّ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ فَصَمَتَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ قُلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ وَهَلْ يَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ الْخَيْرَ لاَ يَأْتِي إِلاَّ بِخَيْرٍ أَوَخَيْرٌ هُوَ إِنَّ كُلَّ مَا يُنْبِتُ الرَّبِيعُ يَقْتُلُ حَبَطًا أَوْ يُلِمُّ إِلاَّ آكِلَةَ الْخَضِرِ أَكَلَتْ حَتَّى إِذَا امْتَلأَتْ خَاصِرَتَاهَا اسْتَقْبَلَتِ الشَّمْسَ فَثَلَطَتْ وَبَالَتْ ثُمَّ اجْتَرَّتْ فَعَادَتْ فَأَكَلَتْ فَمَنْ يَأْخُذُ مَالاً بِحَقِّهِ يُبَارَكُ لَهُ وَمَنْ يَأْخُذُ مَالاً بِغَيْرِ حَقِّهِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turib, odamlarga xutba qildilar va: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey odamlar, men sizlar haqingizda faqat Alloh sizlarga chiqarib beradigan dunyoning zebu ziynatidan qoʻrqaman», dedilar. Bir kishi u zotga: «Yo Rasululloh, yaxshilik yomonlik keltiradimi?» dedi. Rasululloh ﷺ bir muddat jim turdilar, soʻng: «Nima deding?» dedilar. U: «Yaxshilik yomonlik keltiradimi, dedim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, yaxshilik yaxshilikdan boshqa narsa keltirmaydi. Lekin u haqiqatan yaxshimikan? Bahorda oʻsadigan hamma narsa oʻldiradi yoki oʻlimga yaqinlashtiradi, faqat koʻkat yeydigan hayvon bundan mustasno. U toʻyguncha yeydi, ikki biqini toʻlgach quyoshga qarab turadi, tezak va siydik chiqaradi, soʻng kavsh qaytarib, yana qaytib yeyaveradi. Kim molni haqli ravishda olsa, unga barakot beriladi. Kim molni nohaq olsa, uning misoli yeb-yeb toʻymaydigan kishining misoliga oʻxshaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан туриб, одамларга хутба қилдилар ва: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй одамлар, мен сизлар ҳақингизда фақат Аллоҳ сизларга чиқариб берадиган дунёнинг зебу зийнатидан қўрқаман», дедилар. Бир киши у зотга: «Ё Расулуллоҳ, яхшилик ёмонлик келтирадими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ бир муддат жим турдилар, сўнг: «Нима дединг?» дедилар. У: «Яхшилик ёмонлик келтирадими, дедим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, яхшилик яхшиликдан бошқа нарса келтирмайди. Лекин у ҳақиқатан яхшимикан? Баҳорда ўсадиган ҳамма нарса ўлдиради ёки ўлимга яқинлаштиради, фақат кўкат ейдиган ҳайвон бундан мустасно. У тўйгунча ейди, икки биқини тўлгач қуёшга қараб туради, тезак ва сийдик чиқаради, сўнг кавш қайтариб, яна қайтиб еяверади. Ким молни ҳақли равишда олса, унга баракот берилади. Ким молни ноҳақ олса, унинг мисоли еб-еб тўймайдиган кишининг мисолига ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ الْمِصْرِيُّ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ بَكْرَ بْنَ سَوَادَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّ يَزِيدَ بْنَ رَبَاحٍ حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِذَا فُتِحَتْ عَلَيْكُمْ خَزَائِنُ فَارِسَ وَالرُّومِ أَىُّ قَوْمٍ أَنْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ نَقُولُ كَمَا أَمَرَنَا اللَّهُ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَوْ غَيْرَ ذَلِكَ تَتَنَافَسُونَ ثُمَّ تَتَحَاسَدُونَ ثُمَّ تَتَدَابَرُونَ ثُمَّ تَتَبَاغَضُونَ أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ ثُمَّ تَنْطَلِقُونَ فِي مَسَاكِينِ الْمُهَاجِرِينَ فَتَجْعَلُونَ بَعْضَهُمْ عَلَى رِقَابِ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga Fors va Rum xazinalari ochilib berilsa, qanday qavm boʻlasizlar?», dedilar. Abdurrahmon ibn Avf: «Alloh bizga buyurgandek aytamiz», dedi. Rasululloh ﷺ: «Yoki bundan boshqacha boʻlasizlar: bir-biringiz bilan raqobatlashasizlar, soʻng bir-biringizga hasad qilasizlar, soʻng bir-biringizga orqa oʻgirasizlar, soʻng bir-biringizni yomon koʻrasizlar yoki shunga oʻxshash. Soʻng muhojirlarning miskinlari oldiga borib, ularning baʼzilarini baʼzilarining boʻyniga mindirib qoʻyasizlar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга Форс ва Рум хазиналари очилиб берилса, қандай қавм бўласизлар?», дедилар. Абдурраҳмон ибн Авф: «Аллоҳ бизга буюргандек айтамиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ёки бундан бошқача бўласизлар: бир-бирингиз билан рақобатлашасизлар, сўнг бир-бирингизга ҳасад қиласизлар, сўнг бир-бирингизга орқа ўгирасизлар, сўнг бир-бирингизни ёмон кўрасизлар ёки шунга ўхшаш. Сўнг муҳожирларнинг мискинлари олдига бориб, уларнинг баъзиларини баъзиларининг бўйнига миндириб қўясизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الْمِصْرِيُّ، أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، ‏.‏ أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ، - وَهُوَ حَلِيفُ بَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَىٍّ وَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ إِلَى الْبَحْرَيْنِ يَأْتِي بِجِزْيَتِهَا وَكَانَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ هُوَ صَالَحَ أَهْلَ الْبَحْرَيْنِ وَأَمَّرَ عَلَيْهِمُ الْعَلاَءَ بْنَ الْحَضْرَمِيِّ فَقَدِمَ أَبُو عُبَيْدَةَ بِمَالٍ مِنَ الْبَحْرَيْنِ فَسَمِعَتِ الأَنْصَارُ بِقُدُومِ أَبِي عُبَيْدَةَ فَوَافَوْا صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ انْصَرَفَ فَتَعَرَّضُوا لَهُ فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حِينَ رَآهُمْ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَظُنُّكُمْ سَمِعْتُمْ أَنَّ أَبَا عُبَيْدَةَ قَدِمَ بِشَىْءٍ مِنَ الْبَحْرَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا أَجَلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَبْشِرُوا وَأَمِّلُوا مَا يَسُرُّكُمْ فَوَاللَّهِ مَا الْفَقْرَ أَخْشَى عَلَيْكُمْ وَلَكِنِّي أَخْشَى عَلَيْكُمْ أَنْ تُبْسَطَ الدُّنْيَا عَلَيْكُمْ كَمَا بُسِطَتْ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ فَتَنَافَسُوهَا كَمَا تَنَافَسُوهَا فَتُهْلِكَكُمْ كَمَا أَهْلَكَتْهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abu Ubayda ibn al-Jarrohni Bahraynga uning jizyasini olib kelish uchun yubordilar. Nabiy ﷺ Bahrayn ahli bilan sulh tuzgan va ularga al-Aloʻ ibn al-Hazramiyni amir qilib qoʻygan edilar. Abu Ubayda Bahrayndan mol bilan keldi. Ansorlar Abu Ubaydaning kelganini eshitib, bomdod namozini Rasululloh ﷺ bilan birga oʻqidilar. Rasululloh ﷺ namozni oʻqib boʻlib qaytganlarida, ular u zotning yoʻlini toʻsdilar. Rasululloh ﷺ ularni koʻrib tabassum qildilar-da, soʻng: «Oʻylashimcha, siz Abu Ubayda Bahrayndan biror narsa olib kelganini eshitgansizlar», dedilar. Ular: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedilar. U zot: «Suyunchi boʻlsin, sizni xursand qiladigan narsadan umidvor boʻlaveringlar. Allohga qasamki, men sizlar uchun kambagʻallikdan qoʻrqmayman. Lekin men sizlar uchun sizdan oldingilarga dunyo keng yoyilganidek, sizlarga ham keng yoyilib, ular u dunyoda raqobatlashganidek sizlar ham raqobatlashib, ularni halok qilganidek sizlarni ham halok qilishidan qoʻrqaman», dedilar.Амр ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Абу Убайда ибн ал-Жарроҳни Баҳрайнга унинг жизясини олиб келиш учун юбордилар. Набий ﷺ Баҳрайн аҳли билан сулҳ тузган ва уларга ал-Алў ибн ал-Ҳазрамийни амир қилиб қўйган эдилар. Абу Убайда Баҳрайндан мол билан келди. Ансорлар Абу Убайданинг келганини эшитиб, бомдод намозини Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўқидилар. Расулуллоҳ ﷺ намозни ўқиб бўлиб қайтганларида, улар у зотнинг йўлини тўсдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларни кўриб табассум қилдилар-да, сўнг: «Ўйлашимча, сиз Абу Убайда Баҳрайндан бирор нарса олиб келганини эшитгансизлар», дедилар. Улар: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедилар. У зот: «Суюнчи бўлсин, сизни хурсанд қиладиган нарсадан умидвор бўлаверинглар. Аллоҳга қасамки, мен сизлар учун камбағалликдан қўрқмайман. Лекин мен сизлар учун сиздан олдингиларга дунё кенг ёйилганидек, сизларга ҳам кенг ёйилиб, улар у дунёда рақобатлашганидек сизлар ҳам рақобатлашиб, уларни ҳалок қилганидек сизларни ҳам ҳалок қилишидан қўрқаман», дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا أَدَعُ بَعْدِي فِتْنَةً أَضَرَّ عَلَى الرِّجَالِ مِنَ النِّسَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men oʻzimdan keyin erkaklar uchun ayollardan koʻra zararliroq fitnani qoldirmadim», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ўзимдан кейин эркаклар учун аёллардан кўра зарарлироқ фитнани қолдирмадим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ مُصْعَبٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْ صَبَاحٍ إِلاَّ وَمَلَكَانِ يُنَادِيَانِ وَيْلٌ لِلرِّجَالِ مِنَ النِّسَاءِ وَوَيْلٌ لِلنِّسَاءِ مِنَ الرِّجَالِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har tongda ikki farishta: ‹Ayollar sababidan erkaklarga voy boʻlsin, erkaklar sababidan ayollarga voy boʻlsin›, deb nido qilmay qolmaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар тонгда икки фаришта: ‹Аёллар сабабидан эркакларга вой бўлсин, эркаклар сабабидан аёлларга вой бўлсин›, деб нидо қилмай қолмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى اللَّيْثِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَامَ خَطِيبًا فَكَانَ فِيمَا قَالَ ‏"‏ إِنَّ الدُّنْيَا خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا فَنَاظِرٌ كَيْفَ تَعْمَلُونَ أَلاَ فَاتَّقُوا الدُّنْيَا وَاتَّقُوا النِّسَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ xutba oʻqishga turdilar va aytgan gaplari orasida shu ham bor edi: «Albatta, dunyo koʻm-koʻk va shirindir. Alloh sizlarni unda oʻzidan keyin xalifa qilib qoʻyadi va qanday amal qilishingizni kuzatadi. Ogoh boʻlingiz, dunyodan saqlaningiz va ayollardan saqlaningiz», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ хутба ўқишга турдилар ва айтган гаплари орасида шу ҳам бор эди: «Албатта, дунё кўм-кўк ва шириндир. Аллоҳ сизларни унда ўзидан кейин халифа қилиб қўяди ва қандай амал қилишингизни кузатади. Огоҳ бўлингиз, дунёдан сақланингиз ва аёллардан сақланингиз», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ جَالِسٌ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ دَخَلَتِ امْرَأَةٌ مِنْ مُزَيْنَةَ تَرْفُلُ فِي زِينَةٍ لَهَا فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ انْهَوْا نِسَاءَكُمْ عَنْ لُبْسِ الزِّينَةِ وَالتَّبَخْتُرِ فِي الْمَسْجِدِ فَإِنَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَمْ يُلْعَنُوا حَتَّى لَبِسَ نِسَاؤُهُمُ الزِّينَةَ وَتَبَخْتَرْنَ فِي الْمَسَاجِدِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidda oʻtirgan edilar, shu payt Muzayna qabilasidan bir ayol masjidga oʻz ziynatlarini sudrab, kerilib kirib keldi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ey odamlar, ayollaringizni masjidda ziynat kiyib, kerilib yurishdan qaytaringlar. Zero, Bani Isroil ayollari ziynat kiyib, ibodatxonalarida kerilib yurmagunlaricha, ular laʼnatlanmagan edi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидда ўтирган эдилар, шу пайт Музайна қабиласидан бир аёл масжидга ўз зийнатларини судраб, керилиб кириб келди. Шунда Набий ﷺ: «Эй одамлар, аёлларингизни масжидда зийнат кийиб, керилиб юришдан қайтаринглар. Зеро, Бани Исроил аёллари зийнат кийиб, ибодатхоналарида керилиб юрмагунларича, улар лаънатланмаган эди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ مَوْلَى أَبِي رُهْمٍ، - وَاسْمُهُ عُبَيْدٌ - أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، لَقِيَ امْرَأَةً مُتَطَيِّبَةً تُرِيدُ الْمَسْجِدَ فَقَالَ يَا أَمَةَ الْجَبَّارِ أَيْنَ تُرِيدِينَ قَالَتِ الْمَسْجِدَ قَالَ وَلَهُ تَطَيَّبْتِ قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ أَيُّمَا امْرَأَةٍ تَطَيَّبَتْ ثُمَّ خَرَجَتْ إِلَى الْمَسْجِدِ لَمْ تُقْبَلْ لَهَا صَلاَةٌ حَتَّى تَغْتَسِلَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) masjidga bormoqchi boʻlgan atir surkangan bir ayolga uchrab qoldi va: «Ey Jabborning kanizagi, qayoqqa bormoqchisan?», dedi. U: «Masjidga», dedi. U: «Shuning uchun atir surkandingmi?», dedi. U ayol: «Ha», dedi. U: «Men Rasululloh ﷺdan: ‹Qaysi bir ayol atir surkanib, soʻng masjidga chiqib borsa, gʻusl qilmagunicha uning namozi qabul boʻlmaydi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) масжидга бормоқчи бўлган атир сурканган бир аёлга учраб қолди ва: «Эй Жабборнинг канизаги, қаёққа бормоқчисан?», деди. У: «Масжидга», деди. У: «Шунинг учун атир суркандингми?», деди. У аёл: «Ҳа», деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан: ‹Қайси бир аёл атир сурканиб, сўнг масжидга чиқиб борса, ғусл қилмагунича унинг намози қабул бўлмайди›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ تَصَدَّقْنَ وَأَكْثِرْنَ مِنَ الاِسْتِغْفَارِ فَإِنِّي رَأَيْتُكُنَّ أَكْثَرَ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ جَزْلَةٌ وَمَا لَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكْثَرَ أَهْلِ النَّارِ قَالَ ‏"‏ تُكْثِرْنَ اللَّعْنَ وَتَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ مَا رَأَيْتُ مِنْ نَاقِصَاتِ عَقْلٍ وَدِينٍ أَغْلَبَ لِذِي لُبٍّ مِنْكُنَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا نُقْصَانُ الْعَقْلِ وَالدِّينِ قَالَ ‏"‏ أَمَّا نُقْصَانُ الْعَقْلِ فَشَهَادَةُ امْرَأَتَيْنِ تَعْدِلُ شَهَادَةَ رَجُلٍ فَهَذَا مِنْ نُقْصَانِ الْعَقْلِ وَتَمْكُثُ اللَّيَالِيَ مَا تُصَلِّي وَتُفْطِرُ فِي رَمَضَانَ فَهَذَا مِنْ نُقْصَانِ الدِّينِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey ayollar jamoasi, sadaqa qilinglar va koʻp istigʻfor aytinglar. Zero, men sizlarni doʻzax ahlining koʻpchiligi ekanini koʻrdim», dedilar. Shunda ulardan aqlli bir ayol: «Nega biz doʻzax ahlining koʻpchiligi boʻlamiz, ey Allohning Rasuli?», dedi. U zot: «Sizlar koʻp laʼnat aytasizlar va erlaringizga noshukrlik qilasizlar. Aqli va dini noqis boʻla turib, aqlli kishini sizlardan koʻra koʻproq yenga oladiganini koʻrmadim», dedilar. U ayol: «Ey Allohning Rasuli, aqli va dinining noqisligi nima?», dedi. U zot: «Aqlning noqisligiga kelsak, ikki ayolning guvohligi bir erkakning guvohligiga teng boʻladi, mana shu aqlning noqisligidandir. U bir necha kechalar namoz oʻqimay turadi va Ramazonda ogʻzini ochadi, mana shu dinning noqisligidandir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй аёллар жамоаси, садақа қилинглар ва кўп истиғфор айтинглар. Зеро, мен сизларни дўзах аҳлининг кўпчилиги эканини кўрдим», дедилар. Шунда улардан ақлли бир аёл: «Нега биз дўзах аҳлининг кўпчилиги бўламиз, эй Аллоҳнинг Расули?», деди. У зот: «Сизлар кўп лаънат айтасизлар ва эрларингизга ношукрлик қиласизлар. Ақли ва дини ноқис бўла туриб, ақлли кишини сизлардан кўра кўпроқ енга оладиганини кўрмадим», дедилар. У аёл: «Эй Аллоҳнинг Расули, ақли ва динининг ноқислиги нима?», деди. У зот: «Ақлнинг ноқислигига келсак, икки аёлнинг гувоҳлиги бир эркакнинг гувоҳлигига тенг бўлади, мана шу ақлнинг ноқислигидандир. У бир неча кечалар намоз ўқимай туради ва Рамазонда оғзини очади, мана шу диннинг ноқислигидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مُرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ قَبْلَ أَنْ تَدْعُوا فَلاَ يُسْتَجَابَ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan: «Yaxshilikka buyuring va yomonlikdan qaytaring, aks holda duo qilsangiz, sizlarga ijobat qilinmay qoladigan payt kelmasin», deganlarini eshitdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Яхшиликка буюринг ва ёмонликдан қайтаринг, акс ҳолда дуо қилсангиз, сизларга ижобат қилинмай қоладиган пайт келмасин», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو أُسَامَةَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ قَامَ أَبُو بَكْرٍ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الآيَةَ ‏{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لاَ يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ}‏ وَإِنَّا سَمِعْنَا رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوُا الْمُنْكَرَ لاَ يُغَيِّرُونَهُ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ مَرَّةً أُخْرَى فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏.‏

Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u oʻrnidan turib, Allohga hamd va sano aytdi, soʻng: «Ey odamlar, sizlar mana bu oyatni oʻqiysizlar: {Ey iymon keltirganlar! Oʻz jonlaringizni saqlangiz. Agar hidoyat topgan boʻlsangiz, adashgan kimsalar sizga zarar yetkaza olmas} (Moida 105). Biz esa Rasululloh ﷺdan: ‹Albatta, odamlar yomonlikni koʻrib turib uni oʻzgartirmasalar, Alloh ularning barchasini oʻz jazosiga giriftor qilishi yaqindir›, deganlarini eshitdik», dedi.Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у ўрнидан туриб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтди, сўнг: «Эй одамлар, сизлар мана бу оятни ўқийсизлар: {Эй иймон келтирганлар! Ўз жонларингизни сақлангиз. Агар ҳидоят топган бўлсангиз, адашган кимсалар сизга зарар етказа олмас} (Моида 105). Биз эса Расулуллоҳ ﷺдан: ‹Албатта, одамлар ёмонликни кўриб туриб уни ўзгартирмасалар, Аллоҳ уларнинг барчасини ўз жазосига гирифтор қилиши яқиндир›, деганларини эшитдик», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ بَذِيمَةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَمَّا وَقَعَ فِيهِمُ النَّقْصُ كَانَ الرَّجُلُ يَرَى أَخَاهُ عَلَى الذَّنْبِ فَيَنْهَاهُ عَنْهُ فَإِذَا كَانَ الْغَدُ لَمْ يَمْنَعْهُ مَا رَأَى مِنْهُ أَنْ يَكُونَ أَكِيلَهُ وَشَرِيبَهُ وَخَلِيطَهُ فَضَرَبَ اللَّهُ قُلُوبَ بَعْضِهِمْ بِبَعْضٍ وَنَزَلَ فِيهِمُ الْقُرْآنُ فَقَالَ ‏{لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى لِسَانِ دَاوُدَ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ}‏ حَتَّى بَلَغَ ‏{وَلَوْ كَانُوا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالنَّبِيِّ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِيَاءَ وَلَكِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ فَاسِقُونَ }‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مُتَّكِئًا فَجَلَسَ وَقَالَ ‏"‏ لاَ حَتَّى تَأْخُذُوا عَلَى يَدَىِ الظَّالِمِ فَتَأْطِرُوهُ عَلَى الْحَقِّ أَطْرًا ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، - أَمْلاَهُ عَلَىَّ - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْوَضَّاحِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ بَذِيمَةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بِمِثْلِهِ ‏.‏

Abu Ubayda ibn al-Jarroh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bani Isroilga nuqsonlik yuz berganida, kishi oʻz birodarini gunoh ustida koʻrib, uni undan qaytarardi. Ammo ertasi kuni u koʻrgan narsasi uni bu odam bilan birga yeb-ichishdan va aralashishdan qaytarmasdi. Shunda Alloh baʼzilarining qalbini baʼzilariga urib qoʻydi va ular haqida Qurʼon nozil qilib: {Bani Isroildan kufr keltirganlar Dovud va Maryam oʻgʻli Iso tili bilan laʼnatlandi} deb, {Agar ular Allohga, Nabiyga va unga nozil qilingan narsaga iymon keltirganlarida edi, ularni doʻst tutmagan boʻlar edilar. Lekin ularning koʻplari fosiqlardir} gacha aytdi», dedilar. Rovi aytdi: Rasululloh ﷺ yonboshlab yotgan edilar, oʻtirib oldilar-da: «Yoʻq, toki zolimning qoʻlidan tutib, uni haqqa qaytmaguncha buramaysizlar (bu sizga yetarli boʻlmaydi)», dedilar.Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бани Исроилга нуқсонлик юз берганида, киши ўз биродарини гуноҳ устида кўриб, уни ундан қайтарарди. Аммо эртаси куни у кўрган нарсаси уни бу одам билан бирга еб-ичишдан ва аралашишдан қайтармасди. Шунда Аллоҳ баъзиларининг қалбини баъзиларига уриб қўйди ва улар ҳақида Қуръон нозил қилиб: {Бани Исроилдан куфр келтирганлар Довуд ва Марям ўғли Исо тили билан лаънатланди} деб, {Агар улар Аллоҳга, Набийга ва унга нозил қилинган нарсага иймон келтирганларида эди, уларни дўст тутмаган бўлар эдилар. Лекин уларнинг кўплари фосиқлардир} гача айтди», дедилар. Рови айтди: Расулуллоҳ ﷺ ёнбошлаб ётган эдилар, ўтириб олдилар-да: «Йўқ, токи золимнинг қўлидан тутиб, уни ҳаққа қайтмагунча бурамайсизлар (бу сизга етарли бўлмайди)», дедилар.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، أَنْبَأَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَامَ خَطِيبًا فَكَانَ فِيمَا قَالَ ‏"‏ أَلاَ لاَ يَمْنَعَنَّ رَجُلاً هَيْبَةُ النَّاسِ أَنْ يَقُولَ بِحَقٍّ إِذَا عَلِمَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبَكَى أَبُو سَعِيدٍ وَقَالَ قَدْ وَاللَّهِ رَأَيْنَا أَشْيَاءَ فَهِبْنَا ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ xutba oʻqishga turdilar va aytgan gaplari orasida shu ham bor edi: «Ogoh boʻlingiz, birortangizni odamlardan hayiqishi haqni bilgan holida uni aytishdan toʻsib qoʻymasin», dedilar. Rovi aytdi: Shunda Abu Said yigʻlab: «Allohga qasamki, biz shunday narsalarni koʻrdiku, hayiqib qoldik», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ хутба ўқишга турдилар ва айтган гаплари орасида шу ҳам бор эди: «Огоҳ бўлингиз, бирортангизни одамлардан ҳайиқиши ҳақни билган ҳолида уни айтишдан тўсиб қўймасин», дедилар. Рови айтди: Шунда Абу Саид йиғлаб: «Аллоҳга қасамки, биз шундай нарсаларни кўрдику, ҳайиқиб қолдик», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَحْقِرْ أَحَدُكُمْ نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَحْقِرُ أَحَدُنَا نَفْسَهُ قَالَ ‏"‏ يَرَى أَمْرًا لِلَّهِ عَلَيْهِ فِيهِ مَقَالٌ ثُمَّ لاَ يَقُولُ فِيهِ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَقُولَ فِي كَذَا وَكَذَا فَيَقُولُ خَشْيَةُ النَّاسِ ‏.‏ فَيَقُولُ فَإِيَّاىَ كُنْتَ أَحَقَّ أَنْ تَخْشَى ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birortangiz oʻzini kamsitmasin», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, birortamiz oʻzini qanday kamsitadi?», dedilar. U zot: «U Alloh yoʻlida gapirishi lozim boʻlgan bir ishni koʻrsa-yu, soʻng u haqda gapirmasa. Shunda Alloh azza va jalla unga qiyomat kuni: ‹Falon-falon ish haqida gapirishdan seni nima toʻsdi?›, deydi. U: ‹Odamlardan qoʻrqqanim›, deydi. Alloh: ‹Mendan qoʻrqishing haqliroq edi-ku›, deydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангиз ўзини камситмасин», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бирортамиз ўзини қандай камситади?», дедилар. У зот: «У Аллоҳ йўлида гапириши лозим бўлган бир ишни кўрса-ю, сўнг у ҳақда гапирмаса. Шунда Аллоҳ азза ва жалла унга қиёмат куни: ‹Фалон-фалон иш ҳақида гапиришдан сени нима тўсди?›, дейди. У: ‹Одамлардан қўрққаним›, дейди. Аллоҳ: ‹Мендан қўрқишинг ҳақлироқ эди-ку›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَا مِنْ قَوْمٍ يُعْمَلُ فِيهِمْ بِالْمَعَاصِي هُمْ أَعَزُّ مِنْهُمْ وَأَمْنَعُ لاَ يُغَيِّرُونَ إِلاَّ عَمَّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابٍ ‏"‏ ‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir qavm orasida gunohlar qilinsa-yu, ular gunohkorlardan koʻra qudratliroq va kuchliroq boʻla turib uni oʻzgartirmasalar, albatta Alloh ularning barchasini jazoga giriftor qiladi», dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир қавм орасида гуноҳлар қилинса-ю, улар гуноҳкорлардан кўра қудратлироқ ва кучлироқ бўла туриб уни ўзгартирмасалар, албатта Аллоҳ уларнинг барчасини жазога гирифтор қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ لَمَّا رَجَعَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مُهَاجِرَةُ الْبَحْرِ قَالَ ‏"‏ أَلاَ تُحَدِّثُونِي بِأَعَاجِيبِ مَا رَأَيْتُمْ بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فِتْيَةٌ مِنْهُمْ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ بَيْنَا نَحْنُ جُلُوسٌ مَرَّتْ بِنَا عَجُوزٌ مِنْ عَجَائِزِ رَهَابِينِهِمْ تَحْمِلُ عَلَى رَأْسِهَا قُلَّةً مِنْ مَاءٍ فَمَرَّتْ بِفَتًى مِنْهُمْ فَجَعَلَ إِحْدَى يَدَيْهِ بَيْنَ كَتِفَيْهَا ثُمَّ دَفَعَهَا فَخَرَّتْ عَلَى رُكْبَتَيْهَا فَانْكَسَرَتْ قُلَّتُهَا فَلَمَّا ارْتَفَعَتِ الْتَفَتَتْ إِلَيْهِ فَقَالَتْ سَوْفَ تَعْلَمُ يَا غُدَرُ إِذَا وَضَعَ اللَّهُ الْكُرْسِيَّ وَجَمَعَ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ وَتَكَلَّمَتِ الأَيْدِي وَالأَرْجُلُ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ فَسَوْفَ تَعْلَمُ كَيْفَ أَمْرِي وَأَمْرُكَ عِنْدَهُ غَدًا ‏.‏ قَالَ يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ صَدَقَتْ صَدَقَتْ كَيْفَ يُقَدِّسُ اللَّهُ أُمَّةً لاَ يُؤْخَذُ لِضَعِيفِهِمْ مِنْ شَدِيدِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Dengizdan kelgan muhojirlar Rasululloh ﷺ huzuriga qaytib kelganlarida, u zot: «Habasha yurtida koʻrgan ajoyibotlaringizni menga soʻzlab bermaysizlarmi?» dedilar. Ulardan bir necha yigit: «Ha, ey Allohning Rasuli. Biz oʻtirgan edik, ularning rohibalaridan boʻlgan bir kampir boshida bir koʻza suv koʻtarib oldimizdan oʻtdi. U ularning bir yigitining yonidan oʻtayotganda, yigit qoʻllaridan birini uning yelkalari orasiga qoʻyib, uni itarib yubordi. Kampir tizzalari ustiga yiqilib, koʻzasi sindi. U oʻrnidan turgach, unga oʻgirilib: ‹Alloh Kursini qoʻyganida, avvalgilar bilan keyingilarni jamlaganida, qoʻllar bilan oyoqlar oʻzlari qilib turgan ishlari haqida soʻzlaganida bilib qolasan, ey xoin. U zotning huzurida ertaga mening ishim bilan sening ishing qanday boʻlishini tez orada bilib olasan›, dedi», deyishdi. Rasululloh ﷺ: «U toʻgʻri aytdi, u toʻgʻri aytdi. Zaifidan haqqini kuchlisidan ololmaydigan bir ummatni Alloh qanday poklasin?!» dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Денгиздан келган муҳожирлар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига қайтиб келганларида, у зот: «Ҳабаша юртида кўрган ажойиботларингизни менга сўзлаб бермайсизларми?» дедилар. Улардан бир неча йигит: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули. Биз ўтирган эдик, уларнинг роҳибаларидан бўлган бир кампир бошида бир кўза сув кўтариб олдимиздан ўтди. У уларнинг бир йигитининг ёнидан ўтаётганда, йигит қўлларидан бирини унинг елкалари орасига қўйиб, уни итариб юборди. Кампир тиззалари устига йиқилиб, кўзаси синди. У ўрнидан тургач, унга ўгирилиб: ‹Аллоҳ Курсини қўйганида, аввалгилар билан кейингиларни жамлаганида, қўллар билан оёқлар ўзлари қилиб турган ишлари ҳақида сўзлаганида билиб қоласан, эй хоин. У зотнинг ҳузурида эртага менинг ишим билан сенинг ишинг қандай бўлишини тез орада билиб оласан›, деди», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «У тўғри айтди, у тўғри айтди. Заифидан ҳаққини кучлисидан ололмайдиган бир умматни Аллоҳ қандай покласин?!» дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُصْعَبٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَادَةَ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَفْضَلُ الْجِهَادِ كَلِمَةُ عَدْلٍ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jihodning eng afzali zolim hukmdor oldida aytilgan adolat soʻzidir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жиҳоднинг энг афзали золим ҳукмдор олдида айтилган адолат сўзидир», дедилар.

حَدَّثَنَا رَاشِدُ بْنُ سَعِيدٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي غَالِبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ عَرَضَ لِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَجُلٌ عِنْدَ الْجَمْرَةِ الأُولَى فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْجِهَادِ أَفْضَلُ فَسَكَتَ عَنْهُ فَلَمَّا رَأَى الْجَمْرَةَ الثَّانِيَةَ سَأَلَهُ فَسَكَتَ عَنْهُ فَلَمَّا رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ وَضَعَ رِجْلَهُ فِي الْغَرْزِ لِيَرْكَبَ قَالَ ‏"‏ أَيْنَ السَّائِلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ كَلِمَةُ حَقٍّ عِنْدَ ذِي سُلْطَانٍ جَائِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Birinchi jamra oldida bir kishi Rasululloh ﷺ ga roʻpara boʻlib: «Ey Allohning Rasuli, qaysi jihod afzalroq?» dedi. U zot unga javob bermay jim turdilar. Ikkinchi jamraga yetganlarida, u yana soʻradi, u zot yana jim turdilar. Aqaba jamrasini otganlarida, minish uchun oyoqlarini uzangiga qoʻyib: «Soʻragan kishi qani?» dedilar. U: «Men, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Zolim hukmdor oldida aytilgan haq soʻzdir», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биринчи жамра олдида бир киши Расулуллоҳ ﷺ га рўпара бўлиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайси жиҳод афзалроқ?» деди. У зот унга жавоб бермай жим турдилар. Иккинчи жамрага етганларида, у яна сўради, у зот яна жим турдилар. Ақаба жамрасини отганларида, миниш учун оёқларини узангига қўйиб: «Сўраган киши қани?» дедилар. У: «Мен, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Золим ҳукмдор олдида айтилган ҳақ сўздир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، وَعَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أَخْرَجَ مَرْوَانُ الْمِنْبَرَ فِي يَوْمِ عِيدٍ فَبَدَأَ بِالْخُطْبَةِ قَبْلَ الصَّلاَةِ فَقَالَ رَجُلٌ يَا مَرْوَانُ خَالَفْتَ السُّنَّةَ أَخْرَجْتَ الْمِنْبَرَ فِي هَذَا الْيَوْمِ وَلَمْ يَكُنْ يُخْرَجُ وَبَدَأْتَ بِالْخُطْبَةِ قَبْلَ الصَّلاَةِ وَلَمْ يَكُنْ يُبْدَأُ بِهَا ‏.‏ فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ أَمَّا هَذَا فَقَدْ قَضَى مَا عَلَيْهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ رَأَى مِنْكُمْ مُنْكَرًا فَاسْتَطَاعَ أَنْ يُغَيِّرَهُ بِيَدِهِ فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ وَذَلِكَ أَضْعَفُ الإِيمَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Marvon iyd kuni minbarni olib chiqib, namozdan oldin xutbani boshladi. Shunda bir kishi: «Ey Marvon, sunnatga xilof qilding. Bu kunda minbarni olib chiqding, holbuki u olib chiqilmas edi. Va namozdan oldin xutbani boshlading, holbuki u bilan boshlanmas edi», dedi. Abu Said: «Bu kishiga kelsak, u oʻz zimmasidagi ishni ado etdi. Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Sizlardan kim bir yomon ishni koʻrsa va uni qoʻli bilan oʻzgartirishga qodir boʻlsa, uni qoʻli bilan oʻzgartirsin. Agar qodir boʻlmasa, tili bilan. Agar qodir boʻlmasa, qalbi bilan. Bu esa iymonning eng zaifidir›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Марвон ийд куни минбарни олиб чиқиб, намоздан олдин хутбани бошлади. Шунда бир киши: «Эй Марвон, суннатга хилоф қилдинг. Бу кунда минбарни олиб чиқдинг, ҳолбуки у олиб чиқилмас эди. Ва намоздан олдин хутбани бошладинг, ҳолбуки у билан бошланмас эди», деди. Абу Саид: «Бу кишига келсак, у ўз зиммасидаги ишни адо этди. Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Сизлардан ким бир ёмон ишни кўрса ва уни қўли билан ўзгартиришга қодир бўлса, уни қўли билан ўзгартирсин. Агар қодир бўлмаса, тили билан. Агар қодир бўлмаса, қалби билан. Бу эса иймоннинг энг заифидир›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنِي عُتْبَةُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ، حَدَّثَنِي عَمِّي، عَمْرُو بْنُ جَارِيَةَ عَنْ أَبِي أُمَيَّةَ الشَّعْبَانِيِّ، قَالَ أَتَيْتُ أَبَا ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيَّ قَالَ قُلْتُ كَيْفَ تَصْنَعُ فِي هَذِهِ الآيَةِ قَالَ أَيَّةُ آيَةٍ قُلْتُ ‏{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لاَ يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ}‏ قَالَ سَأَلْتَ عَنْهَا خَبِيرًا سَأَلْتُ عَنْهَا رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ بَلِ ائْتَمِرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَتَنَاهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ حَتَّى إِذَا رَأَيْتَ شُحًّا مُطَاعًا وَهَوًى مُتَّبَعًا وَدُنْيَا مُؤْثَرَةً وَإِعْجَابَ كُلِّ ذِي رَأْىٍ بِرَأْيِهِ وَرَأَيْتَ أَمْرًا لاَ يَدَانِ لَكَ بِهِ فَعَلَيْكَ خُوَيْصَّةَ نَفْسِكَ وَدَعْ أَمْرَ الْعَوَامِّ فَإِنَّ مِنْ وَرَائِكُمْ أَيَّامَ الصَّبْرِ الصَّبْرُ فِيهِنَّ مِثْلُ قَبْضٍ عَلَى الْجَمْرِ لِلْعَامِلِ فِيهِنَّ مِثْلُ أَجْرِ خَمْسِينَ رَجُلاً يَعْمَلُونَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men uning huzuriga kelib: «Bu oyat haqida qanday amal qilasiz?» dedim. U: «Qaysi oyat?» dedi. Men: «{Ey iymon keltirganlar! Oʻzingizni asrangiz. Agar hidoyat topgan boʻlsangiz, adashgan kimsa sizga zarar yetkaza olmaydi} (Moida 105) oyati», dedim. U: «Sen bu haqda biladigan kishidan soʻrading. Men bu haqda Rasululloh ﷺ dan soʻragan edim, u zot: ‹Balki yaxshilikka buyuringiz va yomonlikdan qaytaringiz. Toki oʻziga itoat qilinadigan baxillikni, ergashiladigan hoyu havasni, oxiratdan ustun qoʻyilgan dunyoni va har bir fikr egasining oʻz fikridan magʻrurlanishini koʻrsang, hamda kuching yetmaydigan ishni koʻrsang, oʻzing bilan boʻl va omma ishini tark et. Chunki ortingizda sabr kunlari bor. Ularda sabr qilish choʻgʻni hovuchda ushlab turgandekdir. Ularda amal qiluvchi kishiga xuddi shunday amal qiluvchi ellik kishining ajri kabi ajr bordir›, dedilar», dedi.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен унинг ҳузурига келиб: «Бу оят ҳақида қандай амал қиласиз?» дедим. У: «Қайси оят?» деди. Мен: «{Эй иймон келтирганлар! Ўзингизни асрангиз. Агар ҳидоят топган бўлсангиз, адашган кимса сизга зарар етказа олмайди} (Моида 105) ояти», дедим. У: «Сен бу ҳақда биладиган кишидан сўрадинг. Мен бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺ дан сўраган эдим, у зот: ‹Балки яхшиликка буюрингиз ва ёмонликдан қайтарингиз. Токи ўзига итоат қилинадиган бахилликни, эргашиладиган ҳою ҳавасни, охиратдан устун қўйилган дунёни ва ҳар бир фикр эгасининг ўз фикридан мағрурланишини кўрсанг, ҳамда кучинг етмайдиган ишни кўрсанг, ўзинг билан бўл ва омма ишини тарк эт. Чунки ортингизда сабр кунлари бор. Уларда сабр қилиш чўғни ҳовучда ушлаб тургандекдир. Уларда амал қилувчи кишига худди шундай амал қилувчи эллик кишининг ажри каби ажр бордир›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عُبَيْدٍ الْخُزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَيْدٍ، حَفْصُ بْنُ غَيْلاَنَ الرُّعَيْنِيُّ عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى نَتْرُكُ الأَمْرَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىَ عَنِ الْمُنْكَرِ قَالَ ‏"‏ إِذَا ظَهَرَ فِيكُمْ مَا ظَهَرَ فِي الأُمَمِ قَبْلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا ظَهَرَ فِي الأُمَمِ قَبْلَنَا قَالَ ‏"‏ الْمُلْكُ فِي صِغَارِكُمْ وَالْفَاحِشَةُ فِي كِبَارِكُمْ وَالْعِلْمُ فِي رُذَالَتِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زَيْدٌ تَفْسِيرُ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ وَالْعِلْمُ فِي رُذَالَتِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ إِذَا كَانَ الْعِلْمُ فِي الْفُسَّاقِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, qachon yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarishni tark etamiz?» deyildi. U zot: «Sizlarda sizdan oldingi ummatlarda paydo boʻlgan narsa paydo boʻlganida», dedilar. Biz: «Ey Allohning Rasuli, bizdan oldingi ummatlarda nima paydo boʻlgan edi?» dedik. U zot: «Podshohlik kichiklaringizda, fahsh ulugʻlaringizda va ilm razillaringizda boʻlishi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, қачон яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтаришни тарк этамиз?» дейилди. У зот: «Сизларда сиздан олдинги умматларда пайдо бўлган нарса пайдо бўлганида», дедилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, биздан олдинги умматларда нима пайдо бўлган эди?» дедик. У зот: «Подшоҳлик кичикларингизда, фаҳш улуғларингизда ва илм разилларингизда бўлиши», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ جُنْدُبٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ يُذِلُّ نَفْسَهُ قَالَ ‏"‏ يَتَعَرَّضُ مِنَ الْبَلاَءِ لِمَا لاَ يُطِيقُهُ ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminga oʻzini xor qilishi loyiq emas», dedilar. Ular: «U oʻzini qanday xor qiladi?» deyishdi. U zot: «Balodan kuchi yetmaydigan narsaga oʻzini duchor qilishi bilan», dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминга ўзини хор қилиши лойиқ эмас», дедилар. Улар: «У ўзини қандай хор қилади?» дейишди. У зот: «Балодан кучи етмайдиган нарсага ўзини дучор қилиши билан», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو طُوَالَةَ، حَدَّثَنَا نَهَارٌ الْعَبْدِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَيَسْأَلُ الْعَبْدَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يَقُولَ مَا مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَ الْمُنْكَرَ أَنْ تُنْكِرَهُ فَإِذَا لَقَّنَ اللَّهُ عَبْدًا حُجَّتَهُ قَالَ يَا رَبِّ رَجَوْتُكَ وَفَرِقْتُ مِنَ النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni bunday deganlarini eshitdim: «Albatta Alloh qiyomat kunida bandadan soʻrab, hatto: ‹Yomonlikni koʻrganingda, uni inkor qilishdan seni nima toʻsdi?› deydi. Alloh bandaga oʻz hujjatini talqin qilganida, u: ‹Ey Robbim, Sendan umidvor boʻldim va odamlardan qoʻrqdim›, deydi.»Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни бундай деганларини эшитдим: «Албатта Аллоҳ қиёмат кунида бандадан сўраб, ҳатто: ‹Ёмонликни кўрганингда, уни инкор қилишдан сени нима тўсди?› дейди. Аллоҳ бандага ўз ҳужжатини талқин қилганида, у: ‹Эй Роббим, Сендан умидвор бўлдим ва одамлардан қўрқдим›, дейди.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يُمْلِي لِلظَّالِمِ فَإِذَا أَخَذَهُ لَمْ يُفْلِتْهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏{وَكَذَلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِيَ ظَالِمَةٌ}‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh zolimga muhlat beradi. Uni ushlaganida esa qoʻyib yubormaydi», dedilar. Soʻng u zot: {Robbingning ushlashi mana shunaqadir. U zolim boʻlgan qishloqlarni ushlaganida ushlashi shunday} (Hud 102) oyatini oʻqidilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ золимга муҳлат беради. Уни ушлаганида эса қўйиб юбормайди», дедилар. Сўнг у зот: {Роббингнинг ушлаши мана шунақадир. У золим бўлган қишлоқларни ушлаганида ушлаши шундай} (Ҳуд 102) оятини ўқидилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ أَقْبَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ خَمْسٌ إِذَا ابْتُلِيتُمْ بِهِنَّ وَأَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ تُدْرِكُوهُنَّ لَمْ تَظْهَرِ الْفَاحِشَةُ فِي قَوْمٍ قَطُّ حَتَّى يُعْلِنُوا بِهَا إِلاَّ فَشَا فِيهِمُ الطَّاعُونُ وَالأَوْجَاعُ الَّتِي لَمْ تَكُنْ مَضَتْ فِي أَسْلاَفِهِمُ الَّذِينَ مَضَوْا ‏.‏ وَلَمْ يَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ إِلاَّ أُخِذُوا بِالسِّنِينَ وَشِدَّةِ الْمَؤُنَةِ وَجَوْرِ السُّلْطَانِ عَلَيْهِمْ ‏.‏ وَلَمْ يَمْنَعُوا زَكَاةَ أَمْوَالِهِمْ إِلاَّ مُنِعُوا الْقَطْرَ مِنَ السَّمَاءِ وَلَوْلاَ الْبَهَائِمُ لَمْ يُمْطَرُوا وَلَمْ يَنْقُضُوا عَهْدَ اللَّهِ وَعَهْدَ رَسُولِهِ إِلاَّ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ غَيْرِهِمْ فَأَخَذُوا بَعْضَ مَا فِي أَيْدِيهِمْ ‏.‏ وَمَا لَمْ تَحْكُمْ أَئِمَّتُهُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ وَيَتَخَيَّرُوا مِمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلاَّ جَعَلَ اللَّهُ بَأْسَهُمْ بَيْنَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga yuzlanib: «Ey muhojirlar jamoasi, besh narsa bilan sinalsangiz, ularga yetishishingizdan Allohdan panoh soʻrayman: qachon bir qavmda fahsh oshkora qilinadigan darajada zohir boʻlsa, ularning ichida oʻtganlarda hech boʻlmagan vabo va kasalliklar tarqaladi. Oʻlchov va tarozidan kam bermasalar, qahatchilik, ogʻir maishat va hukmdorning jabri bilan ushlanmaydilar. Mollarining zakotini bermasalar, osmondan yomgʻirdan man qilinadilar. Agar hayvonlar boʻlmaganida, ularga yomgʻir yogʻmas edi. Alloh va Uning Rasulining ahdini buzmasalar, Alloh ular ustiga oʻzgalardan boʻlgan dushmanni musallat qilib, ular qoʻlidagi narsalarning bir qismini olmaydi. Imomlari Allohning Kitobi bilan hukm qilib, Alloh nozil qilgan narsadan tanlamasalar, Alloh ularning zoʻravonligini oʻzaro qilib qoʻyadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга юзланиб: «Эй муҳожирлар жамоаси, беш нарса билан синалсангиз, уларга етишишингиздан Аллоҳдан паноҳ сўрайман: қачон бир қавмда фаҳш ошкора қилинадиган даражада зоҳир бўлса, уларнинг ичида ўтганларда ҳеч бўлмаган вабо ва касалликлар тарқалади. Ўлчов ва тарозидан кам бермасалар, қаҳатчилик, оғир маишат ва ҳукмдорнинг жабри билан ушланмайдилар. Молларининг закотини бермасалар, осмондан ёмғирдан ман қилинадилар. Агар ҳайвонлар бўлмаганида, уларга ёмғир ёғмас эди. Аллоҳ ва Унинг Расулининг аҳдини бузмасалар, Аллоҳ улар устига ўзгалардан бўлган душманни мусаллат қилиб, улар қўлидаги нарсаларнинг бир қисмини олмайди. Имомлари Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилиб, Аллоҳ нозил қилган нарсадан танламасалар, Аллоҳ уларнинг зўравонлигини ўзаро қилиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ حَاتِمِ بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ الأَشْعَرِيِّ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَيَشْرَبَنَّ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي الْخَمْرَ يُسَمُّونَهَا بِغَيْرِ اسْمِهَا يُعْزَفُ عَلَى رُءُوسِهِمْ بِالْمَعَازِفِ وَالْمُغَنِّيَاتِ يَخْسِفُ اللَّهُ بِهِمُ الأَرْضَ وَيَجْعَلُ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Molik al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta ummatimdan bir toifa odamlar xamrni oʻz nomidan boshqa nom bilan atab ichadilar. Boshlari uzra chalgʻular chalinadi va ashulachi qizlar kuylaydi. Alloh ularni yer ostiga yuttiradi va ulardan maymun hamda choʻchqalar qilib qoʻyadi», dedilar.Абу Молик ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта умматимдан бир тоифа одамлар хамрни ўз номидан бошқа ном билан атаб ичадилар. Бошлари узра чалғулар чалинади ва ашулачи қизлар куйлайди. Аллоҳ уларни ер остига юттиради ва улардан маймун ҳамда чўчқалар қилиб қўяди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ، عَنْ زَاذَانَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ‏{يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللاَّعِنُونَ }‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ دَوَابُّ الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: {Ularni Alloh laʼnatlaydi va laʼnatlovchilar laʼnatlaydilar} oyati haqida: «Yerdagi jonivorlardir», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: {Уларни Аллоҳ лаънатлайди ва лаънатловчилар лаънатлайдилар} ояти ҳақида: «Ердаги жониворлардир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَزِيدُ فِي الْعُمْرِ إِلاَّ الْبِرُّ وَلاَ يَرُدُّ الْقَدَرَ إِلاَّ الدُّعَاءُ وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيُحْرَمُ الرِّزْقَ بِالذَّنْبِ يُصِيبُهُ ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Umrni faqat yaxshilik ziyoda qiladi, qazoni faqat duo qaytaradi va albatta kishi qilgan gunohi sababli riziqdan mahrum boʻladi», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умрни фақат яхшилик зиёда қилади, қазони фақат дуо қайтаради ва албатта киши қилган гуноҳи сабабли ризиқдан маҳрум бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْمَعْنِيُّ، وَيَحْيَى بْنُ دُرُسْتَ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ النَّاسِ أَشَدُّ بَلاَءً قَالَ ‏"‏ الأَنْبِيَاءُ ثُمَّ الأَمْثَلُ فَالأَمْثَلُ يُبْتَلَى الْعَبْدُ عَلَى حَسَبِ دِينِهِ فَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ صُلْبًا اشْتَدَّ بَلاَؤُهُ وَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ رِقَّةٌ ابْتُلِيَ عَلَى حَسَبِ دِينِهِ فَمَا يَبْرَحُ الْبَلاَءُ بِالْعَبْدِ حَتَّى يَتْرُكَهُ يَمْشِي عَلَى الأَرْضِ وَمَا عَلَيْهِ مِنْ خَطِيئَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, odamlarning qaysi biri eng qattiq balo koʻradi?» dedim. U zot: «Paygʻambarlar, soʻng eng yaxshilari, soʻng ular kabilar. Banda dinining darajasiga qarab sinaladi. Agar u dinida mustahkam boʻlsa, balosi qattiq boʻladi. Agar dinida nozuklik boʻlsa, dinining darajasiga qarab sinaladi. Bandani balo tark etmaydi, toki uni yer yuzida hech qanday gunohsiz yuradigan holda qoldirmaguncha», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, одамларнинг қайси бири энг қаттиқ бало кўради?» дедим. У зот: «Пайғамбарлар, сўнг энг яхшилари, сўнг улар кабилар. Банда динининг даражасига қараб синалади. Агар у динида мустаҳкам бўлса, балоси қаттиқ бўлади. Агар динида нозуклик бўлса, динининг даражасига қараб синалади. Бандани бало тарк этмайди, токи уни ер юзида ҳеч қандай гуноҳсиз юрадиган ҳолда қолдирмагунча», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ يُوعَكُ فَوَضَعْتُ يَدِي عَلَيْهِ فَوَجَدْتُ حَرَّهُ بَيْنَ يَدَىَّ فَوْقَ اللِّحَافِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَشَدَّهَا عَلَيْكَ قَالَ ‏"‏ إِنَّا كَذَلِكَ يُضَعَّفُ لَنَا الْبَلاَءُ وَيُضَعَّفُ لَنَا الأَجْرُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ النَّاسِ أَشَدُّ بَلاَءً قَالَ ‏"‏ الأَنْبِيَاءُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ثُمَّ مَنْ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ الصَّالِحُونَ إِنْ كَانَ أَحَدُهُمْ لَيُبْتَلَى بِالْفَقْرِ حَتَّى مَا يَجِدُ أَحَدُهُمْ إِلاَّ الْعَبَاءَةَ يُحَوِّيهَا وَإِنْ كَانَ أَحَدُهُمْ لَيَفْرَحُ بِالْبَلاَءِ كَمَا يَفْرَحُ أَحَدُكُمْ بِالرَّخَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Nabiy ﷺ isitmalab yotgan paytlarida huzurlariga kirdim va qoʻlimni ustilariga qoʻydim, koʻrpaning ustidan qoʻlim orasida ularning issiqligini his qildim. Men: ‹Yo Rasululloh, bu sizga qanchalik ogʻir!› dedim. U zot: ‹Biz shunaqamiz, bizga balo ikki barobar koʻpaytiriladi, ajr ham ikki barobar koʻpaytiriladi›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, odamlarning qaysi biri eng qattiq baloga uchraydi?› dedim. U zot: ‹Paygʻambarlar›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, soʻng kim?› dedim. U zot: ‹Soʻng solihlar. Ularning baʼzisi shu qadar faqirlik bilan sinaladiki, oʻzini oʻrab olishga bir aboyidan boshqa narsa topolmasdi. Ularning baʼzisi baloga xuddi biringiz farovonlikka shod boʻlganidek shod boʻlardi›, dedilar.»Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Набий ﷺ иситмалаб ётган пайтларида ҳузурларига кирдим ва қўлимни устиларига қўйдим, кўрпанинг устидан қўлим орасида уларнинг иссиқлигини ҳис қилдим. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, бу сизга қанчалик оғир!› дедим. У зот: ‹Биз шунақамиз, бизга бало икки баробар кўпайтирилади, ажр ҳам икки баробар кўпайтирилади›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, одамларнинг қайси бири энг қаттиқ балога учрайди?› дедим. У зот: ‹Пайғамбарлар›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, сўнг ким?› дедим. У зот: ‹Сўнг солиҳлар. Уларнинг баъзиси шу қадар фақирлик билан синаладики, ўзини ўраб олишга бир абойидан бошқа нарса тополмасди. Уларнинг баъзиси балога худди бирингиз фаровонликка шод бўлганидек шод бўларди›, дедилар.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ يَحْكِي نَبِيًّا مِنَ الأَنْبِيَاءِ ضَرَبَهُ قَوْمُهُ وَهُوَ يَمْسَحُ الدَّمَ عَنْ وَجْهِهِ وَيَقُولُ رَبِّ اغْفِرْ لِقَوْمِي فَإِنَّهُمْ لاَ يَعْلَمُونَ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Rasululloh ﷺ paygʻambarlardan birini hikoya qilib berayotganlarini goʻyo koʻrib turgandekman: qavmi uni urgan, u esa yuzidan qonni artib turib: ‹Rabbim, qavmimni magʻfirat qil, chunki ular bilmaydilar›, degan ekan.»Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ пайғамбарлардан бирини ҳикоя қилиб бераётганларини гўё кўриб тургандекман: қавми уни урган, у эса юзидан қонни артиб туриб: ‹Раббим, қавмимни мағфират қил, чунки улар билмайдилар›, деган экан.»

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، وَيُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ نَحْنُ أَحَقُّ بِالشَّكِّ مِنْ إِبْرَاهِيمَ إِذْ قَالَ ‏{رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى قَالَ أَوَ لَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي}‏ وَيَرْحَمُ اللَّهُ لُوطًا لَقَدْ كَانَ يَأْوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ وَلَوْ لَبِثْتُ فِي السِّجْنِ طُولَ مَا لَبِثَ يُوسُفُ لأَجَبْتُ الدَّاعِيَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz Ibrohimga qaraganda shak keltirishga haqliroqmiz. U: {Rabbim, oʻliklarni qanday tiriltirishingni menga koʻrsat, dedi. U: Ishonmadingmi? dedi. U: Yoʻq, ishondim, lekin qalbim taskin topsin deb, dedi} (Baqara 260). Alloh Lutga rahm qilsin, u chindan ham kuchli bir tayanchdan panoh istagan edi. Agar men Yusuf turgan muddat qadar zindonda tursam, chorlovchining chaqirigʻiga javob berardim», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз Иброҳимга қараганда шак келтиришга ҳақлироқмиз. У: {Раббим, ўликларни қандай тирилтиришингни менга кўрсат, деди. У: Ишонмадингми? деди. У: Йўқ, ишондим, лекин қалбим таскин топсин деб, деди} (Бақара 260). Аллоҳ Лутга раҳм қилсин, у чиндан ҳам кучли бир таянчдан паноҳ истаган эди. Агар мен Юсуф турган муддат қадар зиндонда турсам, чорловчининг чақириғига жавоб берардим», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ كُسِرَتْ رَبَاعِيَةُ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَشُجَّ فَجَعَلَ الدَّمُ يَسِيلُ عَلَى وَجْهِهِ وَجَعَلَ يَمْسَحُ الدَّمَ عَنْ وَجْهِهِ وَيَقُولُ ‏"‏ كَيْفَ يُفْلِحُ قَوْمٌ خَضَبُوا وَجْهَ نَبِيِّهِمْ بِالدَّمِ وَهُوَ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ}‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Uhud kuni Rasululloh ﷺning old tishlari sindi va boshlari yarilandi. Qon yuzlari boʻylab oqa boshladi, u zot yuzlaridan qonni artar va: ‹Paygʻambarining yuzini qonga boʻyagan qavm qanday najot topadi, holbuki u ularni Allohga chaqirmoqda?!› der edilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Bu ishda sen uchun hech narsa yoʻq} (Oli Imron 128) ni nozil qildi.»Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Уҳуд куни Расулуллоҳ ﷺнинг олд тишлари синди ва бошлари яриланди. Қон юзлари бўйлаб оқа бошлади, у зот юзларидан қонни артар ва: ‹Пайғамбарининг юзини қонга бўяган қавм қандай нажот топади, ҳолбуки у уларни Аллоҳга чақирмоқда?!› дер эдилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Бу ишда сен учун ҳеч нарса йўқ} (Оли Имрон 128) ни нозил қилди.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ جَاءَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ذَاتَ يَوْمٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ جَالِسٌ حَزِينٌ قَدْ خُضِبَ بِالدِّمَاءِ قَدْ ضَرَبَهُ بَعْضُ أَهْلِ مَكَّةَ فَقَالَ مَا لَكَ فَقَالَ ‏"‏ فَعَلَ بِي هَؤُلاَءِ وَفَعَلُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَتُحِبُّ أَنْ أُرِيَكَ آيَةً قَالَ ‏"‏ نَعَمْ أَرِنِي ‏"‏ ‏.‏ فَنَظَرَ إِلَى شَجَرَةٍ مِنْ وَرَاءِ الْوَادِي فَقَالَ ادْعُ تِلْكَ الشَّجَرَةَ ‏.‏ فَدَعَاهَا فَجَاءَتْ تَمْشِي حَتَّى قَامَتْ بَيْنَ يَدَيْهِ قَالَ قُلْ لَهَا فَلْتَرْجِعْ فَقَالَ لَهَا فَرَجَعَتْ حَتَّى عَادَتْ إِلَى مَكَانِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ حَسْبِي ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Bir kuni Jibril alayhissalom Rasululloh ﷺning huzurlariga keldi, u zot qaygʻurgan holda oʻtirar, qonga boʻyalgan edilar, chunki Makka ahlidan baʼzilari ularni urgan edilar. U: ‹Senga nima boʻldi?› dedi. U zot: ‹Anavilar menga shunday-shunday qildilar›, dedilar. U: ‹Senga bir belgi koʻrsatishimni istaysanmi?› dedi. U zot: ‹Ha, koʻrsat›, dedilar. Shunda u vodiyning narigi tomonidagi bir daraxtga qaradi va: ‹Ana u daraxtni chaqir›, dedi. U zot uni chaqirdilar, u yurib kelib, huzurlarida toʻxtadi. U: ‹Endi unga qayt, deb aytgin›, dedi. U zot unga aytdilar, u qaytib, oʻz oʻrniga bordi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Menga shu kifoya›, dedilar.»Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Бир куни Жибрил алайҳиссалом Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келди, у зот қайғурган ҳолда ўтирар, қонга бўялган эдилар, чунки Макка аҳлидан баъзилари уларни урган эдилар. У: ‹Сенга нима бўлди?› деди. У зот: ‹Анавилар менга шундай-шундай қилдилар›, дедилар. У: ‹Сенга бир белги кўрсатишимни истайсанми?› деди. У зот: ‹Ҳа, кўрсат›, дедилар. Шунда у водийнинг нариги томонидаги бир дарахтга қаради ва: ‹Ана у дарахтни чақир›, деди. У зот уни чақирдилар, у юриб келиб, ҳузурларида тўхтади. У: ‹Энди унга қайт, деб айтгин›, деди. У зот унга айтдилар, у қайтиб, ўз ўрнига борди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Менга шу кифоя›, дедилар.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَحْصُوا لِي كُلَّ مَنْ تَلَفَّظَ بِالإِسْلاَمِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَخَافُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ مَا بَيْنَ السِّتِّمِائَةِ إِلَى السَّبْعِمِائَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّكُمْ لاَ تَدْرُونَ لَعَلَّكُمْ أَنْ تُبْتَلَوْا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَابْتُلِينَا حَتَّى جَعَلَ الرَّجُلُ مِنَّا مَا يُصَلِّي إِلاَّ سِرًّا ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Rasululloh ﷺ: ‹Islomni tilga olgan har bir kishini menga sanab bering›, dedilar. Biz: ‹Yo Rasululloh, biz olti yuzdan yetti yuztagacha odam boʻla turib, biz uchun qoʻrqasizmi?› dedik. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Sizlar bilmaysizlar, ehtimol sinovga uchrarsizlar›, dedilar. Rivoyat qiluvchi aytadi: Bizni shunday sinaldiki, oxiri bizdan bir kishi namozni faqat yashirincha oʻqiydigan boʻlib qoldi.»Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Исломни тилга олган ҳар бир кишини менга санаб беринг›, дедилар. Биз: ‹Ё Расулуллоҳ, биз олти юздан етти юзтагача одам бўла туриб, биз учун қўрқасизми?› дедик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Сизлар билмайсизлар, эҳтимол синовга учрарсизлар›, дедилар. Ривоят қилувчи айтади: Бизни шундай синалдики, охири биздан бир киши намозни фақат яширинча ўқийдиган бўлиб қолди.»

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ وَجَدَ رِيحًا طَيِّبَةً فَقَالَ ‏"‏ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذِهِ الرِّيحُ الطَّيِّبَةُ قَالَ هَذِهِ رِيحُ قَبْرِ الْمَاشِطَةِ وَابْنَيْهَا وَزَوْجِهَا ‏.‏ قَالَ وَكَانَ بَدْءُ ذَلِكَ أَنَّ الْخَضِرَ كَانَ مِنْ أَشْرَافِ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَكَانَ مَمَرُّهُ بِرَاهِبٍ فِي صَوْمَعَتِهِ فَيَطْلُعُ عَلَيْهِ الرَّاهِبُ فَيُعَلِّمُهُ الإِسْلاَمَ فَلَمَّا بَلَغَ الْخَضِرُ زَوَّجَهُ أَبُوهُ امْرَأَةً فَعَلَّمَهَا الْخَضِرُ وَأَخَذَ عَلَيْهَا أَنْ لاَ تُعْلِمَهُ أَحَدًا وَكَانَ لاَ يَقْرَبُ النِّسَاءَ فَطَلَّقَهَا ثُمَّ زَوَّجَهُ أَبُوهُ أُخْرَى فَعَلَّمَهَا وَأَخَذَ عَلَيْهَا أَنْ لاَ تُعْلِمَهُ أَحَدًا فَكَتَمَتْ إِحَدَاهُمَا وَأَفْشَتْ عَلَيْهِ الأُخْرَى فَانْطَلَقَ هَارِبًا حَتَّى أَتَى جَزِيرَةً فِي الْبَحْرِ فَأَقْبَلَ رَجُلاَنِ يَحْتَطِبَانِ فَرَأَيَاهُ فَكَتَمَ أَحَدُهُمَا وَأَفْشَى الآخَرُ وَقَالَ قَدْ رَأَيْتُ الْخَضِرَ ‏.‏ فَقِيلَ وَمَنْ رَآهُ مَعَكَ قَالَ فُلاَنٌ فَسُئِلَ فَكَتَمَ وَكَانَ فِي دِينِهِمْ أَنَّ مَنْ كَذَبَ قُتِلَ قَالَ فَتَزَوَّجَ الْمَرْأَةَ الْكَاتِمَةَ فَبَيْنَمَا هِيَ تَمْشُطُ ابْنَةَ فِرْعَوْنَ إِذْ سَقَطَ الْمُشْطُ فَقَالَتْ تَعِسَ فِرْعَوْنُ ‏.‏ فَأَخْبَرَتْ أَبَاهَا وَكَانَ لِلْمَرْأَةِ ابْنَانِ وَزَوْجٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمْ فَرَاوَدَ الْمَرْأَةَ وَزَوْجَهَا أَنْ يَرْجِعَا عَنْ دِينِهِمَا فَأَبَيَا فَقَالَ إِنِّي قَاتِلُكُمَا ‏.‏ فَقَالاَ إِحْسَانًا مِنْكَ إِلَيْنَا إِنْ قَتَلْتَنَا أَنْ تَجْعَلَنَا فِي بَيْتٍ فَفَعَلَ فَلَمَّا أُسْرِيَ بِالنَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَجَدَ رِيحًا طَيِّبَةً فَسَأَلَ جِبْرِيلَ فَأَخْبَرَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Isro (kechasi Meʼrojga) olib borilgan kechada xushboʻy hid sezib: «Ey Jibril, bu qanday xushboʻy hid?» dedilar. U: «Bu sochtaroshning va uning ikki oʻgʻli hamda erining qabri hididir», dedi. Va u shunday hikoya qildi: «Buning boshlanishi shundayki, Xizr Bani Isroil ashroflaridan biri edi. Uning yoʻli oʻz ibodatxonasidagi bir rohibning oldidan oʻtar, rohib uning oldiga chiqib, unga Islomni oʻrgatar edi. Xizr voyaga yetgach, otasi uni bir ayolga uylantirdi. Xizr unga (Islomni) oʻrgatdi va undan buni hech kimga bildirmaslikka ahd oldi. U ayollarga yaqinlashmasdi, shu bois uni taloq qildi. Soʻng otasi uni boshqasiga uylantirdi. U unga ham oʻrgatdi va undan buni hech kimga bildirmaslikka ahd oldi. Ulardan biri sirni saqladi, ikkinchisi esa uni oshkor qildi. Shunda u qochib ketib, dengizdagi bir orolga bordi. Oʻtin terayotgan ikki kishi kelib qoldi va uni koʻrishdi. Ulardan biri sir tutdi, ikkinchisi oshkor qilib: ‹Men Xizrni koʻrdim›, dedi. Unga: ‹Sen bilan uni kim koʻrdi?› deyildi. U: ‹Falonchi›, dedi. U soʻralganda sirni saqladi. Ularning dinida kim yolgʻon soʻzlasa, oʻldirilardi. Soʻng u sir tutgan ayolga uylandi. U Firʼavnning qizini tarayotib, taroq tushib ketdi va u: ‹Firʼavn halok boʻlsin!› dedi. Buni otasiga xabar berdi. Ayolning ikki oʻgʻli va eri bor edi. Firʼavn ularni chaqirtirib, ayol va uning erini dinlaridan qaytishga koʻndirmoqchi boʻldi, ammo ular bosh tortdilar. Firʼavn: ‹Men sizlarni oʻldiraman›, dedi. Ular: ‹Agar bizni oʻldirsang, bizni bir uyga (qoʻyib) yaxshilik qilgin›, dedilar. U shunday qildi. Nabiy ﷺ Meʼrojga olib borilganlarida xushboʻy hid sezib, Jibrildan soʻradilar, u esa unga xabar berdi.»Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Исро (кечаси Меърожга) олиб борилган кечада хушбўй ҳид сезиб: «Эй Жибрил, бу қандай хушбўй ҳид?» дедилар. У: «Бу сочтарошнинг ва унинг икки ўғли ҳамда эрининг қабри ҳидидир», деди. Ва у шундай ҳикоя қилди: «Бунинг бошланиши шундайки, Хизр Бани Исроил ашрофларидан бири эди. Унинг йўли ўз ибодатхонасидаги бир роҳибнинг олдидан ўтар, роҳиб унинг олдига чиқиб, унга Исломни ўргатар эди. Хизр вояга етгач, отаси уни бир аёлга уйлантирди. Хизр унга (Исломни) ўргатди ва ундан буни ҳеч кимга билдирмасликка аҳд олди. У аёлларга яқинлашмасди, шу боис уни талоқ қилди. Сўнг отаси уни бошқасига уйлантирди. У унга ҳам ўргатди ва ундан буни ҳеч кимга билдирмасликка аҳд олди. Улардан бири сирни сақлади, иккинчиси эса уни ошкор қилди. Шунда у қочиб кетиб, денгиздаги бир оролга борди. Ўтин тераётган икки киши келиб қолди ва уни кўришди. Улардан бири сир тутди, иккинчиси ошкор қилиб: ‹Мен Хизрни кўрдим›, деди. Унга: ‹Сен билан уни ким кўрди?› дейилди. У: ‹Фалончи›, деди. У сўралганда сирни сақлади. Уларнинг динида ким ёлғон сўзласа, ўлдириларди. Сўнг у сир тутган аёлга уйланди. У Фиръавннинг қизини тараётиб, тароқ тушиб кетди ва у: ‹Фиръавн ҳалок бўлсин!› деди. Буни отасига хабар берди. Аёлнинг икки ўғли ва эри бор эди. Фиръавн уларни чақиртириб, аёл ва унинг эрини динларидан қайтишга кўндирмоқчи бўлди, аммо улар бош тортдилар. Фиръавн: ‹Мен сизларни ўлдираман›, деди. Улар: ‹Агар бизни ўлдирсанг, бизни бир уйга (қўйиб) яхшилик қилгин›, дедилар. У шундай қилди. Набий ﷺ Меърожга олиб борилганларида хушбўй ҳид сезиб, Жибрилдан сўрадилар, у эса унга хабар берди.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ عِظَمُ الْجَزَاءِ مَعَ عِظَمِ الْبَلاَءِ وَإِنَّ اللَّهَ إِذَا أَحَبَّ قَوْمًا ابْتَلاَهُمْ فَمَنْ رَضِيَ فَلَهُ الرِّضَا وَمَنْ سَخِطَ فَلَهُ السُّخْطُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Mukofotning ulugʻligi baloning ulugʻligiga qarab boʻladi. Alloh bir qavmni sevsa, ularni sinovga soladi. Kim rozi boʻlsa, unga rizolik bordir, kim norozi boʻlsa, unga norozilik bordir.»Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мукофотнинг улуғлиги балонинг улуғлигига қараб бўлади. Аллоҳ бир қавмни севса, уларни синовга солади. Ким рози бўлса, унга ризолик бордир, ким норози бўлса, унга норозилик бордир.»

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ وَثَّابٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ الَّذِي يُخَالِطُ النَّاسَ وَيَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنَ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يُخَالِطُ النَّاسَ وَلاَ يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Odamlar bilan aralashib, ularning ozoriga sabr qiladigan moʻmin, odamlar bilan aralashmaydigan va ularning ozoriga sabr qilmaydigan moʻmindan koʻra ajri ulugʻroqdir.»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Одамлар билан аралашиб, уларнинг озорига сабр қиладиган мўмин, одамлар билан аралашмайдиган ва уларнинг озорига сабр қилмайдиган мўминдан кўра ажри улуғроқдир.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ طَعْمَ الإِيمَانِ - وَقَالَ بُنْدَارٌ حَلاَوَةَ الإِيمَانِ - مَنْ كَانَ يُحِبُّ الْمَرْءَ لاَ يُحِبُّهُ إِلاَّ لِلَّهِ ‏.‏ وَمَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا ‏.‏ وَمَنْ كَانَ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يَرْجِعَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Uch narsa kimda boʻlsa, u iymon taʼmini topadi: kishini faqat Alloh uchun sevish; Alloh va Uning Rasuli unga oʻzgalardan koʻra sevimliroq boʻlishi; Alloh oʻzini kufrdan qutqargandan soʻng, yana kufrga qaytgandan koʻra oʻtga tashlanishi unga sevimliroq boʻlishi.»Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Уч нарса кимда бўлса, у иймон таъмини топади: кишини фақат Аллоҳ учун севиш; Аллоҳ ва Унинг Расули унга ўзгалардан кўра севимлироқ бўлиши; Аллоҳ ўзини куфрдан қутқаргандан сўнг, яна куфрга қайтгандан кўра ўтга ташланиши унга севимлироқ бўлиши.»

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، ح وَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا رَاشِدٌ أَبُو مُحَمَّدٍ الْحِمَّانِيُّ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ أَوْصَانِي خَلِيلِي ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَنْ ‏"‏ لاَ تُشْرِكْ بِاللَّهِ شَيْئًا وَإِنْ قُطِّعْتَ وَحُرِّقْتَ وَلاَ تَتْرُكْ صَلاَةً مَكْتُوبَةً مُتَعَمِّدًا فَمَنْ تَرَكَهَا مُتَعَمِّدًا فَقَدْ بَرِئَتْ مِنْهُ الذِّمَّةُ وَلاَ تَشْرَبِ الْخَمْرَ فَإِنَّهَا مِفْتَاحُ كُلِّ شَرٍّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Doʻstim ﷺ menga shunday vasiyat qildilar: ‹Agar boʻlaklarga kesilsang ham, yoqib yuborilsang ham, Allohga hech narsani sherik qilma. Farz namozni qasddan tark etma, kim uni qasddan tark etsa, undan Allohning zimmasi (himoyasi) uziladi. Xamr ichma, chunki u har bir yomonlikning kalitidir.›»Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Дўстим ﷺ менга шундай васият қилдилар: ‹Агар бўлакларга кесилсанг ҳам, ёқиб юборилсанг ҳам, Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилма. Фарз намозни қасддан тарк этма, ким уни қасддан тарк этса, ундан Аллоҳнинг зиммаси (ҳимояси) узилади. Хамр ичма, чунки у ҳар бир ёмонликнинг калитидир.›»

حَدَّثَنَا غِيَاثُ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّحْبِيُّ، أَنْبَأَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، سَمِعْتُ ابْنَ جَابِرٍ، يَقُولُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ رَبِّهِ، يَقُولُ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لَمْ يَبْقَ مِنَ الدُّنْيَا إِلاَّ بَلاَءٌ وَفِتْنَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Nabiy ﷺning: ‹Dunyodan balo va fitnadan boshqa narsa qolmadi›, deganlarini eshitdim.»Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Набий ﷺнинг: ‹Дунёдан бало ва фитнадан бошқа нарса қолмади›, деганларини эшитдим.»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ قُدَامَةَ الْجُمَحِيُّ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي الْفُرَاتِ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ سَيَأْتِي عَلَى النَّاسِ سَنَوَاتٌ خَدَّاعَاتٌ يُصَدَّقُ فِيهَا الْكَاذِبُ وَيُكَذَّبُ فِيهَا الصَّادِقُ وَيُؤْتَمَنُ فِيهَا الْخَائِنُ وَيُخَوَّنُ فِيهَا الأَمِينُ وَيَنْطِقُ فِيهَا الرُّوَيْبِضَةُ قِيلَ وَمَا الرُّوَيْبِضَةُ قَالَ الرَّجُلُ التَّافِهُ فِي أَمْرِ الْعَامَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Odamlar ustiga aldamchi yillar keladi, unda yolgʻonchi rostgoʻy sanaladi, rostgoʻy esa yolgʻonchi sanaladi; xiyonatchiga ishoniladi, ishonchli kishi esa xiyonatchi deb bilinadi; unda ‹ruvaybiza› gapiradi.» Deyildi: «Ruvaybiza kim?» U zot: «Umum ishlarida (soʻz yuritadigan) pastkash kishi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Одамлар устига алдамчи йиллар келади, унда ёлғончи ростгўй саналади, ростгўй эса ёлғончи саналади; хиёнатчига ишонилади, ишончли киши эса хиёнатчи деб билинади; унда ‹рувайбиза› гапиради.» Дейилди: «Рувайбиза ким?» У зот: «Умум ишларида (сўз юритадиган) пасткаш киши», дедилар.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِي إِسْمَاعِيلَ الأَسْلَمِيِّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ تَذْهَبُ الدُّنْيَا حَتَّى يَمُرَّ الرَّجُلُ عَلَى الْقَبْرِ فَيَتَمَرَّغَ عَلَيْهِ وَيَقُولُ يَا لَيْتَنِي كُنْتُ مَكَانَ صَاحِبِ هَذَا الْقَبْرِ وَلَيْسَ بِهِ الدِّينُ إِلاَّ الْبَلاَءُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, kishi bir qabr yonidan oʻtib, unga agʻanab: ‹Qaniydi men shu qabr sohibining oʻrnida boʻlsam!› deydigan boʻlmaguncha dunyo ketmaydi. Bunga sabab din emas, balki faqat balodir.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, киши бир қабр ёнидан ўтиб, унга ағанаб: ‹Қанийди мен шу қабр соҳибининг ўрнида бўлсам!› дейдиган бўлмагунча дунё кетмайди. Бунга сабаб дин эмас, балки фақат балодир.»

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا طَلْحَةُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ، - يَعْنِي مَوْلَى مُسَافِعٍ - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَتُنْتَقَوُنَّ كَمَا يُنْتَقَى التَّمْرُ مِنْ أَغْفَالِهِ فَلْيَذْهَبَنَّ خِيَارُكُمْ وَلَيَبْقَيَنَّ شِرَارُكُمْ فَمُوتُوا إِنِ اسْتَطَعْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xurmo oʻzining yaroqsizlaridan ajratib olingani kabi, siz ham albatta saralanasiz. Yaxshilaringiz ketib, yomonlaringiz qoladi. Bas, imkoningiz boʻlsa, oʻling», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хурмо ўзининг яроқсизларидан ажратиб олингани каби, сиз ҳам албатта сараланасиз. Яхшиларингиз кетиб, ёмонларингиз қолади. Бас, имконингиз бўлса, ўлинг», дедилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ الشَّافِعِيُّ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ الْجَنَدِيُّ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ يَزْدَادُ الأَمْرُ إِلاَّ شِدَّةً وَلاَ الدُّنْيَا إِلاَّ إِدْبَارًا وَلاَ النَّاسُ إِلاَّ شُحًّا وَلاَ تَقُومُ السَّاعَةُ إِلاَّ عَلَى شِرَارِ النَّاسِ وَلاَ الْمَهْدِيُّ إِلاَّ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ish (din) faqat ogʻirlashib boradi, dunyo faqat orqaga ketadi, odamlar faqat baxil boʻlib boradi, qiyomat esa faqat odamlarning eng yomonlari ustiga qoyim boʻladi, Mahdiy faqat Iso ibn Maryamdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иш (дин) фақат оғирлашиб боради, дунё фақат орқага кетади, одамлар фақат бахил бўлиб боради, қиёмат эса фақат одамларнинг энг ёмонлари устига қойим бўлади, Маҳдий фақат Исо ибн Марямдир», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَأَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا أَبُو حَصِينٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةُ كَهَاتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ وَجَمَعَ بَيْنَ إِصْبَعَيْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men va qiyomat mana bu ikkovi kabi (yaqin) yuborildik», deb ikki barmoqlarini birga qoʻshdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ва қиёмат мана бу иккови каби (яқин) юборилдик», деб икки бармоқларини бирга қўшдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ فُرَاتٍ الْقَزَّازِ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ، قَالَ اطَّلَعَ عَلَيْنَا النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ غُرْفَةٍ وَنَحْنُ نَتَذَاكَرُ السَّاعَةَ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَكُونَ عَشْرُ آيَاتٍ الدَّجَّالُ وَالدُّخَانُ وَطُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa ibn Asid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz qiyomat haqida soʻzlashib turganimizda, Nabiy ﷺ bizga bir hujradan qarab: «Toki oʻnta alomat: Dajjol, tutun va quyoshning magʻribdan chiqishi boʻlmaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar.Ҳузайфа ибн Асид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз қиёмат ҳақида сўзлашиб турганимизда, Набий ﷺ бизга бир ҳужрадан қараб: «Токи ўнта аломат: Дажжол, тутун ва қуёшнинг мағрибдан чиқиши бўлмагунча, қиёмат қойим бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ، حَدَّثَنِي عَوْفُ بْنُ مَالِكٍ الأَشْجَعِيُّ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَهُوَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ وَهُوَ فِي خِبَاءٍ مِنْ أَدَمٍ فَجَلَسْتُ بِفِنَاءِ الْخِبَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ادْخُلْ يَا عَوْفُ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ بِكُلِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ بِكُلِّكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا عَوْفُ احْفَظْ خِلاَلاً سِتًّا بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ إِحْدَاهُنَّ مَوْتِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَوَجَمْتُ عِنْدَهَا وَجْمَةً شَدِيدَةً ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ قُلْ إِحْدَى ثُمَّ فَتْحُ بَيْتِ الْمَقْدِسِ ثُمَّ دَاءٌ يَظْهَرُ فِيكُمْ يَسْتَشْهِدُ اللَّهُ بِهِ ذَرَارِيَّكُمْ وَأَنْفُسَكُمْ وَيُزَكِّي بِهِ أَمْوَالَكُمْ ثُمَّ تَكُونُ الأَمْوَالُ فِيكُمْ حَتَّى يُعْطَى الرَّجُلُ مِائَةَ دِينَارٍ فَيَظَلَّ سَاخِطًا وَفِتْنَةٌ تَكُونُ بَيْنَكُمْ لاَ يَبْقَى بَيْتُ مُسْلِمٍ إِلاَّ دَخَلَتْهُ ثُمَّ تَكُونُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ بَنِي الأَصْفَرِ هُدْنَةٌ فَيَغْدِرُونَ بِكُمْ فَيَسِيرُونَ إِلَيْكُمْ فِي ثَمَانِينَ غَايَةٍ تَحْتَ كُلِّ غَايَةٍ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا ‏"‏ ‏.‏

Avf ibn Molik al-Ashjaʼiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazotida, teridan qilingan chodirda ekanlar, men u zotning huzurlariga keldim va chodir ostonasiga oʻtirdim. Rasululloh ﷺ: «Kirgin, ey Avf», dedilar. Men: «Butun vujudim bilanmi, ey Rasululloh?» dedim. U zot: «Butun vujuding bilan», dedilar. Soʻng: «Ey Avf, qiyomat oldidan boʻladigan oltita narsani yodda tutgin. Ularning biri mening vafotimdir», dedilar. Men shunda qattiq gʻamgin boʻldim. U zot: «Buni birinchi deb sanagin. Soʻng Baytul-Maqdisning fath etilishi, soʻng sizlarning oralaringizda paydo boʻladigan bir kasallik boʻlib, Alloh u bilan sizlarning zurriyotlaringizni va joningizni shahid qiladi hamda u bilan mollaringizni poklaydi. Soʻng sizlarda mol shu qadar koʻpayadiki, hatto bir kishiga yuz dinor berilsa ham, u norozi boʻlib qoladi. Va oralaringizda bir fitna boʻlib, u kirmagan biror musulmonning uyi qolmaydi. Soʻng sizlar bilan sariq oʻgʻillari (rumliklar) oʻrtasida sulh boʻladi, ular esa sizga xiyonat qilib, sakson bayroq ostida sizga qarshi yuradilar. Har bir bayroq ostida oʻn ikki ming kishi boʻladi», dedilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаъий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазотида, теридан қилинган чодирда эканлар, мен у зотнинг ҳузурларига келдим ва чодир остонасига ўтирдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Киргин, эй Авф», дедилар. Мен: «Бутун вужудим биланми, эй Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Бутун вужудинг билан», дедилар. Сўнг: «Эй Авф, қиёмат олдидан бўладиган олтита нарсани ёдда тутгин. Уларнинг бири менинг вафотимдир», дедилар. Мен шунда қаттиқ ғамгин бўлдим. У зот: «Буни биринчи деб санагин. Сўнг Байтул-Мақдиснинг фатҳ этилиши, сўнг сизларнинг ораларингизда пайдо бўладиган бир касаллик бўлиб, Аллоҳ у билан сизларнинг зурриётларингизни ва жонингизни шаҳид қилади ҳамда у билан молларингизни поклайди. Сўнг сизларда мол шу қадар кўпаядики, ҳатто бир кишига юз динор берилса ҳам, у норози бўлиб қолади. Ва ораларингизда бир фитна бўлиб, у кирмаган бирор мусулмоннинг уйи қолмайди. Сўнг сизлар билан сариқ ўғиллари (румликлар) ўртасида сулҳ бўлади, улар эса сизга хиёнат қилиб, саксон байроқ остида сизга қарши юрадилар. Ҳар бир байроқ остида ўн икки минг киши бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ الدَّرَاوَرْدِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، - مَوْلَى الْمُطَّلِبِ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَقْتُلُوا إِمَامَكُمْ وَتَجْتَلِدُوا بِأَسْيَافِكُمْ وَيَرِثُ دُنْيَاكُمْ شِرَارُكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa ibn Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toki oʻz imomingizni oʻldirmaguningizcha, qilichlaringiz bilan bir-biringizni chopmaguningizcha va dunyongizga eng yomonlaringiz voris boʻlmaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar.Ҳузайфа ибн Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Токи ўз имомингизни ўлдирмагунингизча, қиличларингиз билан бир-бирингизни чопмагунингизча ва дунёнгизга энг ёмонларингиз ворис бўлмагунча, қиёмат қойим бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَوْمًا بَارِزًا لِلنَّاسِ فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى السَّاعَةُ فَقَالَ ‏"‏ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ وَلَكِنْ سَأُخْبِرُكَ عَنْ أَشْرَاطِهَا إِذَا وَلَدَتِ الأَمَةُ رَبَّتَهَا فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا وَإِذَا كَانَتِ الْحُفَاةُ الْعُرَاةُ رُءُوسَ النَّاسِ فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا وَإِذَا تَطَاوَلَ رِعَاءُ الْغَنَمِ فِي الْبُنْيَانِ فَذَاكَ مِنْ أَشْرَاطِهَا فِي خَمْسٍ لاَ يَعْلَمُهُنَّ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ فَتَلاَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏{إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الأَرْحَامِ}‏ الآيَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ odamlarga koʻrinib turgan edilar. Bir kishi kelib: «Ey Rasululloh, qiyomat qachon boʻladi?» dedi. U zot: «Bu haqda soʻralgan kishi soʻragandan koʻra biladigan emas. Lekin men senga uning alomatlaridan xabar beray: Choʻri oʻz bekasini tuqqanida, bu uning alomatlaridandir. Yalangoyoq, yalangʻoch kimsalar odamlarning boshligʻi boʻlganida, bu uning alomatlaridandir. Qoʻy boquvchilar bino qurishda bir-biri bilan bellashganida, bu uning alomatlaridandir. (Qiyomat) beshta narsa ichida boʻlib, ularni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: {Albatta, qiyomat (haqidagi) ilm Allohning huzuridadir. U yomgʻirni yogʻdiradi va bachadonlardagini biladi} oyatini tilovat qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ одамларга кўриниб турган эдилар. Бир киши келиб: «Эй Расулуллоҳ, қиёмат қачон бўлади?» деди. У зот: «Бу ҳақда сўралган киши сўрагандан кўра биладиган эмас. Лекин мен сенга унинг аломатларидан хабар берай: Чўри ўз бекасини туққанида, бу унинг аломатларидандир. Ялангоёқ, яланғоч кимсалар одамларнинг бошлиғи бўлганида, бу унинг аломатларидандир. Қўй боқувчилар бино қуришда бир-бири билан беллашганида, бу унинг аломатларидандир. (Қиёмат) бешта нарса ичида бўлиб, уларни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: {Албатта, қиёмат (ҳақидаги) илм Аллоҳнинг ҳузуридадир. У ёмғирни ёғдиради ва бачадонлардагини билади} оятини тиловат қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ أَلاَ أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثًا سَمِعْتُهُ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لاَ يُحَدِّثُكُمْ بِهِ أَحَدٌ بَعْدِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ يُرْفَعَ الْعِلْمُ وَيَظْهَرَ الْجَهْلُ وَيَفْشُوَ الزِّنَا وَيُشْرَبَ الْخَمْرُ وَيَذْهَبَ الرِّجَالُ وَيَبْقَى النِّسَاءُ حَتَّى يَكُونَ لِخَمْسِينَ امْرَأَةً قَيِّمٌ وَاحِدٌ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan eshitgan, mendan keyin sizga hech kim aytmaydigan bir hadisni sizlarga aytib beraymi? Men u zotdan eshitdimki: ‹Qiyomat alomatlaridan shulki, ilm koʻtariladi, jaholat zohir boʻladi, zino avj oladi, aroq ichiladi, erkaklar kamayib, ayollar shu qadar koʻpayadiki, hatto ellikta ayolga bitta kishi qarab turadigan boʻladi›», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитган, мендан кейин сизга ҳеч ким айтмайдиган бир ҳадисни сизларга айтиб берайми? Мен у зотдан эшитдимки: ‹Қиёмат аломатларидан шулки, илм кўтарилади, жаҳолат зоҳир бўлади, зино авж олади, ароқ ичилади, эркаклар камайиб, аёллар шу қадар кўпаядики, ҳатто элликта аёлга битта киши қараб турадиган бўлади›», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَحْسِرَ الْفُرَاتُ عَنْ جَبَلٍ مِنْ ذَهَبٍ فَيَقْتَتِلُ النَّاسُ عَلَيْهِ فَيُقْتَلُ مِنْ كُلِّ عَشَرَةٍ تِسْعَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toki Furot daryosi bir oltin togʻni ochib bermaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi. Odamlar uning ustida jang qiladilar va har oʻn kishidan toʻqqiztasi oʻldiriladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Токи Фурот дарёси бир олтин тоғни очиб бермагунча, қиёмат қойим бўлмайди. Одамлар унинг устида жанг қиладилар ва ҳар ўн кишидан тўққизтаси ўлдирилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ الْعُثْمَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَفِيضَ الْمَالُ وَتَظْهَرَ الْفِتَنُ وَيَكْثُرَ الْهَرْجُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَمَا الْهَرْجُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الْقَتْلُ الْقَتْلُ الْقَتْلُ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toki mol koʻpaymaguncha, fitnalar zohir boʻlmaguncha va harj koʻpaymaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Ular: «Harj nima, ey Rasululloh?» deyishdi. U zot: «Oʻldirish, oʻldirish, oʻldirish», deb uch marta aytdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Токи мол кўпаймагунча, фитналар зоҳир бўлмагунча ва ҳарж кўпаймагунча, қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Улар: «Ҳарж нима, эй Расулуллоҳ?» дейишди. У зот: «Ўлдириш, ўлдириш, ўлдириш», деб уч марта айтдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ زِيَادِ بْنِ لَبِيدٍ، قَالَ ذَكَرَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ شَيْئًا فَقَالَ ‏"‏ ذَاكَ عِنْدَ أَوَانِ ذَهَابِ الْعِلْمِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ يَذْهَبُ الْعِلْمُ وَنَحْنُ نَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَنُقْرِئُهُ أَبْنَاءَنَا وَيُقْرِئُهُ أَبْنَاؤُنَا أَبْنَاءَهُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ قَالَ ‏"‏ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ زِيَادُ إِنْ كُنْتُ لأَرَاكَ مِنْ أَفْقَهِ رَجُلٍ بِالْمَدِينَةِ أَوَلَيْسَ هَذِهِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى يَقْرَءُونَ التَّوْرَاةَ وَالإِنْجِيلَ لاَ يَعْمَلُونَ بِشَىْءٍ مِمَّا فِيهِمَا ‏"‏ ‏.‏

Ziyod ibn Labid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir narsani zikr qilib: «Bu ilm ketadigan payt boʻladi», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, biz Qurʼonni oʻqib tursak, uni bolalarimizga oʻrgatsak, bolalarimiz esa uni oʻz bolalariga qiyomat kunigacha oʻrgatib borsalar, ilm qanday ketadi?» dedim. U zot: «Onang seni yoʻqotgur, ey Ziyod! Men seni Madinadagi eng faqih kishilardan biri deb bilar edim. Mana bu yahudiy va nasoro Tavrot va Injilni oʻqiydilar-ku, biroq ulardagi hech narsaga amal qilmaydilar-ku!» dedilar.Зиёд ибн Лабид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир нарсани зикр қилиб: «Бу илм кетадиган пайт бўлади», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, биз Қуръонни ўқиб турсак, уни болаларимизга ўргатсак, болаларимиз эса уни ўз болаларига қиёмат кунигача ўргатиб борсалар, илм қандай кетади?» дедим. У зот: «Онанг сени йўқотгур, эй Зиёд! Мен сени Мадинадаги энг фақиҳ кишилардан бири деб билар эдим. Мана бу яҳудий ва насоро Таврот ва Инжилни ўқийдилар-ку, бироқ улардаги ҳеч нарсага амал қилмайдилар-ку!» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَدْرُسُ الإِسْلاَمُ كَمَا يَدْرُسُ وَشْىُ الثَّوْبِ حَتَّى لاَ يُدْرَى مَا صِيَامٌ وَلاَ صَلاَةٌ وَلاَ نُسُكٌ وَلاَ صَدَقَةٌ وَلَيُسْرَى عَلَى كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي لَيْلَةٍ فَلاَ يَبْقَى فِي الأَرْضِ مِنْهُ آيَةٌ وَتَبْقَى طَوَائِفُ مِنَ النَّاسِ الشَّيْخُ الْكَبِيرُ وَالْعَجُوزُ يَقُولُونَ أَدْرَكْنَا آبَاءَنَا عَلَى هَذِهِ الْكَلِمَةِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ فَنَحْنُ نَقُولُهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ صِلَةُ مَا تُغْنِي عَنْهُمْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَهُمْ لاَ يَدْرُونَ مَا صَلاَةٌ وَلاَ صِيَامٌ وَلاَ نُسُكٌ وَلاَ صَدَقَةٌ فَأَعْرَضَ عَنْهُ حُذَيْفَةُ ثُمَّ رَدَّهَا عَلَيْهِ ثَلاَثًا كُلَّ ذَلِكَ يُعْرِضُ عَنْهُ حُذَيْفَةُ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْهِ فِي الثَّالِثَةِ فَقَالَ يَا صِلَةُ تُنْجِيهِمْ مِنَ النَّارِ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏.‏

Huzayfa ibn Yamon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islom xuddi kiyimning naqshi eskirgani kabi eskiradi, hatto roʻza nima, namoz nima, ibodat nima, sadaqa nima – bilinmay qoladi. Aziz va jalil Allohning kitobi bir kechada koʻtarib olib ketiladi, yer yuzida undan biror oyat qolmaydi. Odamlardan bir toifalar: keksa chollar va kampirlar qolib: ‹Biz ota-bobolarimizni ʼLa ilaha illallohʼ degan bu kalima ustida topdik, biz ham uni aytamiz›, deydilar», dedilar. Sila u zotga: «Namoz nima, roʻza nima, ibodat nima, sadaqa nima – bilmasalar, ʼLa ilaha illallohʼ ularga qanday foyda beradi?» dedi. Huzayfa undan yuz oʻgirdi. Sila savolini unga uch marta qaytardi va har safar Huzayfa undan yuz oʻgirdi. Soʻng uchinchisida unga yuzlanib: «Ey Sila, u ularni doʻzaxdan qutqaradi», dedi. Buni uch marta aytdi.Ҳузайфа ибн Ямон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом худди кийимнинг нақши эскиргани каби эскиради, ҳатто рўза нима, намоз нима, ибодат нима, садақа нима – билинмай қолади. Азиз ва жалил Аллоҳнинг китоби бир кечада кўтариб олиб кетилади, ер юзида ундан бирор оят қолмайди. Одамлардан бир тоифалар: кекса чоллар ва кампирлар қолиб: ‹Биз ота-боболаримизни ъЛа илаҳа иллаллоҳъ деган бу калима устида топдик, биз ҳам уни айтамиз›, дейдилар», дедилар. Сила у зотга: «Намоз нима, рўза нима, ибодат нима, садақа нима – билмасалар, ъЛа илаҳа иллаллоҳъ уларга қандай фойда беради?» деди. Ҳузайфа ундан юз ўгирди. Сила саволини унга уч марта қайтарди ва ҳар сафар Ҳузайфа ундан юз ўгирди. Сўнг учинчисида унга юзланиб: «Эй Сила, у уларни дўзахдан қутқаради», деди. Буни уч марта айтди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي وَوَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَكُونُ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ أَيَّامٌ يُرْفَعُ فِيهَا الْعِلْمُ وَيَنْزِلُ فِيهَا الْجَهْلُ وَيَكْثُرُ فِيهَا الْهَرْجُ ‏"‏ ‏.‏ وَالْهَرْجُ الْقَتْلُ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat oldidan shunday kunlar boʻladiki, ularda ilm koʻtariladi, jaholat tushadi va harj koʻpayadi», dedilar. Harj – oʻldirishdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат олдидан шундай кунлар бўладики, уларда илм кўтарилади, жаҳолат тушади ва ҳарж кўпаяди», дедилар. Ҳарж – ўлдиришдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ مِنْ وَرَائِكُمْ أَيَّامًا يَنْزِلُ فِيهَا الْجَهْلُ وَيُرْفَعُ فِيهَا الْعِلْمُ وَيَكْثُرُ فِيهَا الْهَرْجُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْهَرْجُ قَالَ ‏"‏ الْقَتْلُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning ortingizdan shunday kunlar keladiki, ularda jaholat tushadi, ilm koʻtariladi va harj koʻpayadi», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, harj nima?» deyishdi. U zot: «Oʻldirishdir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг ортингиздан шундай кунлар келадики, уларда жаҳолат тушади, илм кўтарилади ва ҳарж кўпаяди», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, ҳарж нима?» дейишди. У зот: «Ўлдиришдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَرْفَعُهُ قَالَ ‏"‏ يَتَقَارَبُ الزَّمَانُ وَيَنْقُصُ الْعِلْمُ وَيُلْقَى الشُّحُّ وَتَظْهَرُ الْفِتَنُ وَيَكْثُرُ الْهَرْجُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْهَرْجُ قَالَ ‏"‏ الْقَتْلُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Zamon yaqinlashadi, ilm kamayadi, baxillik solinadi, fitnalar zohir boʻladi va harj koʻpayadi», dedilar. Sahobalar: «Yo Rasululloh, harj nima?» deyishdi. U zot: «Qatldir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Замон яқинлашади, илм камаяди, бахиллик солинади, фитналар зоҳир бўлади ва ҳарж кўпаяди», дедилар. Саҳобалар: «Ё Расулуллоҳ, ҳарж нима?» дейишди. У зот: «Қатлдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَدِيثَيْنِ قَدْ رَأَيْتُ أَحَدَهُمَا وَأَنَا أَنْتَظِرُ الآخَرَ حَدَّثَنَا ‏"‏ أَنَّ الأَمَانَةَ نَزَلَتْ فِي جَذْرِ قُلُوبِ الرِّجَالِ ‏"‏ ‏.‏ - قَالَ الطَّنَافِسِيُّ يَعْنِي وَسْطَ قُلُوبِ الرِّجَالِ - وَنَزَلَ الْقُرْآنُ فَعَلِمْنَا مِنَ الْقُرْآنِ وَعَلِمْنَا مِنَ السُّنَّةِ ‏.‏ ثُمَّ حَدَّثَنَا عَنْ رَفْعِهِمَا فَقَالَ ‏"‏ يَنَامُ الرَّجُلُ النَّوْمَةَ فَتُرْفَعُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا كَأَثَرِ الْوَكْتِ ثُمَّ يَنَامُ النَّوْمَةَ فَتُنْزَعُ الأَمَانَةُ مِنْ قَلْبِهِ فَيَظَلُّ أَثَرُهَا كَأَثَرِ الْمَجْلِ كَجَمْرٍ دَحْرَجْتَهُ عَلَى رِجْلِكَ فَنَفِطَ فَتَرَاهُ مُنْتَبِرًا وَلَيْسَ فِيهِ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَخَذَ حُذَيْفَةُ كَفًّا مِنْ حَصًى فَدَحْرَجَهُ عَلَى سَاقِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيُصْبِحُ النَّاسُ يَتَبَايَعُونَ وَلاَ يَكَادُ أَحَدٌ يُؤَدِّي الأَمَانَةَ حَتَّى يُقَالَ إِنَّ فِي بَنِي فُلاَنٍ رَجُلاً أَمِينًا ‏.‏ وَحَتَّى يُقَالَ لِلرَّجُلِ مَا أَعْقَلَهُ وَأَجْلَدَهُ وَأَظْرَفَهُ ‏.‏ وَمَا فِي قَلْبِهِ حَبَّةُ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ ‏"‏ ‏.‏ وَلَقَدْ أَتَى عَلَىَّ زَمَانٌ وَلَسْتُ أُبَالِي أَيَّكُمْ بَايَعْتُ لَئِنْ كَانَ مُسْلِمًا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ إِسْلاَمُهُ وَلَئِنْ كَانَ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا لَيَرُدَّنَّهُ عَلَىَّ سَاعِيهِ فَأَمَّا الْيَوْمَ فَمَا كُنْتُ لأُبَايِعَ إِلاَّ فُلاَنًا وَفُلاَنًا ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga ikkita hadis aytdilar. Ularning birini men koʻrdim, ikkinchisini esa hamon kutmoqdaman. U zot bizga: «Omonat kishilar qalblarining tubiga tushdi (yaʼni kishilar qalblarining oʻrtasiga), soʻng Qurʼon nozil boʻldi va biz Qurʼondan ham, sunnatdan ham bildik», deb aytdilar. Soʻng u zot bizga bularning koʻtarilishi haqida aytib: «Kishi bir uyqu uxlaydi va omonat uning qalbidan koʻtariladi, undan xuddi xira dogʻ izidek asar qoladi. Soʻng u yana bir uyqu uxlaydi va omonat uning qalbidan tortib olinadi, undan xuddi qavariq izidek asar qoladi. Bu xuddi choʻgʻni oyogʻing ustida dumalatib yuborsang, u puchur boʻlib qavarib chiqqanidek boʻladi, sen uni koʻrarkansan, ichida hech narsa yoʻq», dedilar. Soʻng Huzayfa bir hovuch mayda tosh olib, uni boldiri ustida dumalatdi. U zot: «Odamlar oldi-berdi qiladigan, biroq deyarli hech kim omonatni ado etmaydigan holga keladilar, hatto: ‹Falon qabilada bir omonatli kishi bor ekan› deyiladigan boʻladi. Va kishi haqida: ‹Naqadar aqlli, chidamli, zukko ekan!› deyiladigan boʻladi, holbuki uning qalbida bir dona xardal urugʻicha ham iymon boʻlmaydi», dedilar. Menga shunday zamon keldiki, qaysingiz bilan savdolashsam ham parvo qilmasdim: agar u musulmon boʻlsa, uni menga uning islomi qaytarardi, agar yahudiy yoki nasroniy boʻlsa, uni menga uning voliysi qaytarardi. Bugungi kunda esa men faqat falon va falon bilangina savdolashaman.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга иккита ҳадис айтдилар. Уларнинг бирини мен кўрдим, иккинчисини эса ҳамон кутмоқдаман. У зот бизга: «Омонат кишилар қалбларининг тубига тушди (яъни кишилар қалбларининг ўртасига), сўнг Қуръон нозил бўлди ва биз Қуръондан ҳам, суннатдан ҳам билдик», деб айтдилар. Сўнг у зот бизга буларнинг кўтарилиши ҳақида айтиб: «Киши бир уйқу ухлайди ва омонат унинг қалбидан кўтарилади, ундан худди хира доғ изидек асар қолади. Сўнг у яна бир уйқу ухлайди ва омонат унинг қалбидан тортиб олинади, ундан худди қавариқ изидек асар қолади. Бу худди чўғни оёғинг устида думалатиб юборсанг, у пучур бўлиб қавариб чиққанидек бўлади, сен уни кўраркансан, ичида ҳеч нарса йўқ», дедилар. Сўнг Ҳузайфа бир ҳовуч майда тош олиб, уни болдири устида думалатди. У зот: «Одамлар олди-берди қиладиган, бироқ деярли ҳеч ким омонатни адо этмайдиган ҳолга келадилар, ҳатто: ‹Фалон қабилада бир омонатли киши бор экан› дейиладиган бўлади. Ва киши ҳақида: ‹Нақадар ақлли, чидамли, зукко экан!› дейиладиган бўлади, ҳолбуки унинг қалбида бир дона хардал уруғича ҳам иймон бўлмайди», дедилар. Менга шундай замон келдики, қайсингиз билан савдолашсам ҳам парво қилмасдим: агар у мусулмон бўлса, уни менга унинг исломи қайтарарди, агар яҳудий ёки насроний бўлса, уни менга унинг волийси қайтарарди. Бугунги кунда эса мен фақат фалон ва фалон билангина савдолашаман.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِي الزَّاهِرِيَّةِ، عَنْ أَبِي شَجَرَةَ، كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُهْلِكَ عَبْدًا نَزَعَ مِنْهُ الْحَيَاءَ فَإِذَا نَزَعَ مِنْهُ الْحَيَاءَ لَمْ تَلْقَهُ إِلاَّ مَقِيتًا مُمَقَّتًا فَإِذَا لَمْ تَلْقَهُ إِلاَّ مَقِيتًا مُمَقَّتًا نُزِعَتْ مِنْهُ الأَمَانَةُ فَإِذَا نُزِعَتْ مِنْهُ الأَمَانَةُ لَمْ تَلْقَهُ إِلاَّ خَائِنًا مُخَوَّنًا فَإِذَا لَمْ تَلْقَهُ إِلاَّ خَائِنًا مُخَوَّنًا نُزِعَتْ مِنْهُ الرَّحْمَةُ فَإِذَا نُزِعَتْ مِنْهُ الرَّحْمَةُ لَمْ تَلْقَهُ إِلاَّ رَجِيمًا مُلَعَّنًا فَإِذَا لَمْ تَلْقَهُ إِلاَّ رَجِيمًا مُلَعَّنًا نُزِعَتْ مِنْهُ رِبْقَةُ الإِسْلاَمِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh azza va jalla bir bandani halok qilmoqchi boʻlsa, undan hayoni tortib oladi. Undan hayoni tortib olsa, uni faqat manfur, nafratlangan holda koʻrasan. Uni faqat manfur, nafratlangan holda koʻradigan boʻlsang, undan omonat tortib olinadi. Undan omonat tortib olinsa, uni faqat xoin, xiyonatkor sanaluvchi holda koʻrasan. Uni faqat xoin, xiyonatkor sanaluvchi holda koʻradigan boʻlsang, undan rahm-shafqat tortib olinadi. Undan rahm-shafqat tortib olinsa, uni faqat quvilgan, laʼnatlangan holda koʻrasan. Uni faqat quvilgan, laʼnatlangan holda koʻradigan boʻlsang, undan islom rishtasi tortib olinadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла бир бандани ҳалок қилмоқчи бўлса, ундан ҳаёни тортиб олади. Ундан ҳаёни тортиб олса, уни фақат манфур, нафратланган ҳолда кўрасан. Уни фақат манфур, нафратланган ҳолда кўрадиган бўлсанг, ундан омонат тортиб олинади. Ундан омонат тортиб олинса, уни фақат хоин, хиёнаткор саналувчи ҳолда кўрасан. Уни фақат хоин, хиёнаткор саналувчи ҳолда кўрадиган бўлсанг, ундан раҳм-шафқат тортиб олинади. Ундан раҳм-шафқат тортиб олинса, уни фақат қувилган, лаънатланган ҳолда кўрасан. Уни фақат қувилган, лаънатланган ҳолда кўрадиган бўлсанг, ундан ислом риштаси тортиб олинади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ فُرَاتٍ الْقَزَّازِ، عَنْ عَامِرِ بْنِ وَاثِلَةَ أَبِي الطُّفَيْلِ الْكِنَانِيِّ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ أَبِي سَرِيحَةَ، قَالَ اطَّلَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنْ غُرْفَةٍ وَنَحْنُ نَتَذَاكَرُ السَّاعَةَ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَكُونَ عَشْرُ آيَاتٍ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا وَالدَّجَّالُ وَالدُّخَانُ وَالدَّابَّةُ وَيَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَخُرُوجُ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَثَلاَثُ خُسُوفٍ خَسْفٌ بِالْمَشْرِقِ وَخَسْفٌ بِالْمَغْرِبِ وَخَسْفٌ بِجَزِيرَةِ الْعَرَبِ وَنَارٌ تَخْرُجُ مِنْ قَعْرِ عَدَنِ أَبْيَنَ تَسُوقُ النَّاسَ إِلَى الْمَحْشَرِ تَبِيتُ مَعَهُمْ إِذَا بَاتُوا وَتَقِيلُ مَعَهُمْ إِذَا قَالُوا ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa ibn Asid Abu Sariha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Qiyomat haqida gaplashib oʻtirgan edik, Rasululloh ﷺ bir xonadan qarab: «Qiyomat oʻnta alomat zohir boʻlmaguncha qoyim boʻlmaydi: quyoshning magʻribdan chiqishi, Dajjol, tutun, Dobba, Yaʼjuj va Maʼjuj, Iso ibn Maryam alayhissalomning chiqishi, uch marta yerga botish — biri sharqda, biri gʻarbda va biri Arab yarim orolida yerga botish, hamda Adan Abyan tubidan bir olov chiqib, odamlarni mahsharga haydaydi, ular tunasa, u ham ular bilan tunaydi, ular qaylula qilsa, u ham ular bilan qaylula qiladi», dedilar.Ҳузайфа ибн Асид Абу Сариҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Қиёмат ҳақида гаплашиб ўтирган эдик, Расулуллоҳ ﷺ бир хонадан қараб: «Қиёмат ўнта аломат зоҳир бўлмагунча қойим бўлмайди: қуёшнинг мағрибдан чиқиши, Дажжол, тутун, Добба, Яъжуж ва Маъжуж, Исо ибн Марям алайҳиссаломнинг чиқиши, уч марта ерга ботиш — бири шарқда, бири ғарбда ва бири Араб ярим оролида ерга ботиш, ҳамда Адан Абян тубидан бир олов чиқиб, одамларни маҳшарга ҳайдайди, улар тунаса, у ҳам улар билан тунайди, улар қайлула қилса, у ҳам улар билан қайлула қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، وَابْنُ، لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سِنَانِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ بَادِرُوا بِالأَعْمَالِ سِتًّا طُلُوعَ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا وَالدُّخَانَ وَدَابَّةَ الأَرْضِ وَالدَّجَّالَ وَخُوَيْصَّةَ أَحَدِكُمْ وَأَمْرَ الْعَامَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oltita narsadan avval amallarni qilishga shoshiling: quyoshning magʻribdan chiqishi, tutun, Dobbatul-arz, Dajjol, biringizga tegishli hodisa (oʻlim) va umumiy hodisa (Qiyomat)», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олтита нарсадан аввал амалларни қилишга шошилинг: қуёшнинг мағрибдан чиқиши, тутун, Доббатул-арз, Дажжол, бирингизга тегишли ҳодиса (ўлим) ва умумий ҳодиса (Қиёмат)», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَوْنُ بْنُ عُمَارَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُثَنَّى بْنِ ثُمَامَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الآيَاتُ بَعْدَ الْمِائَتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alomatlar ikki yuzdan keyin boʻladi», dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аломатлар икки юздан кейин бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ قَيْسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَعْقِلٍ، عَنْ يَزِيدَ الرَّقَاشِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ أُمَّتِي عَلَى خَمْسِ طَبَقَاتٍ فَأَرْبَعُونَ سَنَةً أَهْلُ بِرٍّ وَتَقْوَى ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةِ سَنَةٍ أَهْلُ تَرَاحُمٍ وَتَوَاصُلٍ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ إِلَى سِتِّينَ وَمِائَةِ سَنَةٍ أَهْلُ تَدَابُرٍ وَتَقَاطُعٍ ثُمَّ الْهَرْجُ الْهَرْجُ النَّجَا النَّجَا ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا خَازِمٌ أَبُو مُحَمَّدٍ الْعَنَزِيُّ، حَدَّثَنَا الْمِسْوَرُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي مَعْنٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أُمَّتِي عَلَى خَمْسِ طَبَقَاتٍ كُلُّ طَبَقَةٍ أَرْبَعُونَ عَامًا فَأَمَّا طَبَقَتِي وَطَبَقَةُ أَصْحَابِي فَأَهْلُ عِلْمٍ وَإِيمَانٍ وَأَمَّا الطَّبَقَةُ الثَّانِيَةُ مَا بَيْنَ الأَرْبَعِينَ إِلَى الثَّمَانِينَ فَأَهْلُ بِرٍّ وَتَقْوَى ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatim besh tabaqadadir: qirq yil taqvo va yaxshilik ahli, soʻng ulardan keyingilari yuz yigirma yilgacha oʻzaro rahmdillik va aloqa ahli, soʻng ulardan keyingilari yuz oltmish yilgacha oʻzaro yuz oʻgirish va aloqani uzish ahli, soʻng harj, harj! Najot toping, najot toping!» dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматим беш табақададир: қирқ йил тақво ва яхшилик аҳли, сўнг улардан кейингилари юз йигирма йилгача ўзаро раҳмдиллик ва алоқа аҳли, сўнг улардан кейингилари юз олтмиш йилгача ўзаро юз ўгириш ва алоқани узиш аҳли, сўнг ҳарж, ҳарж! Нажот топинг, нажот топинг!» дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ سَلْمَانَ، عَنْ سَيَّارٍ، عَنْ طَارِقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ مَسْخٌ وَخَسْفٌ وَقَذْفٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qiyomat oldidan qiyofani oʻzgartirish, yerga botish va tosh yogʻdirish boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қиёмат олдидан қиёфани ўзгартириш, ерга ботиш ва тош ёғдириш бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ يَكُونُ فِي آخِرِ أُمَّتِي خَسْفٌ وَمَسْخٌ وَقَذْفٌ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Paygʻambar ﷺning: «Ummatimning oxirida yerga botish, qiyofani oʻzgartirish va tosh yogʻdirish boʻladi», deb aytganlarini eshitgan.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Пайғамбар ﷺнинг: «Умматимнинг охирида ерга ботиш, қиёфани ўзгартириш ва тош ёғдириш бўлади», деб айтганларини эшитган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، حَدَّثَنَا أَبُو صَخْرٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ إِنَّ فُلاَنًا يَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلاَمَ قَالَ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّهُ قَدْ أَحْدَثَ فَإِنْ كَانَ قَدْ أَحْدَثَ فَلاَ تُقْرِئْهُ مِنِّي السَّلاَمَ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ يَكُونُ فِي أُمَّتِي - أَوْ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ - مَسْخٌ وَخَسْفٌ وَقَذْفٌ ‏"‏ ‏.‏ وَذَلِكَ فِي أَهْلِ الْقَدَرِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi uning oldiga kelib: «Falon kishi sizga salom yoʻlladi», dedi. U: «Menga uning bidʼat chiqargani xabari yetdi. Agar u haqiqatan bidʼat chiqargan boʻlsa, mendan unga salom yetkazmagin. Chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Ummatimda — yoki bu ummatda — qiyofani oʻzgartirish, yerga botish va tosh yogʻdirish boʻladi› deb aytganlarini eshitganman», dedi. Bu qadariylar haqida edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши унинг олдига келиб: «Фалон киши сизга салом йўллади», деди. У: «Менга унинг бидъат чиқаргани хабари етди. Агар у ҳақиқатан бидъат чиқарган бўлса, мендан унга салом етказмагин. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Умматимда — ёки бу умматда — қиёфани ўзгартириш, ерга ботиш ва тош ёғдириш бўлади› деб айтганларини эшитганман», деди. Бу қадарийлар ҳақида эди.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَكُونُ فِي أُمَّتِي خَسْفٌ وَمَسْخٌ وَقَذْفٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimda yerga botish, qiyofani oʻzgartirish va tosh yogʻdirish boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимда ерга ботиш, қиёфани ўзгартириш ва тош ёғдириш бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُمَّارٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أُمَيَّةَ بْنِ صَفْوَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَفْوَانَ، سَمِعَ جَدَّهُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ صَفْوَانَ، يَقُولُ أَخْبَرَتْنِي حَفْصَةُ، أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لَيَؤُمَّنَّ هَذَا الْبَيْتَ جَيْشٌ يَغْزُونَهُ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِبَيْدَاءَ مِنَ الأَرْضِ خُسِفَ بِأَوْسَطِهِمْ وَيَتَنَادَى أَوَّلُهُمْ آخِرَهُمْ فَيُخْسَفُ بِهِمْ فَلاَ يَبْقَى مِنْهُمْ إِلاَّ الشَّرِيدُ الَّذِي يُخْبِرُ عَنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا جَاءَ جَيْشُ الْحَجَّاجِ ظَنَنَّا أَنَّهُمْ هُمْ فَقَالَ رَجُلٌ أَشْهَدُ عَلَيْكَ أَنَّكَ لَمْ تَكْذِبْ عَلَى حَفْصَةَ وَ أَنَّ حَفْصَةَ لَمْ تَكْذِبْ عَلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏.‏

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning: «Bu Baytga bir qoʻshin hujum qilib boradi, ular yerning Baydo degan joyiga yetganlarida oʻrtadagilari yerga botiriladi. Ularning avvali oxirini chaqiradi, soʻng ular yerga botirilib, ulardan faqat ular haqida xabar beradigan bir qochib qutulgan kishigina qoladi», deb aytganlarini eshitgan. Hajjojning qoʻshini kelganda, biz ular oʻshalar deb oʻyladik. Shunda bir kishi: «Guvohlik beramanki, sen Hafsaga nisbatan yolgʻon aytmading va Hafsa Paygʻambar ﷺga nisbatan yolgʻon aytmadi», dedi.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг: «Бу Байтга бир қўшин ҳужум қилиб боради, улар ернинг Байдо деган жойига етганларида ўртадагилари ерга ботирилади. Уларнинг аввали охирини чақиради, сўнг улар ерга ботирилиб, улардан фақат улар ҳақида хабар берадиган бир қочиб қутулган кишигина қолади», деб айтганларини эшитган. Ҳажжожнинг қўшини келганда, биз улар ўшалар деб ўйладик. Шунда бир киши: «Гувоҳлик бераманки, сен Ҳафсага нисбатан ёлғон айтмадинг ва Ҳафса Пайғамбар ﷺга нисбатан ёлғон айтмади», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْمُرْهِبِيِّ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ صَفْوَانَ، عَنْ صَفِيَّةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ يَنْتَهِي النَّاسُ عَنْ غَزْوِ هَذَا الْبَيْتِ حَتَّى يَغْزُوَ جَيْشٌ حَتَّى إِذَا كَانُوا بِالْبَيْدَاءِ - أَوْ بَيْدَاءَ مِنَ الأَرْضِ - خُسِفَ بِأَوَّلِهِمْ وَآخِرِهِمْ وَلَمْ يَنْجُ أَوْسَطُهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَإِنْ كَانَ فِيهِمْ مَنْ يُكْرَهُ قَالَ ‏"‏ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ عَلَى مَا فِي أَنْفُسِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Safiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar bu Baytga hujum qilishdan toʻxtamaydilar, toki bir qoʻshin hujum qilmaguncha. Ular yerning Baydo degan joyiga yetganlarida, ularning avvali ham, oxiri ham yerga botiriladi va oʻrtadagilari ham najot topmaydi», dedilar. Men: «Agar ularning orasida majburlangan kishi boʻlsa-chi?» dedim. U zot: «Alloh ularni koʻngillaridagi niyatlariga koʻra tiriltiradi», dedilar.Сафийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар бу Байтга ҳужум қилишдан тўхтамайдилар, токи бир қўшин ҳужум қилмагунча. Улар ернинг Байдо деган жойига етганларида, уларнинг аввали ҳам, охири ҳам ерга ботирилади ва ўртадагилари ҳам нажот топмайди», дедилар. Мен: «Агар уларнинг орасида мажбурланган киши бўлса-чи?» дедим. У зот: «Аллоҳ уларни кўнгилларидаги ниятларига кўра тирилтиради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ، وَنَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَمَّالُ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، سَمِعَ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرٍ، يُخْبِرُ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، قَالَتْ ذَكَرَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الْجَيْشَ الَّذِي يُخْسَفُ بِهِمْ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَعَلَّ فِيهِمُ الْمُكْرَهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُمْ يُبْعَثُونَ عَلَى نِيَّاتِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ yerga botiriladigan qoʻshinni zikr qildilar. Shunda Umm Salama: «Yo Rasululloh, ularning orasida majburlangan kishi boʻlsa-chi?» dedi. U zot: «Ular niyatlariga koʻra tiriltiriladilar», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ерга ботириладиган қўшинни зикр қилдилар. Шунда Умм Салама: «Ё Расулуллоҳ, уларнинг орасида мажбурланган киши бўлса-чи?» деди. У зот: «Улар ниятларига кўра тирилтириладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَوْسِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ تَخْرُجُ الدَّابَّةُ وَمَعَهَا خَاتَمُ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ وَعَصَا مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ فَتَجْلُو وَجْهَ الْمُؤْمِنِ بِالْعَصَا وَ تَخْطِمُ أَنْفَ الْكَافِرِ بِالْخَاتَمِ حَتَّى أَنَّ أَهْلَ الْحِوَاءِ لَيَجْتَمِعُونَ فَيَقُولُ هَذَا يَا مُؤْمِنُ وَيَقُولُ هَذَا يَا كَافِرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الْقَطَّانُ حَدَّثَنَاهُ إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَقَالَ فِيهِ مَرَّةً فَيَقُولُ هَذَا يَا مُؤْمِنُ ‏.‏ وَهَذَا يَا كَافِرُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dobba (yer jonivori) chiqadi, uning yonida Sulaymon ibn Dovud (alayhissalom)ning uzugi va Muso ibn Imron (alayhissalom)ning hassasi boʻladi. U hassa bilan moʻminning yuzini yoritadi va uzuk bilan kofirning burnini togʻlaydi. Hatto bir joyda yashovchilar toʻplanib, biri: ‹Ey moʻmin!› deb, biri: ‹Ey kofir!› deb aytadigan boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Добба (ер жонивори) чиқади, унинг ёнида Сулаймон ибн Довуд (алайҳиссалом)нинг узуги ва Мусо ибн Имрон (алайҳиссалом)нинг ҳассаси бўлади. У ҳасса билан мўминнинг юзини ёритади ва узук билан кофирнинг бурнини тоғлайди. Ҳатто бир жойда яшовчилар тўпланиб, бири: ‹Эй мўмин!› деб, бири: ‹Эй кофир!› деб айтадиган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو زُنَيْجٌ حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ ذَهَبَ بِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى مَوْضِعٍ بِالْبَادِيَةِ قَرِيبٍ مِنْ مَكَّةَ فَإِذَا أَرْضٌ يَابِسَةٌ حَوْلَهَا رَمْلٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَخْرُجُ الدَّابَّةُ مِنْ هَذَا الْمَوْضِعِ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا فِتْرٌ فِي شِبْرٍ ‏.‏ قَالَ ابْنُ بُرَيْدَةَ فَحَجَجْتُ بَعْدَ ذَلِكَ بِسِنِينَ فَأَرَانَا عَصًا لَهُ فَإِذَا هُوَ بِعَصَاىَ هَذِهِ كَذَا وَكَذَا ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Makkaga yaqin choʻldagi bir joyga olib bordilar. Qarasam, atrofi qum bilan oʻralgan quruq bir yer edi. Rasululloh ﷺ: «Dobba (yer jonivori) mana shu joydan chiqadi», dedilar. U joy bir qarich chamasi keladigan kichkina yer edi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Маккага яқин чўлдаги бир жойга олиб бордилар. Қарасам, атрофи қум билан ўралган қуруқ бир ер эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Добба (ер жонивори) мана шу жойдан чиқади», дедилар. У жой бир қарич чамаси келадиган кичкина ер эди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا فَإِذَا طَلَعَتْ وَرَآهَا النَّاسُ آمَنَ مَنْ عَلَيْهَا فَذَلِكَ حِينَ لاَ يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Quyosh magʻribdan (botadigan tomonidan) chiqmaguncha qiyomat qoim boʻlmaydi. U chiqib, odamlar uni koʻrganlarida, yer yuzidagilarning hammasi iymon keltiradi. Ammo bu — ilgari iymon keltirmagan kishiga iymoni foyda bermaydigan payt boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Қуёш мағрибдан (ботадиган томонидан) чиқмагунча қиёмат қоим бўлмайди. У чиқиб, одамлар уни кўрганларида, ер юзидагиларнинг ҳаммаси иймон келтиради. Аммо бу — илгари иймон келтирмаган кишига иймони фойда бермайдиган пайт бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَوَّلُ الآيَاتِ خُرُوجًا طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا وَخُرُوجُ الدَّابَّةِ عَلَى النَّاسِ ضُحًى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَأَيَّتُهُمَا مَا خَرَجَتْ قَبْلَ الأُخْرَى فَالأُخْرَى مِنْهَا قَرِيبٌ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَلاَ أَظُنُّهَا إِلاَّ طُلُوعَ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Chiqadigan alomatlarning birinchisi quyoshning magʻribdan chiqishi va dobbaning odamlar oldiga chadda paytida chiqishidir», dedilar. Abdulloh: «Bularning qaysi biri avval chiqsa, ikkinchisi unga yaqin boʻladi», dedi. Abdulloh yana: «Men uni quyoshning magʻribdan chiqishidan boshqa narsa emas deb oʻylayman», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Чиқадиган аломатларнинг биринчиси қуёшнинг мағрибдан чиқиши ва доббанинг одамлар олдига чадда пайтида чиқишидир», дедилар. Абдуллоҳ: «Буларнинг қайси бири аввал чиқса, иккинчиси унга яқин бўлади», деди. Абдуллоҳ яна: «Мен уни қуёшнинг мағрибдан чиқишидан бошқа нарса эмас деб ўйлайман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ مِنْ قِبَلِ مَغْرِبِ الشَّمْسِ بَابًا مَفْتُوحًا عَرْضُهُ سَبْعُونَ سَنَةً فَلاَ يَزَالُ ذَلِكَ الْبَابُ مَفْتُوحًا لِلتَّوْبَةِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ نَحْوِهِ فَإِذَا طَلَعَتْ مِنْ نَحْوِهِ لَمْ يَنْفَعْ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا ‏"‏ ‏.‏

Safvon ibn Assol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, quyosh botadigan tomonda ochiq bir eshik bor, uning kengligi yetmish yillik yoʻldir. U eshik quyosh oʻsha tomondan chiqquncha tavba uchun ochiq turaveradi. U oʻsha tomondan chiqqach, ilgari iymon keltirmagan yoki iymonida biror yaxshilik qilib olmagan kishiga iymoni foyda bermaydi», dedilar.Сафвон ибн Ассол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, қуёш ботадиган томонда очиқ бир эшик бор, унинг кенглиги етмиш йиллик йўлдир. У эшик қуёш ўша томондан чиққунча тавба учун очиқ тураверади. У ўша томондан чиққач, илгари иймон келтирмаган ёки иймонида бирор яхшилик қилиб олмаган кишига иймони фойда бермайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الدَّجَّالُ أَعْوَرُ عَيْنِ الْيُسْرَى جُفَالُ الشَّعَرِ مَعَهُ جَنَّةٌ وَنَارٌ فَنَارُهُ جَنَّةٌ وَجَنَّتُهُ نَارٌ ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dajjol chap koʻzi koʻr, sochi qalin (dnum-dum) kishidir. Uning yonida jannat va doʻzax boʻladi. Uning doʻzaxi — jannat, jannati esa — doʻzaxdir», dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дажжол чап кўзи кўр, сочи қалин (днум-дум) кишидир. Унинг ёнида жаннат ва дўзах бўлади. Унинг дўзахи — жаннат, жаннати эса — дўзахдир», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالُوا حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ أَنَّ الدَّجَّالَ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ بِالْمَشْرِقِ يُقَالُ لَهَا خُرَاسَانُ يَتْبَعُهُ أَقْوَامٌ كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga: «Dajjol mashriqdagi Xuroson deb ataladigan bir yerdan chiqadi. Unga yuzlari yasalgan (bolgʻalangan) qalqonlarga oʻxshagan qavmlar ergashadi», deb aytdilar.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Дажжол машриқдаги Хуросон деб аталадиган бир ердан чиқади. Унга юзлари ясалган (болғаланган) қалқонларга ўхшаган қавмлар эргашади», деб айтдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، وَعَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ مَا سَأَلَ أَحَدٌ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَنِ الدَّجَّالِ أَكْثَرَ مِمَّا سَأَلْتُهُ - وَقَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ أَشَدَّ سُؤَالاً مِنِّي - فَقَالَ لِي ‏"‏ مَا تَسْأَلُ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ إِنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّ مَعَهُ الطَّعَامَ وَالشَّرَابَ قَالَ ‏"‏ هُوَ أَهْوَنُ عَلَى اللَّهِ مِنْ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Hech kim Nabiy ﷺdan Dajjol haqida mendan koʻra koʻproq soʻramagan. U menga: ‹Sen undan nima soʻrayapsan?› dedilar. Men: ‹Odamlar uning yonida taom va ichimlik boʻladi, deb aytishmoqda›, dedim. U: ‹U Alloh nazdida bundan ham xorroqdir›, dedilar».Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Ҳеч ким Набий ﷺдан Дажжол ҳақида мендан кўра кўпроқ сўрамаган. У менга: ‹Сен ундан нима сўраяпсан?› дедилар. Мен: ‹Одамлар унинг ёнида таом ва ичимлик бўлади, деб айтишмоқда›, дедим. У: ‹У Аллоҳ наздида бундан ҳам хорроқдир›, дедилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ مُجَالِدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَتْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ذَاتَ يَوْمٍ وَصَعِدَ الْمِنْبَرَ وَكَانَ لاَ يَصْعَدُ عَلَيْهِ قَبْلَ ذَلِكَ إِلاَّ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى النَّاسِ فَمِنْ بَيْنِ قَائِمٍ وَجَالِسٍ فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ بِيَدِهِ أَنِ اقْعُدُوا ‏"‏ فَإِنِّي وَاللَّهِ مَا قُمْتُ مَقَامِي هَذَا لأَمْرٍ يَنْفَعُكُمْ لِرَغْبَةٍ وَلاَ لِرَهْبَةٍ وَلَكِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ أَتَانِي فَأَخْبَرَنِي خَبَرًا مَنَعَنِي الْقَيْلُولَةَ مِنَ الْفَرَحِ وَقُرَّةِ الْعَيْنِ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أَنْشُرَ عَلَيْكُمْ فَرَحَ نَبِيِّكُمْ أَلاَ إِنَّ ابْنَ عَمٍّ لَتَمِيمٍ الدَّارِيِّ أَخْبَرَنِي أَنَّ الرِّيحَ أَلْجَأَتْهُمْ إِلَى جَزِيرَةٍ لاَ يَعْرِفُونَهَا فَقَعَدُوا فِي قَوَارِبِ السَّفِينَةِ فَخَرَجُوا فِيهَا فَإِذَا هُمْ بِشَىْءٍ أَهْدَبَ أَسْوَدَ قَالُوا لَهُ مَا أَنْتَ قَالَ أَنَا الْجَسَّاسَةُ ‏.‏ قَالُوا أَخْبِرِينَا ‏.‏ قَالَتْ مَا أَنَا بِمُخْبِرَتِكُمْ شَيْئًا وَلاَ سَائِلَتِكُمْ وَلَكِنْ هَذَا الدَّيْرُ قَدْ رَمَقْتُمُوهُ فَأْتُوهُ فَإِنَّ فِيهِ رَجُلاً بِالأَشْوَاقِ إِلَى أَنْ تُخْبِرُوهُ وَيُخْبِرَكُمْ فَأَتَوْهُ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَإِذَا هُمْ بِشَيْخٍ مُوثَقٍ شَدِيدِ الْوَثَاقِ يُظْهِرُ الْحُزْنَ شَدِيدِ التَّشَكِّي فَقَالَ لَهُمْ مِنْ أَيْنَ قَالُوا مِنَ الشَّامِ ‏.‏ قَالَ مَا فَعَلَتِ الْعَرَبُ قَالُوا نَحْنُ قَوْمٌ مِنَ الْعَرَبِ عَمَّ تَسْأَلُ قَالَ مَا فَعَلَ هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي خَرَجَ فِيكُمْ قَالُوا خَيْرًا نَاوَى قَوْمًا فَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَأَمْرُهُمُ الْيَوْمَ جَمِيعٌ إِلَهُهُمْ وَاحِدٌ وَدِينُهُمْ وَاحِدٌ قَالَ مَا فَعَلَتْ عَيْنُ زُغَرَ قَالُوا خَيْرًا يَسْقُونَ مِنْهَا زُرُوعَهُمْ وَيَسْتَقُونَ مِنْهَا لِسَقْيِهِمْ قَالَ فَمَا فَعَلَ نَخْلٌ بَيْنَ عَمَّانَ وَبَيْسَانَ قَالُوا يُطْعِمُ ثَمَرَهُ كُلَّ عَامٍ ‏.‏ قَالَ فَمَا فَعَلَتْ بُحَيْرَةُ الطَّبَرِيَّةِ قَالُوا تَدَفَّقُ جَنَبَاتُهَا مِنْ كَثْرَةِ الْمَاءِ ‏.‏ قَالَ فَزَفَرَ ثَلاَثَ زَفَرَاتٍ ثُمَّ قَالَ لَوِ انْفَلَتُّ مِنْ وَثَاقِي هَذَا لَمْ أَدَعْ أَرْضًا إِلاَّ وَطِئْتُهَا بِرِجْلَىَّ هَاتَيْنِ إِلاَّ طَيْبَةَ لَيْسَ لِي عَلَيْهَا سَبِيلٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِلَى هَذَا يَنْتَهِي فَرَحِي هَذِهِ طَيْبَةُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا فِيهَا طَرِيقٌ ضَيِّقٌ وَلاَ وَاسِعٌ وَلاَ سَهْلٌ وَلاَ جَبَلٌ إِلاَّ وَعَلَيْهِ مَلَكٌ شَاهِرٌ سَيْفَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Rasululloh ﷺ bir kuni namoz oʻqib, minbarga chiqdilar. Ilgari u kishi juma kunidan boshqa payt minbarga chiqmas edilar. Bu odamlarga ogʻir botdi. Kim tik turgan, kim oʻtirgan edi. U kishi qoʻllari bilan ularga oʻtiringlar, deb ishora qildilar-da: «Allohga qasamki, men bu joyimda sizga foyda beradigan biror ish uchun, rogʻbatlantirish yoki qoʻrqitish uchun turganim yoʻq. Balki Tamim ad-Doriy oldimga kelib, menga bir xabar aytdiki, u xabar shodlik va koʻz qorachigʻining quvonchidan meni tush uyqusidan toʻsdi. Shu sabab men bu xabarni sizlarga ham yoyishni, Paygʻambaringizning shodligini sizga bildirishni istadim. Bilingizki, Tamim ad-Doriyning amakivachchasi menga xabar berishicha, shamol ularni oʻzlari tanimaydigan bir orolga tashlab qoʻyibdi. Ular kemaning qayiqlariga oʻtirib, orolga chiqishibdi. Qarasalar, tuklari qalin, qora bir maxluq. Unga: ‹Sen kimsan?› deyishibdi. U: ‹Men Jassosaman›, debdi. Ular: ‹Bizga xabar ber›, deyishibdi. U: ‹Men sizlarga hech narsa aytmayman, sizlardan soʻramayman ham. Lekin siz koʻrib turgan mana bu ibodatxonaga boringlar, unda bir kishi bor, u sizlar xabar berishingizni va u sizlarga xabar berishini juda intiqlik bilan kutmoqda›, debdi. Ular unga borib, uning oldiga kirishibdi. Qarasalar, mahkam bogʻlangan, gʻamgin, koʻp shikoyat qiluvchi bir keksa kishi. U ularga: ‹Qayerdan keldingiz?› debdi. Ular: ‹Shomdan›, deyishibdi. U: ‹Arablar nima qildi?› debdi. Ular: ‹Biz arablardan bir qavmmiz, nimani soʻrayapsan?› deyishibdi. U: ‹Sizlarning oranglizda chiqqan haligi kishi nima qildi?› debdi. Ular: ‹Yaxshi, u bir qavmga qarshi chiqdi, Alloh uni ular ustidan gʻolib qildi. Bugun ularning ishi bir yoqadan bosh chiqargan, ilohlari bir, dinlari bir›, deyishibdi. U: ‹Zugʻar buloqi nima qildi?› debdi. Ular: ‹Yaxshi, undan ekinlarini sugʻoradilar, ichishga suv oladilar›, deyishibdi. U: ‹Ammon bilan Baysan orasidagi xurmozor nima qildi?› debdi. Ular: ‹Har yili meva beradi›, deyishibdi. U: ‹Tabariya koʻli nima qildi?› debdi. Ular: ‹Suvi koʻpligidan chetlaridan toshib turibdi›, deyishibdi. Shunda u uch marta chuqur nafas oldi-da: ‹Agar mana shu bogʻlovimdan qutulib chiqsam, mana shu ikki oyogʻim bilan bosmagan yerni qoldirmasdim, faqat Toybadan boshqa — unga menga yoʻl yoʻq›, debdi». Nabiy ﷺ: «Mening shodligim mana shunga yetdi. Bu — Toyba (Madina)dir. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, unda tor yoki keng, tekis yoki togʻli birorta yoʻl yoʻqki, unda qiyomat kunigacha qilichini yalangʻochlab turgan bir farishta boʻlmasin», dedilar.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ бир куни намоз ўқиб, минбарга чиқдилар. Илгари у киши жума кунидан бошқа пайт минбарга чиқмас эдилар. Бу одамларга оғир ботди. Ким тик турган, ким ўтирган эди. У киши қўллари билан уларга ўтиринглар, деб ишора қилдилар-да: «Аллоҳга қасамки, мен бу жойимда сизга фойда берадиган бирор иш учун, роғбатлантириш ёки қўрқитиш учун турганим йўқ. Балки Тамим ад-Дорий олдимга келиб, менга бир хабар айтдики, у хабар шодлик ва кўз қорачиғининг қувончидан мени туш уйқусидан тўсди. Шу сабаб мен бу хабарни сизларга ҳам ёйишни, Пайғамбарингизнинг шодлигини сизга билдиришни истадим. Билингизки, Тамим ад-Дорийнинг амакиваччаси менга хабар беришича, шамол уларни ўзлари танимайдиган бир оролга ташлаб қўйибди. Улар кеманинг қайиқларига ўтириб, оролга чиқишибди. Қарасалар, туклари қалин, қора бир махлуқ. Унга: ‹Сен кимсан?› дейишибди. У: ‹Мен Жассосаман›, дебди. Улар: ‹Бизга хабар бер›, дейишибди. У: ‹Мен сизларга ҳеч нарса айтмайман, сизлардан сўрамайман ҳам. Лекин сиз кўриб турган мана бу ибодатхонага боринглар, унда бир киши бор, у сизлар хабар беришингизни ва у сизларга хабар беришини жуда интиқлик билан кутмоқда›, дебди. Улар унга бориб, унинг олдига киришибди. Қарасалар, маҳкам боғланган, ғамгин, кўп шикоят қилувчи бир кекса киши. У уларга: ‹Қаердан келдингиз?› дебди. Улар: ‹Шомдан›, дейишибди. У: ‹Араблар нима қилди?› дебди. Улар: ‹Биз араблардан бир қавммиз, нимани сўраяпсан?› дейишибди. У: ‹Сизларнинг оранглизда чиққан ҳалиги киши нима қилди?› дебди. Улар: ‹Яхши, у бир қавмга қарши чиқди, Аллоҳ уни улар устидан ғолиб қилди. Бугун уларнинг иши бир ёқадан бош чиқарган, илоҳлари бир, динлари бир›, дейишибди. У: ‹Зуғар булоқи нима қилди?› дебди. Улар: ‹Яхши, ундан экинларини суғорадилар, ичишга сув оладилар›, дейишибди. У: ‹Аммон билан Байсан орасидаги хурмозор нима қилди?› дебди. Улар: ‹Ҳар йили мева беради›, дейишибди. У: ‹Табария кўли нима қилди?› дебди. Улар: ‹Суви кўплигидан четларидан тошиб турибди›, дейишибди. Шунда у уч марта чуқур нафас олди-да: ‹Агар мана шу боғловимдан қутулиб чиқсам, мана шу икки оёғим билан босмаган ерни қолдирмасдим, фақат Тойбадан бошқа — унга менга йўл йўқ›, дебди». Набий ﷺ: «Менинг шодлигим мана шунга етди. Бу — Тойба (Мадина)дир. Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, унда тор ёки кенг, текис ёки тоғли бирорта йўл йўқки, унда қиёмат кунигача қиличини яланғочлаб турган бир фаришта бўлмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّهُ، سَمِعَ النَّوَّاسَ بْنَ سَمْعَانَ الْكِلاَبِيَّ، يَقُولُ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ الدَّجَّالَ الْغَدَاةَ فَخَفَضَ فِيهِ وَرَفَعَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ فِي طَائِفَةِ النَّخْلِ فَلَمَّا رُحْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَرَفَ ذَلِكَ فِينَا فَقَالَ ‏"‏ مَا شَأْنُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَكَرْتَ الدَّجَّالَ الْغَدَاةَ فَخَفَضْتَ فِيهِ ثُمَّ رَفَعْتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ فِي طَائِفَةِ النَّخْلِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ غَيْرُ الدَّجَّالِ أَخْوَفُنِي عَلَيْكُمْ إِنْ يَخْرُجْ وَأَنَا فِيكُمْ فَأَنَا حَجِيجُهُ دُونَكُمْ وَإِنْ يَخْرُجْ وَلَسْتُ فِيكُمْ فَامْرُؤٌ حَجِيجُ نَفْسِهِ وَاللَّهُ خَلِيفَتِي عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ إِنَّهُ شَابٌّ قَطَطٌ عَيْنُهُ قَائِمَةٌ كَأَنِّي أُشَبِّهُهُ بِعَبْدِ الْعُزَّى بْنِ قَطَنٍ فَمَنْ رَآهُ مِنْكُمْ فَلْيَقْرَأْ عَلَيْهِ فَوَاتِحَ سُورَةِ الْكَهْفِ إِنَّهُ يَخْرُجُ مِنْ خَلَّةٍ بَيْنَ الشَّامِ وَالْعِرَاقِ فَعَاثَ يَمِينًا وَعَاثَ شِمَالاً يَا عِبَادَ اللَّهِ اثْبُتُوا ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا لُبْثُهُ فِي الأَرْضِ قَالَ ‏"‏ أَرْبَعُونَ يَوْمًا يَوْمٌ كَسَنَةٍ وَيَوْمٌ كَشَهْرٍ وَيَوْمٌ كَجُمُعَةٍ وَسَائِرُ أَيَّامِهِ كَأَيَّامِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَذَلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كَسَنَةٍ تَكْفِينَا فِيهِ صَلاَةُ يَوْمٍ قَالَ ‏"‏ فَاقْدُرُوا لَهُ قَدْرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا فَمَا إِسْرَاعُهُ فِي الأَرْضِ قَالَ ‏"‏ كَالْغَيْثِ اشْتَدَّ بِهِ الرِّيحُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيَأْتِي الْقَوْمَ فَيَدْعُوهُمْ فَيَسْتَجِيبُونَ لَهُ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ فَيَأْمُرُ السَّمَاءَ أَنْ تُمْطِرَ فَتُمْطِرَ وَيَأْمُرُ الأَرْضَ أَنْ تُنْبِتَ فَتُنْبِتَ وَتَرُوحُ عَلَيْهِمْ سَارِحَتُهُمْ أَطْوَلَ مَا كَانَتْ ذُرًى وَأَسْبَغَهُ ضُرُوعًا وَأَمَدَّهُ خَوَاصِرَ ثُمَّ يَأْتِي الْقَوْمَ فَيَدْعُوهُمْ فَيَرُدُّونَ عَلَيْهِ قَوْلَهُ فَيَنْصَرِفُ عَنْهُمْ فَيُصْبِحُونَ مُمْحِلِينَ مَا بِأَيْدِيهِمْ شَىْءٌ ثُمَّ يَمُرُّ بِالْخَرِبَةِ فَيَقُولُ لَهَا أَخْرِجِي كُنُوزَكِ فَيَنْطَلِقُ فَتَتْبَعُهُ كُنُوزُهَا كَيَعَاسِيبِ النَّحْلِ ثُمَّ يَدْعُو رَجُلاً مُمْتَلِئًا شَبَابًا فَيَضْرِبُهُ بِالسَّيْفِ ضَرْبَةً فَيَقْطَعُهُ جِزْلَتَيْنِ رَمْيَةَ الْغَرَضِ ثُمَّ يَدْعُوهُ فَيُقْبِلُ يَتَهَلَّلُ وَجْهُهُ يَضْحَكُ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ بَعَثَ اللَّهُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ فَيَنْزِلُ عِنْدَ الْمَنَارَةِ الْبَيْضَاءِ شَرْقِيَّ دِمَشْقَ بَيْنَ مَهْرُودَتَيْنِ وَاضِعًا كَفَّيْهِ عَلَى أَجْنِحَةِ مَلَكَيْنِ إِذَا طَأْطَأَ رَأْسَهُ قَطَرَ وَإِذَا رَفَعَهُ يَنْحَدِرُ مِنْهُ جُمَانٌ كَاللُّؤْلُؤِ وَلاَ يَحِلُّ لِكَافِرٍ أَنْ يَجِدَ رِيِحَ نَفَسِهِ إِلاَّ مَاتَ وَنَفَسُهُ يَنْتَهِي حَيْثُ يَنْتَهِي طَرْفُهُ فَيَنْطَلِقُ حَتَّى يُدْرِكَهُ عِنْدَ بَابِ لُدٍّ فَيَقْتُلُهُ ثُمَّ يَأْتِي نَبِيُّ اللَّهِ عِيسَى قَوْمًا قَدْ عَصَمَهُمُ اللَّهُ فَيَمْسَحُ وُجُوهَهُمْ وَيُحَدِّثُهُمْ بِدَرَجَاتِهِمْ فِي الْجَنَّةِ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ أَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ يَا عِيسَى إِنِّي قَدْ أَخْرَجْتُ عِبَادًا لِي لاَ يَدَانِ لأَحَدٍ بِقِتَالِهِمْ وَأَحْرِزْ عِبَادِي إِلَى الطُّورِ ‏.‏ وَيَبْعَثُ اللَّهُ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ وَهُمْ كَمَا قَالَ اللَّهُ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ فَيَمُرُّ أَوَائِلُهُمْ عَلَى بُحَيْرَةِ الطَّبَرِيَّةِ فَيَشْرَبُونَ مَا فِيهَا ثُمَّ يَمُرُّ آخِرُهُمْ فَيَقُولُونَ لَقَدْ كَانَ فِي هَذَا مَاءٌ مَرَّةً وَيَحْضُرُ نَبِيُّ اللَّهِ عِيسَى وَأَصْحَابُهُ حَتَّى يَكُونَ رَأْسُ الثَّوْرِ لأَحَدِهِمْ خَيْرًا مِنْ مِائَةِ دِينَارٍ لأَحَدِكُمُ الْيَوْمَ فَيَرْغَبُ نَبِيُّ اللَّهِ عِيسَى وَأَصْحَابُهُ إِلَى اللَّهِ فَيُرْسِلُ اللَّهُ عَلَيْهِمُ النَّغَفَ فِي رِقَابِهِمْ فَيُصْبِحُونَ فَرْسَى كَمَوْتِ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ ‏.‏ وَيَهْبِطُ نَبِيُّ اللَّهِ عِيسَى وَأَصْحَابُهُ فَلاَ يَجِدُونَ مَوْضِعَ شِبْرٍ إِلاَّ قَدْ مَلأَهُ زَهَمُهُمْ وَنَتْنُهُمْ وَدِمَاؤُهُمْ فَيَرْغَبُونَ إِلَى اللَّهِ سُبْحَانَهُ فَيُرْسِلُ عَلَيْهِمْ طَيْرًا كَأَعْنَاقِ الْبُخْتِ فَتَحْمِلُهُمْ فَتَطْرَحُهُمْ حَيْثُ شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ يُرْسِلُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مَطَرًا لاَ يُكِنُّ مِنْهُ بَيْتُ مَدَرٍ وَلاَ وَبَرٍ فَيَغْسِلُهُ حَتَّى يَتْرُكَهُ كَالزَّلَقَةِ ثُمَّ يُقَالُ لِلأَرْضِ أَنْبِتِي ثَمَرَتَكِ وَرُدِّي بَرَكَتَكِ فَيَوْمَئِذٍ تَأْكُلُ الْعِصَابَةُ مِنَ الرُّمَّانَةِ فَتُشْبِعُهُمْ وَيَسْتَظِلُّونَ بِقِحْفِهَا وَيُبَارِكُ اللَّهُ فِي الرِّسْلِ حَتَّى إِنَّ اللِّقْحَةَ مِنَ الإِبِلِ تَكْفِي الْفِئَامَ مِنَ النَّاسِ وَاللِّقْحَةَ مِنَ الْبَقَرِ تَكْفِي الْقَبِيلَةَ وَاللِّقْحَةَ مِنَ الْغَنَمِ تَكْفِي الْفَخِذَ ‏.‏ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ بَعَثَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ رِيحًا طَيِّبَةً فَتَأْخُذُ تَحْتَ آبَاطِهِمْ فَتَقْبِضُ رُوحَ كُلِّ مُسْلِمٍ وَيَبْقَى سَائِرُ النَّاسِ يَتَهَارَجُونَ كَمَا تَتَهَارَجُ الْحُمُرُ فَعَلَيْهِمْ تَقُومُ السَّاعَةُ ‏"‏ ‏.‏

Navvos ibn Samʼon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Rasululloh ﷺ bir kuni ertalab Dajjolni zikr qildilar. U haqda gapirar ekan, ovozlarini goh pasaytirdilar, goh koʻtardilar, hatto biz uni xurmozor ichida (yaqinda) deb oʻyladik. Kechqurun Rasululloh ﷺ oldiga qaytib borganimizda, u kishi bizdagi bu holatni bildilar-da: «Nima boʻldi sizlarga?» dedilar. Biz: «Yo Rasululloh, ertalab Dajjolni zikr qildingiz, u haqda goh pasaytirib, goh koʻtarib gapirdingiz, hatto biz uni xurmozor ichida deb oʻyladik», dedik. U: «Dajjoldan boshqa narsa men uchun sizlar haqingizda qoʻrqinchliroqdir. Agar u men sizlarning oranglizda ekanimda chiqsa, men uning ustidan sizlar oʻrningizga hujjat bilan gʻolib kelaman. Agar u men yoʻgimda chiqsa, har kishi oʻzini oʻzi himoya qiluvchidir, Alloh esa har bir musulmon ustidan mening oʻrnimga qoʻrigʻuvchidir. U jingalak sochli, koʻzi (chiqib) turgan bir yigitdir. Men uni Abdul Uzzo ibn Qatanga oʻxshataman. Sizlardan kim uni koʻrsa, unga Kahf surasining boshini oʻqisin. U Shom bilan Iroq oʻrtasidagi yoʻldan chiqadi. Oʻngga ham, chapga ham buzgʻunchilik qiladi. Ey Allohning bandalari, sobit turinglar!» dedilar. Biz: «Yo Rasululloh, uning yer yuzida turishi qancha boʻladi?» dedik. U: «Qirq kun. Bir kuni bir yildek, bir kuni bir oydek, bir kuni bir haftadek, qolgan kunlari esa sizlarning kunlaringizdek boʻladi», dedilar. Biz: «Yo Rasululloh, bir yildek boʻlgan oʻsha kunda bizga bir kunlik namoz kifoya qiladimi?» dedik. U: «Yoʻq, uni oʻlchab, chamalab (namoz vaqtlarini) belgilaysizlar», dedilar. Biz: «Yo Rasululloh, uning yer yuzida yurishi qanday tez boʻladi?» dedik. U: «Shamol quvib borayotgan yomgʻirdek», dedilar. Soʻng: «U bir qavmga keladi, ularni (oʻziga) chaqiradi, ular unga iymon keltiradilar. U osmonga yomgʻir yogʻdirishni buyuradi, u yomgʻir yogʻadi; yerga oʻsimlik undirishni buyuradi, u undiradi. Ularning molu jonivorlari boʻlardan bogʻilib, yelinlari toʻlib, qorinlari koʻpirib qaytadi. Soʻng u boshqa qavmga keladi, ularni chaqiradi, ular uning soʻzini rad qiladilar. U ulardan qaytib ketadi, ular qurgʻoqchilikda qolib, qoʻllarida hech narsa boʻlmaydi. Soʻng u bir vayronadan oʻtib: ‹Xazinalaringni chiqar!› deydi. U yurib ketadi, xazinalar asalari beklaridek uning orqasidan ergashadi. Soʻng u yosh, baquvvat bir kishini chaqirib, uni qilich bilan bir urib, ikki boʻlakka boʻlib, nishonni otganchalik masofaga tashlaydi. Keyin uni chaqiradi, u yuzi porlab, kulib qaytib keladi. Ular shu holatda turganlarida, Alloh Iyso ibn Maryamni yuboradi. U Damashqning sharqidagi oq minora oldiga, ikki dona zaʼfaronrang kiyimda, kaftlarini ikki farishta qanoti ustiga qoʻygan holda tushadi. Boshini engashtirsa, (suv) tomadi, koʻtarsa, undan durga oʻxshagan marvarid tushib turadi. Uning nafasi hidini kofir sezib, oʻlmay qolmaydi, uning nafasi koʻzi yetgan joyga yetadi. U Dajjolni izlab, uni Lud eshigi oldida topib, oʻldiradi. Soʻng Allohning paygʻambari Iyso Alloh (dushmandan) saqlagan bir qavmning oldiga keladi, ularning yuzlarini siypaydi va ularga jannatdagi darajalarini soʻzlab beradi. Ular shu holatda turganlarida, Alloh unga vahiy qiladi: ‹Ey Iyso, Men bir bandalarimni chiqardimki, ularga qarshi jang qilishga hech kimning kuchi yetmaydi. Bandalarimni Tur togʻiga (olib) himoyaga ol›. Alloh Yaʼjuj va Maʼjujni chiqaradi, ular Alloh aytganidek {har bir balandlikdan yugurib tushadilar}. Ularning avvalgilari Tabariya koʻliga oʻtib, undagi suvni ichadilar; soʻng oxirgilari oʻtib: ‹Bir vaqtlar bu yerda suv bor edi›, deydilar. Allohning paygʻambari Iyso va uning ashoblari (qamalda qoladilar), hatto ulardan biri uchun bir hoʻkiz boshi bugun sizlardan biringiz uchun yuz dinordan yaxshiroq boʻladi. Allohning paygʻambari Iyso va uning ashoblari Allohga iltijo qiladilar, Alloh ularning (Yaʼjuj-Maʼjujning) boʻyinlariga qurtni yuboradi, ular bir jonning oʻlgani kabi qirilib ketadilar. Allohning paygʻambari Iyso va uning ashoblari (togʻdan) tushadilar, bir qarich joy topmaydilarki, unda ularning yogʻi, sasigʻi va qonlari toʻlmagan boʻlsin. Ular Alloh subhonahuga iltijo qiladilar, Alloh ularga tuya boʻyinlariga oʻxshagan qushlarni yuboradi, u qushlar ularni koʻtarib, Alloh xohlagan joyga tashlaydi. Soʻng Alloh ularga yomgʻir yuboradi, undan na loy uy, na jun (chodir) himoya qila oladi; u yerni yuvib, uni koʻzguga oʻxshatib qoldiradi. Soʻng yerga: ‹Mevangni undir va barakangni qaytar!› deb aytiladi. Oʻsha kuni bir jamoa bir dona anordan yeb toʻyadilar va uning poʻstlogʻi ostida soya qiladilar. Alloh sutda baraka beradi, hatto bir sogʻin tuya bir jamoa odamga kifoya qiladi, bir sogʻin sigir bir qabilaga, bir sogʻin qoʻy esa bir urugʻga kifoya qiladi. Ular shu holatda turganlarida, Alloh ularga yoqimli bir shamol yuboradi, u ularning qoʻltiqlari ostidan ushlab, har bir musulmonning jonini oladi. Qolgan odamlar eshaklar juftlashganidek och-ochiq juftlashib qoladilar. Qiyomat oʻshalar ustiga qoim boʻladi», dedilar.Наввос ибн Самъон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ бир куни эрталаб Дажжолни зикр қилдилар. У ҳақда гапирар экан, овозларини гоҳ пасайтирдилар, гоҳ кўтардилар, ҳатто биз уни хурмозор ичида (яқинда) деб ўйладик. Кечқурун Расулуллоҳ ﷺ олдига қайтиб борганимизда, у киши биздаги бу ҳолатни билдилар-да: «Нима бўлди сизларга?» дедилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, эрталаб Дажжолни зикр қилдингиз, у ҳақда гоҳ пасайтириб, гоҳ кўтариб гапирдингиз, ҳатто биз уни хурмозор ичида деб ўйладик», дедик. У: «Дажжолдан бошқа нарса мен учун сизлар ҳақингизда қўрқинчлироқдир. Агар у мен сизларнинг оранглизда эканимда чиқса, мен унинг устидан сизлар ўрнингизга ҳужжат билан ғолиб келаман. Агар у мен йўгимда чиқса, ҳар киши ўзини ўзи ҳимоя қилувчидир, Аллоҳ эса ҳар бир мусулмон устидан менинг ўрнимга қўриғувчидир. У жингалак сочли, кўзи (чиқиб) турган бир йигитдир. Мен уни Абдул Уззо ибн Қатанга ўхшатаман. Сизлардан ким уни кўрса, унга Каҳф сурасининг бошини ўқисин. У Шом билан Ироқ ўртасидаги йўлдан чиқади. Ўнгга ҳам, чапга ҳам бузғунчилик қилади. Эй Аллоҳнинг бандалари, собит туринглар!» дедилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, унинг ер юзида туриши қанча бўлади?» дедик. У: «Қирқ кун. Бир куни бир йилдек, бир куни бир ойдек, бир куни бир ҳафтадек, қолган кунлари эса сизларнинг кунларингиздек бўлади», дедилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, бир йилдек бўлган ўша кунда бизга бир кунлик намоз кифоя қиладими?» дедик. У: «Йўқ, уни ўлчаб, чамалаб (намоз вақтларини) белгилайсизлар», дедилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, унинг ер юзида юриши қандай тез бўлади?» дедик. У: «Шамол қувиб бораётган ёмғирдек», дедилар. Сўнг: «У бир қавмга келади, уларни (ўзига) чақиради, улар унга иймон келтирадилар. У осмонга ёмғир ёғдиришни буюради, у ёмғир ёғади; ерга ўсимлик ундиришни буюради, у ундиради. Уларнинг молу жониворлари бўлардан боғилиб, елинлари тўлиб, қоринлари кўпириб қайтади. Сўнг у бошқа қавмга келади, уларни чақиради, улар унинг сўзини рад қиладилар. У улардан қайтиб кетади, улар қурғоқчиликда қолиб, қўлларида ҳеч нарса бўлмайди. Сўнг у бир вайронадан ўтиб: ‹Хазиналарингни чиқар!› дейди. У юриб кетади, хазиналар асалари бекларидек унинг орқасидан эргашади. Сўнг у ёш, бақувват бир кишини чақириб, уни қилич билан бир уриб, икки бўлакка бўлиб, нишонни отганчалик масофага ташлайди. Кейин уни чақиради, у юзи порлаб, кулиб қайтиб келади. Улар шу ҳолатда турганларида, Аллоҳ Ийсо ибн Марямни юборади. У Дамашқнинг шарқидаги оқ минора олдига, икки дона заъфаронранг кийимда, кафтларини икки фаришта қаноти устига қўйган ҳолда тушади. Бошини энгаштирса, (сув) томади, кўтарса, ундан дурга ўхшаган марварид тушиб туради. Унинг нафаси ҳидини кофир сезиб, ўлмай қолмайди, унинг нафаси кўзи етган жойга етади. У Дажжолни излаб, уни Луд эшиги олдида топиб, ўлдиради. Сўнг Аллоҳнинг пайғамбари Ийсо Аллоҳ (душмандан) сақлаган бир қавмнинг олдига келади, уларнинг юзларини сийпайди ва уларга жаннатдаги даражаларини сўзлаб беради. Улар шу ҳолатда турганларида, Аллоҳ унга ваҳий қилади: ‹Эй Ийсо, Мен бир бандаларимни чиқардимки, уларга қарши жанг қилишга ҳеч кимнинг кучи етмайди. Бандаларимни Тур тоғига (олиб) ҳимояга ол›. Аллоҳ Яъжуж ва Маъжужни чиқаради, улар Аллоҳ айтганидек {ҳар бир баландликдан югуриб тушадилар}. Уларнинг аввалгилари Табария кўлига ўтиб, ундаги сувни ичадилар; сўнг охиргилари ўтиб: ‹Бир вақтлар бу ерда сув бор эди›, дейдилар. Аллоҳнинг пайғамбари Ийсо ва унинг ашоблари (қамалда қоладилар), ҳатто улардан бири учун бир ҳўкиз боши бугун сизлардан бирингиз учун юз динордан яхшироқ бўлади. Аллоҳнинг пайғамбари Ийсо ва унинг ашоблари Аллоҳга илтижо қиладилар, Аллоҳ уларнинг (Яъжуж-Маъжужнинг) бўйинларига қуртни юборади, улар бир жоннинг ўлгани каби қирилиб кетадилар. Аллоҳнинг пайғамбари Ийсо ва унинг ашоблари (тоғдан) тушадилар, бир қарич жой топмайдиларки, унда уларнинг ёғи, сасиғи ва қонлари тўлмаган бўлсин. Улар Аллоҳ субҳонаҳуга илтижо қиладилар, Аллоҳ уларга туя бўйинларига ўхшаган қушларни юборади, у қушлар уларни кўтариб, Аллоҳ хоҳлаган жойга ташлайди. Сўнг Аллоҳ уларга ёмғир юборади, ундан на лой уй, на жун (чодир) ҳимоя қила олади; у ерни ювиб, уни кўзгуга ўхшатиб қолдиради. Сўнг ерга: ‹Мевангни ундир ва баракангни қайтар!› деб айтилади. Ўша куни бир жамоа бир дона анордан еб тўядилар ва унинг пўстлоғи остида соя қиладилар. Аллоҳ сутда барака беради, ҳатто бир соғин туя бир жамоа одамга кифоя қилади, бир соғин сигир бир қабилага, бир соғин қўй эса бир уруғга кифоя қилади. Улар шу ҳолатда турганларида, Аллоҳ уларга ёқимли бир шамол юборади, у уларнинг қўлтиқлари остидан ушлаб, ҳар бир мусулмоннинг жонини олади. Қолган одамлар эшаклар жуфтлашганидек оч-очиқ жуфтлашиб қоладилар. Қиёмат ўшалар устига қоим бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جَابِرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ جَابِرٍ الطَّائِيِّ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّوَّاسَ بْنَ سَمْعَانَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ سَيُوقِدُ الْمُسْلِمُونَ مِنْ قِسِيِّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ وَنُشَّابِهِمْ وَأَتْرِسَتِهِمْ سَبْعَ سِنِينَ ‏"‏ ‏.‏

Navvos ibn Samʼon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlar Yaʼjuj va Maʼjujning kamonlari, oʻqlari va qalqonlaridan yetti yil oʻt yoqadilar», dedilar.Наввос ибн Самъон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонлар Яъжуж ва Маъжужнинг камонлари, ўқлари ва қалқонларидан етти йил ўт ёқадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَافِعٍ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ السَّيْبَانِيِّ، يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَكَانَ أَكْثَرُ خُطْبَتِهِ حَدِيثًا حَدَّثَنَاهُ عَنِ الدَّجَّالِ وَحَذَّرَنَاهُ فَكَانَ مِنْ قَوْلِهِ أَنْ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأَرْضِ مُنْذُ ذَرَأَ اللَّهُ ذُرِّيَّةَ آدَمَ أَعْظَمَ مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ وَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَبْعَثْ نَبِيًّا إِلاَّ حَذَّرَ أُمَّتَهُ الدَّجَّالَ وَأَنَا آخِرُ الأَنْبِيَاءِ وَأَنْتُمْ آخِرُ الأُمَمِ وَهُوَ خَارِجٌ فِيكُمْ لاَ مَحَالَةَ وَإِنْ يَخْرُجْ وَأَنَا بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ فَأَنَا حَجِيجٌ لِكُلِّ مُسْلِمٍ وَإِنْ يَخْرُجْ مِنْ بَعْدِي فَكُلُّ امْرِئٍ حَجِيجُ نَفْسِهِ وَاللَّهُ خَلِيفَتِي عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَإِنَّهُ يَخْرُجُ مِنْ خَلَّةٍ بَيْنَ الشَّامِ وَالْعِرَاقِ فَيَعِيثُ يَمِينًا وَيَعِيثُ شِمَالاً ‏.‏ يَا عِبَادَ اللَّهِ أَيُّهَا النَّاسُ فَاثْبُتُوا فَإِنِّي سَأَصِفُهُ لَكُمْ صِفَةً لَمْ يَصِفْهَا إِيَّاهُ نَبِيٌّ قَبْلِي إِنَّهُ يَبْدَأُ فَيَقُولُ أَنَا نَبِيٌّ وَلاَ نَبِيَّ بَعْدِي ثُمَّ يُثَنِّي فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ ‏.‏ وَلاَ تَرَوْنَ رَبَّكُمْ حَتَّى تَمُوتُوا وَإِنَّهُ أَعْوَرُ وَإِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ وَإِنَّهُ مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ كَافِرٌ يَقْرَؤُهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ كَاتِبٍ أَوْ غَيْرِ كَاتِبٍ وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنَّ مَعَهُ جَنَّةً وَنَارًا فَنَارُهُ جَنَّةٌ وَجَنَّتُهُ نَارٌ فَمَنِ ابْتُلِيَ بِنَارِهِ فَلْيَسْتَغِثْ بِاللَّهِ وَلْيَقْرَأْ فَوَاتِحَ الْكَهْفِ فَتَكُونَ عَلَيْهِ بَرْدًا وَسَلاَمًا كَمَا كَانَتِ النَّارُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنْ يَقُولَ لأَعْرَابِيٍّ أَرَأَيْتَ إِنْ بَعَثْتُ لَكَ أَبَاكَ وَأُمَّكَ أَتَشْهَدُ أَنِّي رَبُّكَ فَيَقُولُ نَعَمْ ‏.‏ فَيَتَمَثَّلُ لَهُ شَيْطَانَانِ فِي صُورَةِ أَبِيهِ وَأُمِّهِ فَيَقُولاَنِ يَا بُنَىَّ اتَّبِعْهُ فَإِنَّهُ رَبُّكَ ‏.‏ وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنْ يُسَلَّطَ عَلَى نَفْسٍ وَاحِدَةٍ فَيَقْتُلَهَا وَيَنْشُرَهَا بِالْمِنْشَارِ حَتَّى يُلْقَى شِقَّتَيْنِ ثُمَّ يَقُولُ انْظُرُوا إِلَى عَبْدِي هَذَا فَإِنِّي أَبْعَثُهُ الآنَ ثُمَّ يَزْعُمُ أَنَّ لَهُ رَبًّا غَيْرِي ‏.‏ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ وَيَقُولُ لَهُ الْخَبِيثُ مَنْ رَبُّكَ فَيَقُولُ رَبِّيَ اللَّهُ وَأَنْتَ عَدُوُّ اللَّهِ أَنْتَ الدَّجَّالُ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ بَعْدُ أَشَدَّ بَصِيرَةً بِكَ مِنِّي الْيَوْمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الطَّنَافِسِيُّ فَحَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ الْوَصَّافِيُّ عَنْ عَطِيَّةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ ذَلِكَ الرَّجُلُ أَرْفَعُ أُمَّتِي دَرَجَةً فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ وَاللَّهِ مَا كُنَّا نُرَى ذَلِكَ الرَّجُلَ إِلاَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ ‏.‏ قَالَ الْمُحَارِبِيُّ ثُمَّ رَجَعْنَا إِلَى حَدِيثِ أَبِي رَافِعٍ قَالَ ‏"‏ وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنْ يَأْمُرَ السَّمَاءَ أَنْ تُمْطِرَ فَتُمْطِرَ وَيَأْمُرَ الأَرْضَ أَنْ تُنْبِتَ فَتُنْبِتَ وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنْ يَمُرَّ بِالْحَىِّ فَيُكَذِّبُونَهُ فَلاَ تَبْقَى لَهُمْ سَائِمَةٌ إِلاَّ هَلَكَتْ وَإِنَّ مِنْ فِتْنَتِهِ أَنْ يَمُرَّ بِالْحَىِّ فَيُصَدِّقُونَهُ فَيَأْمُرَ السَّمَاءَ أَنْ تُمْطِرَ فَتُمْطِرَ وَيَأْمُرَ الأَرْضَ أَنْ تُنْبِتَ فَتُنْبِتَ حَتَّى تَرُوحَ مَوَاشِيهِمْ مِنْ يَوْمِهِمْ ذَلِكَ أَسْمَنَ مَا كَانَتْ وَأَعْظَمَهُ وَأَمَدَّهُ خَوَاصِرَ وَأَدَرَّهُ ضُرُوعًا وَإِنَّهُ لاَ يَبْقَى شَىْءٌ مِنَ الأَرْضِ إِلاَّ وَطِئَهُ وَظَهَرَ عَلَيْهِ إِلاَّ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةَ لاَ يَأْتِيهِمَا مِنْ نَقْبٍ مِنْ نِقَابِهِمَا إِلاَّ لَقِيَتْهُ الْمَلاَئِكَةُ بِالسُّيُوفِ صَلْتَةً حَتَّى يَنْزِلَ عِنْدَ الظُّرَيْبِ الأَحْمَرِ عِنْدَ مُنْقَطَعِ السَّبَخَةِ فَتَرْجُفُ الْمَدِينَةُ بِأَهْلِهَا ثَلاَثَ رَجَفَاتٍ فَلاَ يَبْقَى مُنَافِقٌ وَلاَ مُنَافِقَةٌ إِلاَّ خَرَجَ إِلَيْهِ فَتَنْفِي الْخَبَثَ مِنْهَا كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ وَيُدْعَى ذَلِكَ الْيَوْمُ يَوْمَ الْخَلاَصِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ شَرِيكٍ بِنْتُ أَبِي الْعُكَرِ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَيْنَ الْعَرَبُ يَوْمَئِذٍ قَالَ ‏"‏ هُمْ يَوْمَئِذٍ قَلِيلٌ وَجُلُّهُمْ بِبَيْتِ الْمَقْدِسِ وَإِمَامُهُمْ رَجُلٌ صَالِحٌ فَبَيْنَمَا إِمَامُهُمْ قَدْ تَقَدَّمَ يُصَلِّي بِهِمُ الصُّبْحَ إِذْ نَزَلَ عَلَيْهِمْ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ الصُّبْحَ فَرَجَعَ ذَلِكَ الإِمَامُ يَنْكُصُ يَمْشِي الْقَهْقَرَى لِيَتَقَدَّمَ عِيسَى يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَيَضَعُ عِيسَى يَدَهُ بَيْنَ كَتِفَيْهِ ثُمَّ يَقُولُ لَهُ تَقَدَّمْ فَصَلِّ فَإِنَّهَا لَكَ أُقِيمَتْ ‏.‏ فَيُصَلِّي بِهِمْ إِمَامُهُمْ فَإِذَا انْصَرَفَ قَالَ عِيسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ افْتَحُوا الْبَابَ ‏.‏ فَيُفْتَحُ وَوَرَاءَهُ الدَّجَّالُ مَعَهُ سَبْعُونَ أَلْفِ يَهُودِيٍّ كُلُّهُمْ ذُو سَيْفٍ مُحَلًّى وَسَاجٍ فَإِذَا نَظَرَ إِلَيْهِ الدَّجَّالُ ذَابَ كَمَا يَذُوبُ الْمِلْحُ فِي الْمَاءِ وَيَنْطَلِقُ هَارِبًا وَيَقُولُ عِيسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنَّ لِي فِيكَ ضَرْبَةً لَنْ تَسْبِقَنِي بِهَا ‏.‏ فَيُدْرِكُهُ عِنْدَ بَابِ اللُّدِّ الشَّرْقِيِّ فَيَقْتُلُهُ فَيَهْزِمُ اللَّهُ الْيَهُودَ فَلاَ يَبْقَى شَىْءٌ مِمَّا خَلَقَ اللَّهُ يَتَوَارَى بِهِ يَهُودِيٌّ إِلاَّ أَنْطَقَ اللَّهُ ذَلِكَ الشَّىْءَ لاَ حَجَرَ وَلاَ شَجَرَ وَلاَ حَائِطَ وَلاَ دَابَّةَ - إِلاَّ الْغَرْقَدَةَ فَإِنَّهَا مِنْ شَجَرِهِمْ لاَ تَنْطِقُ - إِلاَّ قَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ الْمُسْلِمَ هَذَا يَهُودِيٌّ فَتَعَالَ اقْتُلْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ وَإِنَّ أَيَّامَهُ أَرْبَعُونَ سَنَةً السَّنَةُ كَنِصْفِ السَّنَةِ وَالسَّنَةُ كَالشَّهْرِ وَالشَّهْرُ كَالْجُمُعَةِ وَآخِرُ أَيَّامِهِ كَالشَّرَرَةِ يُصْبِحُ أَحَدُكُمْ عَلَى بَابِ الْمَدِينَةِ فَلاَ يَبْلُغُ بَابَهَا الآخَرَ حَتَّى يُمْسِيَ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نُصَلِّي فِي تِلْكَ الأَيَّامِ الْقِصَارِ قَالَ ‏"‏ تَقْدُرُونَ فِيهَا الصَّلاَةَ كَمَا تَقْدُرُونَهَا فِي هَذِهِ الأَيَّامِ الطِّوَالِ ثُمَّ صَلُّوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ فَيَكُونُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي أُمَّتِي حَكَمًا عَدْلاً وَإِمَامًا مُقْسِطًا يَدُقُّ الصَّلِيبَ وَيَذْبَحُ الْخِنْزِيرَ وَيَضَعُ الْجِزْيَةَ وَيَتْرُكُ الصَّدَقَةَ فَلاَ يُسْعَى عَلَى شَاةٍ وَلاَ بَعِيرٍ وَتُرْفَعُ الشَّحْنَاءُ وَالتَّبَاغُضُ وَتُنْزَعُ حُمَةُ كُلِّ ذَاتِ حُمَةٍ حَتَّى يُدْخِلَ الْوَلِيدُ يَدَهُ فِي فِي الْحَيَّةِ فَلاَ تَضُرَّهُ وَتُفِرُّ الْوَلِيدَةُ الأَسَدَ فَلاَ يَضُرُّهَا وَيَكُونُ الذِّئْبُ فِي الْغَنَمِ كَأَنَّهُ كَلْبُهَا وَتُمْلأُ الأَرْضُ مِنَ السِّلْمِ كَمَا يُمْلأُ الإِنَاءُ مِنَ الْمَاءِ وَتَكُونُ الْكَلِمَةُ وَاحِدَةً فَلاَ يُعْبَدُ إِلاَّ اللَّهُ وَتَضَعُ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا وَتُسْلَبُ قُرَيْشٌ مُلْكَهَا وَتَكُونُ الأَرْضُ كَفَاثُورِ الْفِضَّةِ تُنْبِتُ نَبَاتَهَا بِعَهْدِ آدَمَ حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّفَرُ عَلَى الْقِطْفِ مِنَ الْعِنَبِ فَيُشْبِعَهُمْ وَيَجْتَمِعَ النَّفَرُ عَلَى الرُّمَّانَةِ فَتُشْبِعَهُمْ وَيَكُونَ الثَّوْرُ بِكَذَا وَكَذَا مِنَ الْمَالِ وَتَكُونَ الْفَرَسُ بِالدُّرَيْهِمَاتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا يُرْخِصُ الْفَرَسَ قَالَ ‏"‏ لاَ تُرْكَبُ لِحَرْبٍ أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ لَهُ فَمَا يُغْلِي الثَّوْرَ قَالَ ‏"‏ تُحْرَثُ الأَرْضُ كُلُّهَا وَإِنَّ قَبْلَ خُرُوجِ الدَّجَّالِ ثَلاَثَ سَنَوَاتٍ شِدَادٍ يُصِيبُ النَّاسَ فِيهَا جُوعٌ شَدِيدٌ يَأْمُرُ اللَّهُ السَّمَاءَ فِي السَّنَةِ الأُولَى أَنْ تَحْبِسَ ثُلُثَ مَطَرِهَا وَيَأْمُرُ الأَرْضَ فَتَحْبِسُ ثُلُثَ نَبَاتِهَا ثُمَّ يَأْمُرُ السَّمَاءَ فِي السَّنَةِ الثَّانِيَةِ فَتَحْبِسُ ثُلُثَىْ مَطَرِهَا وَيَأْمُرُ الأَرْضَ فَتَحْبِسُ ثُلُثَىْ نَبَاتِهَا ثُمَّ يَأْمُرُ اللَّهُ السَّمَاءَ فِي السَّنَةِ الثَّالِثَةِ فَتَحْبِسُ مَطَرَهَا كُلَّهُ فَلاَ تَقْطُرُ قَطْرَةٌ وَيَأْمُرُ الأَرْضَ فَتَحْبِسُ نَبَاتَهَا كُلَّهُ فَلاَ تُنْبِتُ خَضْرَاءَ فَلاَ تَبْقَى ذَاتُ ظِلْفٍ إِلاَّ هَلَكَتْ إِلاَّ مَا شَاءَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ فَمَا يُعِيشُ النَّاسَ فِي ذَلِكَ الزَّمَانِ قَالَ ‏"‏ التَّهْلِيلُ وَالتَّكْبِيرُ وَالتَّسْبِيحُ وَالتَّحْمِيدُ وَيُجْرَى ذَلِكَ عَلَيْهِمْ مَجْرَى الطَّعَامِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الطَّنَافِسِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ الْمُحَارِبِيَّ يَقُولُ يَنْبَغِي أَنْ يُدْفَعَ هَذَا الْحَدِيثُ إِلَى الْمُؤَدِّبِ حَتَّى يُعَلِّمَهُ الصِّبْيَانَ فِي الْكُتَّابِ ‏.‏

Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qildilar, xutbalarining koʻp qismi bizga Dajjol haqida soʻzlab bergan va undan ogohlantirgan hadis edi. Aytgan soʻzlaridan biri shu edi: «Alloh Odam zurriyotini yaratganidan beri yer yuzida Dajjol fitnasidan kattaroq fitna boʻlgan emas. Alloh birorta paygʻambarni yuborsa, albatta ummatini Dajjoldan ogohlantirgan. Men paygʻambarlarning oxirgisiman, sizlar ummatlarning oxirisiz. U albatta oranglizda chiqadi. Agar u men sizlarning oranglizda ekanimda chiqsa, men har bir musulmon uchun (uning ustidan) hujjatman. Agar u mendan keyin chiqsa, har kishi oʻzini oʻzi himoya qiluvchidir, Alloh esa har bir musulmon ustidan mening oʻrnimga qoʻrigʻuvchidir. U Shom bilan Iroq oʻrtasidagi yoʻldan chiqadi, oʻngga ham, chapga ham buzgʻunchilik qiladi. Ey Allohning bandalari! Ey odamlar! Sobit turinglar! Men uni sizlarga mendan avvalgi hech bir paygʻambar sifatlab bermagan sifat bilan sifatlab beraman. U avval: ‹Men paygʻambarman›, deydi — mendan keyin paygʻambar yoʻq. Soʻng ikkinchi bor: ‹Men Rabbingizman›, deydi. Holbuki, sizlar oʻlmaguningizcha Rabbingizni koʻrmaysizlar. U koʻzi koʻrdir, Rabbingiz esa koʻzi koʻr emas. Uning ikki koʻzi orasiga ‹kofir› deb yozilgan boʻladi, uni har bir moʻmin — xat biladigan ham, bilmaydigani ham — oʻqiydi. Uning fitnalaridan biri shuki, uning yonida jannat va doʻzax boʻladi. Uning doʻzaxi — jannat, jannati esa — doʻzaxdir. Kim uning doʻzaxi bilan imtihon qilinsa, Allohdan yordam soʻrasin va Kahfning boshini oʻqisin, shunda u (oʻt) unga Ibrohimga oʻt salqin va salomat boʻlganidek salqin va salomat boʻladi. Uning fitnalaridan biri shuki, u bir badaviyga: ‹Aytchi, agar men senga otang va onangni tiriltirib bersam, mening Rabbing ekanimga guvohlik berasanmi?› deydi. U: ‹Ha›, deydi. Shunda ikki shayton uning otasi va onasi qiyofasida namoyon boʻlib: ‹Ey oʻgʻlim, unga ergash, u sening Rabbingdir›, deydilar. Uning fitnalaridan biri shuki, u bir kishini oʻldirib, arra bilan tilib, ikki boʻlak qilib tashlaydi, soʻng: ‹Manavu bandamga qaranglar, men hozir uni tiriltiraman, keyin u Mendan boshqa Rabbi bor deb daʼvo qiladi›, deydi. Alloh uni tiriltiradi, u xabis (Dajjol) unga: ‹Rabbing kim?› deydi. U: ‹Rabbim — Alloh, sen esa Allohning dushmanisan, sen Dajjolsan. Allohga qasamki, men seni bugungidan koʻra hech qachon aniqroq bilmaganman›, deydi». Abu Rofiʼning hadisiga qaytib, u shunday dedi: «Uning fitnalaridan biri shuki, u osmonga yomgʻir yogʻdirishni buyuradi, u yogʻadi; yerga oʻsimlik undirishni buyuradi, u undiradi. Uning fitnalaridan biri shuki, u bir qavmning oldidan oʻtadi, ular uni yolgʻonchi qiladilar, shunda ularning bironta choruvasi qolmay halok boʻladi. Uning fitnalaridan biri shuki, u bir qavmning oldidan oʻtadi, ular uni tasdiqlaydilar, shunda u osmonga yomgʻir yogʻdirishni buyuradi, u yogʻadi; yerga oʻsimlik undirishni buyuradi, u undiradi, hatto ularning chorvalari oʻsha kuni eng semiz, eng katta, qorinlari eng toʻla va yelinlari eng sutli holda qaytadi. U yer yuzida bosmagan va uni egallamagan bir joy qoldirmaydi, faqat Makka va Madinadan boshqa. U bu ikki shaharning bironta yoʻlidan kirolmaydi, chunki farishtalar yalangʻoch qilichlar bilan uning oldini toʻsadi. Nihoyat u Sabxaning chetidagi Zurayb al-Ahmar oldiga tushadi. Shunda Madina aholisi bilan uch marta silkinadi, unda birorta munofiq erkak va munofiq ayol qolmay, uning oldiga chiqadi. Shu bilan Madina novvoy temirdan zangni ajratganidek yomonlikni oʻzidan chiqarib tashlaydi. Oʻsha kun ‹xalos boʻlish kuni› deb ataladi». Shunda Ummu Sharik bint Abul-Ukar: «Yo Rasululloh, oʻsha kunda arablar qayerda boʻladi?» dedi. U: «Oʻsha kunda ular oz boʻladilar, koʻpchiligi Baytul-Maqdisda boʻladi. Imomlari solih bir kishi boʻladi. Imomlari ularga bomdodni oʻqib bermoqchi boʻlib oldinga chiqqanida, ularga Iyso ibn Maryam bomdodda tushadi. Shunda oʻsha imom Iyso odamlarga imom boʻlib namoz oʻqishi uchun orqasi bilan chekinib, ortga yuradi. Iyso qoʻlini uning ikki yelkasi orasiga qoʻyib: ‹Sen oldinga oʻt, namoz oʻqi, chunki bu namoz sen uchun iqoma qilingan›, deydi. Shunda ularning imomi ularga namoz oʻqib beradi. Namozdan boʻlgach, Iyso (alayhissalom): ‹Eshikni ochinglar›, deydi. Eshik ochiladi, orqasida Dajjol boʻlib, uning yonida yetmish ming yahudiy boʻladi, hammasi ziynatlangan qilich va yopgʻich (kiyim)ga ega. Dajjol Iysoga qaraganida, tuz suvda erigandek eriydi va qochib ketadi. Iyso (alayhissalom): ‹Sende menga bir zarba bor, sen undan qochib qutulolmaysan›, deydi. U uni Ludning sharqiy eshigi oldida topib, oʻldiradi. Shunda Alloh yahudiylarni magʻlub qiladi. Alloh yaratgan biror narsa — hech bir tosh, daraxt, devor yoki jonivor — qolmaydiki, ortiga yahudiy yashiringan boʻlsa, Alloh oʻsha narsani tildirmasin: ‹Ey Allohning musulmon bandasi, mana bu yahudiy, kel, uni oʻldir›, demasin. Faqat gʻarqad (bir turdagi tikanli daraxt) bundan mustasno, chunki u yahudiylarning daraxtidir, u tilga kirmaydi». Rasululloh ﷺ: «Uning kunlari qirq yildir. Bir yili yarim yildek, bir yili bir oydek, bir oyi bir haftadek, oxirgi kunlari esa uchqundek (tez) boʻladi. Biringiz Madinaning bir eshigida ertalab boʻlib, uning boshqa eshigiga yetmasidan kech kiradi», dedilar. Unga: «Yo Rasululloh, oʻsha qisqa kunlarda qanday namoz oʻqiymiz?» deyildi. U: «Bu qisqa kunlarda ham namozni xuddi bu uzun kunlarda oʻlchaganingizdek oʻlchaysizlar, soʻng namoz oʻqiysizlar», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Iyso ibn Maryam (alayhissalom) mening ummatimda adolatli hakam va odil imom boʻladi. U xochni sindiradi, choʻchqani soʻyadi, jizyani (soliqni) bekor qiladi, sadaqani (zakotni yigʻishni) tark etadi — endi na qoʻy, na tuya uchun (zakotchi) yugurmaydi. Adovat va oʻzaro nafrat koʻtariladi, har bir zaharli jonivorning zahari olib tashlanadi, hatto bola qoʻlini ilonning ogʻziga tiqadi-yu, u unga zarar qilmaydi. Qiz bola sherni haydaydi-yu, u unga zarar qilmaydi. Boʻri qoʻylar ichida ularning iti kabi boʻladi. Yer sulh (tinchlik) bilan idish suv bilan toʻlganidek toʻladi. Soʻz bitta boʻladi, Allohdan boʻlak hech kimga ibodat qilinmaydi. Urush oʻz asboblarini qoʻyadi. Qurayshdan hukmronlik olinadi. Yer kumush laganidek boʻlib, oʻsimliklarini Odam davridagidek undiradi, hatto bir jamoa bir shingil uzumga toʻplanib, undan toʻyadilar, bir jamoa bir anorga toʻplanib, undan toʻyadilar. Bir hoʻkiz shuncha-shuncha molga, bir ot esa bir necha dirhamga boʻladi», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, otni nima arzonlashtiradi?» dedilar. U: «U abadiy urushga minilmaydi», dedilar. Unga: «Hoʻkizni nima qimmatlashtiradi?» deyildi. U: «Barcha yer haydaladi. Dajjol chiqishidan avval uch qattiq yil boʻladi, unda odamlarga qattiq ochlik yetadi. Alloh birinchi yili osmonni yomgʻirining uchdan birini toʻxtatib turishga, yerni oʻsimligining uchdan birini toʻxtatib turishga buyuradi. Soʻng ikkinchi yili osmonga buyuradi, u yomgʻirining uchdan ikkisini toʻxtatadi; yerga buyuradi, u oʻsimligining uchdan ikkisini toʻxtatadi. Soʻng Alloh uchinchi yili osmonga buyuradi, u yomgʻirining hammasini toʻxtatadi, bir tomchi ham tomatmaydi; yerga buyuradi, u oʻsimligining hammasini toʻxtatadi, birorta koʻkat undirmaydi. Shunda birorta tuyoqli jonivor qolmay halok boʻladi, faqat Alloh xohlagani mustasno», dedilar. «Oʻsha zamonda odamlar nima bilan yashaydi?» deyildi. U: «Tahlil (Loo ilaaha illalloh), takbir (Allohu akbar), tasbih (Subhonalloh) va tahmid (Alhamdulillah) bilan. Bu ularga taom oʻrnida oʻtadi», dedilar.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилдилар, хутбаларининг кўп қисми бизга Дажжол ҳақида сўзлаб берган ва ундан огоҳлантирган ҳадис эди. Айтган сўзларидан бири шу эди: «Аллоҳ Одам зурриётини яратганидан бери ер юзида Дажжол фитнасидан каттароқ фитна бўлган эмас. Аллоҳ бирорта пайғамбарни юборса, албатта умматини Дажжолдан огоҳлантирган. Мен пайғамбарларнинг охиргисиман, сизлар умматларнинг охирисиз. У албатта оранглизда чиқади. Агар у мен сизларнинг оранглизда эканимда чиқса, мен ҳар бир мусулмон учун (унинг устидан) ҳужжатман. Агар у мендан кейин чиқса, ҳар киши ўзини ўзи ҳимоя қилувчидир, Аллоҳ эса ҳар бир мусулмон устидан менинг ўрнимга қўриғувчидир. У Шом билан Ироқ ўртасидаги йўлдан чиқади, ўнгга ҳам, чапга ҳам бузғунчилик қилади. Эй Аллоҳнинг бандалари! Эй одамлар! Собит туринглар! Мен уни сизларга мендан аввалги ҳеч бир пайғамбар сифатлаб бермаган сифат билан сифатлаб бераман. У аввал: ‹Мен пайғамбарман›, дейди — мендан кейин пайғамбар йўқ. Сўнг иккинчи бор: ‹Мен Раббингизман›, дейди. Ҳолбуки, сизлар ўлмагунингизча Раббингизни кўрмайсизлар. У кўзи кўрдир, Раббингиз эса кўзи кўр эмас. Унинг икки кўзи орасига ‹кофир› деб ёзилган бўлади, уни ҳар бир мўмин — хат биладиган ҳам, билмайдигани ҳам — ўқийди. Унинг фитналаридан бири шуки, унинг ёнида жаннат ва дўзах бўлади. Унинг дўзахи — жаннат, жаннати эса — дўзахдир. Ким унинг дўзахи билан имтиҳон қилинса, Аллоҳдан ёрдам сўрасин ва Каҳфнинг бошини ўқисин, шунда у (ўт) унга Иброҳимга ўт салқин ва саломат бўлганидек салқин ва саломат бўлади. Унинг фитналаридан бири шуки, у бир бадавийга: ‹Айтчи, агар мен сенга отанг ва онангни тирилтириб берсам, менинг Раббинг эканимга гувоҳлик берасанми?› дейди. У: ‹Ҳа›, дейди. Шунда икки шайтон унинг отаси ва онаси қиёфасида намоён бўлиб: ‹Эй ўғлим, унга эргаш, у сенинг Раббингдир›, дейдилар. Унинг фитналаридан бири шуки, у бир кишини ўлдириб, арра билан тилиб, икки бўлак қилиб ташлайди, сўнг: ‹Манаву бандамга қаранглар, мен ҳозир уни тирилтираман, кейин у Мендан бошқа Рабби бор деб даъво қилади›, дейди. Аллоҳ уни тирилтиради, у хабис (Дажжол) унга: ‹Раббинг ким?› дейди. У: ‹Раббим — Аллоҳ, сен эса Аллоҳнинг душманисан, сен Дажжолсан. Аллоҳга қасамки, мен сени бугунгидан кўра ҳеч қачон аниқроқ билмаганман›, дейди». Абу Рофиънинг ҳадисига қайтиб, у шундай деди: «Унинг фитналаридан бири шуки, у осмонга ёмғир ёғдиришни буюради, у ёғади; ерга ўсимлик ундиришни буюради, у ундиради. Унинг фитналаридан бири шуки, у бир қавмнинг олдидан ўтади, улар уни ёлғончи қиладилар, шунда уларнинг биронта чоруваси қолмай ҳалок бўлади. Унинг фитналаридан бири шуки, у бир қавмнинг олдидан ўтади, улар уни тасдиқлайдилар, шунда у осмонга ёмғир ёғдиришни буюради, у ёғади; ерга ўсимлик ундиришни буюради, у ундиради, ҳатто уларнинг чорвалари ўша куни энг семиз, энг катта, қоринлари энг тўла ва елинлари энг сутли ҳолда қайтади. У ер юзида босмаган ва уни эгалламаган бир жой қолдирмайди, фақат Макка ва Мадинадан бошқа. У бу икки шаҳарнинг биронта йўлидан киролмайди, чунки фаришталар яланғоч қиличлар билан унинг олдини тўсади. Ниҳоят у Сабханинг четидаги Зурайб ал-Аҳмар олдига тушади. Шунда Мадина аҳолиси билан уч марта силкинади, унда бирорта мунофиқ эркак ва мунофиқ аёл қолмай, унинг олдига чиқади. Шу билан Мадина новвой темирдан зангни ажратганидек ёмонликни ўзидан чиқариб ташлайди. Ўша кун ‹халос бўлиш куни› деб аталади». Шунда Умму Шарик бинт Абул-Укар: «Ё Расулуллоҳ, ўша кунда араблар қаерда бўлади?» деди. У: «Ўша кунда улар оз бўладилар, кўпчилиги Байтул-Мақдисда бўлади. Имомлари солиҳ бир киши бўлади. Имомлари уларга бомдодни ўқиб бермоқчи бўлиб олдинга чиққанида, уларга Ийсо ибн Марям бомдодда тушади. Шунда ўша имом Ийсо одамларга имом бўлиб намоз ўқиши учун орқаси билан чекиниб, ортга юради. Ийсо қўлини унинг икки елкаси орасига қўйиб: ‹Сен олдинга ўт, намоз ўқи, чунки бу намоз сен учун иқома қилинган›, дейди. Шунда уларнинг имоми уларга намоз ўқиб беради. Намоздан бўлгач, Ийсо (алайҳиссалом): ‹Эшикни очинглар›, дейди. Эшик очилади, орқасида Дажжол бўлиб, унинг ёнида етмиш минг яҳудий бўлади, ҳаммаси зийнатланган қилич ва ёпғич (кийим)га эга. Дажжол Ийсога қараганида, туз сувда эригандек эрийди ва қочиб кетади. Ийсо (алайҳиссалом): ‹Сенде менга бир зарба бор, сен ундан қочиб қутулолмайсан›, дейди. У уни Луднинг шарқий эшиги олдида топиб, ўлдиради. Шунда Аллоҳ яҳудийларни мағлуб қилади. Аллоҳ яратган бирор нарса — ҳеч бир тош, дарахт, девор ёки жонивор — қолмайдики, ортига яҳудий яширинган бўлса, Аллоҳ ўша нарсани тилдирмасин: ‹Эй Аллоҳнинг мусулмон бандаси, мана бу яҳудий, кел, уни ўлдир›, демасин. Фақат ғарқад (бир турдаги тиканли дарахт) бундан мустасно, чунки у яҳудийларнинг дарахтидир, у тилга кирмайди». Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг кунлари қирқ йилдир. Бир йили ярим йилдек, бир йили бир ойдек, бир ойи бир ҳафтадек, охирги кунлари эса учқундек (тез) бўлади. Бирингиз Мадинанинг бир эшигида эрталаб бўлиб, унинг бошқа эшигига етмасидан кеч киради», дедилар. Унга: «Ё Расулуллоҳ, ўша қисқа кунларда қандай намоз ўқиймиз?» дейилди. У: «Бу қисқа кунларда ҳам намозни худди бу узун кунларда ўлчаганингиздек ўлчайсизлар, сўнг намоз ўқийсизлар», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Ийсо ибн Марям (алайҳиссалом) менинг умматимда адолатли ҳакам ва одил имом бўлади. У хочни синдиради, чўчқани сўяди, жизяни (солиқни) бекор қилади, садақани (закотни йиғишни) тарк этади — энди на қўй, на туя учун (закотчи) югурмайди. Адоват ва ўзаро нафрат кўтарилади, ҳар бир заҳарли жониворнинг заҳари олиб ташланади, ҳатто бола қўлини илоннинг оғзига тиқади-ю, у унга зарар қилмайди. Қиз бола шерни ҳайдайди-ю, у унга зарар қилмайди. Бўри қўйлар ичида уларнинг ити каби бўлади. Ер сулҳ (тинчлик) билан идиш сув билан тўлганидек тўлади. Сўз битта бўлади, Аллоҳдан бўлак ҳеч кимга ибодат қилинмайди. Уруш ўз асбобларини қўяди. Қурайшдан ҳукмронлик олинади. Ер кумуш лаганидек бўлиб, ўсимликларини Одам давридагидек ундиради, ҳатто бир жамоа бир шингил узумга тўпланиб, ундан тўядилар, бир жамоа бир анорга тўпланиб, ундан тўядилар. Бир ҳўкиз шунча-шунча молга, бир от эса бир неча дирҳамга бўлади», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, отни нима арзонлаштиради?» дедилар. У: «У абадий урушга минилмайди», дедилар. Унга: «Ҳўкизни нима қимматлаштиради?» дейилди. У: «Барча ер ҳайдалади. Дажжол чиқишидан аввал уч қаттиқ йил бўлади, унда одамларга қаттиқ очлик етади. Аллоҳ биринчи йили осмонни ёмғирининг учдан бирини тўхтатиб туришга, ерни ўсимлигининг учдан бирини тўхтатиб туришга буюради. Сўнг иккинчи йили осмонга буюради, у ёмғирининг учдан иккисини тўхтатади; ерга буюради, у ўсимлигининг учдан иккисини тўхтатади. Сўнг Аллоҳ учинчи йили осмонга буюради, у ёмғирининг ҳаммасини тўхтатади, бир томчи ҳам томатмайди; ерга буюради, у ўсимлигининг ҳаммасини тўхтатади, бирорта кўкат ундирмайди. Шунда бирорта туёқли жонивор қолмай ҳалок бўлади, фақат Аллоҳ хоҳлагани мустасно», дедилар. «Ўша замонда одамлар нима билан яшайди?» дейилди. У: «Таҳлил (Лоо илааҳа иллаллоҳ), такбир (Аллоҳу акбар), тасбиҳ (Субҳоналлоҳ) ва таҳмид (Алҳамдулиллаҳ) билан. Бу уларга таом ўрнида ўтади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَنْزِلَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ حَكَمًا مُقْسِطًا وَإِمَامًا عَدْلاً فَيَكْسِرُ الصَّلِيبَ وَيَقْتُلُ الْخِنْزِيرَ وَيَضَعُ الْجِزْيَةَ وَيَفِيضُ الْمَالُ حَتَّى لاَ يَقْبَلَهُ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Iyso ibn Maryam adolatli hakam va odil imom boʻlib tushmaguncha qiyomat qoim boʻlmaydi. U xochni sindiradi, choʻchqani oʻldiradi, jizyani (soliqni) bekor qiladi va mol shunchalik koʻpayadiki, hatto uni hech kim qabul qilmaydigan boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ийсо ибн Марям адолатли ҳакам ва одил имом бўлиб тушмагунча қиёмат қоим бўлмайди. У хочни синдиради, чўчқани ўлдиради, жизяни (солиқни) бекор қилади ва мол шунчалик кўпаядики, ҳатто уни ҳеч ким қабул қилмайдиган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي عَاصِمُ بْنُ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ، عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ تُفْتَحُ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ فَيَخْرُجُونَ كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ}‏ فَيَعُمُّونَ الأَرْضَ وَيَنْحَازُ مِنْهُمُ الْمُسْلِمُونَ حَتَّى تَصِيرَ بَقِيَّةُ الْمُسْلِمِينَ فِي مَدَائِنِهِمْ وَحُصُونِهِمْ وَيَضُمُّونَ إِلَيْهِمْ مَوَاشِيَهُمْ حَتَّى أَنَّهُمْ لَيَمُرُّونَ بِالنَّهَرِ فَيَشْرَبُونَهُ حَتَّى مَا يَذَرُونَ فِيهِ شَيْئًا فَيَمُرُّ آخِرُهُمْ عَلَى أَثَرِهِمْ فَيَقُولُ قَائِلُهُمْ لَقَدْ كَانَ بِهَذَا الْمَكَانِ مَرَّةً مَاءٌ وَيَظْهَرُونَ عَلَى الأَرْضِ فَيَقُولُ قَائِلُهُمْ هَؤُلاَءِ أَهْلُ الأَرْضِ قَدْ فَرَغْنَا مِنْهُمْ وَلَنُنَازِلَنَّ أَهْلَ السَّمَاءِ حَتَّى إِنَّ أَحَدَهُمْ لَيَهُزُّ حَرْبَتَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَتَرْجِعُ مُخَضَّبَةً بِالدَّمِ فَيَقُولُونَ قَدْ قَتَلْنَا أَهْلَ السَّمَاءِ ‏.‏ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ بَعَثَ اللَّهُ دَوَابَّ كَنَغَفِ الْجَرَادِ فَتَأْخُذُ بِأَعْنَاقِهِمْ فَيَمُوتُونَ مَوْتَ الْجَرَادِ يَرْكَبُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا فَيُصْبِحُ الْمُسْلِمُونَ لاَ يَسْمَعُونَ لَهُمْ حِسًّا فَيَقُولُونَ مَنْ رَجُلٌ يَشْرِي نَفْسَهُ وَيَنْظُرُ مَا فَعَلُوا فَيَنْزِلُ مِنْهُمْ رَجُلٌ قَدْ وَطَّنَ نَفْسَهُ عَلَى أَنْ يَقْتُلُوهُ فَيَجِدُهُمْ مَوْتَى فَيُنَادِيهِمْ أَلاَ أَبْشِرُوا فَقَدْ هَلَكَ عَدُوُّكُمْ ‏.‏ فَيَخْرُجُ النَّاسُ وَيُخْلُونَ سَبِيلَ مَوَاشِيهِمْ فَمَا يَكُونُ لَهُمْ رَعْىٌ إِلاَّ لُحُومُهُمْ فَتَشْكَرُ عَلَيْهَا كَأَحْسَنِ مَا شَكِرَتْ مِنْ نَبَاتٍ أَصَابَتْهُ قَطُّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaʼjuj va Maʼjuj ochiladi, ular Alloh taolo aytganidek chiqadilar: {ular har bir balandlikdan yugurib tushadilar} (Anbiyo 96). Ular yer yuzini qoplaydilar. Musulmonlar ulardan chekinib, oxiri musulmonlarning qolgani oʻz shaharlari va qalʼalarida boʻlib, chorvalarini ham oʻzlari bilan olib kiradilar. Hatto ular (Yaʼjuj-Maʼjuj) bir daryodan oʻtib, undagi suvni ichib, unda hech narsa qoldirmaydilar. Soʻng ularning oxirgisi izlaridan oʻtib: ‹Bu joyda bir vaqtlar suv bor edi›, deydi. Ular yer yuzini egallaydilar, soʻng ularning aytuvchisi: ‹Bular yer ahlidir, biz ularni tugatdik. Endi osmon ahli bilan olishamiz›, deydi. Hatto ulardan biri nayzasini osmonga oʻqtaladi, u qonga botib qaytadi, shunda ular: ‹Biz osmon ahlini oʻldirdik›, deydilar. Ular shu holatda turganlarida, Alloh chigirtka qurtiga oʻxshagan jonivorlarni yuboradi, u ularning boʻyinlarini ushlaydi, ular bir-birlarining ustiga minib, chigirtka oʻlgani kabi oʻladilar. Musulmonlar ertalab ulardan hech bir shovqin eshitmaydilar-da: ‹Jonini fido qilib, ular nima qilganini koʻrib keladigan kishi bormi?› deydilar. Ulardan bir kishi oʻzini oʻlimga tayyorlab, (pastga) tushadi, ularni oʻlik holda topib, ularga: ‹Xushxabar boʻlsin, dushmaningiz halok boʻldi!› deb qichqiradi. Shunda odamlar chiqib, chorvalarini boʻsh qoʻyib yuboradilar, ammo ularga oʻshalarning goʻshtlaridan boshqa oʻt-oʻlan boʻlmaydi. Chorvalar oʻsha (goʻshtlar)dan hech qachon koʻrmagan yaxshi oʻsimlikdek toʻyib semiradi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яъжуж ва Маъжуж очилади, улар Аллоҳ таоло айтганидек чиқадилар: {улар ҳар бир баландликдан югуриб тушадилар} (Анбиё 96). Улар ер юзини қоплайдилар. Мусулмонлар улардан чекиниб, охири мусулмонларнинг қолгани ўз шаҳарлари ва қалъаларида бўлиб, чорваларини ҳам ўзлари билан олиб кирадилар. Ҳатто улар (Яъжуж-Маъжуж) бир дарёдан ўтиб, ундаги сувни ичиб, унда ҳеч нарса қолдирмайдилар. Сўнг уларнинг охиргиси изларидан ўтиб: ‹Бу жойда бир вақтлар сув бор эди›, дейди. Улар ер юзини эгаллайдилар, сўнг уларнинг айтувчиси: ‹Булар ер аҳлидир, биз уларни тугатдик. Энди осмон аҳли билан олишамиз›, дейди. Ҳатто улардан бири найзасини осмонга ўқталади, у қонга ботиб қайтади, шунда улар: ‹Биз осмон аҳлини ўлдирдик›, дейдилар. Улар шу ҳолатда турганларида, Аллоҳ чигиртка қуртига ўхшаган жониворларни юборади, у уларнинг бўйинларини ушлайди, улар бир-бирларининг устига миниб, чигиртка ўлгани каби ўладилар. Мусулмонлар эрталаб улардан ҳеч бир шовқин эшитмайдилар-да: ‹Жонини фидо қилиб, улар нима қилганини кўриб келадиган киши борми?› дейдилар. Улардан бир киши ўзини ўлимга тайёрлаб, (пастга) тушади, уларни ўлик ҳолда топиб, уларга: ‹Хушхабар бўлсин, душманингиз ҳалок бўлди!› деб қичқиради. Шунда одамлар чиқиб, чорваларини бўш қўйиб юборадилар, аммо уларга ўшаларнинг гўштларидан бошқа ўт-ўлан бўлмайди. Чорвалар ўша (гўштлар)дан ҳеч қачон кўрмаган яхши ўсимликдек тўйиб семиради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ يَحْفِرُونَ كُلَّ يَوْمٍ حَتَّى إِذَا كَادُوا يَرَوْنَ شُعَاعَ الشَّمْسِ قَالَ الَّذِي عَلَيْهِمُ ارْجِعُوا فَسَنَحْفِرُهُ غَدًا ‏.‏ فَيُعِيدُهُ اللَّهُ أَشَدَّ مَا كَانَ حَتَّى إِذَا بَلَغَتْ مُدَّتُهُمْ وَأَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَبْعَثَهُمْ عَلَى النَّاسِ حَفَرُوا حَتَّى إِذَا كَادُوا يَرَوْنَ شُعَاعَ الشَّمْسِ قَالَ الَّذِي عَلَيْهِمُ ارْجِعُوا فَسَتَحْفِرُونَهُ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى وَاسْتَثْنَوْا فَيَعُودُونَ إِلَيْهِ وَهُوَ كَهَيْئَتِهِ حِينَ تَرَكُوهُ فَيَحْفِرُونَهُ وَيَخْرُجُونَ عَلَى النَّاسِ فَيَنْشِفُونَ الْمَاءَ وَيَتَحَصَّنُ النَّاسُ مِنْهُمْ فِي حُصُونِهِمْ فَيَرْمُونَ بِسِهَامِهِمْ إِلَى السَّمَاءِ فَتَرْجِعُ عَلَيْهَا الدَّمُ الَّذِي اجْفَظَّ فَيَقُولُونَ قَهَرْنَا أَهْلَ الأَرْضِ وَعَلَوْنَا أَهْلَ السَّمَاءِ فَيَبْعَثُ اللَّهُ نَغَفًا فِي أَقْفَائِهِمْ فَيَقْتُلُهُمْ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ دَوَابَّ الأَرْضِ لَتَسْمَنُ وَتَشْكَرُ شَكَرًا مِنْ لُحُومِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yaʼjuj va Maʼjuj har kuni qaziydilar, quyosh nurini koʻrishga yaqinlashganlarida ustidagi kishisi: ‹Qaytinglar, uni ertaga qazamiz›, deydi. Shunda Alloh uni avvalgidan ham mustahkamroq qilib qoʻyadi. Toki ularning muddati kelib, Alloh ularni odamlar ustiga yubormoqchi boʻlganida, ular qaziydilar, quyosh nurini koʻrishga yaqinlashganlarida ustidagi kishisi: ‹Qaytinglar, uni ertaga qazamiz, agar Alloh taolo xohlasa›, deb istisno qiladi. Soʻng ular uning oldiga qaytadilar va u ular tashlab ketgan holicha turgan boʻladi. Bas, uni qazib, odamlar ustiga chiqadilar va suvni qurgʻoq qiladilar. Odamlar ulardan qalʼalarida himoyalanadilar. Ular oʻqlarini osmonga otadilar, oʻqlar ustiga qotgan qon bilan qaytadi. Shunda: ‹Yer ahlini yengdik, osmon ahlidan ustun keldik›, deydilar. Bas, Alloh ularning ensalariga qurt yuboradi va shu bilan ularni oʻldiradi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, yer jonivorlari ularning goʻshtlaridan semirib, toʻyib ketadilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яъжуж ва Маъжуж ҳар куни қазийдилар, қуёш нурини кўришга яқинлашганларида устидаги кишиси: ‹Қайтинглар, уни эртага қазамиз›, дейди. Шунда Аллоҳ уни аввалгидан ҳам мустаҳкамроқ қилиб қўяди. Токи уларнинг муддати келиб, Аллоҳ уларни одамлар устига юбормоқчи бўлганида, улар қазийдилар, қуёш нурини кўришга яқинлашганларида устидаги кишиси: ‹Қайтинглар, уни эртага қазамиз, агар Аллоҳ таоло хоҳласа›, деб истисно қилади. Сўнг улар унинг олдига қайтадилар ва у улар ташлаб кетган ҳолича турган бўлади. Бас, уни қазиб, одамлар устига чиқадилар ва сувни қурғоқ қиладилар. Одамлар улардан қалъаларида ҳимояланадилар. Улар ўқларини осмонга отадилар, ўқлар устига қотган қон билан қайтади. Шунда: ‹Ер аҳлини енгдик, осмон аҳлидан устун келдик›, дейдилар. Бас, Аллоҳ уларнинг энсаларига қурт юборади ва шу билан уларни ўлдиради», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, ер жониворлари уларнинг гўштларидан семириб, тўйиб кетадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا الْعَوَّامُ بْنُ حَوْشَبٍ، حَدَّثَنِي جَبَلَةُ بْنُ سُحَيْمٍ، عَنْ مُؤْثِرِ بْنِ عَفَازَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لَقِيَ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى فَتَذَاكَرُوا السَّاعَةَ فَبَدَءُوا بِإِبْرَاهِيمَ فَسَأَلُوهُ عَنْهَا فَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ مِنْهَا عِلْمٌ ثُمَّ سَأَلُوا مُوسَى فَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ مِنْهَا عِلْمٌ فَرُدَّ الْحَدِيثُ إِلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فَقَالَ قَدْ عُهِدَ إِلَىَّ فِيمَا دُونَ وَجْبَتِهَا فَأَمَّا وَجْبَتُهَا فَلاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ اللَّهُ ‏.‏ فَذَكَرَ خُرُوجَ الدَّجَّالِ قَالَ فَأَنْزِلُ فَأَقْتُلُهُ فَيَرْجِعُ النَّاسُ إِلَى بِلاَدِهِمْ فَيَسْتَقْبِلُهُمْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ فَلاَ يَمُرُّونَ بِمَاءٍ إِلاَّ شَرِبُوهُ وَلاَ بِشَىْءٍ إِلاَّ أَفْسَدُوهُ فَيَجْأَرُونَ إِلَى اللَّهِ فَأَدْعُو اللَّهَ أَنْ يُمِيتَهُمْ فَتَنْتُنُ الأَرْضُ مِنْ رِيحِهِمْ فَيَجْأَرُونَ إِلَى اللَّهِ فَأَدْعُو اللَّهَ فَيُرْسِلُ السَّمَاءَ بِالْمَاءِ فَيَحْمِلُهُمْ فَيُلْقِيهِمْ فِي الْبَحْرِ ثُمَّ تُنْسَفُ الْجِبَالُ وَتُمَدُّ الأَرْضُ مَدَّ الأَدِيمِ فَعُهِدَ إِلَىَّ مَتَى كَانَ ذَلِكَ كَانَتِ السَّاعَةُ مِنَ النَّاسِ كَالْحَامِلِ الَّتِي لاَ يَدْرِي أَهْلُهَا مَتَى تَفْجَؤُهُمْ بِوِلاَدَتِهَا ‏.‏ قَالَ الْعَوَّامُ وَوُجِدَ تَصْدِيقُ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى ‏{حَتَّى إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ}‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meʼrojga koʻtarilgan kechada u zot Ibrohim, Muso va Iysoni uchratdilar va ular qiyomat haqida gaplashdilar. Ibrohimdan boshlab, undan soʻradilar, unda bu haqda ilm yoʻq edi. Soʻng Musodan soʻradilar, unda ham bu haqda ilm yoʻq edi. Bas, soʻz Iyso ibn Maryamga qaytdi. U: «Uning sodir boʻlishidan avvalgi ishlar menga topshirilgan. Ammo uning boʻlish vaqtini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi», dedi. Soʻng u Dajjolning chiqishini zikr qildi va: «Men tushib uni oʻldiraman. Bas, odamlar oʻz yurtlariga qaytadilar. Shunda ularning oldidan Yaʼjuj va Maʼjuj chiqadi, ular har bir tepalikdan oqib tushadilar. Ular biror suvdan oʻtsa, uni ichib bitiradilar, biror narsadan oʻtsa, uni buzadilar. Odamlar Allohga faryod qiladilar, men esa Allohga ularni oʻldirishini soʻrab duo qilaman. Bas, yer ularning sassiq hididan bulgʻanadi. Odamlar yana Allohga faryod qiladilar, men esa Allohga duo qilaman. Shunda Alloh osmondan suv yuboradi va u ularni oqizib, dengizga tashlaydi. Soʻng togʻlar kukun boʻladi, yer teri kabi choʻzilib yoyiladi. Menga shu narsa topshirilganki, bu boʻlganda, qiyomat oʻz ahli qachon toʻsatdan tugʻilishini bilmaydigan homilador ayoldek, odamlar ustiga toʻsatdan keladi», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ меърожга кўтарилган кечада у зот Иброҳим, Мусо ва Ийсони учратдилар ва улар қиёмат ҳақида гаплашдилар. Иброҳимдан бошлаб, ундан сўрадилар, унда бу ҳақда илм йўқ эди. Сўнг Мусодан сўрадилар, унда ҳам бу ҳақда илм йўқ эди. Бас, сўз Ийсо ибн Марямга қайтди. У: «Унинг содир бўлишидан аввалги ишлар менга топширилган. Аммо унинг бўлиш вақтини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди», деди. Сўнг у Дажжолнинг чиқишини зикр қилди ва: «Мен тушиб уни ўлдираман. Бас, одамлар ўз юртларига қайтадилар. Шунда уларнинг олдидан Яъжуж ва Маъжуж чиқади, улар ҳар бир тепаликдан оқиб тушадилар. Улар бирор сувдан ўтса, уни ичиб битирадилар, бирор нарсадан ўтса, уни бузадилар. Одамлар Аллоҳга фарёд қиладилар, мен эса Аллоҳга уларни ўлдиришини сўраб дуо қиламан. Бас, ер уларнинг сассиқ ҳидидан булғанади. Одамлар яна Аллоҳга фарёд қиладилар, мен эса Аллоҳга дуо қиламан. Шунда Аллоҳ осмондан сув юборади ва у уларни оқизиб, денгизга ташлайди. Сўнг тоғлар кукун бўлади, ер тери каби чўзилиб ёйилади. Менга шу нарса топширилганки, бу бўлганда, қиёмат ўз аҳли қачон тўсатдан туғилишини билмайдиган ҳомиладор аёлдек, одамлар устига тўсатдан келади», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِذْ أَقْبَلَ فِتْيَةٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ فَلَمَّا رَآهُمُ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ اغْرَوْرَقَتْ عَيْنَاهُ وَتَغَيَّرَ لَوْنُهُ قَالَ فَقُلْتُ مَا نَزَالُ نَرَى فِي وَجْهِكَ شَيْئًا نَكْرَهُهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّا أَهْلُ بَيْتٍ اخْتَارَ اللَّهُ لَنَا الآخِرَةَ عَلَى الدُّنْيَا وَإِنَّ أَهْلَ بَيْتِي سَيَلْقَوْنَ بَعْدِي بَلاَءً وَتَشْرِيدًا وَتَطْرِيدًا حَتَّى يَأْتِيَ قَوْمٌ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ مَعَهُمْ رَايَاتٌ سُودٌ فَيَسْأَلُونَ الْخَيْرَ فَلاَ يُعْطَوْنَهُ فَيُقَاتِلُونَ فَيُنْصَرُونَ فَيُعْطَوْنَ مَا سَأَلُوا فَلاَ يَقْبَلُونَهُ حَتَّى يَدْفَعُوهَا إِلَى رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي فَيَمْلَؤُهَا قِسْطًا كَمَا مَلَؤُوهَا جَوْرًا فَمَنْ أَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَلْيَأْتِهِمْ وَلَوْ حَبْوًا عَلَى الثَّلْجِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ huzurida edik, shu payt Bani Hoshimdan bir necha yigit keldi. Nabiy ﷺ ularni koʻrganlarida u zotning koʻzlariga yosh toʻldi va rangi oʻzgardi. Men: «Yuzingizda oʻzimiz yoqtirmaydigan bir narsani hamon koʻrmoqdamiz», dedim. U zot: «Biz Ahli Baytmiz, Alloh biz uchun oxiratni dunyodan afzal qilib tanladi. Albatta, mening Ahli Baytim mendan keyin baloga, quvgʻinga va surgunga uchraydilar, toki mashriq tomondan qora bayroqli bir qavm keladi. Ular yaxshilik soʻraydilar, ammo unga berilmaydilar. Bas, ular jang qiladilar va gʻalaba qozonadilar, soʻng soʻraganlari ularga beriladi, lekin ular uni qabul qilmaydilar, toki uni mening Ahli Baytimdan boʻlgan bir kishiga topshiradilar. U esa yerni zulm bilan toʻlgani kabi adolat bilan toʻldiradi. Sizlardan kim shunga yetsa, muzning ustidan emaklab boʻlsa ham ularning oldiga borsin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида эдик, шу пайт Бани Ҳошимдан бир неча йигит келди. Набий ﷺ уларни кўрганларида у зотнинг кўзларига ёш тўлди ва ранги ўзгарди. Мен: «Юзингизда ўзимиз ёқтирмайдиган бир нарсани ҳамон кўрмоқдамиз», дедим. У зот: «Биз Аҳли Байтмиз, Аллоҳ биз учун охиратни дунёдан афзал қилиб танлади. Албатта, менинг Аҳли Байтим мендан кейин балога, қувғинга ва сургунга учрайдилар, токи машриқ томондан қора байроқли бир қавм келади. Улар яхшилик сўрайдилар, аммо унга берилмайдилар. Бас, улар жанг қиладилар ва ғалаба қозонадилар, сўнг сўраганлари уларга берилади, лекин улар уни қабул қилмайдилар, токи уни менинг Аҳли Байтимдан бўлган бир кишига топширадилар. У эса ерни зулм билан тўлгани каби адолат билан тўлдиради. Сизлардан ким шунга етса, музнинг устидан эмаклаб бўлса ҳам уларнинг олдига борсин», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ الْعُقَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ، عَنْ أَبِي صِدِّيقٍ النَّاجِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ يَكُونُ فِي أُمَّتِي الْمَهْدِيُّ إِنْ قُصِرَ فَسَبْعٌ وَإِلاَّ فَتِسْعٌ فَتَنْعَمُ فِيهِ أُمَّتِي نَعْمَةً لَمْ يَنْعَمُوا مِثْلَهَا قَطُّ تُؤْتَى أُكُلَهَا وَلاَ تَدَّخِرُ مِنْهُمْ شَيْئًا وَالْمَالُ يَوْمَئِذٍ كُدُوسٌ فَيَقُومُ الرَّجُلُ فَيَقُولُ يَا مَهْدِيُّ أَعْطِنِي فَيَقُولُ خُذْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mening ummatimda Mahdiy boʻladi. Agar uning muddati qisqa boʻlsa, yetti, boʻlmasa toʻqqiz yil boʻladi. Ummatim uning davrida hech qachon totmagan neʼmatni totadi. Yer oʻz hosilini beradi va ulardan hech narsani asrab qolmaydi. Oʻsha kunda mol uyum-uyum boʻladi. Bir kishi turib: ‹Ey Mahdiy, menga bergin!› deydi. U: ‹Ol›, deydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Менинг умматимда Маҳдий бўлади. Агар унинг муддати қисқа бўлса, етти, бўлмаса тўққиз йил бўлади. Умматим унинг даврида ҳеч қачон тотмаган неъматни тотади. Ер ўз ҳосилини беради ва улардан ҳеч нарсани асраб қолмайди. Ўша кунда мол уюм-уюм бўлади. Бир киши туриб: ‹Эй Маҳдий, менга бергин!› дейди. У: ‹Ол›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، وَأَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ الرَّحَبِيِّ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَقْتَتِلُ عِنْدَ كَنْزِكُمْ ثَلاَثَةٌ كُلُّهُمُ ابْنُ خَلِيفَةٍ ثُمَّ لاَ يَصِيرُ إِلَى وَاحِدٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَطْلُعُ الرَّايَاتُ السُّودُ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ فَيَقْتُلُونَكُمْ قَتْلاً لَمْ يُقْتَلْهُ قَوْمٌ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ شَيْئًا لاَ أَحْفَظُهُ فَقَالَ ‏"‏ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَبَايِعُوهُ وَلَوْ حَبْوًا عَلَى الثَّلْجِ فَإِنَّهُ خَلِيفَةُ اللَّهِ الْمَهْدِيُّ ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xazinangiz oldida uchtasi urishadilar, ularning har biri xalifaning oʻgʻlidir, soʻng u ularning birontasiga ham nasib etmaydi. Soʻng mashriq tomondan qora bayroqlar chiqadi va sizlarni hech bir qavm oʻldirmagan tarzda oʻldiradilar», dedilar. Soʻng u zot men yodlab qololmagan bir narsani zikr qildilar-da: «Uni koʻrganingizda, muzning ustidan emaklab boʻlsa ham unga bayat qilinglar, chunki u Allohning xalifasi Mahdiydir», dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хазинангиз олдида учтаси уришадилар, уларнинг ҳар бири халифанинг ўғлидир, сўнг у уларнинг биронтасига ҳам насиб этмайди. Сўнг машриқ томондан қора байроқлар чиқади ва сизларни ҳеч бир қавм ўлдирмаган тарзда ўлдирадилар», дедилар. Сўнг у зот мен ёдлаб қололмаган бир нарсани зикр қилдилар-да: «Уни кўрганингизда, музнинг устидан эмаклаб бўлса ҳам унга баят қилинглар, чунки у Аллоҳнинг халифаси Маҳдийдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، حَدَّثَنَا يَاسِينُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ الْمَهْدِيُّ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ يُصْلِحُهُ اللَّهُ فِي لَيْلَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mahdiy bizdan, Ahli Baytdandir. Alloh uni bir kechada isloh qiladi», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маҳдий биздан, Аҳли Байтдандир. Аллоҳ уни бир кечада ислоҳ қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمَلِيحِ الرَّقِّيُّ، عَنْ زِيَادِ بْنِ بَيَانٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ نُفَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ أُمِّ سَلَمَةَ فَتَذَاكَرْنَا الْمَهْدِيَّ فَقَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ الْمَهْدِيُّ مِنْ وَلَدِ فَاطِمَةَ ‏"‏ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mahdiy Fotimaning avlodidandir», deganlarini eshitdim.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маҳдий Фотиманинг авлодидандир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا هَدِيَّةُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زِيَادٍ الْيَمَامِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ نَحْنُ وَلَدَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ سَادَةُ أَهْلِ الْجَنَّةِ أَنَا وَحَمْزَةُ وَعَلِيٌّ وَجَعْفَرٌ وَالْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ وَالْمَهْدِيُّ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz, Abdulmuttalibning bolalari jannat ahlining sayyidlarimiz: men, Hamza, Ali, Jaʼfar, Hasan, Husayn va Mahdiy», deganlarini eshitdim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз, Абдулмутталибнинг болалари жаннат аҳлининг саййидларимиз: мен, Ҳамза, Али, Жаъфар, Ҳасан, Ҳусайн ва Маҳдий», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى الْمِصْرِيُّ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ عَبْدُ الْغَفَّارِ بْنُ دَاوُدَ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَمْرِو بْنِ جَابِرٍ الْحَضْرَمِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ جَزْءٍ الزُّبَيْدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَخْرُجُ نَاسٌ مِنَ الْمَشْرِقِ فَيُوَطِّئُونَ لِلْمَهْدِيِّ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي سُلْطَانَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Horis ibn Jazʼ az-Zubaydiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mashriq tomondan bir necha odamlar chiqib, Mahdiy uchun zamin tayyorlaydilar», dedilar. Yaʼni uning hukmronligiga.Абдуллоҳ ибн Ҳорис ибн Жазъ аз-Зубайдий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Машриқ томондан бир неча одамлар чиқиб, Маҳдий учун замин тайёрлайдилар», дедилар. Яъни унинг ҳукмронлигига.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، قَالَ مَالَ مَكْحُولٌ وَابْنُ أَبِي زَكَرِيَّا إِلَى خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ وَمِلْتُ مَعَهُمَا فَحَدَّثَنَا عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، قَالَ قَالَ لِي جُبَيْرٌ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى ذِي مِخْمَرٍ - وَكَانَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ - فَانْطَلَقْتُ مَعَهُمَا فَسَأَلَهُ عَنِ الْهُدْنَةِ فَقَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ سَتُصَالِحُكُمُ الرُّومُ صُلْحًا آمِنًا ثُمَّ تَغْزُونَ أَنْتُمْ وَهُمْ عَدُوًّا فَتُنْصَرُونَ وَتَغْنَمُونَ وَتَسْلَمُونَ ثُمَّ تَنْصَرِفُونَ حَتَّى تَنْزِلُوا بِمَرْجٍ ذِي تُلُولٍ فَيَرْفَعُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الصَّلِيبِ الصَّلِيبَ فَيَقُولُ غَلَبَ الصَّلِيبُ ‏.‏ فَيَغْضَبُ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَيَقُومُ إِلَيْهِ فَيَدُقُّهُ فَعِنْدَ ذَلِكَ تَغْدِرُ الرُّومُ وَيَجْتَمِعُونَ لِلْمَلْحَمَةِ ‏"‏ ‏.‏

Zu Mixmar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi edi: Nabiy ﷺ: «Rumliklar sizlar bilan tinch sulh tuzadilar, soʻng sizlar va ular birga bir dushmanga qarshi gʻazot qilasizlar, gʻalaba qozonasizlar, oʻlja olasizlar va sogʻ-salomat qaytasizlar. Toki tepaliklari koʻp bir maydonga tushasizlar. Shunda salib ahlidan bir kishi salibni koʻtarib: ‹Salib gʻolib keldi›, deydi. Bas, musulmonlardan bir kishi gʻazablanib, unga qarab turib, uni majaqlaydi. Ana oʻshanda rumliklar ahdga xiyonat qiladilar va katta jang uchun toʻplanadilar», deganlarini eshitdim.Зу Михмар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши эди: Набий ﷺ: «Румликлар сизлар билан тинч сулҳ тузадилар, сўнг сизлар ва улар бирга бир душманга қарши ғазот қиласизлар, ғалаба қозонасизлар, ўлжа оласизлар ва соғ-саломат қайтасизлар. Токи тепаликлари кўп бир майдонга тушасизлар. Шунда салиб аҳлидан бир киши салибни кўтариб: ‹Салиб ғолиб келди›, дейди. Бас, мусулмонлардан бир киши ғазабланиб, унга қараб туриб, уни мажақлайди. Ана ўшанда румликлар аҳдга хиёнат қиладилар ва катта жанг учун тўпланадилар», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ وَزَادَ فِيهِ فَيَجْتَمِعُونَ لِلْمَلْحَمَةِ فَيَأْتُونَ حِينَئِذٍ تَحْتَ ثَمَانِينَ غَايَةٍ تَحْتَ كُلِّ غَايَةٍ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا ‏.‏

Zu Mixmar (roziyallohu anhu)dan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi va unda shu ziyoda qilingan: «Ular katta jang uchun toʻplanadilar va oʻshanda sakson bayroq ostida keladilar, har bir bayroq ostida oʻn ikki ming kishi boʻladi».Зу Михмар (розияллоҳу анҳу)дан шунга ўхшаш ривоят қилинади ва унда шу зиёда қилинган: «Улар катта жанг учун тўпланадилар ва ўшанда саксон байроқ остида келадилар, ҳар бир байроқ остида ўн икки минг киши бўлади».

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي الْعَاتِكَةِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ حَبِيبٍ الْمُحَارِبِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ إِذَا وَقَعَتِ الْمَلاَحِمُ بَعَثَ اللَّهُ بَعْثًا مِنَ الْمَوَالِي هُمْ أَكْرَمُ الْعَرَبِ فَرَسًا وَأَجْوَدُهُ سِلاَحًا يُؤَيِّدُ اللَّهُ بِهِمُ الدِّينَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Katta janglar boʻlganida, Alloh mavlolardan bir qoʻshin yuboradi. Ular arablarning oti eng olijanobi va quroli eng yaxshisidir. Alloh ular bilan dinni quvvatlaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Катта жанглар бўлганида, Аллоҳ мавлолардан бир қўшин юборади. Улар арабларнинг оти энг олижаноби ва қуроли энг яхшисидир. Аллоҳ улар билан динни қувватлайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ سَتُقَاتِلُونَ جَزِيرَةَ الْعَرَبِ فَيَفْتَحُهَا اللَّهُ ثُمَّ تُقَاتِلُونَ الرُّومَ فَيَفْتَحُهَا اللَّهُ ثُمَّ تُقَاتِلُونَ الدَّجَّالَ فَيَفْتَحُهَا اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ جَابِرٌ فَمَا يَخْرُجُ الدَّجَّالُ حَتَّى تُفْتَحَ الرُّومُ ‏.‏

Nofiʼ ibn Utba ibn Abu Waqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sizlar Arab yarim orolida jang qilasizlar, Alloh uni fath qiladi. Soʻng rumliklar bilan jang qilasizlar, Alloh uni fath qiladi. Soʻng Dajjol bilan jang qilasizlar, Alloh uni fath qiladi», dedilar. Jobir: «Rum fath boʻlmaguncha Dajjol chiqmaydi», dedi.Нофиъ ибн Утба ибн Абу Wаққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сизлар Араб ярим оролида жанг қиласизлар, Аллоҳ уни фатҳ қилади. Сўнг румликлар билан жанг қиласизлар, Аллоҳ уни фатҳ қилади. Сўнг Дажжол билан жанг қиласизлар, Аллоҳ уни фатҳ қилади», дедилар. Жобир: «Рум фатҳ бўлмагунча Дажжол чиқмайди», деди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ سُفْيَانَ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ قُطَيْبٍ السَّكُونِيِّ، - وَقَالَ الْوَلِيدُ يَزِيدُ بْنُ قُطْبَةَ - عَنْ أَبِي بَحْرِيَّةَ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ الْمَلْحَمَةُ الْكُبْرَى وَفَتْحُ الْقُسْطُنْطِينِيَّةِ وَخُرُوجُ الدَّجَّالِ فِي سَبْعَةِ أَشْهُرٍ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Katta jang (malhama), Konstantinopolning fathi va Dajjolning chiqishi yetti oy ichida boʻladi», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Катта жанг (малҳама), Константинополнинг фатҳи ва Дажжолнинг чиқиши етти ой ичида бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي بِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ بَيْنَ الْمَلْحَمَةِ وَفَتْحِ الْمَدِينَةِ سِتُّ سِنِينَ وَيَخْرُجُ الدَّجَّالُ فِي السَّابِعَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Busr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Buyuk jang bilan Madinaning fath etilishi orasida olti yil boʻladi, yettinchi yilda esa Dajjol chiqadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Буср (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Буюк жанг билан Мадинанинг фатҳ этилиши орасида олти йил бўлади, еттинчи йилда эса Дажжол чиқади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو يَعْقُوبَ الْحُنَيْنِيُّ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَكُونَ أَدْنَى مَسَالِحِ الْمُسْلِمِينَ بِبَوْلاَءَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ يَا عَلِيُّ يَا عَلِيُّ يَا عَلِيُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بِأَبِي وَأُمِّي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ سَتُقَاتِلُونَ بَنِي الأَصْفَرِ وَيُقَاتِلُهُمُ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِكُمْ حَتَّى تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ رُوقَةُ الإِسْلاَمِ أَهْلُ الْحِجَازِ الَّذِينَ لاَ يَخَافُونَ فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لاَئِمٍ فَيَفْتَتِحُونَ الْقُسْطُنْطِينِيَّةَ بِالتَّسْبِيحِ وَالتَّكْبِيرِ فَيُصِيبُونَ غَنَائِمَ لَمْ يُصِيبُوا مِثْلَهَا حَتَّى يَقْتَسِمُوا بِالأَتْرِسَةِ وَيَأْتِي آتٍ فَيَقُولُ إِنَّ الْمَسِيحَ قَدْ خَرَجَ فِي بِلاَدِكُمْ أَلاَ وَهِيَ كِذْبَةٌ فَالآخِذُ نَادِمٌ وَالتَّارِكُ نَادِمٌ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlarning eng yaqin chegara qoʻriqxonasi Bavloʻda boʻlmaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar. Soʻng: «Ey Ali, ey Ali, ey Ali», dedilar. U: «Otam-onam sizga fido boʻlsin», dedi. U zot: «Sizlar Bani Asfar (rumliklar) bilan urushasizlar, sizlardan keyingilar ham ular bilan urushadilar, toki ularga qarshi islomning eng yaxshi kishilari — Alloh yoʻlida hech bir malomatchining malomatidan qoʻrqmaydigan hijozliklar chiqadilar. Ular tasbeh va takbir bilan Qustantiniyani fath etadilar va shu qadar oʻljalarga erishadilarki, bunday oʻljaga ilgari erishmagan edilar, hatto ularni qalqonlar bilan boʻlishadilar. Shunda bir kishi kelib: ‹Masih sizlarning yurtlaringizda chiqibdi›, deydi. Bilingki, bu yolgʻondir. Bas, (oʻljadan) olgan kishi ham pushaymon boʻladi, tashlab ketgan kishi ham pushaymon boʻladi», dedilar.Амр ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонларнинг энг яқин чегара қўриқхонаси Бавлўда бўлмагунча, қиёмат қойим бўлмайди», дедилар. Сўнг: «Эй Али, эй Али, эй Али», дедилар. У: «Отам-онам сизга фидо бўлсин», деди. У зот: «Сизлар Бани Асфар (румликлар) билан урушасизлар, сизлардан кейингилар ҳам улар билан урушадилар, токи уларга қарши исломнинг энг яхши кишилари — Аллоҳ йўлида ҳеч бир маломатчининг маломатидан қўрқмайдиган ҳижозликлар чиқадилар. Улар тасбеҳ ва такбир билан Қустантинияни фатҳ этадилар ва шу қадар ўлжаларга эришадиларки, бундай ўлжага илгари эришмаган эдилар, ҳатто уларни қалқонлар билан бўлишадилар. Шунда бир киши келиб: ‹Масиҳ сизларнинг юртларингизда чиқибди›, дейди. Билингки, бу ёлғондир. Бас, (ўлжадан) олган киши ҳам пушаймон бўлади, ташлаб кетган киши ҳам пушаймон бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ، حَدَّثَنِي عَوْفُ بْنُ مَالِكٍ الأَشْجَعِيُّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَكُونُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ بَنِي الأَصْفَرِ هُدْنَةٌ فَيَغْدِرُونَ بِكُمْ فَيَسِيرُونَ إِلَيْكُمْ فِي ثَمَانِينَ غَايَةً تَحْتَ كُلِّ غَايَةٍ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا ‏"‏ ‏.‏

Avf ibn Molik al-Ashjaʼiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Siz bilan Bani Asfar (rumliklar) orasida sulh boʻladi, soʻng ular sizga xiyonat qiladilar va sizlarga qarshi saksonta bayroq ostida yuradilar, har bir bayroq ostida oʻn ikki ming kishi boʻladi», dedilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаъий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сиз билан Бани Асфар (румликлар) орасида сулҳ бўлади, сўнг улар сизга хиёнат қиладилар ва сизларга қарши саксонта байроқ остида юрадилар, ҳар бир байроқ остида ўн икки минг киши бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا نِعَالُهُمُ الشَّعَرُ وَلاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا صِغَارَ الأَعْيُنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Oyoq kiyimlari junadan boʻlgan bir qavm bilan urushmaguningizcha qiyomat qoyim boʻlmaydi va koʻzlari kichkina bir qavm bilan urushmaguningizcha qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Оёқ кийимлари жунадан бўлган бир қавм билан урушмагунингизча қиёмат қойим бўлмайди ва кўзлари кичкина бир қавм билан урушмагунингизча қиёмат қойим бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا صِغَارَ الأَعْيُنِ ذُلْفَ الأُنُوفِ كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ وَلاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا نِعَالُهُمُ الشَّعَرُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Koʻzlari kichkina, burunlari yassi, yuzlari qoplangan qalqonga oʻxshagan bir qavm bilan urushmaguningizcha qiyomat qoyim boʻlmaydi va oyoq kiyimlari junadan boʻlgan bir qavm bilan urushmaguningizcha qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кўзлари кичкина, бурунлари ясси, юзлари қопланган қалқонга ўхшаган бир қавм билан урушмагунингизча қиёмат қойим бўлмайди ва оёқ кийимлари жунадан бўлган бир қавм билан урушмагунингизча қиёмат қойим бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ تَغْلِبَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ تُقَاتِلُوا قَوْمًا عِرَاضَ الْوُجُوهِ كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ وَإِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ تُقَاتِلُوا قَوْمًا يَنْتَعِلُونَ الشَّعَرَ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Tagʻlib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺdan eshitdim, u zot: «Qiyomat alomatlaridan biri — sizlar yuzlari keng, yuzlari qoplangan qalqonga oʻxshagan bir qavm bilan urushishingizdir. Yana qiyomat alomatlaridan biri — sizlar junadan oyoq kiyim kiyadigan bir qavm bilan urushishingizdir», deb aytdilar.Амр ибн Тағлиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺдан эшитдим, у зот: «Қиёмат аломатларидан бири — сизлар юзлари кенг, юзлари қопланган қалқонга ўхшаган бир қавм билан урушишингиздир. Яна қиёмат аломатларидан бири — сизлар жунадан оёқ кийим киядиган бир қавм билан урушишингиздир», деб айтдилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا صِغَارَ الأَعْيُنِ عِرَاضَ الْوُجُوهِ كَأَنَّ أَعْيُنَهُمْ حَدَقُ الْجَرَادِ كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ يَنْتَعِلُونَ الشَّعَرَ وَيَتَّخِذُونَ الدَّرَقَ يَرْبِطُونَ خَيْلَهُمْ بِالنَّخْلِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Koʻzlari kichkina, yuzlari keng, koʻzlari xuddi chigirtkaning koʻzlaridek, yuzlari qoplangan qalqonga oʻxshagan bir qavm bilan urushmaguningizcha qiyomat qoyim boʻlmaydi. Ular junadan oyoq kiyim kiyadilar, teri qalqonlar tutadilar va otlarini xurmo daraxtlariga bogʻlaydilar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кўзлари кичкина, юзлари кенг, кўзлари худди чигиртканинг кўзларидек, юзлари қопланган қалқонга ўхшаган бир қавм билан урушмагунингизча қиёмат қойим бўлмайди. Улар жунадан оёқ кийим киядилар, тери қалқонлар тутадилар ва отларини хурмо дарахтларига боғлайдилар», дедилар.