عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ دِحْيَةَ الْكَلْبِيَّ وَأَمَرَهُ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ فَإِذَا فِيهِ: " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أدْعوكَ بداعيَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجَرَكَ مَرَّتَيْنِ وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الْأَرِيسِيِّينَ وَ (يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَن لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا: اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ) مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ قَالَ: مِنْ محمَّدٍ رسولِ اللَّهِ " وَقَالَ: «إِثمُ اليريسيِّينَ» وَقَالَ: «بِدِعَايَةِ الْإِسْلَام»
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Qaysarga (xat) yozib, uni Islomga daʼvat qildi va xatini — Allohning Rasuli ﷺ uni Busro hokimiga topshirishni, u esa uni Qaysarga yetkazishini buyurgan — Dihya al-Kalbiy bilan yubordi. Qaysar — Alloh unga forslar (Eron) qoʻshinlari ustidan gʻalaba berganida — Allohga shukrona belgisi sifatida Himsdan Iliyo (yaʼni Quddus)gacha piyoda yurgan edi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ ning xati Qaysarga yetganda, u uni oʻqib: «Mening uchun uning qavmidan (Quraysh arablaridan) — agar shu yerda boʻlsa — birortasini topib kelinglar; men undan Allohning Rasuli (haqida) soʻrayman», — dedi. Oʻsha paytda Abu Sufyon ibn Harb — Allohning Rasuli ﷺ bilan Quraysh kofirlari orasida tuzilgan sulh davrida (Shomga) savdogar sifatida kelgan baʼzi qurayshlik kishilar bilan birga — Shomda edi.
Abu Sufyon: «Qaysarning elchisi bizni Shomda biror joyda topdi; bas, u meni va sheriklarimni Iliyoga olib bordi va biz Qaysarning saroyiga kiritildik — u oʻzining shohona saroyida, boshida toj bilan, atrofi Vizantiyaning yuqori martabali aʼyonlari bilan oʻralgan holda oʻtirgan edi. U oʻz tarjimoniga: ‹Ulardan qaysi biri — paygʻambar deb (daʼvo qilgan) kishiga eng yaqin qarindosh — (ekanini) soʻra›, — dedi. Men: ‹Men unga eng yaqin qarindoshman›, — dedim. U: ‹Sen u bilan qanday qarindoshlikdasan?› — dedi. Men: ‹U — mening amakivachcham›, — dedim — karvonda Bani Abdumanofdan mendan boshqa hech kim yoʻq edi. Qaysar: ‹Uni yaqinroq keltiringlar›, — dedi. Soʻng u — sheriklarim mening orqamda, yelkam yonida turishini — buyurdi va tarjimoniga: ‹Uning sheriklariga ayt — men bu kishidan paygʻambar deb (daʼvo qilgan) kishi haqida soʻrayman; agar u yolgʻon gapirsa, ular darhol uni inkor qilishsin›, — dedi. Allohga qasamki! Agar sheriklarim meni yolgʻonchi deb (ayblashlari) uyat boʻlmaganida, men undan soʻralganda u (Paygʻambar) haqida rost gapirmas edim. Lekin men sheriklarim tomonidan yolgʻonchi deyilishni uyat deb bildim; shuning uchun rost gapirdim.
U tarjimoniga: ‹Undan soʻra — u qanday oiladan?› — dedi. Men: ‹U — bizning oramizda olijanob (sharafli) oiladan›, — dedim. U: ‹Sizlardan birortangiz undan oldin shunga oʻxshash (daʼvo) qilganmidi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U bu (daʼvo)ni qilishidan oldin uni yolgʻon gapirishda aybladingizmi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹Uning ota-bobolaridan birortasi podshoh edimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹Unga olijanoblar (boylar)mi yoki kambagʻallar ergashadimi?› — dedi. Men: ‹Unga kambagʻallar ergashadi›, — dedim. U: ‹Ular koʻpaymoqdami yoki kamaymoqdami?› — dedi. Men: ‹Ular koʻpaymoqda›, — dedim. U: ‹Uning dinini qabul qilganlardan birortasi norozi boʻlib, soʻng dinidan qaytadimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U vaʼdalarini buzadimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq; lekin biz hozir u bilan sulhdamiz va u bizga xiyonat qilishidan qoʻrqamiz›, — dedim. Oxirgi jumladan boshqa, men u haqida hech qanday (yomon) narsa ayta olmadim. Qaysar: ‹Sizlar u bilan jang qildingizmi?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim. U: ‹U bilan janglaringizning natijasi nima boʻldi?› — dedi. Men: ‹Natija beqaror edi — goh u gʻolib, goh biz (gʻolib boʻlardik)›, — dedim. U: ‹U sizlarga nima (qilishni) buyuradi?› — dedi. Men: ‹U bizga — yolgʻiz Allohga ibodat qilishni va Unga hech narsani sherik qilmaslikni, ota-bobolarimiz ibodat qilgan barcha (butlar)ni tark etishni (buyuradi). U bizga namoz oʻqishni, sadaqa berishni, iffatli boʻlishni, vaʼdalarga vafo qilishni va bizga ishonib topshirilgan (omonat)ni qaytarishni buyuradi›, — dedim.
Men buni aytganimda, Qaysar tarjimoniga: ‹Unga ayt: Men sendan uning nasl-nasabi haqida soʻradim va sen u olijanob oiladan ekanini (aytding). Darhaqiqat, barcha paygʻambarlar oʻz qavmining eng olijanob naslidan kelgan. Soʻng men sizlardan birortangiz shunga oʻxshash (daʼvo) qilganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; agar «ha» boʻlganida, men bu kishi — undan oldin aytilgan bir daʼvoga ergashyapti, deb oʻylardim. Men u yolgʻon gapirishda ayblanganmi deb soʻraganimda, javobing «yoʻq» boʻldi; shunda men aniq bildimki, odamlarga (nisbatan) yolgʻon gapirmagan kishi Allohga (nisbatan ham) hech qachon yolgʻon gapirmaydi. Soʻng men uning ota-bobolaridan birortasi podshoh boʻlganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; agar «ha» boʻlganida, men bu kishi oʻz ota-bobolarining podsholigini qaytarib olmoqchi, deb oʻylardim. Men unga boylarmi yoki kambagʻallar ergashadi deb soʻraganimda, sen kambagʻallar ergashadi (deding) — darhaqiqat, paygʻambarlarning izdoshlari shunday (boʻladi). Soʻng men uning izdoshlari koʻpaymoqdami yoki kamaymoqda deb soʻradim — sen ular koʻpaymoqda (deding); darhaqiqat, bu — (din) toʻla (mukammal) boʻlgunicha haqiqiy iymonning natijasi(dir). Men uning dinini qabul qilgach norozi boʻlib, dinini tashlab ketgan biror kishi bormi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; darhaqiqat, bu — haqiqiy iymon belgisi(dir), chunki uning nuri (xushnudligi) qalblarga toʻliq kirib aralashganda, hech kim undan norozi boʻlmaydi. Men u hech qachon vaʼdasini buzganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; paygʻambarlar shunday (boʻladi) — ular vaʼdalarini hech qachon buzmaydi. Men sizlar u bilan jang qildingizmi va u sizlar bilan jang qildimi deb soʻraganimda, sen — ha, goh u gʻolib, goh sizlar (gʻolib boʻlardingiz) — deding; darhaqiqat, paygʻambarlar shunday (boʻladi) — ular sinaladi, lekin oxirgi (yakuniy) gʻalaba doimo ularniki(dir). Soʻng men u sizlarga nima buyurishini soʻradim — sen u yolgʻiz Allohga ibodat qilishni va Unga hech narsani sherik qilmaslikni, ota-bobolaring ibodat qilgan (narsa)ni tark etishni, namoz oʻqishni, rost gapirishni, iffatli boʻlishni, vaʼdalarga vafo qilishni va omonatni qaytarishni buyuradi (deding). Bular — haqiqatan ham — men (oldingi Kitoblardan) zohir boʻlishini bilgan paygʻambarning sifatlari(dir); lekin men uning sizlardan (yaʼni arablardan) boʻlishini bilmas edim. Agar sening aytganlaring rost boʻlsa, u tez orada mening oyoqlarim ostidagi (mana bu) yerni (ham) egallaydi; va agar men unga albatta yetib boraman deb bilganimda, men darhol u bilan uchrashishga borardim; va agar men uning yonida boʻlganimda, albatta, uning oyoqlarini yuvgan boʻlardim›, — dedi.
Soʻng Qaysar Allohning Rasuli ﷺ ning xatini soʻradi va u oʻqildi. Uning mazmuni shunday edi: ‹Rahmon va Rahim Allohning nomi bilan. (Bu xat) — Allohning bandasi va Rasuli Muhammaddan — Vizantiya hukmdori Hiraqlga. Salom — hidoyatga ergashganlarga boʻlsin. Ammo baʼd (soʻngra): men seni Islomga (yaʼni Allohga taslim boʻlishga) daʼvat qilaman; Islomni qabul qil — omon (najot) topasan; Islomni qabul qil — Alloh senga ikki barobar mukofot beradi. Lekin agar sen bu Islom daʼvatini rad etsang, dehqonlaring (yaʼni xalqing)ni adashtirgan(lik gunohi) uchun sen javobgar boʻlasan. Ey ahli kitob! Sizlar bilan biz orasida (umumiy boʻlgan) bir kalimaga kelinglar: Allohdan boshqasiga ibodat qilmasligimiz, Unga hech narsani sherik qilmasligimiz va bir-birimizni Allohdan oʻzga Robblar qilib olmasligimiz. Agar yuz oʻgirsalar, ayt: Guvoh boʻlinglarki, biz — (Allohga) taslim boʻlganlarmiz› (Oli Imron, 64).
Abu Sufyon qoʻshdi: «Hiraql oʻz nutqini tugatganda, uning atrofidagi Vizantiya aʼyonlari (zodagonlari) tomonidan katta shovqin-suron koʻtarildi va shu qadar shovqin boʻldiki, men ular nima deganini tushunmadim. Bas, biz saroydan chiqarib yuborildik. Men sheriklarim bilan tashqariga chiqib, yolgʻiz qolganimizda, ularga: ‹Darhaqiqat, Ibn Abu Kabsha (yaʼni Paygʻambar)ning ishi kuchaydi. Mana, Bani Asfar (Rumliklar) podshohi (ham) undan qoʻrqyapti›, — dedim». Abu Sufyon qoʻshdi: «Allohga qasamki, men — to Alloh meni Islomga (musharraf) qilgunicha — past (xor) boʻlib qoldim va uning dini gʻolib boʻlishiga amin (ishonchim komil) edim — garchi men buni (oʻshanda) yoqtirmasam ham».