وَعَن سعد بن هِشَام قَالَ انْطَلَقْتُ إِلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ خُلُقِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ: أَلَسْتَ تَقْرَأُ الْقُرْآنَ؟ قُلْتُ: بَلَى. قَالَتْ: فَإِنَّ خُلُقَ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ الْقُرْآنَ. قُلْتُ: يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَنْبِئِينِي عَنْ وَتْرِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ: كُنَّا نُعِدُّ لَهُ سِوَاكَهُ وَطَهُورَهُ فَيَبْعَثُهُ اللَّهُ مَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَهُ مِنَ اللَّيْلِ فَيَتَسَوَّكُ وَيَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي تِسْعَ رَكَعَاتٍ لَا يَجْلِسُ فِيهَا إِلَّا فِي الثَّامِنَةِ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يَنْهَضُ وَلَا يُسَلِّمُ فَيُصَلِّي التَّاسِعَةَ ثُمَّ يَقْعُدُ فَيَذْكُرُ اللَّهَ وَيَحْمَدُهُ وَيَدْعُوهُ ثُمَّ يُسَلِّمُ تَسْلِيمًا يُسْمِعُنَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ بَعْدَمَا يُسَلِّمُ وَهُوَ قَاعد فَتلك إِحْدَى عشرَة رَكْعَة يابني فَلَمَّا أَسَنَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَخَذَ اللَّحْمَ أَوْتَرَ بِسَبْعٍ وَصَنَعَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مِثْلَ صَنِيعِهِ فِي الْأُولَى فَتِلْكَ تِسْعٌ يَا بُنَيَّ وَكَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَلَّى صَلَاةً أَحَبَّ أَنْ يُدَاوِمَ عَلَيْهَا وَكَانَ إِذَا غَلَبَهُ نَوْمٌ أَوْ وَجَعٌ عَنْ قِيَامِ اللَّيْلِ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ رَكْعَةً وَلَا أَعْلَمُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ الْقُرْآنَ كُلَّهُ فِي لَيْلَةٍ وَلَا صَلَّى لَيْلَةً إِلَى الصُّبْحِ وَلَا صَامَ شهرا كَامِلا غير رَمَضَان. رَوَاهُ مُسلم
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Hishom ibn Omir Alloh yoʻlida gʻazot qilishni niyat qildi. U Madinaga keldi va u yerdagi mol-mulkini sotib, (uning puliga) qurol-yarogʻ va ot olib, oʻlgunigacha rumliklarga qarshi jihod qilishni istadi. Madinaga kelganida madinaliklardan baʼzi kishilar bilan uchrashdi, ular esa uni bu (niyat)dan qaytarib, oltita kishi Allohning Paygʻambari ﷺ hayotlik chogʻida shu (ishni) niyat qilganlarini va Allohning Paygʻambari ﷺ ularni undan qaytarib: «Sizlar uchun menda (oʻrnak boʻladigan) namuna yoʻqmi?» — deganlarini unga aytishdi. Ular buni unga soʻzlab berishgach, u (Saʼd) taloq qilgan xotiniga qaytdi va uni qaytarib olganiga guvohlar keltirdi. Soʻngra Ibn Abbosning oldiga kelib, undan Rasululloh ﷺ ning vitri haqida soʻradi. Ibn Abbos: «Rasululloh ﷺ ning vitri haqida yer yuzidagi eng biluvchi kishini koʻrsataymi?» — dedi. U: «U kim?» — dedi. (Ibn Abbos): «U Oisha. Uning oldiga borib, undan soʻragin, soʻng mening oldimga kelib, uning senga bergan javobini menga xabar qil», — dedi. Men uning oldiga joʻnab, Hakim ibn Aflahning oldiga keldim va undan meni uning oldiga olib borishini soʻradim. U: «Men uning oldiga yaqinlashmayman, chunki men uni mana shu ikki guruh (fitnasi) haqida bir narsa demaslikka man qilgan edim, u esa ularda (oʻz fikrida) davom etishdan boshqa narsani rad etdi», — dedi. (Saʼd) dedi: Men unga qasam ichirdim, shunda u keldi va biz Oishaning oldiga joʻnadik. Biz undan (kirishga) ruxsat soʻradik, u bizga ruxsat berdi, biz uning oldiga kirdik. U: «Hakimmisan?» — dedi va uni tanidi. U: «Ha», — dedi. (Oisha): «Sen bilan birga kim bor?» — dedi. U: «Saʼd ibn Hishom», — dedi. (Oisha): «Qaysi Hishom?» — dedi. U: «Ibn Omir», — dedi. Shunda (Oisha) unga rahmat soʻradi va yaxshi (gap) aytdi. Qatoda: «U Uhud kuni (shahid) boʻlgan edi», — dedi. Men: «Yo moʻminlarning onasi! Menga Rasululloh ﷺ ning axloqlari haqida xabar bergin», — dedim. U: «Qurʼon oʻqimaysanmi?» — dedi. Men: «Albatta (oʻqiyman)», — dedim. U: «Darhaqiqat, Allohning Paygʻambari ﷺ ning axloqlari Qurʼon edi», — dedi. (Saʼd) dedi: Men turib ketib, oʻlgunimcha hech kimdan hech narsa soʻramaslikka ahd qildim, soʻng menga (yana savol) koʻrindi va: «Menga Rasululloh ﷺ ning (tungi) namozlari haqida xabar bergin», — dedim. U: «{Yo, (kiyimga) burkanib olgan!} (Muzzammil 1) ni oʻqimaysanmi?» — dedi. Men: «Albatta», — dedim. U: «Darhaqiqat, Alloh azza va jalla shu suraning boshida tun namozini farz qildi, shunda Allohning Paygʻambari ﷺ va sahobalari bir yil davomida (uni) oʻqib turdilar. Alloh bu suraning xotima (oxiri)ni osmonda oʻn ikki oy (nozil qilmay) ushlab turdi, nihoyat Alloh bu suraning oxirida yengillikni nozil qildi va tun namozi farzdan keyin nafl boʻlib qoldi», — dedi. (Saʼd) dedi: Men: «Yo moʻminlarning onasi! Menga Rasululloh ﷺ ning vitri haqida xabar bergin», — dedim. U: «Biz unga misvoki va tahorat suvini hozirlab qoʻyar edik. Alloh kechadan Oʻzi istagan paytda u zotni (uygʻotib) turgizar edi. U zot misvok ishlatib, tahorat qilib, toʻqqiz rakʼat namoz oʻqir, faqat sakkizinchisida oʻtirar, Allohni zikr qilib, Unga hamd aytib, Unga duo qilar, soʻng salom bermay turib (oʻrnidan) qoʻzgʻalar, soʻng turib toʻqqizinchi (rakʼat)ni oʻqir, soʻng oʻtirib, Allohni zikr qilib, Unga hamd aytib, Unga duo qilar, soʻng bizga eshittirib salom berar edi. Salom berganidan keyin oʻtirgan holda ikki rakʼat (yana) oʻqir edi. Mana shu oʻn bir rakʼat, ey oʻgʻilcham! Allohning Paygʻambari ﷺ keksayib, vazni ogʻirlashgach, etti (rakʼat) bilan vitr qilar va (qolgan) ikki rakʼatda avvalgisi kabi qilar edi. Mana shu toʻqqiz (rakʼat), ey oʻgʻilcham! Allohning Paygʻambari ﷺ bir namozni oʻqisalar, unga davom etishni yaxshi koʻrar edilar. Agar tun namozidan uyqu yoki ogʻriq u zotni gʻolib qoʻysa, kunduzi oʻn ikki rakʼat oʻqir edilar. Men Allohning Paygʻambari ﷺ ning butun Qurʼonni bir kechada oʻqiganlarini ham, bir kechani tonggacha namoz oʻqib chiqqanlarini ham, Ramazondan boshqa biron oyni toʻliq roʻza tutganlarini ham bilmayman», — dedi. (Saʼd) dedi: Men Ibn Abbosning oldiga joʻnab, unga (Oishaning) hadisini soʻzlab berdim. U: «(Oisha) rost aytdi. Agar men unga yaqin boʻlganimda yoki uning oldiga kirar boʻlganimda, men uning huzuriga borib, undan ogʻzaki (eshitib) olar edim», — dedi. (Saʼd) dedi: Men: «Agar sen uning oldiga kirmasligingni bilganimda, senga uning hadisini soʻzlab bermas edim», — dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Ҳишом ибн Омир Аллоҳ йўлида ғазот қилишни ният қилди. У Мадинага келди ва у ердаги мол-мулкини сотиб, (унинг пулига) қурол-яроғ ва от олиб, ўлгунигача румликларга қарши жиҳод қилишни истади. Мадинага келганида мадиналиклардан баъзи кишилар билан учрашди, улар эса уни бу (ният)дан қайтариб, олтита киши Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ ҳаётлик чоғида шу (ишни) ният қилганларини ва Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ уларни ундан қайтариб: «Сизлар учун менда (ўрнак бўладиган) намуна йўқми?» — деганларини унга айтишди. Улар буни унга сўзлаб беришгач, у (Саъд) талоқ қилган хотинига қайтди ва уни қайтариб олганига гувоҳлар келтирди. Сўнгра Ибн Аббоснинг олдига келиб, ундан Расулуллоҳ ﷺ нинг витри ҳақида сўради. Ибн Аббос: «Расулуллоҳ ﷺ нинг витри ҳақида ер юзидаги энг билувчи кишини кўрсатайми?» — деди. У: «У ким?» — деди. (Ибн Аббос): «У Оиша. Унинг олдига бориб, ундан сўрагин, сўнг менинг олдимга келиб, унинг сенга берган жавобини менга хабар қил», — деди. Мен унинг олдига жўнаб, Ҳаким ибн Афлаҳнинг олдига келдим ва ундан мени унинг олдига олиб боришини сўрадим. У: «Мен унинг олдига яқинлашмайман, чунки мен уни мана шу икки гуруҳ (фитнаси) ҳақида бир нарса демасликка ман қилган эдим, у эса уларда (ўз фикрида) давом этишдан бошқа нарсани рад этди», — деди. (Саъд) деди: Мен унга қасам ичирдим, шунда у келди ва биз Оишанинг олдига жўнадик. Биз ундан (киришга) рухсат сўрадик, у бизга рухсат берди, биз унинг олдига кирдик. У: «Ҳакиммисан?» — деди ва уни таниди. У: «Ҳа», — деди. (Оиша): «Сен билан бирга ким бор?» — деди. У: «Саъд ибн Ҳишом», — деди. (Оиша): «Қайси Ҳишом?» — деди. У: «Ибн Омир», — деди. Шунда (Оиша) унга раҳмат сўради ва яхши (гап) айтди. Қатода: «У Уҳуд куни (шаҳид) бўлган эди», — деди. Мен: «Ё мўминларнинг онаси! Менга Расулуллоҳ ﷺ нинг ахлоқлари ҳақида хабар бергин», — дедим. У: «Қуръон ўқимайсанми?» — деди. Мен: «Албатта (ўқийман)», — дедим. У: «Дарҳақиқат, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ нинг ахлоқлари Қуръон эди», — деди. (Саъд) деди: Мен туриб кетиб, ўлгунимча ҳеч кимдан ҳеч нарса сўрамасликка аҳд қилдим, сўнг менга (яна савол) кўринди ва: «Менга Расулуллоҳ ﷺ нинг (тунги) намозлари ҳақида хабар бергин», — дедим. У: «{Ё, (кийимга) бурканиб олган!} (Муззаммил 1) ни ўқимайсанми?» — деди. Мен: «Албатта», — дедим. У: «Дарҳақиқат, Аллоҳ азза ва жалла шу суранинг бошида тун намозини фарз қилди, шунда Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ ва саҳобалари бир йил давомида (уни) ўқиб турдилар. Аллоҳ бу суранинг хотима (охири)ни осмонда ўн икки ой (нозил қилмай) ушлаб турди, ниҳоят Аллоҳ бу суранинг охирида енгилликни нозил қилди ва тун намози фарздан кейин нафл бўлиб қолди», — деди. (Саъд) деди: Мен: «Ё мўминларнинг онаси! Менга Расулуллоҳ ﷺ нинг витри ҳақида хабар бергин», — дедим. У: «Биз унга мисвоки ва таҳорат сувини ҳозирлаб қўяр эдик. Аллоҳ кечадан Ўзи истаган пайтда у зотни (уйғотиб) тургизар эди. У зот мисвок ишлатиб, таҳорат қилиб, тўққиз ракъат намоз ўқир, фақат саккизинчисида ўтирар, Аллоҳни зикр қилиб, Унга ҳамд айтиб, Унга дуо қилар, сўнг салом бермай туриб (ўрнидан) қўзғалар, сўнг туриб тўққизинчи (ракъат)ни ўқир, сўнг ўтириб, Аллоҳни зикр қилиб, Унга ҳамд айтиб, Унга дуо қилар, сўнг бизга эшиттириб салом берар эди. Салом берганидан кейин ўтирган ҳолда икки ракъат (яна) ўқир эди. Мана шу ўн бир ракъат, эй ўғилчам! Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ кексайиб, вазни оғирлашгач, этти (ракъат) билан витр қилар ва (қолган) икки ракъатда аввалгиси каби қилар эди. Мана шу тўққиз (ракъат), эй ўғилчам! Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ бир намозни ўқисалар, унга давом этишни яхши кўрар эдилар. Агар тун намозидан уйқу ёки оғриқ у зотни ғолиб қўйса, кундузи ўн икки ракъат ўқир эдилар. Мен Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ нинг бутун Қуръонни бир кечада ўқиганларини ҳам, бир кечани тонггача намоз ўқиб чиққанларини ҳам, Рамазондан бошқа бирон ойни тўлиқ рўза тутганларини ҳам билмайман», — деди. (Саъд) деди: Мен Ибн Аббоснинг олдига жўнаб, унга (Оишанинг) ҳадисини сўзлаб бердим. У: «(Оиша) рост айтди. Агар мен унга яқин бўлганимда ёки унинг олдига кирар бўлганимда, мен унинг ҳузурига бориб, ундан оғзаки (эшитиб) олар эдим», — деди. (Саъд) деди: Мен: «Агар сен унинг олдига кирмаслигингни билганимда, сенга унинг ҳадисини сўзлаб бермас эдим», — дедим.