وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ مُكَفِّرَاتٌ لَمَّا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتُنِبَتِ الْكَبَائِر» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki xislat borki, ularni sanab bajargan har bir musulmon jannatga kiradi. Ular oson, ammo ularni qiluvchilar oz», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Besh vaqt namoz. Biringiz har namozdan soʻng oʻn marta tasbeh, oʻn marta tahmid, oʻn marta takbir aytadi. Bu tilda bir yuz ellik, mezonda esa bir ming besh yuz boʻladi», dedilar. Men Rasululloh ﷺ ularni qoʻllari bilan sanaganlarini koʻrdim. «Biringiz oʻrniga yoki yotogʻiga yotsa, oʻttiz uch marta tasbeh, oʻttiz uch marta tahmid, oʻttiz toʻrt marta takbir aytadi. Bu tilda yuz, mezonda esa ming boʻladi», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Qaysingiz bir kecha-kunduzda ikki ming besh yuz gunoh qiladi?», dedilar. «Ey Rasululloh, qanday qilib ularni sanamaymiz?», deyildi. Shunda u zot: «Albatta, shayton biringizning namozida oldiga kelib: ‹Buni esla, buni esla› deydi, uyqusi paytida ham kelib uni uxlatib qoʻyadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки хислат борки, уларни санаб бажарган ҳар бир мусулмон жаннатга киради. Улар осон, аммо уларни қилувчилар оз», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Беш вақт намоз. Бирингиз ҳар намоздан сўнг ўн марта тасбеҳ, ўн марта таҳмид, ўн марта такбир айтади. Бу тилда бир юз эллик, мезонда эса бир минг беш юз бўлади», дедилар. Мен Расулуллоҳ ﷺ уларни қўллари билан санаганларини кўрдим. «Бирингиз ўрнига ёки ётоғига ётса, ўттиз уч марта тасбеҳ, ўттиз уч марта таҳмид, ўттиз тўрт марта такбир айтади. Бу тилда юз, мезонда эса минг бўлади», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Қайсингиз бир кеча-кундузда икки минг беш юз гуноҳ қилади?», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, қандай қилиб уларни санамаймиз?», дейилди. Шунда у зот: «Албатта, шайтон бирингизнинг намозида олдига келиб: ‹Буни эсла, буни эсла› дейди, уйқуси пайтида ҳам келиб уни ухлатиб қўяди», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أَرَأَيْتُمْ لَوْ أَنَّ نَهْرًا بِبَابِ أَحَدِكُمْ يَغْتَسِلُ فِيهِ كُلَّ يَوْمٍ خَمْسًا هَلْ يَبْقَى مِنْ دَرَنِهِ شَيْءٌ؟ قَالُوا: لَا يَبْقَى مِنْ دَرَنِهِ شَيْءٌ. قَالَ: فَذَلِكَ مَثَلُ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ يَمْحُو اللَّهُ بِهِنَّ الْخَطَايَا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aytingchi, agar birortangizning eshigi oldida bir daryo boʻlib, undan har kuni besh marta gʻusl qilsa, uning kirlaridan biror narsa qoladimi?» dedilar. Ular: «Uning kirlaridan hech narsa qolmaydi», dedilar. (U zot): «Mana shu — besh vaqt namozning misolidir. Alloh ular bilan xatolarni oʻchiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Айтингчи, агар бирортангизнинг эшиги олдида бир дарё бўлиб, ундан ҳар куни беш марта ғусл қилса, унинг кирларидан бирор нарса қоладими?» дедилар. Улар: «Унинг кирларидан ҳеч нарса қолмайди», дедилар. (У зот): «Мана шу — беш вақт намознинг мисолидир. Аллоҳ улар билан хатоларни ўчиради», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: إِنَّ رَجُلًا أَصَابَ مِنِ امْرَأَةٍ قُبْلَةً فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: (وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْل إِن الْحَسَنَات يذْهبن السَّيِّئَات) فَقَالَ الرَّجُلُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِي هَذَا؟ قَالَ: «لِجَمِيعِ أُمَّتِي كُلِّهِمْ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «لِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي»

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi (nomashruʼ ravishda) bir ayolni oʻpdi, soʻng Paygʻambar ﷺ ning oldiga borib, buni xabar berdi. Alloh: ‹Kunduzning ikki tarafida va kechaning baʼzi soatlarida namozni toʻkis oʻqi (yaʼni besh vaqt farz namoz). Albatta, yaxshi amallar yomon (kichik gunoh)larni ketkazadi (oʻchiradi)› (Hud, 114) — (oyatini) nozil qildi. U kishi Rasululloh ﷺ dan: «Bu menga (xosmi)?» — dedi. U zot: «Bu — barcha ummatimga», — dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши (номашруъ равишда) бир аёлни ўпди, сўнг Пайғамбар ﷺ нинг олдига бориб, буни хабар берди. Аллоҳ: ‹Кундузнинг икки тарафида ва кечанинг баъзи соатларида намозни тўкис ўқи (яъни беш вақт фарз намоз). Албатта, яхши амаллар ёмон (кичик гуноҳ)ларни кетказади (ўчиради)› (Ҳуд, 114) — (оятини) нозил қилди. У киши Расулуллоҳ ﷺ дан: «Бу менга (хосми)?» — деди. У зот: «Бу — барча умматимга», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فأقمه عَليّ قَالَ وَلم يسْأَله عَنهُ قَالَ وَحَضَرَتِ الصَّلَاةُ فَصَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا قَضَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّلَاة قَامَ إِلَيْهِ الرَّجُلُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فأقم فِي كتاب الله قَالَ أَلَيْسَ قَدْ صَلَّيْتَ مَعَنَا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ ذَنْبَكَ أَو قَالَ حدك "

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning huzurlarida edim. Bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, men had (joriy etiladigan bir gunoh) qildim, uni menga joriy eting», dedi. (Anas aytdi:) U zot undan (gunohi haqida) soʻramadilar. Namoz vaqti boʻlib, u Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqidi. Paygʻambar ﷺ namozni tugatganlarida, haligi kishi U zotga turib: «Yo Rasululloh, men had (joriy etiladigan gunoh) qildim, menda Allohning Kitobini (hukmini) joriy eting», dedi. U zot: «Sen biz bilan namoz oʻqimadingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Albatta, Alloh sening gunohingni» — yoki: «hadingni» — «kechirdi», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида эдим. Бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен ҳад (жорий этиладиган бир гуноҳ) қилдим, уни менга жорий этинг», деди. (Анас айтди:) У зот ундан (гуноҳи ҳақида) сўрамадилар. Намоз вақти бўлиб, у Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқиди. Пайғамбар ﷺ намозни тугатганларида, ҳалиги киши У зотга туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен ҳад (жорий этиладиган гуноҳ) қилдим, менда Аллоҳнинг Китобини (ҳукмини) жорий этинг», деди. У зот: «Сен биз билан намоз ўқимадингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Албатта, Аллоҳ сенинг гуноҳингни» — ёки: «ҳадингни» — «кечирди», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: سَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَي الْأَعْمَال أحب إِلَى الله قَالَ: «الصَّلَاةُ لِوَقْتِهَا» قُلْتُ ثُمَّ أَيُّ قَالَ: «بِرُّ الْوَالِدَيْنِ» قُلْتُ ثُمَّ أَيُّ قَالَ: «الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» قَالَ حَدَّثَنِي بِهِنَّ وَلَوِ استزدته لزادني

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ dan: «Qaysi amal Allohga eng suyukliroqdir?» — deb soʻradim. U zot: «Namozni belgilangan (eng avvalgi) vaqtida oʻqish», — dedilar. Men: «Soʻng nima (afzal)?» — dedim. U zot: «Ota-onaga yaxshilik qilish», — dedilar. Men yana: «Soʻng nima (afzal)?» — dedim. U zot: «Alloh yoʻlida jihod qilish», — dedilar. Abdulloh qoʻshimcha qildi: «Men faqat shuncha soʻradim; agar koʻproq soʻraganimda, Paygʻambar ﷺ menga koʻproq aytgan boʻlar edilar».Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ дан: «Қайси амал Аллоҳга энг суюклироқдир?» — деб сўрадим. У зот: «Намозни белгиланган (энг аввалги) вақтида ўқиш», — дедилар. Мен: «Сўнг нима (афзал)?» — дедим. У зот: «Ота-онага яхшилик қилиш», — дедилар. Мен яна: «Сўнг нима (афзал)?» — дедим. У зот: «Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш», — дедилар. Абдуллоҳ қўшимча қилди: «Мен фақат шунча сўрадим; агар кўпроқ сўраганимда, Пайғамбар ﷺ менга кўпроқ айтган бўлар эдилар».

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بَيْنَ الْعَبْدِ وَبَيْنَ الْكُفْرِ ترك الصَّلَاة» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Banda bilan kufr oʻrtasida namozni tark qilish bordir», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Банда билан куфр ўртасида намозни тарк қилиш бордир», дедилар.

عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَمْسُ صَلَوَاتٍ افْتَرَضَهُنَّ اللَّهُ تَعَالَى مَنْ أَحْسَنَ وُضُوءَهُنَّ وَصَلَّاهُنَّ لوقتهن وَأتم ركوعهن خشوعهن كَانَ لَهُ عَلَى اللَّهِ عَهْدٌ أَنْ يَغْفِرَ لَهُ وَمَنْ لَمْ يَفْعَلْ فَلَيْسَ لَهُ عَلَى اللَّهِ عَهْدٌ إِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ وَإِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَرَوَى مَالك وَالنَّسَائِيّ نَحوه

Abdulloh ibn Sunobihiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Abu Muhammad: «Vitr namozi vojibdir», deb daʼvo qildi. Shunda Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu): «Abu Muhammad xato qildi. Men Rasululloh ﷺning shunday deganlariga guvohlik beraman: ‹Allohu taolo besh namozni farz qilgan. Kim ularning tahoratini chiroyli qilsa, ularni oʻz vaqtida oʻqisa, rukuʼlarini va xushuʼlarini toʻkis bajarsa, unga Allohning uni magʻfirat qilishi haqida ahdi boʻladi. Kim bunday qilmasa, unga Allohning ahdi yoʻq: xohlasa magʻfirat qiladi, xohlasa azoblaydi›», dedi.Абдуллоҳ ибн Сунобиҳий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У деди: Абу Муҳаммад: «Витр намози вожибдир», деб даъво қилди. Шунда Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу): «Абу Муҳаммад хато қилди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларига гувоҳлик бераман: ‹Аллоҳу таоло беш намозни фарз қилган. Ким уларнинг таҳоратини чиройли қилса, уларни ўз вақтида ўқиса, рукуъларини ва хушуъларини тўкис бажарса, унга Аллоҳнинг уни мағфират қилиши ҳақида аҳди бўлади. Ким бундай қилмаса, унга Аллоҳнинг аҳди йўқ: хоҳласа мағфират қилади, хоҳласа азоблайди›», деди.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَلُّوا خَمْسَكُمْ وَصُومُوا شَهْرَكُمْ وَأَدُّوا زَكَاةَ أَمْوَالِكُمْ وَأَطِيعُوا ذَا أَمْرِكُمْ تدْخلُوا جنَّة ربكُم» . رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni Vidolashuv hajida xutba qilayotganlarini eshitdim, u zot: «Robbingiz boʻlmish Allohdan qoʻrqinglar, besh (vaqt namoz)ingizni oʻqinglar, oyingizni roʻza tutinglar, mol-mulkingizning zakotini bering va ish boshlaringizga itoat qilinglar — Robbingizning jannatiga kirasizlar», dedilar. (Roviy) aytdi: Men Abu Umomaga: «Bu hadisni Rasululloh ﷺdan eshitganingizga qancha boʻldi?» dedim. U: «Buni oʻttiz yoshimda eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни Видолашув ҳажида хутба қилаётганларини эшитдим, у зот: «Роббингиз бўлмиш Аллоҳдан қўрқинглар, беш (вақт намоз)ингизни ўқинглар, ойингизни рўза тутинглар, мол-мулкингизнинг закотини беринг ва иш бошларингизга итоат қилинглар — Роббингизнинг жаннатига кирасизлар», дедилар. (Ровий) айтди: Мен Абу Умомага: «Бу ҳадисни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганингизга қанча бўлди?» дедим. У: «Буни ўттиз ёшимда эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مُرُوا أَوْلَادَكُمْ بِالصَّلَاةِ وَهُمْ أَبْنَاءُ سَبْعِ سِنِينَ وَاضْرِبُوهُمْ عَلَيْهَا وَهُمْ أَبْنَاءُ عَشْرٍ سِنِين وَفَرِّقُوا بَيْنَهُمْ فِي الْمَضَاجِعِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا رَوَاهُ فِي شرح السّنة عَنهُ وَفِي المصابيح عَن سُبْرَة بن معبد

Muammal ibn Hishom — yaʼni al-Yashkuriy — bizga aytib berdi: Ismoil bizga Savvor Abu Hamzadan — Abu Dovud aytdi: U Savvor ibn Dovud Abu Hamza al-Muzaniy as-Sayrafiydir — u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosi (Abdulloh ibn Amr) (roziyallohu anhumo)dan aytib berdi. U: Rasululloh ﷺ: «Farzandlaringizga yetti yoshli boʻlganlarida namozni buyuringlar va oʻn yoshli boʻlganlarida uning uchun ularni uringlar hamda yotadigan joylarini ayri qilinglar», dedilar, dedi.Муаммал ибн Ҳишом — яъни ал-Яшкурий — бизга айтиб берди: Исмоил бизга Саввор Абу Ҳамзадан — Абу Довуд айтди: У Саввор ибн Довуд Абу Ҳамза ал-Музаний ас-Сайрафийдир — у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобоси (Абдуллоҳ ибн Амр) (розияллоҳу анҳумо)дан айтиб берди. У: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарзандларингизга етти ёшли бўлганларида намозни буюринглар ва ўн ёшли бўлганларида унинг учун уларни уринглар ҳамда ётадиган жойларини айри қилинглар», дедилар, деди.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْعَهْدُ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ الصَّلَاةُ فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن مَاجَه

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz bilan ularning orasidagi ahd — namozdir. Kim uni tark etsa, batahqiq kofir boʻlibdi», dedilar. Bu bobda Anas va Ibn Abbosdan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз билан уларнинг орасидаги аҳд — намоздир. Ким уни тарк этса, батаҳқиқ кофир бўлибди», дедилар. Бу бобда Анас ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي عَالَجْتُ امْرَأَةً فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَإِنِّي أَصَبْتُ مِنْهَا مَا دُونَ أَنْ أَمَسَّهَا فَأَنَا هَذَا فَاقْضِ فِيَّ مَا شِئْتَ. فَقَالَ عُمَرَ لَقَدْ سَتَرَكَ اللَّهُ لَو سترت نَفْسِكَ. قَالَ وَلَمْ يَرُدَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِ شَيْئًا فَقَامَ الرَّجُلُ فَانْطَلَقَ فَأَتْبَعَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا فَدَعَاهُ وتلا عَلَيْهِ هَذِه الْآيَة (أقِم الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَات يذْهبن السَّيِّئَات ذَلِك ذكرى لِلذَّاكِرِينَ) فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ يَا نَبِيَّ اللَّهِ هَذَا لَهُ خَاصَّة قَالَ: «بل للنَّاس كَافَّة» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh! Men Madinaning chekkasida bir ayol bilan boʻlib, undan unga tegmaslikdan boshqasini (qilib) oldim. Mana men (huzuringizda), men haqimda nimani xohlasangiz hukm qiling», — dedi. Shunda Umar unga: «Alloh seni (aybingni) yashirib qoʻygan edi, oʻzing oʻzingni yashirsang boʻlmasmidi!» — dedi. (Roviy) dedi: Nabiy ﷺ hech narsa qaytarmadilar (javob bermadilar). Bas, u kishi turib ketdi. Shunda Nabiy ﷺ uning ortidan bir kishini yuborib, uni chaqirdilar va unga ushbu oyatni tilovat qildilar: {Kunduzning ikki tarafida va kechaning (kunduzga) yaqin soatlarida namozni toʻkis ado et! Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi. Bu — eslovchilar uchun eslatmadir} (Hud 114). Shunda qavmdan bir kishi: «Yo Nabiyalloh! Bu unga xosmi?» — dedi. U zot: «Yoʻq, balki barcha odamlarga (umumiydir)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Мен Мадинанинг чеккасида бир аёл билан бўлиб, ундан унга тегмасликдан бошқасини (қилиб) олдим. Мана мен (ҳузурингизда), мен ҳақимда нимани хоҳласангиз ҳукм қилинг», — деди. Шунда Умар унга: «Аллоҳ сени (айбингни) яшириб қўйган эди, ўзинг ўзингни яширсанг бўлмасмиди!» — деди. (Ровий) деди: Набий ﷺ ҳеч нарса қайтармадилар (жавоб бермадилар). Бас, у киши туриб кетди. Шунда Набий ﷺ унинг ортидан бир кишини юбориб, уни чақирдилар ва унга ушбу оятни тиловат қилдилар: {Кундузнинг икки тарафида ва кечанинг (кундузга) яқин соатларида намозни тўкис адо эт! Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказади. Бу — эсловчилар учун эслатмадир} (Ҳуд 114). Шунда қавмдан бир киши: «Ё Набияллоҳ! Бу унга хосми?» — деди. У зот: «Йўқ, балки барча одамларга (умумийдир)», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: خَرَجَ زَمَنَ الشِّتَاءِ وَالْوَرَقُ يَتَهَافَتُ فَأَخَذَ بِغُصْنَيْنِ مِنْ شَجَرَةٍ قَالَ فَجَعَلَ ذَلِكَ الْوَرَقُ يَتَهَافَتُ قَالَ فَقَالَ: «يَا أَبَا ذَرٍّ» قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: «إِنَّ العَبْد الْمُسلم ليصل الصَّلَاة يُرِيد بهَا وَجه الله فتهافت عَنهُ ذنُوبه كَمَا يتهافت هَذَا الْوَرَقُ عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ

(Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ bilan Madinaning Harrasida (toshli yerida) yurardim; oldimizdan Uhud koʻrindi. U zot: «Ey Abu Zarr!» dedilar. Men: «Labbay, yo Rasululloh», dedim. U zot: «Menda mana shu Uhuddek oltin boʻlib, uning bir dinori — qarz uchun ajratib qoʻyadiganimdan boshqasi — mening oldimda uch (kun) oʻtgancha qolishi meni xursand qilmaydi; magar men uni Allohning bandalari (orasida) mana bunday, bunday va bunday — (qoʻllari bilan) oʻng, soʻl va orqa tomonlariga (ishora qilib) — taqsimlasam (xursand boʻlardim)», dedilar. Soʻng u zot yurib: «Mol-dunyosi koʻplar — Qiyomat kunida (savobi) ozlardir; magar mana bunday, bunday va bunday — oʻng, soʻl va orqasiga (sarflab) — deganlar bundan mustasno; ammo ular ozdir», dedilar. Soʻng u zot menga: «Joyingda (turaver), men kelguncha jilmagin», dedilar va tun qorongʻusida ketib, koʻzdan gʻoyib boʻldilar. Shunda men koʻtarilgan bir ovozni eshitdim va Paygʻambar ﷺga biror narsa boʻlmadimikan deb qoʻrqdim; u zotning oldilariga bormoqchi boʻldim, lekin u zotning menga: ‹Men kelguncha jilmagin› deganlari yodimga tushib, jilmadim — toki u zot oldimga keldilar. Men: «Yo Rasululloh, men bir ovoz eshitib, qoʻrqib ketdim», deb (boʻlganini) aytib berdim. U zot: «Sen uni eshitdingmi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «U — Jibril edi; u menga kelib: ‹Ummatingdan kim Allohga hech narsani sherik qilmagan holda oʻlsa, jannatga kiradi› dedi», dedilar. Men: «Garchi u zino qilgan, garchi oʻgʻrilik qilgan boʻlsa ham(mi)?» dedim. U zot: «Garchi u zino qilgan, garchi oʻgʻrilik qilgan boʻlsa ham», dedilar.(Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ билан Мадинанинг Ҳаррасида (тошли ерида) юрардим; олдимиздан Уҳуд кўринди. У зот: «Эй Абу Зарр!» дедилар. Мен: «Лаббай, ё Расулуллоҳ», дедим. У зот: «Менда мана шу Уҳуддек олтин бўлиб, унинг бир динори — қарз учун ажратиб қўядиганимдан бошқаси — менинг олдимда уч (кун) ўтганча қолиши мени хурсанд қилмайди; магар мен уни Аллоҳнинг бандалари (орасида) мана бундай, бундай ва бундай — (қўллари билан) ўнг, сўл ва орқа томонларига (ишора қилиб) — тақсимласам (хурсанд бўлардим)», дедилар. Сўнг у зот юриб: «Мол-дунёси кўплар — Қиёмат кунида (савоби) озлардир; магар мана бундай, бундай ва бундай — ўнг, сўл ва орқасига (сарфлаб) — деганлар бундан мустасно; аммо улар оздир», дедилар. Сўнг у зот менга: «Жойингда (туравер), мен келгунча жилмагин», дедилар ва тун қоронғусида кетиб, кўздан ғойиб бўлдилар. Шунда мен кўтарилган бир овозни эшитдим ва Пайғамбар ﷺга бирор нарса бўлмадимикан деб қўрқдим; у зотнинг олдиларига бормоқчи бўлдим, лекин у зотнинг менга: ‹Мен келгунча жилмагин› деганлари ёдимга тушиб, жилмадим — токи у зот олдимга келдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен бир овоз эшитиб, қўрқиб кетдим», деб (бўлганини) айтиб бердим. У зот: «Сен уни эшитдингми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «У — Жибрил эди; у менга келиб: ‹Умматингдан ким Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда ўлса, жаннатга киради› деди», дедилар. Мен: «Гарчи у зино қилган, гарчи ўғрилик қилган бўлса ҳам(ми)?» дедим. У зот: «Гарчи у зино қилган, гарчи ўғрилик қилган бўлса ҳам», дедилар.

وَعَن زيد بن خَالِد الْجُهَنِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ صَلَّى سَجْدَتَيْنِ لَا يَسْهُو فِيهِمَا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ikki rakat namoz oʻqib, unda parishon boʻlmasa, Alloh uning oʻtgan gunohlarini kechiradi», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким икки ракат намоз ўқиб, унда паришон бўлмаса, Аллоҳ унинг ўтган гуноҳларини кечиради», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَنَّهُ ذَكَرَ الصَّلَاةَ يَوْمًا فَقَالَ: «مَنْ حَافَظَ عَلَيْهَا كَانَتْ لَهُ نُورًا وَبُرْهَانًا وَنَجَاةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمن لم يحافظ عَلَيْهَا لم يكن لَهُ نور وَلَا برهَان وَلَا نجاة وَكَانَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَعَ قَارُونَ وَفِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَأُبَيِّ بْنِ خَلَفٍ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالدَّارِمِيُّ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Kim juma kuni gʻusl qilsa, agar ayolining (atiri) boʻlsa, undan surtsa, yaxshi kiyimlaridan kiysa, soʻng odamlarning boʻyinlaridan oshib oʻtmasa va vaʼz (xutba) paytida behuda (gap) gapirmasa, bu ikki (juma) orasidagi (gunohlar)ga kafforot boʻladi. Kim behuda gapirsa va odamlarning boʻyinlaridan oshib oʻtsa, unga (juma emas) peshin (namozi)dek boʻladi».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Ким жума куни ғусл қилса, агар аёлининг (атири) бўлса, ундан суртса, яхши кийимларидан кийса, сўнг одамларнинг бўйинларидан ошиб ўтмаса ва ваъз (хутба) пайтида беҳуда (гап) гапирмаса, бу икки (жума) орасидаги (гуноҳлар)га каффорот бўлади. Ким беҳуда гапирса ва одамларнинг бўйинларидан ошиб ўтса, унга (жума эмас) пешин (намози)дек бўлади».

وَعَن عبد الله بن شَقِيق قَالَ: كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَرَوْنَ شَيْئًا مِنَ الْأَعْمَالِ تَركه كفر غير الصَّلَاة. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abdulloh ibn Shaqiq al-Uqayliy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Muhammad ﷺning sahobalari amallardan tark etilishi kufr boʻladigan biron narsani namozdan boshqasini koʻrmas edilar. Abu Iso aytdi: Men Abu Musab al-Madaniyning shunday deganini eshitdim: Kim iymon faqat soʻzdir desa, undan tavba talab qilinadi. Agar tavba qilsa (yaxshi), aks holda boʻyni uriladi.Абдуллоҳ ибн Шақиқ ал-Уқайлий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У айтди: Муҳаммад ﷺнинг саҳобалари амаллардан тарк этилиши куфр бўладиган бирон нарсани намоздан бошқасини кўрмас эдилар. Абу Исо айтди: Мен Абу Мусаб ал-Маданийнинг шундай деганини эшитдим: Ким иймон фақат сўздир деса, ундан тавба талаб қилинади. Агар тавба қилса (яхши), акс ҳолда бўйни урилади.

وَعَن أبي الدَّرْدَاء قَالَ: أَوْصَانِي خَلِيلِي أَنْ لَا تُشْرِكَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَإِنْ قُطِّعْتَ وَحُرِّقْتَ وَلَا تَتْرُكْ صَلَاةً مَكْتُوبَة مُتَعَمدا فَمن تَركهَا مُتَعَمدا فقد بَرِئت مِنْهُ الذِّمَّةُ وَلَا تَشْرَبِ الْخَمْرَ فَإِنَّهَا مِفْتَاحُ كل شَرّ. رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: «Doʻstim ﷺ menga shunday vasiyat qildilar: ‹Agar boʻlaklarga kesilsang ham, yoqib yuborilsang ham, Allohga hech narsani sherik qilma. Farz namozni qasddan tark etma, kim uni qasddan tark etsa, undan Allohning zimmasi (himoyasi) uziladi. Xamr ichma, chunki u har bir yomonlikning kalitidir.›»Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: «Дўстим ﷺ менга шундай васият қилдилар: ‹Агар бўлакларга кесилсанг ҳам, ёқиб юборилсанг ҳам, Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилма. Фарз намозни қасддан тарк этма, ким уни қасддан тарк этса, ундан Аллоҳнинг зиммаси (ҳимояси) узилади. Хамр ичма, чунки у ҳар бир ёмонликнинг калитидир.›»

عَن عبد اللَّهِ ابْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَقْتُ الظُّهْرِ إِذَا زَالَتِ الشَّمْسُ وَكَانَ ظِلُّ الرَّجُلِ كَطُولِهِ مَا لَمْ يَحْضُرِ الْعَصْرُ وَوَقْتُ الْعَصْرِ مَا لَمْ تَصْفَرَّ الشَّمْسُ وَوَقْتُ صَلَاةِ الْمَغْرِبِ مَا لَمْ يَغِبِ الشَّفَقُ وَوَقْتُ صَلَاةِ الْعِشَاءِ إِلَى نِصْفِ اللَّيْلِ الْأَوْسَطِ وَوَقْتُ صَلَاةِ الصُّبْحِ مِنْ طُلُوعِ الْفَجْرِ مَا لَمْ تَطْلُعِ الشَّمْسُ فَإِذَا طَلَعَتِ الشَّمْسُ فَأَمْسِكْ عَنِ الصَّلَاة فَإِنَّهَا تطلع بَين قَرْني شَيْطَان» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Peshinning vaqti quyosh ogʻib, kishining soyasi oʻz boʻyidek boʻlganidan, asr kirmagunigacha (boʻlgan paytdir); asrning vaqti quyosh sargʻaymaguniga qadar; shom namozining vaqti shafaq gʻoyib boʻlmaguniga qadar; xufton namozining vaqti tunning oʻrtasigacha; subh namozining vaqti tong otishidan quyosh chiqmaguniga qadardir. Quyosh chiqsa, namozdan toxta, chunki u shaytonning ikki shoxi orasidan chiqadi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Пешиннинг вақти қуёш оғиб, кишининг сояси ўз бўйидек бўлганидан, аср кирмагунигача (бўлган пайтдир); асрнинг вақти қуёш сарғаймагунига қадар; шом намозининг вақти шафақ ғойиб бўлмагунига қадар; хуфтон намозининг вақти туннинг ўртасигача; субҳ намозининг вақти тонг отишидан қуёш чиқмагунига қадардир. Қуёш чиқса, намоздан тохта, чунки у шайтоннинг икки шохи орасидан чиқади», — дедилар.

وَعَن بُرَيْدَة قَالَ: أَنَّ رَجُلًا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ وَقْتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ لَهُ: «صَلِّ مَعَنَا هَذَيْنِ» يَعْنِي الْيَوْمَيْنِ فَلَمَّا زَالَتِ الشَّمْسُ أَمَرَ بِلَالًا فَأَذَّنَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الظُّهْرَ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ بَيْضَاءُ نَقِيَّةٌ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْمَغْرِبَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ ثُمَّ أَمَرَهُ فَأَقَامَ الْفَجْرَ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ فَلَمَّا أَنْ كَانَ الْيَوْمُ الثَّانِي أَمَرَهُ فَأَبْرَدَ بِالظُّهْرِ فَأَبْرَدَ بِهَا فَأَنْعَمَ أَنْ يُبْرِدَ بِهَا وَصَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ أَخَّرَهَا فَوْقَ الَّذِي كَانَ وَصَلَّى الْمَغْرِبَ قَبْلَ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ وَصَلَّى الْعِشَاءَ بَعْدَمَا ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ وَصَلَّى الْفَجْرَ فَأَسْفَرَ بِهَا ثُمَّ قَالَ أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ وَقْتِ الصَّلَاةِ فَقَالَ الرَّجُلُ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: «وَقْتُ صَلَاتكُمْ بَين مَا رَأَيْتُمْ» . رَوَاهُ مُسلم

Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi u zotdan namoz vaqti haqida soʻradi. Shunda (Paygʻambar ﷺ) unga: «Biz bilan birga shu ikkisida (namoz) oʻqi», — dedilar, yaʼni ikki kunni (nazarda tutdilar). Quyosh ogʻganida Bilolga buyurdilar, u azon aytdi; soʻng unga buyurdilar, u peshinga iqomat aytdi; soʻng unga buyurdilar, u quyosh hali baland, oppoq, tiniq turganida asrga iqomat aytdi; soʻng unga buyurdilar, u quyosh botganida shomga iqomat aytdi; soʻng unga buyurdilar, u shafaq gʻoyib boʻlganida xuftonga iqomat aytdi; soʻng unga buyurdilar, u tong otganida bomdodga iqomat aytdi. Ikkinchi kun boʻlganida unga buyurdilar, u peshinni (jazirama issiq qaytishini kutib) salqinga qoldirdi, juda ham salqinga qoldirdi. Asrni quyosh hali baland turganida oʻqidilar, uni avvalgi (kun oʻqigan)idan kechroqqa surdilar. Shomni shafaq gʻoyib boʻlishidan oldin oʻqidilar; xuftonni tunning uchdan biri oʻtganidan keyin oʻqidilar; bomdodni esa ravshanlashganida oʻqidilar. Soʻng: «Namoz vaqti haqida soʻragan kishi qani?» — dedilar. Haligi kishi: «Men, yo Rasululloh!» — dedi. (Paygʻambar ﷺ): «Sizlarning namoz vaqtingiz koʻrgan shu (ikki holat) orasidadir», — dedilar.Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши у зотдан намоз вақти ҳақида сўради. Шунда (Пайғамбар ﷺ) унга: «Биз билан бирга шу иккисида (намоз) ўқи», — дедилар, яъни икки кунни (назарда тутдилар). Қуёш оғганида Билолга буюрдилар, у азон айтди; сўнг унга буюрдилар, у пешинга иқомат айтди; сўнг унга буюрдилар, у қуёш ҳали баланд, оппоқ, тиниқ турганида асрга иқомат айтди; сўнг унга буюрдилар, у қуёш ботганида шомга иқомат айтди; сўнг унга буюрдилар, у шафақ ғойиб бўлганида хуфтонга иқомат айтди; сўнг унга буюрдилар, у тонг отганида бомдодга иқомат айтди. Иккинчи кун бўлганида унга буюрдилар, у пешинни (жазирама иссиқ қайтишини кутиб) салқинга қолдирди, жуда ҳам салқинга қолдирди. Асрни қуёш ҳали баланд турганида ўқидилар, уни аввалги (кун ўқиган)идан кечроққа сурдилар. Шомни шафақ ғойиб бўлишидан олдин ўқидилар; хуфтонни туннинг учдан бири ўтганидан кейин ўқидилар; бомдодни эса равшанлашганида ўқидилар. Сўнг: «Намоз вақти ҳақида сўраган киши қани?» — дедилар. Ҳалиги киши: «Мен, ё Расулуллоҳ!» — деди. (Пайғамбар ﷺ): «Сизларнинг намоз вақтингиз кўрган шу (икки ҳолат) орасидадир», — дедилар.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَمَّنِي جِبْرِيلُ عِنْدَ الْبَيْتِ مَرَّتَيْنِ فَصَلَّى بِيَ الظُّهْرَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ وَكَانَتْ قَدْرَ الشِّرَاكِ وَصَلَّى بِيَ الْعَصْرَ حِين كَانَ ظلّ كل شَيْء مثله وَصلى بِي يَعْنِي الْمغرب حِين أفطر الصَّائِم وَصلى بِي الْعشَاء حِينَ غَابَ الشَّفَقُ وَصَلَّى بِيَ الْفَجْرَ حِينَ حَرُمَ الطَّعَامُ وَالشَّرَابُ عَلَى الصَّائِمِ فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ صَلَّى بِيَ الظُّهْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّهُ مِثْلَهُ وَصَلَّى بِيَ الْعَصْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّهُ مِثْلَيْهِ وَصَلَّى بِيَ الْمَغْرِبَ حِينَ أَفْطَرَ الصَّائِمُ وَصَلَّى بِيَ الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ وَصَلَّى بِيَ الْفَجْرَ فَأَسَفَرَ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيَّ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَذَا وَقْتُ الْأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِكَ وَالْوَقْتُ مَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Jibril (alayhissalom) menga Baytulloh (Kaʼba) yonida ikki marta imom boʻldi. U menga peshin namozini quyosh ogʻib, soya (oyoq kiyimning) tasmasi miqdoricha boʻlganida oʻqidi; va menga asr namozini har bir narsaning soyasi oʻzicha boʻlganida oʻqidi; va menga — yaʼni shom namozini — roʻzador iftor qiladigan paytda oʻqidi; va menga xufton namozini shafaq gʻoyib boʻlganida oʻqidi; va menga bomdod namozini roʻzadorga taom va ichimlik harom boʻladigan paytda oʻqidi. Ertasi kun boʻlganida esa, menga peshin namozini har bir narsaning soyasi oʻzicha boʻlganida oʻqidi; va menga asr namozini har bir narsaning soyasi oʻzining ikki barobaricha boʻlganida oʻqidi; va menga shom namozini roʻzador iftor qiladigan paytda oʻqidi; va menga xufton namozini kechaning uchdan biri (oʻtgunicha) oʻqidi; va menga bomdod namozini yorishganida oʻqidi. Soʻng menga yuzlanib: ‹Ey Muhammad, mana shu sendan oldingi paygʻambarlarning vaqtidir, vaqt esa mana shu ikki vaqt orasidadir›, dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жибрил (алайҳиссалом) менга Байтуллоҳ (Каъба) ёнида икки марта имом бўлди. У менга пешин намозини қуёш оғиб, соя (оёқ кийимнинг) тасмаси миқдорича бўлганида ўқиди; ва менга аср намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзича бўлганида ўқиди; ва менга — яъни шом намозини — рўзадор ифтор қиладиган пайтда ўқиди; ва менга хуфтон намозини шафақ ғойиб бўлганида ўқиди; ва менга бомдод намозини рўзадорга таом ва ичимлик ҳаром бўладиган пайтда ўқиди. Эртаси кун бўлганида эса, менга пешин намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзича бўлганида ўқиди; ва менга аср намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзининг икки баробарича бўлганида ўқиди; ва менга шом намозини рўзадор ифтор қиладиган пайтда ўқиди; ва менга хуфтон намозини кечанинг учдан бири (ўтгунича) ўқиди; ва менга бомдод намозини ёришганида ўқиди. Сўнг менга юзланиб: ‹Эй Муҳаммад, мана шу сендан олдинги пайғамбарларнинг вақтидир, вақт эса мана шу икки вақт орасидадир›, деди».

وَعَن ابْنِ شِهَابٍ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ أَخَّرَ الْعَصْرَ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ عُرْوَةُ: أَمَا إِنَّ جِبْرِيلَ قَدْ نَزَلَ فَصَلَّى أَمَامَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ: اعْلَمْ مَا تَقُولُ يَا عُرْوَةُ فَقَالَ: سَمِعْتُ بَشِيرَ بْنَ أَبِي مَسْعُودٍ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا مَسْعُودٍ يَقُولُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «نَزَلَ جِبْرِيلُ فَأَمَّنِي فَصَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَهُ» يحْسب بأصابعه خمس صلوَات

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn Abdulaziz asr (namozini) bir oz kechiktirdi. Shunda Urva unga: «Albatta Jibril (osmondan) tushib, Rasululloh ﷺ ga imom boʻlib namoz oʻqigan-ku», dedi. Umar unga: «Ey Urva, nima deyotganingni bilib gapir», dedi. (Urva) dedi: «Men Bashir ibn Abu Masʼudni: ‹Men Abu Masʼudni: ‹Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Jibril (osmondan) tushib, menga imom boʻldi, men u bilan birga (namoz) oʻqidim, soʻng u bilan birga oʻqidim, soʻng u bilan birga oʻqidim, soʻng u bilan birga oʻqidim, soʻng u bilan birga oʻqidim›, — deganlarini eshitdim› deganini eshitdim› deganini eshitdim», — dedi. (U) besh vaqt namozni barmoqlari bilan sanardi.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн Абдулазиз аср (намозини) бир оз кечиктирди. Шунда Урва унга: «Албатта Жибрил (осмондан) тушиб, Расулуллоҳ ﷺ га имом бўлиб намоз ўқиган-ку», деди. Умар унга: «Эй Урва, нима деётганингни билиб гапир», деди. (Урва) деди: «Мен Башир ибн Абу Масъудни: ‹Мен Абу Масъудни: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Жибрил (осмондан) тушиб, менга имом бўлди, мен у билан бирга (намоз) ўқидим, сўнг у билан бирга ўқидим, сўнг у билан бирга ўқидим, сўнг у билан бирга ўқидим, сўнг у билан бирга ўқидим›, — деганларини эшитдим› деганини эшитдим› деганини эшитдим», — деди. (У) беш вақт намозни бармоқлари билан санарди.

وَعَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَنَّهُ كَتَبَ إِلَى عُمَّالِهِ إِنَّ أَهَمَّ أُمُورِكُمْ عِنْدِي الصَّلَاة فَمن حَفِظَهَا وَحَافَظَ عَلَيْهَا حَفِظَ دِينَهُ وَمَنْ ضَيَّعَهَا فَهُوَ لِمَا سِوَاهَا أَضْيَعُ ثُمَّ كَتَبَ أَنْ صلوا الظّهْر إِذا كَانَ الْفَيْءُ ذِرَاعًا إِلَى أَنْ يَكُونَ ظِلُّ أَحَدِكُمْ مِثْلَهُ وَالْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ بَيْضَاءُ نَقِيَّةٌ قَدْرَ مَا يَسِيرُ الرَّاكِبُ فَرْسَخَيْنِ أَوْ ثَلَاثَةً قبل مغيب الشَّمْس وَالْمغْرب إِذا غربت الشَّمْسُ وَالْعِشَاءَ إِذَا غَابَ الشَّفَقُ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ فَمَنْ نَامَ فَلَا نَامَتْ عَيْنُهُ فَمَنْ نَامَ فَلَا نَامَتْ عَيْنُهُ فَمَنْ نَامَ فَلَا نَامَتْ عَيْنُهُ وَالصُّبْحَ وَالنُّجُومُ بَادِيَةٌ مُشْتَبِكَةٌ. رَوَاهُ مَالك

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U oʻz noiblariga shunday deb yozdi: «Mening nazdimda ishlaringizning eng muhimi namozdir. Kim uni saqlasa va unga rioya qilsa, dinini saqlagan boʻladi. Kim uni zoye qilsa, undan boshqasini battar zoye qiluvchidir». Soʻng u shunday deb yozdi: peshin namozini soya bir tirsak boʻlganda, toki har biringizning soyasi oʻzi baravar boʻlgunicha oʻqing; asr namozini quyosh baland, oppoq va tiniq turganida, otliq kishi quyosh botishidan oldin ikki yoki uch farsax yoʻl yura oladigan vaqtda oʻqing; shom namozini quyosh botganda oʻqing; xufton namozini shafaq gʻoyib boʻlganidan tunning uchdan biriga qadar oʻqing. Kim (namozni oʻqimay) uxlab qolsa, koʻzi uyqu koʻrmasin! Kim uxlab qolsa, koʻzi uyqu koʻrmasin! Kim uxlab qolsa, koʻzi uyqu koʻrmasin! Bomdod namozini yulduzlar koʻrinib, bir-biriga chirmashib turgan vaqtda oʻqing. Molik rivoyat qilgan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ўз ноибларига шундай деб ёзди: «Менинг наздимда ишларингизнинг энг муҳими намоздир. Ким уни сақласа ва унга риоя қилса, динини сақлаган бўлади. Ким уни зое қилса, ундан бошқасини баттар зое қилувчидир». Сўнг у шундай деб ёзди: пешин намозини соя бир тирсак бўлганда, токи ҳар бирингизнинг сояси ўзи баравар бўлгунича ўқинг; аср намозини қуёш баланд, оппоқ ва тиниқ турганида, отлиқ киши қуёш ботишидан олдин икки ёки уч фарсах йўл юра оладиган вақтда ўқинг; шом намозини қуёш ботганда ўқинг; хуфтон намозини шафақ ғойиб бўлганидан туннинг учдан бирига қадар ўқинг. Ким (намозни ўқимай) ухлаб қолса, кўзи уйқу кўрмасин! Ким ухлаб қолса, кўзи уйқу кўрмасин! Ким ухлаб қолса, кўзи уйқу кўрмасин! Бомдод намозини юлдузлар кўриниб, бир-бирига чирмашиб турган вақтда ўқинг. Молик ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: كَانَ قَدْرُ صَلَاةِ رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم الظّهْر فِي الصَّيْفِ ثَلَاثَةَ أَقْدَامٍ إِلَى خَمْسَةِ أَقْدَامٍ وَفِي الشِّتَاءِ خَمْسَةَ أَقْدَامٍ إِلَى سَبْعَةِ أَقْدَامٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning peshin namozini oʻqigan vaqtlari yozda uch qadamdan besh qadamgacha, qishda esa besh qadamdan yetti qadamgacha (soya boʻlgan paytda) edi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг пешин намозини ўқиган вақтлари ёзда уч қадамдан беш қадамгача, қишда эса беш қадамдан етти қадамгача (соя бўлган пайтда) эди.

عَنْ سَيَّارِ بْنِ سَلَامَةَ قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَأَبِي عَلَى أَبِي بَرْزَةَ الْأَسْلَمِيِّ فَقَالَ لَهُ أَبِي كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الْمَكْتُوبَةَ فَقَالَ كَانَ يُصَلِّي الْهَجِيرَ الَّتِي تَدْعُونَهَا الْأُولَى حِينَ تَدْحَضُ الشَّمْسُ وَيُصلي الْعَصْر ثُمَّ يَرْجِعُ أَحَدُنَا إِلَى رَحْلِهِ فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ وَنَسِيتُ مَا قَالَ فِي الْمغرب وَكَانَ يسْتَحبّ أَن يُؤَخر الْعشَاء الَّتِي تَدْعُونَهَا الْعَتَمَةَ وَكَانَ يَكْرَهُ النَّوْمَ قَبْلَهَا والْحَدِيث بعْدهَا وَكَانَ يَنْفَتِل مِنْ صَلَاةِ الْغَدَاةِ حِينَ يَعْرِفُ الرَّجُلُ جَلِيسَهُ وَيَقْرَأُ بِالسِتِّينَ إِلَى الْمِائَةِ. وَفِي رِوَايَةٍ: وَلَا يُبَالِي بِتَأْخِيرِ الْعِشَاءِ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ وَلَا يُحِبُّ النَّوْمَ قَبْلَهَا وَالْحَدِيثَ بَعْدَهَا

Sayyor ibn Salama (Abu Barzadan) rivoyat qiladi: Men otam bilan Abu Barza al-Aslamiyning oldiga bordim; otam undan: «Rasululloh ﷺ besh vaqt farz namozni qanday (jamoat bilan) oʻqir edilar?» — deb soʻradi. Abu Barza: «Paygʻambar ﷺ siz ‹birinchi (namoz)› deb ataydigan peshinni quyosh endigina ogʻgan paytda — peshin mahalida — oʻqir edilar. Asrni esa (namozdan keyin) kishi Madinaning eng chekka uyiga borib (yetganida) quyosh hali issiq boʻlgan paytda (oʻqir edilar). (Men shom namozi haqida unutibman.) Paygʻambar ﷺ siz ‹atama› deb ataydigan xuftonni kechiktirishni yoqtirar, undan oldin uxlashni va undan keyin (behuda) gaplashishni esa yoqtirmas edilar. Bomdod (namozi)dan soʻng u zot kishi yonida oʻtirganni taniy oladigan paytda (joydan) ketar va (bomdodda) 60 dan 100 gacha oyat oʻqir edilar», — dedi.Сайёр ибн Салама (Абу Барзадан) ривоят қилади: Мен отам билан Абу Барза ал-Асламийнинг олдига бордим; отам ундан: «Расулуллоҳ ﷺ беш вақт фарз намозни қандай (жамоат билан) ўқир эдилар?» — деб сўради. Абу Барза: «Пайғамбар ﷺ сиз ‹биринчи (намоз)› деб атайдиган пешинни қуёш эндигина оғган пайтда — пешин маҳалида — ўқир эдилар. Асрни эса (намоздан кейин) киши Мадинанинг энг чекка уйига бориб (етганида) қуёш ҳали иссиқ бўлган пайтда (ўқир эдилар). (Мен шом намози ҳақида унутибман.) Пайғамбар ﷺ сиз ‹атама› деб атайдиган хуфтонни кечиктиришни ёқтирар, ундан олдин ухлашни ва ундан кейин (беҳуда) гаплашишни эса ёқтирмас эдилар. Бомдод (намози)дан сўнг у зот киши ёнида ўтирганни таний оладиган пайтда (жойдан) кетар ва (бомдодда) 60 дан 100 гача оят ўқир эдилар», — деди.

وَعَن مُحَمَّد بن عَمْرو هُوَ ابْن الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ قَالَ: سَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ صَلَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ كَانَ يُصَلِّي الظُّهْرَ بِالْهَاجِرَةِ وَالْعَصْرَ وَالشَّمْسُ حَيَّةٌ وَالْمَغْرِبَ إِذَا وَجَبَتْ وَالْعِشَاءَ إِذَا كَثُرَ النَّاسُ عَجَّلَ وَإِذَا قَلُّوا أَخَّرَ وَالصُّبْح بِغَلَس

Muhammad ibn Amr (Jobirdan) rivoyat qiladi: Biz Jobir ibn Abdullohdan Paygʻambar ﷺ ning namozlari haqida soʻradik. U: «U zot peshinni peshin mahalida, asrni quyosh hali issiq boʻlgan paytda, shomni quyosh botgach (oʻz vaqtida) oʻqir edilar. Xufton odamlar yigʻilsa erta oʻqilar, ular kam boʻlsa kechiktirilar edi; bomdod namozi esa hali qorongʻi paytda oʻqilar edi», — dedi.Муҳаммад ибн Амр (Жобирдан) ривоят қилади: Биз Жобир ибн Абдуллоҳдан Пайғамбар ﷺ нинг намозлари ҳақида сўрадик. У: «У зот пешинни пешин маҳалида, асрни қуёш ҳали иссиқ бўлган пайтда, шомни қуёш ботгач (ўз вақтида) ўқир эдилар. Хуфтон одамлар йиғилса эрта ўқилар, улар кам бўлса кечиктирилар эди; бомдод намози эса ҳали қоронғи пайтда ўқилар эди», — деди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا خَلْفَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالظَّهَائِرِ سَجَدْنَا على ثيابنا اتقاء الْحر

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ ortida peshin chogʻining qizigʻida namoz oʻqiganimizda, issiqdan saqlanish uchun kiyimlarimiz ustiga sajda qilardik. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Jobir ibn Abdulloh va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Vakeʼ bu hadisni Xolid ibn Abdurrahmondan rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ ортида пешин чоғининг қизиғида намоз ўқиганимизда, иссиқдан сақланиш учун кийимларимиз устига сажда қилардик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Жобир ибн Абдуллоҳ ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Вакеъ бу ҳадисни Холид ибн Абдурраҳмондан ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا بِالصَّلَاةِ» وفي رواية للبخاري عن أبي سعيد : " بالظهر فإن شدة الحر من فيح جهنم واشتكت النار إلى ربها فقالت : رب أكل بعضي بعضا فأذن لها بنفسين نفس في الشتاء ونفس في الصيف أشد ما تجدون من الحر وأشد ما تجدون من الزمهرير " . وفي رواية للبخاري : " فأشد ما تجدون من الحر فمن سمومها وأشد ما تجدون من البرد فمن زمهريرها "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Juda issiq havoda peshinni salqinlaguncha kechiktiringlar; chunki issiqning qattiqligi doʻzax oʻtining qaynashidan(dir). Doʻzax Robbiga shikoyat qilib: ‹Ey Robbim, bir qismim ikkinchi qismimni yeb (vayron qilib) yubordi›, — dedi. Shunda Alloh unga ikki marta nafas olishga ruxsat berdi: biri qishda, biri yozda. Yozdagi nafas — siz eng qattiq issiqni sezadigan paytda, qishdagi nafas — siz eng qattiq sovuqni sezadigan paytda(dir)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жуда иссиқ ҳавода пешинни салқинлагунча кечиктиринглар; чунки иссиқнинг қаттиқлиги дўзах ўтининг қайнашидан(дир). Дўзах Роббига шикоят қилиб: ‹Эй Роббим, бир қисмим иккинчи қисмимни еб (вайрон қилиб) юборди›, — деди. Шунда Аллоҳ унга икки марта нафас олишга рухсат берди: бири қишда, бири ёзда. Ёздаги нафас — сиз энг қаттиқ иссиқни сезадиган пайтда, қишдаги нафас — сиз энг қаттиқ совуқни сезадиган пайтда(дир)», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ حَيَّةٌ فَيَذْهَبُ الذَّاهِبُ إِلَى الْعَوَالِي فَيَأْتِيهِمْ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ وَبَعْضُ الْعَوَالِي مِنَ الْمَدِينَةِ على أَرْبَعَة أَمْيَال أَو نَحوه

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ asr namozini quyosh hali issiq va baland boʻlgan paytda oʻqir edilar; agar kishi Madinaning Avolisiga (degan joyiga) borsa, quyosh hali baland boʻlgan paytda u yerga yetar edi. Madinaning baʼzi Avolisi shahardan taxminan toʻrt mil yoki shuncha (uzoqda) edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аср намозини қуёш ҳали иссиқ ва баланд бўлган пайтда ўқир эдилар; агар киши Мадинанинг Аволисига (деган жойига) борса, қуёш ҳали баланд бўлган пайтда у ерга етар эди. Мадинанинг баъзи Аволиси шаҳардан тахминан тўрт мил ёки шунча (узоқда) эди.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " تِلْكَ صَلَاةُ الْمُنَافِقِ: يَجْلِسُ يَرْقُبُ الشَّمْسَ حَتَّى إِذَا اصْفَرَّتْ وَكَانَتْ بَيْنَ قَرْنَيِ الشَّيْطَانِ قَامَ فَنَقَرَ أَرْبَعًا لَا يَذْكُرُ اللَّهَ فِيهَا إِلَّا قَلِيلا ". رَوَاهُ مُسلم

Alo ibn Abdurrahmondan rivoyat qilinadiki, u Basradagi uyida — uyi masjid yonida edi — peshindan qaytgan paytida Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning oldiga kirdi. Shunda u (Anas): «Turinglar, asrni oʻqinglar», dedi. U (Alo) aytdi: Biz turib namoz oʻqidik. Namozdan boʻshaganimizda u (Anas): «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Bu munofiqning namozidir: u oʻtirib, quyoshni kuzatadi, toki u (quyosh) shaytonning ikki shoxi orasiga kelganda, turib, toʻrt (rakat)ni choʻqib (shoshilib) oʻqiydi, unda Allohni ozgina (zikr qilishdan) boshqa narsani zikr qilmaydi›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ало ибн Абдурраҳмондан ривоят қилинадики, у Басрадаги уйида — уйи масжид ёнида эди — пешиндан қайтган пайтида Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг олдига кирди. Шунда у (Анас): «Туринглар, асрни ўқинглар», деди. У (Ало) айтди: Биз туриб намоз ўқидик. Намоздан бўшаганимизда у (Анас): «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Бу мунофиқнинг намозидир: у ўтириб, қуёшни кузатади, токи у (қуёш) шайтоннинг икки шохи орасига келганда, туриб, тўрт (ракат)ни чўқиб (шошилиб) ўқийди, унда Аллоҳни озгина (зикр қилишдан) бошқа нарсани зикр қилмайди›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الَّذِي تَفُوتُهُ صَلَاةُ الْعَصْرِ فَكَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُ»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning asr namozi qazo boʻlsa, goʻyo u ahli va molidan judo boʻlgandek boʻladi», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг аср намози қазо бўлса, гўё у аҳли ва молидан жудо бўлгандек бўлади», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَنْ تَرَكَ صَلَاةَ الْعَصْرِ فقد حَبط عمله. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim asr namozini tark qilsa, uning amali behuda ketibdi», dedilar. Buxoriy rivoyat qilgan.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким аср намозини тарк қилса, унинг амали беҳуда кетибди», дедилар. Бухорий ривоят қилган.

وَعَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ: كُنَّا نُصَلِّي الْمَغْرِبَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَنْصَرِف أَحَدنَا وَإنَّهُ ليبصر مواقع نبله "

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan shom namozini oʻqirdik, soʻng birimiz (uydan) chiqib, oʻq tushadigan joylarni hali koʻra olar edi».Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан шом намозини ўқирдик, сўнг биримиз (уйдан) чиқиб, ўқ тушадиган жойларни ҳали кўра олар эди».

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانُوا يُصَلُّونَ الْعَتَمَةَ فِيمَا بَيْنَ أَنْ يغيب لاشفق إِلَى ثلث اللَّيْل الأول

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ular xufton namozini shafaq gʻoyib boʻlgan paytdan boshlab kechaning avvalgi uchdan biriga qadar boʻlgan vaqt ichida oʻqir edilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Улар хуфтон намозини шафақ ғойиб бўлган пайтдан бошлаб кечанинг аввалги учдан бирига қадар бўлган вақт ичида ўқир эдилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيُصَلِّي الصُّبْحَ فَتَنْصَرِفُ النِّسَاءُ مُتَلَفِّعَاتٌ بمروطهن مَا يعرفن من الْغَلَس

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqir edilar, soʻng ayollar ridolariga oʻranib qaytishar, tong qorongʻusi sababli ular tanib boʻlmas edi. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқир эдилар, сўнг аёллар ридоларига ўраниб қайтишар, тонг қоронғуси сабабли улар таниб бўлмас эди. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَن قَتَادَة وَعَن أَنَسٍ: أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَزَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ تَسَحَّرَا فَلَمَّا فَرَغَا مِنْ سَحُورِهِمَا قَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الصَّلَاةِ فَصَلَّى. قُلْنَا لِأَنَسٍ: كَمْ كَانَ بَيْنَ فَرَاغِهِمَا مِنْ سَحُورِهِمَا وَدُخُولِهِمَا فِي الصَّلَاة؟ قَالَ: قَدْرُ مَا يَقْرَأُ الرَّجُلُ خَمْسِينَ آيَةً. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Qatoda (Anasdan) rivoyat qiladi: Anas ibn Molik: «Paygʻambar ﷺ va Zayd ibn Sobit birga saharlik qildi; taom tugagach, Paygʻambar ﷺ turib (bomdod) namozini oʻqidilar», — dedi. Men Anasdan: «Saharlikni tugatish bilan namozni boshlash orasida qancha (vaqt) edi?» — deb soʻradim. U: «Ikkalasining orasida ellik oyat oʻqishga yetadigan (vaqt) edi», — dedi.Қатода (Анасдан) ривоят қилади: Анас ибн Молик: «Пайғамбар ﷺ ва Зайд ибн Собит бирга саҳарлик қилди; таом тугагач, Пайғамбар ﷺ туриб (бомдод) намозини ўқидилар», — деди. Мен Анасдан: «Саҳарликни тугатиш билан намозни бошлаш орасида қанча (вақт) эди?» — деб сўрадим. У: «Иккаласининг орасида эллик оят ўқишга етадиган (вақт) эди», — деди.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " كَيْفَ أَنْتَ إِذَا كَانَتْ عَلَيْكَ أُمَرَاءُ يُمِيتُونَ الصَّلَاةَ أَوْ قَالَ: يُؤَخِّرُونَ الصَّلَاةَ عَنْ وَقْتِهَا؟ قُلْتُ: فَمَا تَأْمُرُنِي؟ قَالَ: " صَلِّ الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا فَإِنْ أَدْرَكْتَهَا مَعَهُمْ فَصَلِّ فَإِنَّهَا لَك نَافِلَة. رَوَاهُ مُسلم

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Sen ustingda namozni vaqtidan kechiktiradigan yoki namozni vaqtidan (chiqarib) oʻldiradigan amirlar boʻlsa, qanday yoʻl tutasan?» dedilar. Men: «Menga nimani buyurasiz?» dedim. U zot: «Namozni oʻz vaqtida oʻqi. Agar uni ular bilan (jamoatda) topsang, (yana) oʻqi, zero u sen uchun nofila boʻladi», dedilar. Xalaf «vaqtidan» (degan soʻzni) zikr qilmadi.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Сен устингда намозни вақтидан кечиктирадиган ёки намозни вақтидан (чиқариб) ўлдирадиган амирлар бўлса, қандай йўл тутасан?» дедилар. Мен: «Менга нимани буюрасиз?» дедим. У зот: «Намозни ўз вақтида ўқи. Агар уни улар билан (жамоатда) топсанг, (яна) ўқи, зеро у сен учун нофила бўлади», дедилар. Халаф «вақтидан» (деган сўзни) зикр қилмади.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنَ الصُّبْحِ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الصُّبْحَ. وَمَنْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنَ الْعَصْرِ قَبْلَ أَنْ تغرب الشَّمْس فقد أدْرك الْعَصْر»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim quyosh chiqishidan oldin bomdodning bir rakaatiga ulgursa, bomdodga ulgurgan boʻladi. Kim quyosh botishidan oldin asrning bir rakaatiga ulgursa, asrga ulgurgan boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қуёш чиқишидан олдин бомдоднинг бир ракаатига улгурса, бомдодга улгурган бўлади. Ким қуёш ботишидан олдин асрнинг бир ракаатига улгурса, асрга улгурган бўлади», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا أَدْرَكَ أَحَدُكُمْ سَجْدَةً مِنْ صَلَاةِ الْعَصْرِ قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَلْيُتِمَّ صَلَاتَهُ وَإِذَا أَدْرَكَ سَجْدَةً مِنْ صَلَاةِ الصُّبْحِ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَلْيُتِمَّ صَلَاتَهُ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz quyosh botishdan oldin asr namozining bir rakatiga ulgursa, namozini toʻldirsin (toʻliq oʻqisin). Biringiz quyosh chiqishdan oldin bomdod namozining bir rakatiga ulgursa, namozini toʻldirsin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз қуёш ботишдан олдин аср намозининг бир ракатига улгурса, намозини тўлдирсин (тўлиқ ўқисин). Бирингиз қуёш чиқишдан олдин бомдод намозининг бир ракатига улгурса, намозини тўлдирсин», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ نَسِيَ صَلَاةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَكَفَّارَتُهُ أَنْ يُصَلِّيَهَا إِذَا ذَكَرَهَا» . وَفِي رِوَايَةٍ: «لَا كَفَّارَة لَهَا إِلَّا ذَلِك»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir namozni unutsa yoki uxlab qolib oʻqiy olmasa, uning kafforati — esiga tushgan paytda oʻsha namozni oʻqishidir», dedilar. Boshqa rivoyatda: «Bundan boʻlak unga kafforat yoʻq», deyilgan. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир намозни унутса ёки ухлаб қолиб ўқий олмаса, унинг каффорати — эсига тушган пайтда ўша намозни ўқишидир», дедилар. Бошқа ривоятда: «Бундан бўлак унга каффорат йўқ», дейилган. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي قَتَادَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ فِي الْيَقَظَةِ. فَإِذَا نَسِيَ أَحَدُكُمْ صَلَاةً أَوْ نَامَ عَنْهَا فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ: (وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لذكري) رَوَاهُ مُسلم

Abu Qatada (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Sahobalar) uyquda oʻtkazib yuborganlarini eslashdi va: «Ular quyosh chiqquncha uxlab qolishibdi», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uyquda gʻaflat boʻlmaydi, gʻaflat faqat uygʻoqlikda boʻladi. Bas, biringiz biror namozni unutsa yoki uni uxlab oʻtkazib yuborsa, uni eslagan vaqtida hamda ertangi kunda uning oʻz vaqtida oʻqisin», dedilar. (Roviy) Abdulloh ibn Raboh aytdi: «Imron ibn Husayn men bu hadisni soʻzlab turganimni eshitib qoldi-da: ‹Ey yigit, hadisni qanday soʻzlayotganingga qara, men bu hadis paytida Rasululloh ﷺ bilan birga hozir edim›, dedi. Ammo u mening hadisimdan hech narsani inkor qilmadi».Абу Қатада (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Саҳобалар) уйқуда ўтказиб юборганларини эслашди ва: «Улар қуёш чиққунча ухлаб қолишибди», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уйқуда ғафлат бўлмайди, ғафлат фақат уйғоқликда бўлади. Бас, бирингиз бирор намозни унутса ёки уни ухлаб ўтказиб юборса, уни эслаган вақтида ҳамда эртанги кунда унинг ўз вақтида ўқисин», дедилар. (Ровий) Абдуллоҳ ибн Рабоҳ айтди: «Имрон ибн Ҳусайн мен бу ҳадисни сўзлаб турганимни эшитиб қолди-да: ‹Эй йигит, ҳадисни қандай сўзлаётганингга қара, мен бу ҳадис пайтида Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳозир эдим›, деди. Аммо у менинг ҳадисимдан ҳеч нарсани инкор қилмади».

عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «يَا عَلِيُّ ثَلَاثٌ لَا تُؤَخِّرْهَا الصَّلَاةُ إِذَا أَتَتْ وَالْجِنَازَةُ إِذَا حَضَرَتْ وَالْأَيِّمُ إِذَا وَجَدْتَ لَهَا كُفُؤًا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Yo Ali, uch narsani kechiktirma: vaqti kirgan namozni, hozir boʻlgan janozani va oʻziga munosib kufv topilgan tul ayolning nikohini», dedilar. Tirmiziy rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ё Али, уч нарсани кечиктирма: вақти кирган намозни, ҳозир бўлган жанозани ва ўзига муносиб куфв топилган тул аёлнинг никоҳини», дедилар. Тирмизий ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْوَقْتُ الْأَوَّلُ مِنَ الصَّلَاةِ رِضْوَانُ اللَّهِ وَالْوَقْتُ الْآخَرُ عَفْوُ اللَّهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozning avvalgi vaqti — Allohning rizosi, oxirgi vaqti esa — Allohning afvidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir. Ibn Abbos ham Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qilgan. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Umar, Oisha va Ibn Masʼuddan (ham hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ummu Farvaning hadisi faqat Abdulloh ibn Umar al-Umariyning hadisi orqaligina rivoyat qilinadi, u esa hadis ahli nazdida kuchli (rovi) emas, bu hadisda undan (rivoyatni) chalkash keltirganlar, garchi u sodiq boʻlsa-da; Yahyo ibn Said uning hifzi (yodlash quvvati) toʻgʻrisida (tanqidiy) gapirgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намознинг аввалги вақти — Аллоҳнинг ризоси, охирги вақти эса — Аллоҳнинг афвидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир. Ибн Аббос ҳам Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилган. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Ибн Умар, Оиша ва Ибн Масъуддан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Умму Фарванинг ҳадиси фақат Абдуллоҳ ибн Умар ал-Умарийнинг ҳадиси орқалигина ривоят қилинади, у эса ҳадис аҳли наздида кучли (рови) эмас, бу ҳадисда ундан (ривоятни) чалкаш келтирганлар, гарчи у содиқ бўлса-да; Яҳё ибн Саид унинг ҳифзи (ёдлаш қуввати) тўғрисида (танқидий) гапирган.

وَعَن أم فَرْوَة قَالَتْ: سُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «الصَّلَاةُ لِأَوَّلِ وَقْتِهَا» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: لَا يُرْوَى الْحَدِيثُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ الْعُمَرِيِّ وَهُوَ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ عِنْد أهل الحَدِيث

Ummu Farva (roziyallohu anho)dan — u Nabiy ﷺga bayʼat qilganlardan boʻlgan — rivoyat qilinadi: U: «Nabiy ﷺdan: ‹Qaysi amal afzal?› deb soʻraldi. U zot: ‹Namozni avvalgi vaqtida (oʻqish)›, dedilar», dedi.Умму Фарва (розияллоҳу анҳо)дан — у Набий ﷺга байъат қилганлардан бўлган — ривоят қилинади: У: «Набий ﷺдан: ‹Қайси амал афзал?› деб сўралди. У зот: ‹Намозни аввалги вақтида (ўқиш)›, дедилар», деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةً لِوَقْتِهَا الْآخِرِ مَرَّتَيْنِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ تَعَالَى. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Alloh u zotning jonini olguniga qadar hech qachon biror namozni oxirgi vaqtida ikki marta oʻqimaganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan gʻarib hadisdir, uning isnodi muttasil (uzluksiz) emas. Shofeiy aytdi: Namozning avvalgi vaqti afzalroqdir. Avvalgi vaqtning oxirgi vaqtdan afzalligiga dalolat qiladigan narsalardan biri — Nabiy ﷺning, Abu Bakr va Umarning (shuni) ixtiyor qilganlaridir; ular faqat afzal boʻlgan narsanigina ixtiyor qilar, fazilatni tark etmas va namozni avvalgi vaqtida oʻqir edilar. (Shofeiy) aytdi: Buni bizga Abu Valid al-Makkiy Shofeiydan aytib berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ у зотнинг жонини олгунига қадар ҳеч қачон бирор намозни охирги вақтида икки марта ўқимаганлар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир, унинг исноди муттасил (узлуксиз) эмас. Шофеий айтди: Намознинг аввалги вақти афзалроқдир. Аввалги вақтнинг охирги вақтдан афзаллигига далолат қиладиган нарсалардан бири — Набий ﷺнинг, Абу Бакр ва Умарнинг (шуни) ихтиёр қилганларидир; улар фақат афзал бўлган нарсанигина ихтиёр қилар, фазилатни тарк этмас ва намозни аввалги вақтида ўқир эдилар. (Шофеий) айтди: Буни бизга Абу Валид ал-Маккий Шофеийдан айтиб берди.

وَعَنْ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا تَزَالُ أُمَّتِي بِخَيْرٍ أَوْ قَالَ: عَلَى الْفِطْرَةِ مَا لَمْ يُؤَخِّرُوا الْمَغْرِبَ إِلَى أَنْ تَشْتَبِكَ النُّجُومُ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَرَوَاهُ الدَّارمِيّ عَن الْعَبَّاس

Ubaydulloh ibn Umar bizga, Yazid ibn Zurayʼ bizga, Muhammad ibn Ishoq bizga, Yazid ibn Abu Habiyb menga Marsad ibn Abdullohdan rivoyat qilib aytdi: U aytdi: Abu Ayyub (roziyallohu anhu) bizga gʻazotchi boʻlib kelganida, oʻsha kunlarda Uqba ibn Omir Misr (hokimi) edi. U shom namozini kechiktirdi. Shunda Abu Ayyub uning oldiga turib bordi va unga: «Ey Uqba, bu qanaqa namoz?» dedi. U: «Band boʻlib qoldik», dedi. (Abu Ayyub): «Sen Rasululloh ﷺning: ‹Ummatim yulduzlar (toʻr kabi) qalin chiqquncha shom namozini kechiktirmas ekan, doimo yaxshilikda — yoki: fitratda — boʻlaveradi›, deganlarini eshitmaganmiding?» dedi.Убайдуллоҳ ибн Умар бизга, Язид ибн Зурайъ бизга, Муҳаммад ибн Ишоқ бизга, Язид ибн Абу Ҳабийб менга Марсад ибн Абдуллоҳдан ривоят қилиб айтди: У айтди: Абу Айюб (розияллоҳу анҳу) бизга ғазотчи бўлиб келганида, ўша кунларда Уқба ибн Омир Миср (ҳокими) эди. У шом намозини кечиктирди. Шунда Абу Айюб унинг олдига туриб борди ва унга: «Эй Уқба, бу қанақа намоз?» деди. У: «Банд бўлиб қолдик», деди. (Абу Айюб): «Сен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Умматим юлдузлар (тўр каби) қалин чиққунча шом намозини кечиктирмас экан, доимо яхшиликда — ёки: фитратда — бўлаверади›, деганларини эшитмаганмидинг?» деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَوْلَا أَن أشق على أمتِي لأمرتهم أَنْ يُؤَخِّرُوا الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ أَوْ نصفه» . رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar ummatimga ogʻir kelmasligini (bilsam) edim, ularga xuftonni kechaning uchdan biriga yoki yarmiga qadar kechiktirishlarini buyurar edim», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Jobir ibn Samura, Jobir ibn Abdulloh, Abu Barza, Ibn Abbos, Abu Said al-Xudriy, Zayd ibn Xolid va Ibn Umardan (ham hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Buni Nabiy ﷺning sahobalaridan, tobeʼinlardan va boshqalardan boʻlgan koʻp ilm ahli ixtiyor qilgan; ular oxirgi xufton namozini kechiktirishni (maʼqul) koʻrganlar. Buni Ahmad va Ishoq ham aytadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар умматимга оғир келмаслигини (билсам) эдим, уларга хуфтонни кечанинг учдан бирига ёки ярмига қадар кечиктиришларини буюрар эдим», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Жобир ибн Самура, Жобир ибн Абдуллоҳ, Абу Барза, Ибн Аббос, Абу Саид ал-Худрий, Зайд ибн Холид ва Ибн Умардан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Буни Набий ﷺнинг саҳобаларидан, тобеъинлардан ва бошқалардан бўлган кўп илм аҳли ихтиёр қилган; улар охирги хуфтон намозини кечиктиришни (маъқул) кўрганлар. Буни Аҳмад ва Ишоқ ҳам айтади.

وَعَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أَعْتِمُوا بِهَذِهِ الصَّلَاةِ فَإِنَّكُمْ قَدْ فُضِّلْتُمْ بِهَا عَلَى سَائِرِ الْأُمَمِ وَلَمْ تُصَلِّهَا أُمَّةٌ قَبْلَكُمْ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Biz Paygʻambar ﷺni xufton namozida kutib turdik. U zot shu qadar kechiktirdilarki, hatto ayrim kishilar u zot chiqmaslar deb oʻylab qoldi, bizdan baʼzimiz esa: ‹U zot namozni oʻqib boʻldilar›, der edi. Biz shu holatda turganimizda Paygʻambar ﷺ chiqdilar. Odamlar u zotga aytgan gaplarini aytishdi. Shunda u zot ularga: ‹Bu namozni qorongʻulikda oʻqinglar, chunki sizlar shu namoz bilan boshqa barcha ummatlardan ustun qilingansizlar va sizlardan oldin hech bir ummat uni oʻqimagan›, dedilar».Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: «Биз Пайғамбар ﷺни хуфтон намозида кутиб турдик. У зот шу қадар кечиктирдиларки, ҳатто айрим кишилар у зот чиқмаслар деб ўйлаб қолди, биздан баъзимиз эса: ‹У зот намозни ўқиб бўлдилар›, дер эди. Биз шу ҳолатда турганимизда Пайғамбар ﷺ чиқдилар. Одамлар у зотга айтган гапларини айтишди. Шунда у зот уларга: ‹Бу намозни қоронғуликда ўқинглар, чунки сизлар шу намоз билан бошқа барча умматлардан устун қилингансизлар ва сизлардан олдин ҳеч бир уммат уни ўқимаган›, дедилар».

وَعَن النُّعْمَان بن بشير قَالَ: أَنَا أَعْلَمُ بِوَقْتِ هَذِهِ الصَّلَاةِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّيهَا لِسُقُوطِ الْقَمَرِ لِثَالِثَةٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد والدارمي

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Men odamlar ichida bu namozning — oxirgi xufton namozining vaqtini eng yaxshi bilganidirman. Rasululloh ﷺ uni oyning uchinchi kechasidagi botishi paytida oʻqir edilar», dedi.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Мен одамлар ичида бу намознинг — охирги хуфтон намозининг вақтини энг яхши билганидирман. Расулуллоҳ ﷺ уни ойнинг учинчи кечасидаги ботиши пайтида ўқир эдилар», деди.

وَعَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَسْفِرُوا بِالْفَجْرِ فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِلْأَجْرِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ وَلَيْسَ عِنْدَ النَّسَائِيِّ: «فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِلْأَجْرِ»

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bomdodni tong yorishgan paytda oʻqing, chunki bu savob jihatidan ulugʻroqdir», dedilar. Tirmiziy, Abu Dovud va Dorimiy rivoyat qilgan. Nasoiyda esa ‹chunki bu savob jihatidan ulugʻroqdir› degan qism yoʻq.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бомдодни тонг ёришган пайтда ўқинг, чунки бу савоб жиҳатидан улуғроқдир», дедилар. Тирмизий, Абу Довуд ва Доримий ривоят қилган. Насоийда эса ‹чунки бу савоб жиҳатидан улуғроқдир› деган қисм йўқ.

عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ: «كُنَّا نُصَلِّي الْعَصْرَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ تُنْحَرُ الْجَزُورُ فَتُقْسَمُ عَشْرَ قِسَمٍ ثُمَّ تُطْبَخُ فَنَأْكُلُ لَحْمًا نَضِيجًا قَبْلَ مَغِيبِ الشَّمْس»

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan asr namozini oʻqir edik, soʻng tuya soʻyilib, oʻn boʻlakka taqsimlanardi, soʻng pishirilardi va biz quyosh botishidan oldin pishgan goʻshtni yer edik.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан аср намозини ўқир эдик, сўнг туя сўйилиб, ўн бўлакка тақсимланарди, сўнг пишириларди ва биз қуёш ботишидан олдин пишган гўштни ер эдик.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: مَكَثْنَا ذَاتَ لَيْلَةٍ نَنْتَظِرُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِصَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ فَخَرَجَ إِلَيْنَا حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ أَوْ بَعْدَهُ فَلَا نَدْرِي أَشَيْءٌ شَغَلَهُ فِي أَهْلِهِ أَوْ غَيْرُ ذَلِكَ فَقَالَ حِينَ خَرَجَ: «إِنَّكُمْ لَتَنْتَظِرُونِ صَلَاةً مَا يَنْتَظِرُهَا أَهْلُ دِينٍ غَيْرُكُمْ وَلَوْلَا أَنْ يَثْقُلَ عَلَى أُمَّتِي لَصَلَّيْتُ بِهِمْ هَذِهِ السَّاعَةَ» ثُمَّ أَمَرَ الْمُؤَذِّنَ فَأَقَامَ الصَّلَاة وَصلى. رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz bir tun oxirgi xufton namozi uchun Rasululloh ﷺ ni kutib turdik. U zot bizning oldimizga tunning uchdan biri oʻtganida yoki undan keyin chiqdilar. Biz uni oilasidagi biror ish band qildimi yoki boshqa narsami — bilmaymiz. Chiqqanlarida shunday dedilar: ‹Albatta, siz shunday namozni kutyapsizki, uni sizdan boshqa hech bir din ahli kutmaydi. Agar ummatimga ogʻir boʻlmasligini (bilganimda), ularga bu namozni mana shu soatda oʻqib berardim›». Soʻng muazzinga buyurdilar, u takbir aytdi va (u zot) namoz oʻqitdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз бир тун охирги хуфтон намози учун Расулуллоҳ ﷺ ни кутиб турдик. У зот бизнинг олдимизга туннинг учдан бири ўтганида ёки ундан кейин чиқдилар. Биз уни оиласидаги бирор иш банд қилдими ёки бошқа нарсами — билмаймиз. Чиққанларида шундай дедилар: ‹Албатта, сиз шундай намозни кутяпсизки, уни сиздан бошқа ҳеч бир дин аҳли кутмайди. Агар умматимга оғир бўлмаслигини (билганимда), уларга бу намозни мана шу соатда ўқиб берардим›». Сўнг муаззинга буюрдилар, у такбир айтди ва (у зот) намоз ўқитдилар.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الصَّلَوَاتِ نَحْوًا مِنْ صَلَاتِكُمْ وَكَانَ يُؤَخِّرُ الْعَتَمَةَ بَعْدَ صَلَاتكُمْ شَيْئا وَكَانَ يخف الصَّلَاة. رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozlarni sizlarning namozingizga oʻxshatib oʻqir edilar, biroq xuftonni (oxirgi xufton namozini) sizlar oʻqiydigan vaqtdan biroz kechiktirar edilar va namozni yengil oʻqir edilar. Abu Komilning rivoyatida «yuxaffifu» (yengillashtirar edilar) (deb kelgan).Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозларни сизларнинг намозингизга ўхшатиб ўқир эдилар, бироқ хуфтонни (охирги хуфтон намозини) сизлар ўқийдиган вақтдан бироз кечиктирар эдилар ва намозни енгил ўқир эдилар. Абу Комилнинг ривоятида «юхаффифу» (енгиллаштирар эдилар) (деб келган).

وَعَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْعَتَمَة فَلم يخرج إِلَيْنَا حَتَّى مَضَى نَحْوٌ مِنْ شَطْرِ اللَّيْلِ فَقَالَ: «خُذُوا مَقَاعِدَكُمْ» فَأَخَذْنَا مَقَاعِدَنَا فَقَالَ: «إِنَّ النَّاسَ قد صلوا وَأخذُوا مضاجعهم وَإِنَّكُمْ لم تَزَالُوا فِي صَلَاةٍ مَا انْتَظَرْتُمُ الصَّلَاةَ وَلَوْلَا ضَعْفُ الضَّعِيفِ وَسَقَمُ السَّقِيمِ لَأَخَّرْتُ هَذِهِ الصَّلَاةَ إِلَى شَطْرِ اللَّيْلِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Rasululloh ﷺ bilan birga xufton namozini oʻqidik. U zot kechaning yarmiga yaqini oʻtmaguncha chiqmadilar. Soʻng: ‹Joylaringizni egallanglar›, dedilar. Biz joylarimizni egalladik. Keyin u zot: ‹Albatta odamlar namozlarini oʻqib, oʻrinlariga yotib boʻldilar. Sizlar esa namozni kutar ekansiz, doimo namozda boʻlasizlar. Agar zaifning zaifligi va kasalning kasalligi boʻlmaganida edi, bu namozni kechaning yarmigacha kechiktirardim›, dedilar».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга хуфтон намозини ўқидик. У зот кечанинг ярмига яқини ўтмагунча чиқмадилар. Сўнг: ‹Жойларингизни эгалланглар›, дедилар. Биз жойларимизни эгалладик. Кейин у зот: ‹Албатта одамлар намозларини ўқиб, ўринларига ётиб бўлдилар. Сизлар эса намозни кутар экансиз, доимо намозда бўласизлар. Агар заифнинг заифлиги ва касалнинг касаллиги бўлмаганида эди, бу намозни кечанинг ярмигача кечиктирардим›, дедилар».

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشَدَّ تَعْجِيلًا لِلظُّهْرِ مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ أَشَدُّ تَعْجِيلًا لِلْعَصْرِ مِنْهُ. رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ peshinni sizlardan koʻra qattiqroq shoshilib (erta) oʻqir edilar, sizlar esa asrni u zotdan koʻra qattiqroq shoshilib oʻqiysizlar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ пешинни сизлардан кўра қаттиқроқ шошилиб (эрта) ўқир эдилар, сизлар эса асрни у зотдан кўра қаттиқроқ шошилиб ўқийсизлар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ الْحَرُّ أَبْرَدَ بِالصَّلَاةِ وَإِذَا كَانَ الْبَرْدُ عَجَّلَ. رَوَاهُ النَّسَائِيُّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ havo issiq boʻlganida namozni salqin tushguncha kechiktirar edilar, havo sovuq boʻlganida esa erta oʻqir edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳаво иссиқ бўлганида намозни салқин тушгунча кечиктирар эдилар, ҳаво совуқ бўлганида эса эрта ўқир эдилар.

وَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّهَا سَتَكُونُ عَلَيْكُمْ بَعْدِي أُمَرَاءُ يَشْغَلُهُمْ أَشْيَاءُ عَنِ الصَّلَاةِ لِوَقْتِهَا حَتَّى يَذْهَبَ وَقْتُهَا فَصَلُّوا الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا» . فَقَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أُصَلِّي مَعَهم؟ قَالَ: «نعم» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muhammad ibn Qudoma ibn Aʼyan bizga Jarirdan, u Mansurdan, u Hilol ibn Yisofdan, u Abul-Musannodan, u Uboda ibn Somitning singlisining oʻgʻlidan, u Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan hadis aytib berdi; shuningdek Muhammad ibn Sulaymon al-Anboriy bizga Vakiʼdan, u Sufyondan — maʼno bir xil — u Mansurdan, u Hilol ibn Yisofdan, u Abul-Musanno al-Himsiydan, u Uboda ibn Somitning ayolining oʻgʻli Abu Ubaydan, u Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, mendan keyin ustingizdan shunday amirlar boʻladiki, baʼzi narsalar ularni namozni oʻz vaqtida oʻqishdan mashgʻul qilib qoʻyadi, hatto uning vaqti oʻtib ketadi. Bas, siz namozni oʻz vaqtida oʻqinglar», dedilar. Bir kishi: «Yo Rasululloh, ular bilan (yana) oʻqiyveraymi?» deb soʻradi. U zot: «Ha, agar xohlasang», dedilar. Sufyon esa (shu kishining): «Agar uni ular bilan birga topsam, ular bilan oʻqiyveraymi?» degan deydi. U zot: «Ha, agar xohlasang», dedilar.Муҳаммад ибн Қудома ибн Аъян бизга Жарирдан, у Мансурдан, у Ҳилол ибн Йисофдан, у Абул-Мусаннодан, у Убода ибн Сомитнинг синглисининг ўғлидан, у Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ҳадис айтиб берди; шунингдек Муҳаммад ибн Сулаймон ал-Анборий бизга Вакиъдан, у Суфёндан — маъно бир хил — у Мансурдан, у Ҳилол ибн Йисофдан, у Абул-Мусанно ал-Ҳимсийдан, у Убода ибн Сомитнинг аёлининг ўғли Абу Убайдан, у Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мендан кейин устингиздан шундай амирлар бўладики, баъзи нарсалар уларни намозни ўз вақтида ўқишдан машғул қилиб қўяди, ҳатто унинг вақти ўтиб кетади. Бас, сиз намозни ўз вақтида ўқинглар», дедилар. Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, улар билан (яна) ўқийверайми?» деб сўради. У зот: «Ҳа, агар хоҳласанг», дедилар. Суфён эса (шу кишининг): «Агар уни улар билан бирга топсам, улар билан ўқийверайми?» деган дейди. У зот: «Ҳа, агар хоҳласанг», дедилар.

وَعَنْ قَبِيصَةَ بْنِ وَقَّاصٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَكُونُ عَلَيْكُمْ أُمَرَاءُ مِنْ بَعْدِي يُؤَخِّرُونَ الصَّلَاةَ فَهِيَ لَكُمْ وَهِيَ عَلَيْهِمْ فَصَلُّوا مَعَهُمْ مَا صَلَّوُا الْقِبْلَةَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abul-Validut-Tayolisiy bizga Abu Hoshim — yaʼni az-Zaʼfaroniydan, unga Solih ibn Ubayd Qabisa ibn Vaqqos (roziyallohu anhu)dan hadis aytib berdi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Mendan keyin ustingizdan namozni kechiktiradigan amirlar boʻladi. Bas, u (oʻz vaqtida oʻqigan namoz) sizning foydangizga va ularning ziyoniga boʻladi. Modomiki, ular qiblaga qarab namoz oʻqir ekan, ular bilan birga oʻqinglar», dedilar.Абул-Валидут-Таёлисий бизга Абу Ҳошим — яъни аз-Заъфаронийдан, унга Солиҳ ибн Убайд Қабиса ибн Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ҳадис айтиб берди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан кейин устингиздан намозни кечиктирадиган амирлар бўлади. Бас, у (ўз вақтида ўқиган намоз) сизнинг фойдангизга ва уларнинг зиёнига бўлади. Модомики, улар қиблага қараб намоз ўқир экан, улар билан бирга ўқинглар», дедилар.

وَعَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ: أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى عُثْمَانَ وَهُوَ مَحْصُورٌ فَقَالَ: إِنَّكَ إِمَامُ عَامَّةٍ وَنَزَلَ بِكَ مَا تَرَى وَيُصلي لنا إِمَام فتْنَة وننحرج. فَقَالَ: الصَّلَاة أحسن مَا يعْمل النَّاس فَإِذا أحسن النَّاس فَأحْسن مَعَهم وَإِذا أساؤوا فاجتنب إساءتهم. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ubaydulloh ibn Adiy ibn Xiyor (Usmondan) rivoyat qiladi: Men Usmon ibn Affonning oldiga — u qamalda (qoʻrshovda) turgan paytda — borib, unga: «Sen umuman barcha musulmonlarning raisisan va boshingga nima tushganini koʻryapsan. Bizga fitna (rahnamolaridan) bir (kishi) imomlik qilyapti va biz unga ergashishda gunohkor boʻlishdan qoʻrqyapmiz», — dedim. Usmon: «Namoz — barcha amallarning eng yaxshisidir; bas, odamlar yaxshi ish qilsa, ular bilan birga shu (yaxshilik)ni qil; ular yomon ish qilsa, oʻsha yomon ishlardan saqlan», — dedi. Zuhriy: «Bizning fikrimizcha, kishi muxannas (xotinsifat kishi) orqasida namoz oʻqimasligi kerak — boshqa iloj boʻlmasa, mustasno», — dedi.Убайдуллоҳ ибн Адий ибн Хиёр (Усмондан) ривоят қилади: Мен Усмон ибн Аффоннинг олдига — у қамалда (қўршовда) турган пайтда — бориб, унга: «Сен умуман барча мусулмонларнинг раисисан ва бошингга нима тушганини кўряпсан. Бизга фитна (раҳнамоларидан) бир (киши) имомлик қиляпти ва биз унга эргашишда гуноҳкор бўлишдан қўрқяпмиз», — дедим. Усмон: «Намоз — барча амалларнинг энг яхшисидир; бас, одамлар яхши иш қилса, улар билан бирга шу (яхшилик)ни қил; улар ёмон иш қилса, ўша ёмон ишлардан сақлан», — деди. Зуҳрий: «Бизнинг фикримизча, киши муханнас (хотинсифат киши) орқасида намоз ўқимаслиги керак — бошқа илож бўлмаса, мустасно», — деди.

عَن عمَارَة بن روبية قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «لَنْ يَلِجَ النَّارَ أَحَدٌ صَلَّى قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا» يَعْنِي الْفَجْرَ وَالْعصر. (رَوَاهُ مُسلم)

Umora ibn Ruvayba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ni: «Quyosh chiqishidan oldin va botishidan oldin namoz oʻqigan kishi hech qachon doʻzaxga kirmaydi», — deb aytayotganlarini eshitdim, yaʼni bomdod va asrni (nazarda tutdilar). Shunda basralik bir kishi unga: «Sen buni Rasululloh ﷺ dan eshitdingmi?», — dedi. U: «Ha», — dedi. (Oʻsha) kishi: «Men ham guvohlik beramanki, men buni Rasululloh ﷺ dan eshitdim — uni quloqlarim eshitdi va qalbim yodlab oldi», — dedi.Умора ибн Рувайба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ ни: «Қуёш чиқишидан олдин ва ботишидан олдин намоз ўқиган киши ҳеч қачон дўзахга кирмайди», — деб айтаётганларини эшитдим, яъни бомдод ва асрни (назарда тутдилар). Шунда басралик бир киши унга: «Сен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдингми?», — деди. У: «Ҳа», — деди. (Ўша) киши: «Мен ҳам гувоҳлик бераманки, мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим — уни қулоқларим эшитди ва қалбим ёдлаб олди», — деди.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من صَلَّى الْبَرْدَيْنِ دَخَلَ الْجَنَّةَ»

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ikki salqin namozni — bomdod va asrni oʻqisa, jannatga kiradi», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким икки салқин намозни — бомдод ва асрни ўқиса, жаннатга киради», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم قَالَ: «يَتَعَاقَبُونَ فِيكُمْ مَلَائِكَةٌ بِاللَّيْلِ وَمَلَائِكَةٌ بِالنَّهَارِ وَيَجْتَمِعُونَ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ وَصَلَاةِ الْعَصْرِ ثُمَّ يَعْرُجُ الَّذِينَ بَاتُوا فِيكُمْ فَيَسْأَلُهُمْ رَبُّهُمْ وَهُوَ أَعْلَمُ بِهِمْ كَيْفَ تَرَكْتُمْ عِبَادِي فَيَقُولُونَ تَرَكْنَاهُمْ وَهُمْ يصلونَ وأتيناهم وهم يصلونَ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning oranglarda kechasi (bir guruh) farishtalar, kunduzi (boshqa) farishtalar navbatlashib (almashib) turadilar. Ular bomdod namozi va asr namozida toʻplanadilar. Soʻng sizning oranglarda tunagan (farishta)lar (osmonga) koʻtariladilar. Shunda Rabbingiz ularni — garchi ularni Oʻzi yaxshi bilsa-da — soʻraydi: ‹Bandalarimni qanday qoldirdinglar?› Ular: ‹Biz ularni namoz oʻqiyotgan holda qoldirdik va ular namoz oʻqiyotgan holda yonlariga kelgan edik›, — deydilar», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг орангларда кечаси (бир гуруҳ) фаришталар, кундузи (бошқа) фаришталар навбатлашиб (алмашиб) турадилар. Улар бомдод намози ва аср намозида тўпланадилар. Сўнг сизнинг орангларда тунаган (фаришта)лар (осмонга) кўтариладилар. Шунда Раббингиз уларни — гарчи уларни Ўзи яхши билса-да — сўрайди: ‹Бандаларимни қандай қолдирдинглар?› Улар: ‹Биз уларни намоз ўқиётган ҳолда қолдирдик ва улар намоз ўқиётган ҳолда ёнларига келган эдик›, — дейдилар», — дедилар.

وَعَن جُنْدُب الْقَسرِي قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ صَلَّى صَلَاةَ الصُّبْحِ فَهُوَ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ فَلَا يَطْلُبَنَّكُمُ اللَّهُ مِنْ ذِمَّتِهِ بِشَيْءٍ فَإِنَّهُ مَنْ يَطْلُبْهُ مِنْ ذِمَّتِهِ بِشَيْءٍ يُدْرِكْهُ ثُمَّ يَكُبُّهُ عَلَى وَجْهِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ. وَفِي بَعْضِ نُسَخِ الْمَصَابِيحِ الْقشيرِي بدل الْقَسرِي

Jundab ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bomdod namozini oʻqisa, u Allohning zimmasidadir. Bas, Alloh oʻz zimmasidan (himoyasidan boʻlgan) bir narsa uchun sizdan talab qilmasin. Zero, kim oʻz zimmasidan boʻlgan bir narsa uchun (Allohning talabiga) duch kelsa, (Alloh) uni yetib olib, soʻngra jahannam oʻtiga yuztuban tashlab yuboradi», dedilar.Жундаб ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бомдод намозини ўқиса, у Аллоҳнинг зиммасидадир. Бас, Аллоҳ ўз зиммасидан (ҳимоясидан бўлган) бир нарса учун сиздан талаб қилмасин. Зеро, ким ўз зиммасидан бўлган бир нарса учун (Аллоҳнинг талабига) дуч келса, (Аллоҳ) уни етиб олиб, сўнгра жаҳаннам ўтига юзтубан ташлаб юборади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الْأَوَّلِ ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلَّا أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لَاسْتَهَمُوا وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لَاسْتَبَقُوا إِلَيْهِ وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لأتوهما وَلَو حبوا»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar odamlar azon aytishning va (jamoatda) birinchi safda turishning (qancha) savobini bilganlarida, uni qurʼa tashlamay (boshqa yoʻl bilan) ololmasa edi, qurʼa tashlar edi; agar peshin namozi (avvalgi vaqtida)ning savobini bilganlarida, unga (erta borishga) musobaqalashar edi; agar xufton va bomdod namozlarini jamoatda (oʻqish)ning savobini bilganlarida, hatto emaklab boʻlsa ham ularga kelar edi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар одамлар азон айтишнинг ва (жамоатда) биринчи сафда туришнинг (қанча) савобини билганларида, уни қуръа ташламай (бошқа йўл билан) ололмаса эди, қуръа ташлар эди; агар пешин намози (аввалги вақтида)нинг савобини билганларида, унга (эрта боришга) мусобақалашар эди; агар хуфтон ва бомдод намозларини жамоатда (ўқиш)нинг савобини билганларида, ҳатто эмаклаб бўлса ҳам уларга келар эди», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَيْسَ صَلَاةً أَثْقَلَ عَلَى الْمُنَافِق مِنَ الْفَجْرِ وَالْعِشَاءِ وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِيهِمَا لأتوهما وَلَو حبوا»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Munofiqlarga bomdod va xufton namozlaridan ogʻirroq namoz yoʻq; agar ular bularda (qancha savob) borligini bilganlarida, hatto emaklab boʻlsa ham ularga kelar edi. Albatta, men muazzinga buyurib iqomat aytdirib, soʻng birovga odamlarga imomlik qilishni buyurib, soʻng oʻt alangasini olib, hali namozga chiqmagan kishilarning (uylarini) yoqib yuborishni xohlab qoldim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мунофиқларга бомдод ва хуфтон намозларидан оғирроқ намоз йўқ; агар улар буларда (қанча савоб) борлигини билганларида, ҳатто эмаклаб бўлса ҳам уларга келар эди. Албатта, мен муаззинга буюриб иқомат айтдириб, сўнг бировга одамларга имомлик қилишни буюриб, сўнг ўт алангасини олиб, ҳали намозга чиқмаган кишиларнинг (уйларини) ёқиб юборишни хоҳлаб қолдим», — дедилар.

وَعَنْ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: «مَنْ صَلَّى الْعِشَاءَ فِي جَمَاعَةٍ فَكَأَنَّمَا قَامَ نِصْفَ اللَّيْلِ وَمَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فِي جَمَاعَةٍ فَكَأَنَّمَا صَلَّى اللَّيْل كُله» . رَوَاهُ مُسلم

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Usmon ibn Affon shom namozidan keyin masjidga kirib, yolgʻiz oʻtirdi. Men ham uning yoniga oʻtirdim. U: «Ey ogʻam oʻgʻli! Men Rasululloh ﷺ ‹Kim xufton namozini jamoat bilan oʻqisa, goʻyo kechaning yarmini ibodat bilan oʻtkazgandek boʻladi; kim bomdod namozini jamoat bilan oʻqisa, goʻyo butun kechani ibodat bilan oʻtkazgandek boʻladi› deyayotganlarini eshitdim», dedi.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Усмон ибн Аффон шом намозидан кейин масжидга кириб, ёлғиз ўтирди. Мен ҳам унинг ёнига ўтирдим. У: «Эй оғам ўғли! Мен Расулуллоҳ ﷺ ‹Ким хуфтон намозини жамоат билан ўқиса, гўё кечанинг ярмини ибодат билан ўтказгандек бўлади; ким бомдод намозини жамоат билан ўқиса, гўё бутун кечани ибодат билан ўтказгандек бўлади› деяётганларини эшитдим», деди.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَغْلِبَنَّكُمُ الْأَعْرَابُ على اسْم صَلَاتكُمْ الْمغرب» . قَالَ: «وَتقول الْأَعْرَاب هِيَ الْعشَاء» وَقَالَ: " لَا يَغْلِبَنَّكُمُ الْأَعْرَابُ عَلَى اسْمِ صَلَاتِكُمُ الْعِشَاءِ فَإِنَّهَا فِي كِتَابِ اللَّهِ الْعِشَاءُ فَإِنَّهَا تعتم بحلاب الْإِبِل. رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Aʼrobiylar (sahroyilar) namozingizning — xufton namozining nomi borasida sizlarni yengib qoʻymasinlar, chunki u Allohning Kitobida ‹al-ishoʼ› (deb atalgan)dir. Ular esa tuyalarini (kech) sogʻishlari sababli uni ‹atama› deydilar».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аъробийлар (саҳройилар) намозингизнинг — хуфтон намозининг номи борасида сизларни енгиб қўймасинлар, чунки у Аллоҳнинг Китобида ‹ал-ишў› (деб аталган)дир. Улар эса туяларини (кеч) соғишлари сабабли уни ‹атама› дейдилар».

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ: " حَبَسُونَا عَنْ صَلَاةِ الْوُسْطَى: صَلَاةِ الْعَصْرِ مَلَأَ اللَّهُ بُيُوتَهُمْ وَقُبُورَهُمْ نَارًا) (مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ)

Usmon ibn Abu Shayba bizga, Yahyo ibn Zakariyyo ibn Abu Zoida va Yazid ibn Horun bizga, Hishom ibn Hassondan, u Muhammad ibn Siriyndan, u Abiydadan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki: Rasululloh ﷺ Xandaq kuni: «Ular bizni oʻrtancha namozdan — asr namozidan toʻsishdi. Alloh ularning uylarini va qabrlarini olov bilan toʻldirsin», dedilar.Усмон ибн Абу Шайба бизга, Яҳё ибн Закарийё ибн Абу Зоида ва Язид ибн Ҳорун бизга, Ҳишом ибн Ҳассондан, у Муҳаммад ибн Сирийндан, у Абийдадан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики: Расулуллоҳ ﷺ Хандақ куни: «Улар бизни ўртанча намоздан — аср намозидан тўсишди. Аллоҳ уларнинг уйларини ва қабрларини олов билан тўлдирсин», дедилар.

عَن ابْن مَسْعُود وَسمرَة بن جُنْدُب قَالَا: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الْعَصْرِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻrta namoz — asr namozidir», dedilar. Bu bobda Zayd ibn Sobit, Abu Hoshim ibn Utba va Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўрта намоз — аср намозидир», дедилар. Бу бобда Зайд ибн Собит, Абу Ҳошим ибн Утба ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: (إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا) قَالَ: «تَشْهَدُهُ مَلَائِكَةُ اللَّيْلِ وَمَلَائِكَةُ النَّهَارِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan, Allohning {Va bomdod Qurʼonini (oʻqi). Albatta, bomdod Qurʼoni shohid boʻlinadigandir} (Isro 78) degan oyati haqida rivoyat qiladi: U zot: «Unga tun farishtalari va kunduz farishtalari guvoh boʻladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан, Аллоҳнинг {Ва бомдод Қуръонини (ўқи). Албатта, бомдод Қуръони шоҳид бўлинадигандир} (Исро 78) деган ояти ҳақида ривоят қилади: У зот: «Унга тун фаришталари ва кундуз фаришталари гувоҳ бўладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

عَن زيد بن ثَابت وَعَائِشَة قَالَا: الصَّلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاةُ الظُّهْرِ رَوَاهُ مَالِكٌ عَن زيد وَالتِّرْمِذِيّ عَنْهُمَا تَعْلِيقا

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Oʻrtadagi vusto namoz — peshin namozidir», dedi. Buni Molik Zayddan, Tirmiziy esa ikkalasidan taʼliq tarzda rivoyat qilgan.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ўртадаги вусто намоз — пешин намозидир», деди. Буни Молик Зайддан, Тирмизий эса иккаласидан таълиқ тарзда ривоят қилган.

وَعَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي الظُّهْرَ بِالْهَاجِرَةِ وَلَمْ يَكُنْ يُصَلِّي صَلَاةً أَشَدَّ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهَا فَنَزَلَتْ (حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَى) وَقَالَ إِنَّ قَبْلَهَا صَلَاتَيْنِ وَبَعْدَهَا صَلَاتَيْنِ. رَوَاهُ أَحْمد وَأَبُو دَاوُد

Muhammad ibn Musanno bizga, Muhammad ibn Jaʼfar menga, Shuʼba bizga, Amr ibn Abu Hakiym menga aytib berib dedi: Men Zibriqonni Urva ibn Zubayrdan, u Zayd ibn Sobitdan rivoyat qilib aytayotganini eshitdim: Rasululloh ﷺ peshin namozini kunning qoq issigʻida oʻqir edilar, Rasululloh ﷺning sahobalariga undan ogʻirroq keladigan boshqa namoz yoʻq edi. Shunda {Namozlarni va oʻrtancha namozni saqlanglar} (oyati) nozil boʻldi. Va u (roviy): «Albatta, undan oldin ikki namoz, undan keyin ikki namoz bordir», dedi.Муҳаммад ибн Мусанно бизга, Муҳаммад ибн Жаъфар менга, Шуъба бизга, Амр ибн Абу Ҳакийм менга айтиб бериб деди: Мен Зибриқонни Урва ибн Зубайрдан, у Зайд ибн Собитдан ривоят қилиб айтаётганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ пешин намозини куннинг қоқ иссиғида ўқир эдилар, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларига ундан оғирроқ келадиган бошқа намоз йўқ эди. Шунда {Намозларни ва ўртанча намозни сақланглар} (ояти) нозил бўлди. Ва у (ровий): «Албатта, ундан олдин икки намоз, ундан кейин икки намоз бордир», деди.

وَعَن مَالك بَلَغَهُ أَنَّ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ كَانَا يَقُولَانِ: الصَّلَاةُ الْوُسْطَى صَلَاة الصُّبْح. رَوَاهُ فِي الْمُوَطَّأ وَرَوَاهُ التِّرْمِذِيّ عَن ابْن عَبَّاس وَابْن عمر تَعْلِيقا

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Oʻrtadagi namoz — bomdod namozidir», der edi. Buni Molik Muvattoʻda, Tirmiziy esa Ibn Abbos va Ibn Umardan taʼliq tarzda rivoyat qilgan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ўртадаги намоз — бомдод намозидир», дер эди. Буни Молик Муваттўда, Тирмизий эса Ибн Аббос ва Ибн Умардан таълиқ тарзда ривоят қилган.

وَعَنْ سَلْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ غَدَا إِلَى صَلَاةِ الصُّبْحِ غَدَا بِرَايَةِ الْإِيمَانِ وَمَنْ غَدَا إِلَى السُّوقِ غَدَا بِرَايَةِ إِبْلِيسَ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَه

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺning: ‹Kim bomdod namoziga ertalab birinchi boʻlib borsa, imon bayrogʻi bilan chiqqan boʻlur; kim bozorga ertalab birinchi boʻlib borsa, Iblis bayrogʻi bilan chiqqan boʻlur›, deb aytayotganlarini eshitdim», dedi.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким бомдод намозига эрталаб биринчи бўлиб борса, имон байроғи билан чиққан бўлур; ким бозорга эрталаб биринчи бўлиб борса, Иблис байроғи билан чиққан бўлур›, деб айтаётганларини эшитдим», деди.

عَن أنس قَالَ: ذَكَرُوا النَّارَ وَالنَّاقُوسَ فَذَكَرُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى فَأُمِرَ بِلَالٌ أَنْ يَشْفَعَ الْأَذَانَ وَأَنْ يُوتِرَ الْإِقَامَةَ. قَالَ إِسْمَاعِيلُ: فَذَكَرْتُهُ لِأَيُّوبَ. فَقَالَ: إِلَّا الْإِقَامَة

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar (namoz vaqtini bildirish uchun) olov va qoʻngʻiroqni zikr qildi va shu bilan yahudiy va nasroniylarni esladi (ularga oʻxshamaslik uchun). Soʻng Bilolga namozga azonni kalimalarini ikki marta(dan), iqomatni esa kalimalarini bir marta(dan) aytishga buyurildi. (Iqomat odamlar namozga tayyor boʻlganda aytiladi.)Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар (намоз вақтини билдириш учун) олов ва қўнғироқни зикр қилди ва шу билан яҳудий ва насронийларни эслади (уларга ўхшамаслик учун). Сўнг Билолга намозга азонни калималарини икки марта(дан), иқоматни эса калималарини бир марта(дан) айтишга буюрилди. (Иқомат одамлар намозга тайёр бўлганда айтилади.)

وَعَن أبي مَحْذُورَة قَالَ: أَلْقَى عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التَّأْذِينَ هُوَ بِنَفْسِهِ فَقَالَ: " قُلِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ. ثُمَّ تَعُودَ فَتَقُولَ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ. حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ. اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ ". رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Mahzura (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ menga azonni Ozaning oʻzlari oʻrgatdilar va dedilar: «Sen ayt: ‹Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh›» — ikki marta, ikki marta. Soʻng dedilar: «Keyin qaytar va ovozingni choʻzib ayt: ‹Ashhadu an la ilaha illalloh, ashhadu an la ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-salah, hayya alas-salah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. La ilaha illalloh›».Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ менга азонни Озанинг ўзлари ўргатдилар ва дедилар: «Сен айт: ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ›» — икки марта, икки марта. Сўнг дедилар: «Кейин қайтар ва овозингни чўзиб айт: ‹Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-салаҳ, ҳайя алас-салаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ла илаҳа иллаллоҳ›».

عَن ابْن عمر قَالَ: كَانَ الْأَذَانُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ وَالْإِقَامَةُ مَرَّةً مَرَّةً غَيْرَ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ: قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ والدارمي

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ davrlarida azon ikki marta, ikki marta (juft) aytilar, iqomat esa bir marta, bir marta (toq) aytilar edi, faqat «Qad qomatis-salah, qad qomatis-salah» (degani ikki marta aytilar) edi. Biz iqomatni eshitsak, taharat qilib, soʻng namozga chiqar edik. Shuʼba aytadi: Men Abu Jaʼfardan bu hadisdan boshqasini eshitmaganman.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ даврларида азон икки марта, икки марта (жуфт) айтилар, иқомат эса бир марта, бир марта (тоқ) айтилар эди, фақат «Қад қоматис-салаҳ, қад қоматис-салаҳ» (дегани икки марта айтилар) эди. Биз иқоматни эшитсак, таҳарат қилиб, сўнг намозга чиқар эдик. Шуъба айтади: Мен Абу Жаъфардан бу ҳадисдан бошқасини эшитмаганман.

وَعَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَّمَهُ الْأَذَانَ تِسْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً وَالْإِقَامَةَ سَبْعَ عَشْرَةَ كَلِمَةً. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ

Abu Muso Muhammad ibn al-Musanno bizga, Affon bizga, Hammom bizga Omir ibn Abdulvohid al-Ahvaldan, u Makhuldan, u Abdulloh ibn Muhayrizdan, u Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ unga azonni oʻn toʻqqiz kalima, iqomatni oʻn yetti kalima qilib oʻrgatdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Mahzuraning ismi Samura ibn Miʼyardir. Baʼzi ilm ahli azon haqida shunga oʻtganlar (shu fikrda boʻlganlar). Abu Mahzuradan iqomatni yakka (toq) qilgani ham rivoyat qilingan.Абу Мусо Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга, Аффон бизга, Ҳаммом бизга Омир ибн Абдулвоҳид ал-Аҳвалдан, у Макҳулдан, у Абдуллоҳ ибн Муҳайриздан, у Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Набий ﷺ унга азонни ўн тўққиз калима, иқоматни ўн етти калима қилиб ўргатдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Маҳзуранинг исми Самура ибн Миъярдир. Баъзи илм аҳли азон ҳақида шунга ўтганлар (шу фикрда бўлганлар). Абу Маҳзурадан иқоматни якка (тоқ) қилгани ҳам ривоят қилинган.

وَعَنْهُ قَالَ: قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي سنة الْأَذَان قَالَ: فَمسح مقدم رَأسه. وَقَالَ: " وَتقول اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ تَرْفَعُ بِهَا صَوْتَكَ ثُمَّ تَقُولَ: أَشْهَدُ أَن لَا إِلَه إِلَّا الله أشهد أَن لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ تَخْفِضُ بِهَا صَوْتَكَ ثُمَّ تَرْفَعُ صَوْتَكَ بِالشَّهَادَةِ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَن لَا إِلَه إِلَّا الله أشهد أَن مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ فَإِنْ كَانَ صَلَاةُ الصُّبْحِ قُلْتَ: الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ " رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Musaddad bizga aytib berdi: Horis ibn Ubayd bizga Muhammad ibn Abdulmalik ibn Abu Mahzuradan, u otasidan, u bobosi (Abu Mahzura) (roziyallohu anhu)dan aytib berdi. U: Men: «Ey Rasululloh, menga azon sunnatini oʻrgating», dedim. (Abu Mahzura) aytdi: Shunda u zot boshimning oldingi qismini siladilar va: «Sen ovozingni baland qilib ‹Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar›, deysan. Soʻngra ‹Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh›, deb ovozingni pasaytirasan. Soʻngra ovozingni shahodat bilan baland qilib ‹Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-salah, hayya alas-salah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah›, deysan. Agar bomdod namozi boʻlsa, ‹As-solatu xayrun minan-navm, as-solatu xayrun minan-navm. Allohu akbar, Allohu akbar. Lo ilaha illalloh›, deysan», dedilar.Мусаддад бизга айтиб берди: Ҳорис ибн Убайд бизга Муҳаммад ибн Абдулмалик ибн Абу Маҳзурадан, у отасидан, у бобоси (Абу Маҳзура) (розияллоҳу анҳу)дан айтиб берди. У: Мен: «Эй Расулуллоҳ, менга азон суннатини ўргатинг», дедим. (Абу Маҳзура) айтди: Шунда у зот бошимнинг олдинги қисмини силадилар ва: «Сен овозингни баланд қилиб ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар›, дейсан. Сўнгра ‹Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ›, деб овозингни пасайтирасан. Сўнгра овозингни шаҳодат билан баланд қилиб ‹Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-салаҳ, ҳайя алас-салаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ›, дейсан. Агар бомдод намози бўлса, ‹Ас-солату хайрун минан-навм, ас-солату хайрун минан-навм. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ло илаҳа иллаллоҳ›, дейсан», дедилар.

وَعَنْ بِلَالٍ قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُثَوِّبَنَّ فِي شَيْءٍ مِنَ الصَّلَوَاتِ إِلَّا فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: أَبُو إِسْرَائِيلَ الرَّاوِي لَيْسَ هُوَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ عِنْدَ أهل الحَدِيث

Ahmad ibn Maneʼ bizga, Abu Ahmad az-Zubayriy bizga, Abu Isroil bizga al-Hakamdan, u Abdurrahmon ibn Abu Layladan, u Bilol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Bomdod namozidan boshqa hech bir namozda aslo tasvib aytma», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Mahzura (roziyallohu anhu)dan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bilolning hadisini biz faqat Abu Isroil al-Muloiyning hadisidan bilamiz. Abu Isroil esa bu hadisni al-Hakam ibn Utaybadan eshitmagan. U: «Buni Hasan ibn Umoradan, u al-Hakam ibn Utaybadan rivoyat qilgan», dedi. Abu Isroilning ismi Ismoil ibn Abu Ishoq boʻlib, u hadis ahli huzurida unchalik kuchli emas. Ilm ahli tasvibning tafsirida ixtilof qilganlar. Baʼzilari: «Tasvib — muazzin bomdod azonida ‹As-salotu xayrun minan-navm› (namoz uyqudan yaxshiroqdir) deyishidir», dedilar. Bu Ibn al-Muborak va Ahmadning soʻzidir. Ishoq esa tasvib haqida bundan boshqacha aytib dedi: «Makruh tasvib — bu odamlar Nabiy ﷺdan keyin paydo qilgan narsa boʻlib, muazzin azon aytib, soʻng odamlarning sustlik qilganini koʻrsa, azon bilan iqomat orasida ‹Qad qomatis-salot, hayya alas-salot, hayya alal-falah› deyishidir». (Abu Iso) aytdi: Ishoq aytgan bu (narsa) — ilm ahli makruh sanagan va odamlar Nabiy ﷺdan keyin paydo qilgan tasvibdir. Ibn al-Muborak va Ahmad tafsir qilgani — muazzin bomdod azonida ‹As-salotu xayrun minan-navm› deyishi esa sahih soʻzdir, unga ham tasvib deyiladi, va shuni ilm ahli ixtiyor qilgan va shunday koʻrganlar. Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, u bomdod namozida ‹As-salotu xayrun minan-navm› deydi edi. Mujohiddan rivoyat qilinishicha, u aytdi: «Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) bilan bir masjidga kirdim, unda azon aytilgan edi, biz unda namoz oʻqimoqchi edik. Muazzin tasvib aytdi, shunda Abdulloh ibn Umar masjiddan chiqib: ‹Bu bidʼatchining oldidan chiqib ketaylik›, dedi va unda namoz oʻqimadi». (Abu Iso) aytdi: Abdulloh faqat odamlar keyinchalik paydo qilgan tasvibni makruh koʻrgan.Аҳмад ибн Манеъ бизга, Абу Аҳмад аз-Зубайрий бизга, Абу Исроил бизга ал-Ҳакамдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у Билол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Бомдод намозидан бошқа ҳеч бир намозда асло тасвиб айтма», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Маҳзура (розияллоҳу анҳу)дан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Билолнинг ҳадисини биз фақат Абу Исроил ал-Мулоийнинг ҳадисидан биламиз. Абу Исроил эса бу ҳадисни ал-Ҳакам ибн Утайбадан эшитмаган. У: «Буни Ҳасан ибн Уморадан, у ал-Ҳакам ибн Утайбадан ривоят қилган», деди. Абу Исроилнинг исми Исмоил ибн Абу Ишоқ бўлиб, у ҳадис аҳли ҳузурида унчалик кучли эмас. Илм аҳли тасвибнинг тафсирида ихтилоф қилганлар. Баъзилари: «Тасвиб — муаззин бомдод азонида ‹Ас-салоту хайрун минан-навм› (намоз уйқудан яхшироқдир) дейишидир», дедилар. Бу Ибн ал-Муборак ва Аҳмаднинг сўзидир. Ишоқ эса тасвиб ҳақида бундан бошқача айтиб деди: «Макруҳ тасвиб — бу одамлар Набий ﷺдан кейин пайдо қилган нарса бўлиб, муаззин азон айтиб, сўнг одамларнинг сустлик қилганини кўрса, азон билан иқомат орасида ‹Қад қоматис-салот, ҳайя алас-салот, ҳайя алал-фалаҳ› дейишидир». (Абу Исо) айтди: Ишоқ айтган бу (нарса) — илм аҳли макруҳ санаган ва одамлар Набий ﷺдан кейин пайдо қилган тасвибдир. Ибн ал-Муборак ва Аҳмад тафсир қилгани — муаззин бомдод азонида ‹Ас-салоту хайрун минан-навм› дейиши эса саҳиҳ сўздир, унга ҳам тасвиб дейилади, ва шуни илм аҳли ихтиёр қилган ва шундай кўрганлар. Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, у бомдод намозида ‹Ас-салоту хайрун минан-навм› дейди эди. Мужоҳиддан ривоят қилинишича, у айтди: «Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) билан бир масжидга кирдим, унда азон айтилган эди, биз унда намоз ўқимоқчи эдик. Муаззин тасвиб айтди, шунда Абдуллоҳ ибн Умар масжиддан чиқиб: ‹Бу бидъатчининг олдидан чиқиб кетайлик›, деди ва унда намоз ўқимади». (Абу Исо) айтди: Абдуллоҳ фақат одамлар кейинчалик пайдо қилган тасвибни макруҳ кўрган.

وَعَنْ جَابِرٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِبِلَالٍ: «إِذَا أَذَّنْتَ فَتَرَسَّلْ وَإِذا أَقمت فاحدر وَاجعَل بَيْنَ أَذَانِكَ وَإِقَامَتِكَ قَدْرَ مَا يَفْرُغُ الْآكِلُ مِنْ أَكْلِهِ وَالشَّارِبُ مِنْ شُرْبِهِ وَالْمُعْتَصِرُ إِذَا دَخَلَ لِقَضَاءِ حَاجَتِهِ وَلَا تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِي» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَقَالَ: لَا نعرفه إِلَّا ن حَدِيث عبد الْمُنعم وَهُوَ إِسْنَاد مَجْهُول

Ahmad ibn al-Hasan bizga, al-Muallo ibn Asad bizga, Abdulmunʼim — u Sohibus-Siqodir — bizga rivoyat qilib aytdi: Bizga Yahyo ibn Muslim al-Hasandan va Atodan, ular Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ Bilolga: «Ey Bilol, azon aytsang, shoshilmay, sekin ayt, iqomat qilsang, tez (qil). Azoning bilan iqomating orasini ovqatlanuvchi ovqatini, ichuvchi ichimligini tugatadigan, hojati boriga hojatini chiqarish uchun kirgan kishiga yetadigan miqdorda qil. Meni koʻrmaguningizcha (namozga) turmanglar», dedilar.Аҳмад ибн ал-Ҳасан бизга, ал-Муалло ибн Асад бизга, Абдулмунъим — у Соҳибус-Сиқодир — бизга ривоят қилиб айтди: Бизга Яҳё ибн Муслим ал-Ҳасандан ва Атодан, улар Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ Билолга: «Эй Билол, азон айтсанг, шошилмай, секин айт, иқомат қилсанг, тез (қил). Азонинг билан иқоматинг орасини овқатланувчи овқатини, ичувчи ичимлигини тугатадиган, ҳожати борига ҳожатини чиқариш учун кирган кишига етадиган миқдорда қил. Мени кўрмагунингизча (намозга) турманглар», дедилар.

وَعَن زِيَاد بن الْحَارِث الصدائي قَالَ: أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِن أؤذن فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ» فَأَذَّنْتُ فَأَرَادَ بِلَالٌ أَنْ يُقِيمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِن أَخا صداء قد أذن وَمن أَذَّنَ فَهُوَ يُقِيمُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Hannod bizga, Abda va Yaʼlo ibn Ubayd bizga Abdurrahmon ibn Ziyod ibn Anʼum al-Ifriqiydan, u Ziyod ibn Nuaym al-Hazramiydan, u Ziyod ibn al-Horis as-Sudoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U aytdi: «Rasululloh ﷺ menga bomdod namozida azon aytishimni buyurdilar, men azon aytdim. Soʻng Bilol iqomat qilmoqchi boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Sudoa birodari azon aytdi, kim azon aytsa, oʻsha iqomat qiladi›, dedilar». (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ziyodning hadisini biz faqat al-Ifriqiyning hadisidan bilamiz. Al-Ifriqiy esa hadis ahli huzurida zaifdir; uni Yahyo ibn Saʼid al-Qatton va boshqalar zaif deganlar. Ahmad aytdi: «Men al-Ifriqiyning hadisini yozmayman». (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad ibn Ismoilning uning ishini kuchaytirib: «U muqoribul-hadis (hadisi qabul qilsa boʻladigan)dir», deganini koʻrdim. Koʻpchilik ilm ahli huzurida amal shunga binoandir, yaʼni kim azon aytsa, oʻsha iqomat qiladi.Ҳаннод бизга, Абда ва Яъло ибн Убайд бизга Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъум ал-Ифриқийдан, у Зиёд ибн Нуайм ал-Ҳазрамийдан, у Зиёд ибн ал-Ҳорис ас-Судоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ менга бомдод намозида азон айтишимни буюрдилар, мен азон айтдим. Сўнг Билол иқомат қилмоқчи бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Судоа биродари азон айтди, ким азон айтса, ўша иқомат қилади›, дедилар». (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Зиёднинг ҳадисини биз фақат ал-Ифриқийнинг ҳадисидан биламиз. Ал-Ифриқий эса ҳадис аҳли ҳузурида заифдир; уни Яҳё ибн Саъид ал-Қаттон ва бошқалар заиф деганлар. Аҳмад айтди: «Мен ал-Ифриқийнинг ҳадисини ёзмайман». (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилнинг унинг ишини кучайтириб: «У муқорибул-ҳадис (ҳадиси қабул қилса бўладиган)дир», деганини кўрдим. Кўпчилик илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир, яъни ким азон айтса, ўша иқомат қилади.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: كَانَ الْمُسْلِمُونَ حِينَ قدمُوا الْمَدِينَة يَجْتَمعُونَ فيتحينون الصَّلَاة لَيْسَ يُنَادِي بِهَا أَحَدٌ فَتَكَلَّمُوا يَوْمًا فِي ذَلِكَ فَقَالَ بَعْضُهُمُ: اتَّخِذُوا مِثْلَ نَاقُوسِ النَّصَارَى وَقَالَ بَعْضُهُمْ: قَرْنًا مِثْلَ قَرْنِ الْيَهُودِ فَقَالَ عُمَرُ أَوَلَا تَبْعَثُونَ رَجُلًا يُنَادِي بِالصَّلَاةِ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا بِلَالُ قُم فَنَادِ بِالصَّلَاةِ»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar Madinaga kelganlarida, namozga yigʻilar va uning vaqtini taxmin qilar edi; oʻsha kunlarda hali namozga azon (odati) joriy qilinmagan edi. Bir kuni ular azon masalasini muhokama qildi. Baʼzilar nasroniylardek qoʻngʻiroq ishlatishni, baʼzilar yahudiylarning shoxidek karnay (ishlatishni) taklif qildi; lekin Umar birinchi boʻlib bir kishi namozga (odamlarni) chaqirsin deb taklif qildi. Shunda Rasululloh ﷺ Bilolga turib namozga azon aytishni buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар Мадинага келганларида, намозга йиғилар ва унинг вақтини тахмин қилар эди; ўша кунларда ҳали намозга азон (одати) жорий қилинмаган эди. Бир куни улар азон масаласини муҳокама қилди. Баъзилар насронийлардек қўнғироқ ишлатишни, баъзилар яҳудийларнинг шохидек карнай (ишлатишни) таклиф қилди; лекин Умар биринчи бўлиб бир киши намозга (одамларни) чақирсин деб таклиф қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Билолга туриб намозга азон айтишни буюрдилар.

وَعَن عبد الله بن زيد بن عبد ربه قَالَ: لَمَّا أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّاقُوسِ يُعْمَلُ لِيُضْرَبَ بِهِ لِلنَّاسِ لِجَمْعِ الصَّلَاةِ طَافَ بِي وَأَنَا نَائِمٌ رَجُلٌ يَحْمِلُ نَاقُوسًا فِي يَدِهِ فَقُلْتُ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَتَبِيعُ النَّاقُوسَ قَالَ وَمَا تَصْنَعُ بِهِ فَقلت نَدْعُو بِهِ إِلَى الصَّلَاةِ قَالَ أَفَلَا أَدُلُّكَ عَلَى مَا هُوَ خَيْرٌ مِنْ ذَلِكَ فَقُلْتُ لَهُ بَلَى قَالَ فَقَالَ تَقُولَ اللَّهُ أَكْبَرُ إِلَى آخِرِهِ وَكَذَا الْإِقَامَةُ فَلَمَّا أَصْبَحْتُ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا رَأَيْتُ فَقَالَ: «إِنَّهَا لَرُؤْيَا حَقٍّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقُمْ مَعَ بِلَالٍ فَأَلْقِ عَلَيْهِ مَا رَأَيْتَ فَلْيُؤَذِّنْ بِهِ فَإِنَّهُ أَنْدَى صَوْتًا مِنْك» فَقُمْت مَعَ بِلَال فَجعلت ألقيه عَلَيْهِ وَيُؤَذِّنُ بِهِ قَالَ فَسَمِعَ بِذَلِكَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ فِي بَيْتِهِ فَخَرَجَ يَجُرُّ رِدَاءَهُ وَيَقُول وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَقَدْ رَأَيْتُ مِثْلَ مَا أَرَى فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَلِلَّهِ الْحَمْدُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرِ الْإِقَامَةَ. وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ لَكِنَّهُ لَمْ يُصَرح قصَّة الناقوس

Muhammad ibn Mansur at-Tusiy bizga aytib berdi: Yaʼqub bizga aytib berdi: Otam bizga Muhammad ibn Ishoqdan aytib berdi: Menga Muhammad ibn Ibrohim ibn al-Horis at-Taymiy Muhammad ibn Abdulloh ibn Zayd ibn Abdu Rabbihidan aytib berdi. U: Menga otam Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu) aytib berdi, dedi. U (Abdulloh) aytdi: Rasululloh ﷺ odamlarni namozga yigʻish uchun qoʻngʻiroq yasalib, u bilan urilishini buyurganlarida, men uxlab yotgan paytimda qoʻlida qoʻngʻiroq koʻtargan bir kishi mening atrofimda aylanib yurdi. Shunda men: «Ey Abdulloh, qoʻngʻiroqni sotasanmi?» dedim. U: «Uni nima qilasan?» dedi. Men: «Uning bilan namozga chaqiramiz», dedim. U: «Senga bundan koʻra yaxshiroq narsani koʻrsatmaymi?» dedi. Men unga: «Ha (koʻrsat)», dedim. U aytdi: «Sen ‹Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh, ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-salah, hayya alas-salah. Hayya alal-falah, hayya alal-falah. Allohu akbar, Allohu akbar. Lo ilaha illalloh›, deysan». (Abdulloh) aytdi: Soʻngra u mendan uzoq boʻlmagan masofada (bir oz) chetga oʻtdi-da, keyin: «Namozga iqomat aytganingda esa, ‹Allohu akbar, Allohu akbar. Ashhadu an lo ilaha illalloh. Ashhadu anna Muhammadan rasululloh. Hayya alas-salah. Hayya alal-falah. Qad qomatis-salah, qad qomatis-salah. Allohu akbar, Allohu akbar. Lo ilaha illalloh›, deysan», dedi. Men tongga chiqqanimda Rasululloh ﷺning oldiga keldim va koʻrgan narsamni u zotga xabar berdim. Shunda u zot: «Albatta, bu — chin tush, inshaalloh. Bilol bilan tur-da, koʻrgan narsangni unga oʻrgat, u shuni azon qilib aytsin, chunki uning ovozi sendan jarangdorroqdir», dedilar. Men Bilol bilan turdim va men uni unga oʻrgata boshladim, u esa uni azon qilib aytar edi. (Abdulloh) aytdi: Buni uyida boʻlgan Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) eshitib qoldi-da, ridosini sudragan holda chiqib keldi va: «Seni haq (din) bilan yuborgan Zot bilan qasamki, ey Rasululloh, men ham u koʻrgan narsaga oʻxshashni koʻrgan edim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Alloh uchun hamd boʻlsin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Zuhriyning Said ibn al-Musayyabdan, uning Abdulloh ibn Zayddan (qilgan) rivoyati shu tarzdadir va Ibn Ishoq unda Zuhriydan (rivoyat qilib): «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar», dedi. Maʼmar va Yunus esa Zuhriydan unda: «Allohu akbar, Allohu akbar», deb, ikki marta qaytarmadilar.Муҳаммад ибн Мансур ат-Тусий бизга айтиб берди: Яъқуб бизга айтиб берди: Отам бизга Муҳаммад ибн Ишоқдан айтиб берди: Менга Муҳаммад ибн Иброҳим ибн ал-Ҳорис ат-Таймий Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Абду Раббиҳидан айтиб берди. У: Менга отам Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) айтиб берди, деди. У (Абдуллоҳ) айтди: Расулуллоҳ ﷺ одамларни намозга йиғиш учун қўнғироқ ясалиб, у билан урилишини буюрганларида, мен ухлаб ётган пайтимда қўлида қўнғироқ кўтарган бир киши менинг атрофимда айланиб юрди. Шунда мен: «Эй Абдуллоҳ, қўнғироқни сотасанми?» дедим. У: «Уни нима қиласан?» деди. Мен: «Унинг билан намозга чақирамиз», дедим. У: «Сенга бундан кўра яхшироқ нарсани кўрсатмайми?» деди. Мен унга: «Ҳа (кўрсат)», дедим. У айтди: «Сен ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-салаҳ, ҳайя алас-салаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ, ҳайя алал-фалаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ло илаҳа иллаллоҳ›, дейсан». (Абдуллоҳ) айтди: Сўнгра у мендан узоқ бўлмаган масофада (бир оз) четга ўтди-да, кейин: «Намозга иқомат айтганингда эса, ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ. Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ. Ҳайя алас-салаҳ. Ҳайя алал-фалаҳ. Қад қоматис-салаҳ, қад қоматис-салаҳ. Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар. Ло илаҳа иллаллоҳ›, дейсан», деди. Мен тонгга чиққанимда Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келдим ва кўрган нарсамни у зотга хабар бердим. Шунда у зот: «Албатта, бу — чин туш, иншааллоҳ. Билол билан тур-да, кўрган нарсангни унга ўргат, у шуни азон қилиб айтсин, чунки унинг овози сендан жарангдорроқдир», дедилар. Мен Билол билан турдим ва мен уни унга ўргата бошладим, у эса уни азон қилиб айтар эди. (Абдуллоҳ) айтди: Буни уйида бўлган Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) эшитиб қолди-да, ридосини судраган ҳолда чиқиб келди ва: «Сени ҳақ (дин) билан юборган Зот билан қасамки, эй Расулуллоҳ, мен ҳам у кўрган нарсага ўхшашни кўрган эдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ учун ҳамд бўлсин», дедилар. Абу Довуд айтди: Зуҳрийнинг Саид ибн ал-Мусайябдан, унинг Абдуллоҳ ибн Зайддан (қилган) ривояти шу тарздадир ва Ибн Ишоқ унда Зуҳрийдан (ривоят қилиб): «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деди. Маъмар ва Юнус эса Зуҳрийдан унда: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар», деб, икки марта қайтармадилар.

وَعَن أبي بكرَة قَالَ: خَرَجْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِصَلَاةِ الصُّبْحِ فَكَانَ لَا يَمُرُّ بِرَجُلٍ إِلَّا نَادَاهُ بِالصَّلَاةِ أَوْ حَرَّكَهُ بِرِجْلِهِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan bomdod namozi uchun chiqdim. U zot uxlab yotgan biron kishining yonidan oʻtsalar, albatta uni namozga chaqirar yoki oyoqlari bilan qimirlatib qoʻyar edilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан бомдод намози учун чиқдим. У зот ухлаб ётган бирон кишининг ёнидан ўтсалар, албатта уни намозга чақирар ёки оёқлари билан қимирлатиб қўяр эдилар.

وَعَن مَالك بَلَغَهُ أَنَّ الْمُؤَذِّنَ جَاءَ عُمَرَ يُؤْذِنُهُ لِصَلَاةِ الصُّبْحِ فَوَجَدَهُ نَائِمًا فَقَالَ: الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ فَأَمَرَهُ عُمَرُ أَنْ يَجْعَلَهَا فِي نِدَاءِ الصُّبْح. رَوَاهُ فِي الْمُوَطَّأ

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muazzin uni bomdod namoziga chaqirish uchun keldi va uni uxlab yotgan holda topdi. Shunda: ‹Namoz uyqudan yaxshiroqdir›, dedi. Umar esa unga buni bomdod azoniga kiritishni buyurdi. Buni Molik Muvattoʻda rivoyat qilgan.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муаззин уни бомдод намозига чақириш учун келди ва уни ухлаб ётган ҳолда топди. Шунда: ‹Намоз уйқудан яхшироқдир›, деди. Умар эса унга буни бомдод азонига киритишни буюрди. Буни Молик Муваттўда ривоят қилган.

وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعْدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ سَعْدٍ مُؤَذِّنِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِلَالًا أَنْ يَجْعَلَ أُصْبُعَيْهِ فِي أُذُنَيْهِ وَقَالَ: «إِنَّه أرفع لصوتك» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Saʼd al-Qaraz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bilolga ikki barmogʻini quloqlariga qoʻyishni buyurdilar va: «Bu ovozing uchun balandroqdir», dedilar.Саъд ал-Қараз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Билолга икки бармоғини қулоқларига қўйишни буюрдилар ва: «Бу овозинг учун баландроқдир», дедилар.

عَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «الْمُؤَذِّنُونَ أَطْوَلُ النَّاسِ أعناقا يَوْم الْقِيَامَة» . رَوَاهُ مُسلم

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ‹Muazzinlar qiyomat kuni odamlarning eng uzun boʻyinlisi boʻladilar› deganlarini eshitganman», dedi.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ‹Муаззинлар қиёмат куни одамларнинг энг узун бўйинлиси бўладилар› деганларини эшитганман», деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم قَالَ: «إِذا نُودي للصَّلَاة أدبر الشَّيْطَان وَله ضُرَاطٌ حَتَّى لَا يَسْمَعَ التَّأْذِينَ فَإِذَا قَضَى النِّدَاءَ أَقْبَلَ حَتَّى إِذَا ثُوِّبَ بِالصَّلَاةِ أَدْبَرَ حَتَّى إِذَا قَضَى التَّثْوِيبَ أَقْبَلَ حَتَّى يَخْطِرَ بَيْنَ الْمَرْءِ وَنَفْسِهِ يَقُولُ اذْكُرْ كَذَا اذْكُرْ كَذَا لِمَا لَمْ يَكُنْ يَذْكُرُ حَتَّى يَظَلَّ الرجل لَا يدْرِي كم صلى»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Azon aytilganda, shayton azonni eshitmasin deb ovoz chiqarib shamol qoʻyib, orqasiga qochadi. Azon tugagach, qaytib keladi; iqomat aytilganda yana qochadi, u tugagach yana qaytib keladi — to kishining qalbiga vasvasa solib, namozdan oldin eslamagan narsalarini eslatguncha; bu unga necha (rakat) oʻqiganini unuttiradi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Азон айтилганда, шайтон азонни эшитмасин деб овоз чиқариб шамол қўйиб, орқасига қочади. Азон тугагач, қайтиб келади; иқомат айтилганда яна қочади, у тугагач яна қайтиб келади — то кишининг қалбига васваса солиб, намоздан олдин эсламаган нарсаларини эслатгунча; бу унга неча (ракат) ўқиганини унуттиради», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَسْمَعُ مَدَى صَوْتِ الْمُؤَذِّنِ جِنٌّ وَلَا إِنْسٌ وَلَا شَيْءٌ إِلَّا شَهِدَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abdurrahmon ibn Abdulloh ibn Abdurrahmon ibn Abu Saʼsaa al-Ansoriy (otasi orqali Abu Saiddan) rivoyat qiladi: Abu Said al-Xudriy otasiga: «Men seni qoʻy (boqish) va sahroni yaxshi koʻrishingni koʻryapman; bas, qachon azon aytmoqchi boʻlsang, uni baland ovoz bilan ayt — chunki azonni eshitgan har kim — inson boʻladimi, jin boʻladimi yoki boshqa narsa boʻladimi — Qiyomat kuni sening foydangga guvohlik beradi», — dedi. Abu Said qoʻshdi: «Men buni Allohning Rasuli ﷺ dan eshitganman».Абдурраҳмон ибн Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибн Абу Саъсаа ал-Ансорий (отаси орқали Абу Саиддан) ривоят қилади: Абу Саид ал-Худрий отасига: «Мен сени қўй (боқиш) ва саҳрони яхши кўришингни кўряпман; бас, қачон азон айтмоқчи бўлсанг, уни баланд овоз билан айт — чунки азонни эшитган ҳар ким — инсон бўладими, жин бўладими ёки бошқа нарса бўладими — Қиёмат куни сенинг фойдангга гувоҳлик беради», — деди. Абу Саид қўшди: «Мен буни Аллоҳнинг Расули ﷺ дан эшитганман».

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " إِذَا سَمِعْتُمُ الْمُؤَذِّنَ فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ ثُمَّ صَلُّوا عَلَيَّ فَإِنَّهُ مَنْ صَلَّى عَلَيَّ صَلَاةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ بِهَا عَشْرًا ثُمَّ سَلُوا اللَّهَ لِيَ الْوَسِيلَةَ فَإِنَّهَا مَنْزِلَةٌ فِي الْجَنَّةِ لَا تَنْبَغِي إِلَّا لِعَبْدٍ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ وَأَرْجُو أَنْ أَكُونَ أَنَا هُوَ فَمَنْ سَأَلَ لِيَ الْوَسِيلَةَ حَلَّتْ عَلَيْهِ الشَّفَاعَةُ. رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitgan: «Muazzinni eshitsangiz, u nima desa, siz ham shuni ayting. Soʻng menga salavot ayting, chunki kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh unga shu sababli oʻn marta rahmat yogʻdiradi. Soʻng Allohdan men uchun vasilani soʻrang, chunki u jannatdagi bir maqomdir, u Allohning bandalaridan faqat bir bandagagina munosibdir. Men oʻsha banda boʻlishimni umid qilaman. Bas, kim men uchun vasilani soʻrasa, unga shafoat halol (vojib) boʻladi».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитган: «Муаззинни эшитсангиз, у нима деса, сиз ҳам шуни айтинг. Сўнг менга салавот айтинг, чунки ким менга бир марта салавот айтса, Аллоҳ унга шу сабабли ўн марта раҳмат ёғдиради. Сўнг Аллоҳдан мен учун василани сўранг, чунки у жаннатдаги бир мақомдир, у Аллоҳнинг бандаларидан фақат бир бандагагина муносибдир. Мен ўша банда бўлишимни умид қиламан. Бас, ким мен учун василани сўраса, унга шафоат ҳалол (вожиб) бўлади».

وَعَنْ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ فَقَالَ أَحَدُكُمُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ ثُمَّ قَالَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ قَالَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ قَالَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ ثُمَّ قَالَ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ قَالَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مِنْ قَلْبِهِ دخل الْجنَّة» . رَوَاهُ مُسلم

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muazzin ‹Allohu akbar, Allohu akbar› desa, biringiz ‹Allohu akbar, Allohu akbar› desin. Soʻng u ‹Ashhadu an lo ilaha illalloh› desa, u ‹Ashhadu an lo ilaha illalloh› desin. Soʻng u ‹Ashhadu anna Muhammadan rasululloh› desa, u ‹Ashhadu anna Muhammadan rasululloh› desin. Soʻng u ‹Hayya alas-solah› desa, u ‹Lo havla va lo quvvata illa billah› desin. Soʻng u ‹Hayya alal-falah› desa, u ‹Lo havla va lo quvvata illa billah› desin. Soʻng u ‹Allohu akbar, Allohu akbar› desa, u ‹Allohu akbar, Allohu akbar› desin. Soʻng u ‹Lo ilaha illalloh› desa, u qalbidan ‹Lo ilaha illalloh› desa, jannatga kiradi», — dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муаззин ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар› деса, бирингиз ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар› десин. Сўнг у ‹Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ› деса, у ‹Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ› десин. Сўнг у ‹Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ› деса, у ‹Ашҳаду анна Муҳаммадан расулуллоҳ› десин. Сўнг у ‹Ҳайя алас-солаҳ› деса, у ‹Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ› десин. Сўнг у ‹Ҳайя алал-фалаҳ› деса, у ‹Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ› десин. Сўнг у ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар› деса, у ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар› десин. Сўнг у ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деса, у қалбидан ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деса, жаннатга киради», — дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ النِّدَاءَ اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلَاةِ الْقَائِمَةِ آتِ مُحَمَّدًا الْوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذِي وَعَدْتَهُ حَلَّتْ لَهُ شَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَة» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Kim azonni eshitgan paytida: ‹Allohumma Robba hazihid-daʼvatit-tommati vas-solatil-qoimati, oti Muhammadanil-vasilata val-fazilata, vabʼashhu maqomam-mahmudanillazi vaʼadtahu (Ey bu toʻ liq daʼvat va qoim boʻ ladigan namozning Robbi Alloh! Muhammadga vasila va fazilatni ato et va uni Oʻ zing vaʼda qilgan Maqomi Mahmudga baʼs qil)› desa, qiyomat kuni unga mening shafoatim halol (vojib) boʻ ladi», dedilar. (Buni Hamza ibn Abdulloh otasidan, Paygʻambar ﷺdan (ham) rivoyat qildi.)(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким азонни эшитган пайтида: ‹Аллоҳумма Робба ҳазиҳид-даъватит-томмати вас-солатил-қоимати, оти Муҳаммаданил-василата вал-фазилата, вабъашҳу мақомам-маҳмуданиллази ваъадтаҳу (Эй бу тў лиқ даъват ва қоим бў ладиган намознинг Робби Аллоҳ! Муҳаммадга васила ва фазилатни ато эт ва уни Ў зинг ваъда қилган Мақоми Маҳмудга баъс қил)› деса, қиёмат куни унга менинг шафоатим ҳалол (вожиб) бў лади», дедилар. (Буни Ҳамза ибн Абдуллоҳ отасидан, Пайғамбар ﷺдан (ҳам) ривоят қилди.)

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُغِيرُ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ وَكَانَ يَسْتَمِعُ الْأَذَانَ فَإِنْ سَمِعَ أَذَانًا أَمْسَكَ وَإِلَّا أَغَارَ فَسَمِعَ رَجُلًا يَقُولُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «عَلَى الْفِطْرَةِ» ثُمَّ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَرَجْتَ من النَّار» فنظروا فَإِذا هُوَ راعي معزى. رَوَاهُ مُسلم

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tong otganda hujum qilar edilar va azonga quloq solar edilar. Agar azon eshitsalar, (hujumdan) toʻxtar edilar, boʻlmasa hujum qilar edilar. Bir safar bir kishining: «Allohu akbar, Allohu akbar» deyayotganini eshitdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «(U) fitrat (Islom) ustida ekan», — dedilar. Soʻng u: «Ashhadu an lo ilaha illalloh, ashhadu an lo ilaha illalloh» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen oʻtdan (doʻzaxdan) chiqding», — dedilar. Soʻng qarashsa, u echki boquvchi (choʻpon) ekan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тонг отганда ҳужум қилар эдилар ва азонга қулоқ солар эдилар. Агар азон эшитсалар, (ҳужумдан) тўхтар эдилар, бўлмаса ҳужум қилар эдилар. Бир сафар бир кишининг: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар» деяётганини эшитдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «(У) фитрат (Ислом) устида экан», — дедилар. Сўнг у: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен ўтдан (дўзахдан) чиқдинг», — дедилар. Сўнг қарашса, у эчки боқувчи (чўпон) экан.

وَعَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ الْمُؤَذِّنَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولًا وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا غُفِرَ لَهُ ذَنبه» . رَوَاهُ مُسلم

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim muazzinni eshitganda: ‹Ashhadu an lo ilaha illalloh, vahdahu lo sharika lah, va anna Muhammadan abduhu va rasuluh. Rozitu billahi robban, va bi-Muhammadin rasulan, va bil-islami dinan› (Yolgʻiz, sherigi yoʻq Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va Muhammad Uning bandasi hamda elchisi ekaniga guvohlik beraman. Robb sifatida Allohga, elchi sifatida Muhammadga va din sifatida Islomga rozi boʻldim) — desa, uning gunohi kechiriladi».Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким муаззинни эшитганда: ‹Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, ва анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ. Розиту биллаҳи роббан, ва би-Муҳаммадин расулан, ва бил-ислами динан› (Ёлғиз, шериги йўқ Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Унинг бандаси ҳамда элчиси эканига гувоҳлик бераман. Робб сифатида Аллоҳга, элчи сифатида Муҳаммадга ва дин сифатида Исломга рози бўлдим) — деса, унинг гуноҳи кечирилади».

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلَاةٌ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلَاةٌ» ثُمَّ قَالَ فِي الثَّالِثَةِ «لِمَنْ شَاءَ»

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ikki azon (azon va iqomat) orasida (nafl) namoz bor; ikki azon orasida (nafl) namoz bor», — dedilar va uchinchi marta aytarkanlar: «Kim (oʻqishni) xohlasa», — deb qoʻshdilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Икки азон (азон ва иқомат) орасида (нафл) намоз бор; икки азон орасида (нафл) намоз бор», — дедилар ва учинчи марта айтарканлар: «Ким (ўқишни) хоҳласа», — деб қўшдилар.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْإِمَامُ ضَامِنٌ وَالْمُؤَذِّنُ مؤتمن الله أَرْشِدِ الْأَئِمَّةَ وَاغْفِرْ لِلْمُؤَذِّنِينَ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَفِي أُخْرَى لَهُ بِلَفْظِ المصابيح

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Imom kafildir, muazzin esa ishonib topshirilgan kishidir. Allohim, imomlarni toʻgʻri yoʻlga boshlagin va muazzinlarni magʻfirat qilgin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Имом кафилдир, муаззин эса ишониб топширилган кишидир. Аллоҳим, имомларни тўғри йўлга бошлагин ва муаззинларни мағфират қилгин», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «من أذن سبع سِنِين محتسبا كتبت لَهُ بَرَاءَةٌ مِنَ النَّارِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه.

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim savobni umid qilib yetti yil azon aytsa, unga doʻzaxdan najot (poklik) yoziladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud, Savbon, Muoviya, Anas, Abu Hurayra va Abu Saiddan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi gʻarib hadisdir. Abu Tumaylaning ismi Yahyo ibn Vozihdir. Abu Hamza as-Sukkariyning ismi Muhammad ibn Maymundir. Jobir ibn Yazid al-Juʼfiyni esa (muhaddislar) zaif sanaganlar; Yahyo ibn Said va Abdurahmon ibn Mahdiy uni tark qilganlar. Abu Iso aytdi: Men Joruddan eshitdim, u Vakiʼdan eshitganini aytdiki: «Agar Jobir al-Juʼfiy boʻlmaganida, kufaliklar hadissiz qolgan boʻlardilar; agar Hammod boʻlmaganida, kufaliklar fiqhsiz qolgan boʻlardilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким савобни умид қилиб етти йил азон айтса, унга дўзахдан нажот (поклик) ёзилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Савбон, Муовия, Анас, Абу Ҳурайра ва Абу Саиддан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ғариб ҳадисдир. Абу Тумайланинг исми Яҳё ибн Возиҳдир. Абу Ҳамза ас-Суккарийнинг исми Муҳаммад ибн Маймундир. Жобир ибн Язид ал-Жуъфийни эса (муҳаддислар) заиф санаганлар; Яҳё ибн Саид ва Абдураҳмон ибн Маҳдий уни тарк қилганлар. Абу Исо айтди: Мен Жоруддан эшитдим, у Вакиъдан эшитганини айтдики: «Агар Жобир ал-Жуъфий бўлмаганида, куфаликлар ҳадиссиз қолган бўлардилар; агар Ҳаммод бўлмаганида, куфаликлар фиқҳсиз қолган бўлардилар».

وَعَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَعْجَبُ رَبُّكَ مِنْ رَاعِي غَنَمٍ فِي رَأْسِ شَظِيَّةٍ لِلْجَبَلِ يُؤَذِّنُ بِالصَّلَاةِ وَيُصَلِّي فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا إِلَى عَبْدِي هَذَا يُؤَذِّنُ وَيُقِيمُ الصَّلَاةَ يَخَافُ مِنِّي قَدْ غَفَرْتُ لِعَبْدِي وَأَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Robbing togʻ choʻqqisida qoʻy boqib, namozga azon aytadigan va namoz oʻqiydigan qoʻychivondan xursand boʻladi. Shunda Alloh azza va jalla: ‹Mana shu bandamga qaranglar! U azon aytadi, namozga iqomat qiladi, Mendan qoʻrqadi. Men bandamni magʻfirat qildim va uni jannatga kiritdim›, deydi».Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Роббинг тоғ чўққисида қўй боқиб, намозга азон айтадиган ва намоз ўқийдиган қўйчивондан хурсанд бўлади. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: ‹Мана шу бандамга қаранглар! У азон айтади, намозга иқомат қилади, Мендан қўрқади. Мен бандамни мағфират қилдим ва уни жаннатга киритдим›, дейди».

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «ثَلَاثَةٌ عَلَى كُثْبَانِ الْمِسْكِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَبَدٌ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ وَحَقَّ مَوْلَاهُ وَرَجُلٌ أَمَّ قَوْمًا وَهُمْ بِهِ راضون وَرجل يُنَادي بالصلوات الْخمس فِي كُلَّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيث غَرِيب

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa kishi) misk uyumlari ustida boʻladi — gumonimcha, qiyomat kunida dedilar: Allohning haqqini va xojalarining haqqini ado etgan qul, bir qavmga imom boʻlib, ular undan rozi boʻlgan kishi va har kuni-yu har tunda besh vaqt namozga azon aytadigan kishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni Sufyon as-Savriyning Abul-Yaqzondan (qilgan) hadisidan faqat Vakiʼning hadisi orqali bilamiz. Abul-Yaqzonning ismi Usmon ibn Qaysdir, Ibn Umayr ham deyiladi, bu mashhurroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа киши) миск уюмлари устида бўлади — гумонимча, қиёмат кунида дедилар: Аллоҳнинг ҳаққини ва хожаларининг ҳаққини адо этган қул, бир қавмга имом бўлиб, улар ундан рози бўлган киши ва ҳар куни-ю ҳар тунда беш вақт намозга азон айтадиган киши», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни Суфён ас-Саврийнинг Абул-Яқзондан (қилган) ҳадисидан фақат Вакиънинг ҳадиси орқали биламиз. Абул-Яқзоннинг исми Усмон ибн Қайсдир, Ибн Умайр ҳам дейилади, бу машҳурроқдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْمُؤَذِّنُ يُغْفَرُ لَهُ مد صَوْتِهِ وَيَشْهَدُ لَهُ كُلُّ رَطْبٍ وَيَابِسٍ وَشَاهِدُ الصَّلَاة يكْتب لَهُ خمس وَعِشْرُونَ حَسَنَة وَيُكَفَّرُ عَنْهُ مَا بَيْنَهُمَا» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَرَوَى النَّسَائِيُّ إِلَى قَوْلِهِ: «كُلُّ رَطْبٍ وَيَابِسٍ» . وَقَالَ: «وَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ من صلى»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning oʻz ogʻizlaridan: «Muazzin ovozi yetgan joygacha gunohi kechiriladi va har bir hoʻl va quruq narsa unga istigʻfor aytadi. Namozga hozir boʻlgan kishiga esa yigirma besh yaxshilik yoziladi va ikki namoz orasidagi gunohlari kechiriladi», deganlarini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ўз оғизларидан: «Муаззин овози етган жойгача гуноҳи кечирилади ва ҳар бир ҳўл ва қуруқ нарса унга истиғфор айтади. Намозга ҳозир бўлган кишига эса йигирма беш яхшилик ёзилади ва икки намоз орасидаги гуноҳлари кечирилади», деганларини эшитдим.

وَعَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ قَالَ قُلْتُ: يَا رَسُول الله اجْعَلنِي إِمَام قومِي فَقَالَ: «أَنْتَ إِمَامُهُمْ وَاقْتَدِ بِأَضْعَفِهِمْ وَاتَّخِذْ مُؤَذِّنًا لَا يَأْخُذُ عَلَى أَذَانِهِ أَجْرًا» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Usmon ibn Abul-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Yo Rasululloh, meni qavmimga imom qiling», dedim. U zot: «Sen ularning imomisan, ularning eng kuchsizini eʼtiborga ol va azoni uchun haq olmaydigan muazzin tayinla», dedilar.Усмон ибн Абул-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ё Расулуллоҳ, мени қавмимга имом қилинг», дедим. У зот: «Сен уларнинг имомисан, уларнинг энг кучсизини эътиборга ол ва азони учун ҳақ олмайдиган муаззин тайинла», дедилар.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: عَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَن أَقُول عِنْد أَذَان الْمغرب: «اللَّهُمَّ إِن هَذَا إِقْبَالُ لَيْلِكَ وَإِدْبَارُ نَهَارِكَ وَأَصْوَاتُ دُعَاتِكَ فَاغْفِرْ لِي» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي الدَّعَوَاتِ الْكَبِيرِ

Ummu Salama, moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ menga shom azoni paytida shunday deyishni oʻrgatdilar: «Allohim, albatta bu Sening kechang kirib kelishi, kunduzing ortga ketishi va Senga chorlovchilaring ovozlaridir, bas, meni magʻfirat qil.»Умму Салама, мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга шом азони пайтида шундай дейишни ўргатдилар: «Аллоҳим, албатта бу Сенинг кечанг кириб келиши, кундузинг ортга кетиши ва Сенга чорловчиларинг овозларидир, бас, мени мағфират қил.»

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ أَوْ بَعْضِ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ بِلَالًا أَخَذَ فِي الْإِقَامَةِ فَلَمَّا أَنْ قَالَ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَقَامَهَا اللَّهُ وَأَدَامَهَا» وَقَالَ فِي سَائِر الْإِقَامَة: كنحو حَدِيث عمر رَضِي الله عَنهُ فِي الْأَذَان. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan yoki Paygʻambar ﷺning sahobalaridan biridan rivoyat qilinadiki, Bilol iqomaga kirishdi. U: «Qod qomatis-salah», deganida, Paygʻambar ﷺ: «Alloh uni barpo qilsin va uni davomli qilsin», dedilar. Iqomaning qolgan qismida esa, azon haqidagi Umar (roziyallohu anhu) hadisidagi kabi aytdi.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ёки Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан биридан ривоят қилинадики, Билол иқомага киришди. У: «Қод қоматис-салаҳ», деганида, Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ уни барпо қилсин ва уни давомли қилсин», дедилар. Иқоманинг қолган қисмида эса, азон ҳақидаги Умар (розияллоҳу анҳу) ҳадисидаги каби айтди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يُرَدُّ الدُّعَاءُ بَيْنَ الْأَذَان وَالْإِقَامَة» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Azon bilan iqoma orasida (qilingan) duo rad etilmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Азон билан иқома орасида (қилинган) дуо рад этилмайди», дедилар.

وَعَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «ثِنْتَانِ لَا تُرَدَّانِ أَوْ قَلَّمَا تُرَدَّانِ الدُّعَاءُ عِنْدَ النِّدَاءِ وَعِنْدَ الْبَأْسِ حِينَ يُلْحِمُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا» وَفِي رِوَايَةٍ: «وَتَحْتَ الْمَطَرِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرْ «وَتَحْت الْمَطَر»

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ikki (duo) rad qilinmaydi, yoki kamdan-kam rad qilinadi: azon paytidagi duo va jang paytida, odamlar bir-biri bilan olishayotgan vaqtdagi (duo)». Muso aytdi: Menga Rizq ibn Said ibn Abdurahmon Abu Hozimdan, u Sahl ibn Saʼddan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib: «Va yomgʻir paytida (ham)», dedilar, dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Икки (дуо) рад қилинмайди, ёки камдан-кам рад қилинади: азон пайтидаги дуо ва жанг пайтида, одамлар бир-бири билан олишаётган вақтдаги (дуо)». Мусо айтди: Менга Ризқ ибн Саид ибн Абдураҳмон Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъддан, у Набий ﷺдан ривоят қилиб: «Ва ёмғир пайтида (ҳам)», дедилар, деди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْمُؤَذِّنِينَ يَفْضُلُونَنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «قُلْ كَمَا يَقُولُونَ فَإِذَا انْتَهَيْتَ فسل تعط» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, muazzinlar bizdan afzal boʻlib ketishyapti», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen ham ular aytganidek ayt. Tugatganingda esa soʻra, senga ato etiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, муаззинлар биздан афзал бўлиб кетишяпти», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен ҳам улар айтганидек айт. Тугатганингда эса сўра, сенга ато этилади», дедилар.

عَنْ جَابِرٍ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ الشَّيْطَانَ إِذَا سَمِعَ النِّدَاءَ بِالصَّلَاةِ ذَهَبَ حَتَّى يَكُونَ مَكَانَ الرَّوْحَاءِ» . رَوَاهُ مُسلم

Jabir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺni: «Shayton namozga chaqiriq — azonni eshitsa, Ravho degan joygacha yetib borguncha qochib ketadi», deyayotganlarini eshitdim. Muslim rivoyat qilgan.Жабир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺни: «Шайтон намозга чақириқ — азонни эшитса, Равҳо деган жойгача етиб боргунча қочиб кетади», деяётганларини эшитдим. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ قَالَ: (إِنِّي لَعِنْدَ مُعَاوِيَةَ إِذْ أَذَّنَ مُؤَذِّنُهُ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ كَمَا قَالَ مُؤَذِّنُهُ حَتَّى إِذَا قَالَ: حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ: قَالَ: لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ فَلَمَّا قَالَ: حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ قَالَ: لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ وَقَالَ بَعْدَ ذَلِكَ مَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ ثُمَّ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم قَالَ ذَلِك. رَوَاهُ أَحْمد

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muazzin azon aytganida, u muazzin aytganidek aytar edi. «Hayya alas-salah» deganida esa, «Lo havla va lo quvvata illa billah» der edi. «Hayya alal-falah» deganida ham, «Lo havla va lo quvvata illa billah» der edi. Undan keyin muazzin aytganidek aytar edi. Soʻng: «Rasululloh ﷺni ana shunday deb aytayotganlarini eshitganman», dedi.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муаззин азон айтганида, у муаззин айтганидек айтар эди. «Ҳайя алас-салаҳ» деганида эса, «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ» дер эди. «Ҳайя алал-фалаҳ» деганида ҳам, «Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллаҳ» дер эди. Ундан кейин муаззин айтганидек айтар эди. Сўнг: «Расулуллоҳ ﷺни ана шундай деб айтаётганларини эшитганман», деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَامَ بِلَالٌ يُنَادِي فَلَمَّا سَكَتَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ قَالَ مِثْلَ هَذَا يَقِينا دخل الْجنَّة» . رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Bilol turib azon aytdi. U jim boʻlgach, Rasululloh ﷺ: «Kim buni (muazzin aytganini) chin ishonch bilan aytsa, jannatga kiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Билол туриб азон айтди. У жим бўлгач, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким буни (муаззин айтганини) чин ишонч билан айтса, жаннатга киради», дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَمِعَ الْمُؤَذِّنَ يَتَشَهَّدُ قَالَ: «وَأَنَا وَأَنَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ muazzinning shahodat aytayotganini eshitsalar: «Men ham, men ham», der edilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ муаззиннинг шаҳодат айтаётганини эшитсалар: «Мен ҳам, мен ҳам», дер эдилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ أَذَّنَ ثِنْتَيْ عَشْرَةَ سَنَةً وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَكُتِبَ لَهُ بِتَأْذِينِهِ فِي كُلِّ يَوْمٍ سِتُّونَ حَسَنَةً وَلِكُلِّ إِقَامَة ثَلَاثُونَ حَسَنَة» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻn ikki yil azon aytsa, unga jannat vojib boʻladi va azon aytgani uchun har kuni oltmish yaxshilik, har bir iqoma uchun esa oʻttiz yaxshilik yoziladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўн икки йил азон айтса, унга жаннат вожиб бўлади ва азон айтгани учун ҳар куни олтмиш яхшилик, ҳар бир иқома учун эса ўттиз яхшилик ёзилади», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: كُنَّا نُؤْمَرُ بِالدُّعَاءِ عِنْدَ أَذَانِ الْمغرب. رَوَاهُ الْبَيْهَقِيّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bizga shom azoni paytida duo qilish buyurilar edi. Bayhaqiy rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бизга шом азони пайтида дуо қилиш буюрилар эди. Байҳақий ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِن بِلَالًا يُؤذن بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُوم» ثمَّ قَالَ: وَكَانَ رَجُلًا أَعْمَى لَا يُنَادِي حَتَّى يُقَالَ لَهُ: أَصبَحت أَصبَحت

Solim ibn Abdulloh (otasidan) rivoyat qiladi: Otam aytdiki, Rasululloh ﷺ: «Bilol kechasi azon aytadi; shuning uchun Ibn Ummu Maktum azon aytguncha yeb-ichaveringlar (saharlik qilinglar)», — dedilar. Solim qoʻshimcha qildi: «U (Ibn Ummu Maktum) koʻr kishi edi; unga tong otdi deyilmaguncha azon aytmas edi».Солим ибн Абдуллоҳ (отасидан) ривоят қилади: Отам айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Билол кечаси азон айтади; шунинг учун Ибн Умму Мактум азон айтгунча еб-ичаверинглар (саҳарлик қилинглар)», — дедилар. Солим қўшимча қилди: «У (Ибн Умму Мактум) кўр киши эди; унга тонг отди дейилмагунча азон айтмас эди».

وَعَن سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَمْنَعَنَّكُمْ مِنْ سُحُورِكُمْ أَذَانُ بِلَالٍ وَلَا الْفَجْرُ الْمُسْتَطِيلُ وَلَكِنِ الْفَجْرُ الْمُسْتَطِيرُ فِي الْأُفق» رَوَاهُ مُسلم وَلَفظه لِلتِّرْمِذِي

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilolning azoni va boʻyiga choʻzilgan (tik) fajr sizlarni saharlikdan toʻsmasin, balki ufqda koʻndalang yoyilgan fajr (toʻsadi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билолнинг азони ва бўйига чўзилган (тик) фажр сизларни саҳарликдан тўсмасин, балки уфқда кўндаланг ёйилган фажр (тўсади)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَن مَالك بن الْحُوَيْرِث قَالَ: أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا وَابْنُ عَمٍّ لِي فَقَالَ: «إِذَا سَافَرْتُمَا فأذنا وأقيما وليؤمكما أكبركما» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Molik ibn al-Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men amakivachcham bilan Nabiy ﷺ huzurlariga keldim» — u boshqa safar: «Men bir hamrohim bilan», dedi. Shunda u zot: «Ikkovingiz safarga chiqsangiz, azon aytinglar va iqomat aytinglar, kattangiz ikkovingizga imom boʻlsin», dedilar.Молик ибн ал-Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен амакиваччам билан Набий ﷺ ҳузурларига келдим» — у бошқа сафар: «Мен бир ҳамроҳим билан», деди. Шунда у зот: «Икковингиз сафарга чиқсангиз, азон айтинглар ва иқомат айтинглар, каттангиз икковингизга имом бўлсин», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي فَإِذا حضرت الصَّلَاة فليؤذن لكم أحدكُم وليؤمكم أكبركم»

(Molik ibn Huvayris aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning huzurlariga — bir-birimizga yaqin (tengdosh) yigitlar holida — keldik va U zotning huzurlarida yigirma kecha turdik. Rasululloh ﷺ rafiq (mehribon, muloyim) edilar. U zot biz oʻz ahlimizni (sogʻinib) istab qolganimizni yoki (ularni) sogʻinganimizni payqaganlarida, bizdan ortimizda kimlarni (qoldirib) kelganimizni soʻradilar; biz U zotga xabar berdik. U zot: «Oʻz ahllaringizga qaytinglar, ular ichida turinglar, ularga (din) oʻrgatinglar va ularni buyuringlar — (Molik) baʼzi narsalarni zikr qildi, men ularni yodlayman yoki yodlamayman — va men namoz oʻqiganimni koʻrgan holatda namoz oʻqinglar; namoz (vaqti) kelganida, biringiz sizlarga azon aytsin va kattangiz sizlarga imom boʻlsin», dedilar.(Молик ибн Ҳувайрис айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига — бир-биримизга яқин (тенгдош) йигитлар ҳолида — келдик ва У зотнинг ҳузурларида йигирма кеча турдик. Расулуллоҳ ﷺ рафиқ (меҳрибон, мулойим) эдилар. У зот биз ўз аҳлимизни (соғиниб) истаб қолганимизни ёки (уларни) соғинганимизни пайқаганларида, биздан ортимизда кимларни (қолдириб) келганимизни сўрадилар; биз У зотга хабар бердик. У зот: «Ўз аҳлларингизга қайтинглар, улар ичида туринглар, уларга (дин) ўргатинглар ва уларни буюринглар — (Молик) баъзи нарсаларни зикр қилди, мен уларни ёдлайман ёки ёдламайман — ва мен намоз ўқиганимни кўрган ҳолатда намоз ўқинглар; намоз (вақти) келганида, бирингиз сизларга азон айцин ва каттангиз сизларга имом бўлсин», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَفَلَ مِنْ غَزْوَةِ خَيْبَرَ سَارَ لَيْلَةً حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْكَرَى عَرَّسَ وَقَالَ لِبِلَالٍ: " اكْلَأْ لَنَا اللَّيْلَ. فَصَلَّى بِلَالٌ مَا قُدِّرَ لَهُ وَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ فَلَمَّا تَقَارَبَ الْفَجْرُ اسْتَنَدَ بِلَال إِلَى رَاحِلَته موجه الْفَجْرِ فَغَلَبَتْ بِلَالًا عَيْنَاهُ وَهُوَ مُسْتَنِدٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ فَلَمْ يَسْتَيْقِظْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا بِلَالٌ وَلَا أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى ضَرَبَتْهُمُ الشَّمْسُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَّلَهُمُ اسْتِيقَاظًا فَفَزِعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «أَيْ بِلَالُ» فَقَالَ بِلَالٌ أَخَذَ بِنَفْسَيِ الَّذِي أَخَذَ بِنَفْسِكَ قَالَ: «اقْتَادُوا» فَاقْتَادَوا رَوَاحِلَهُمْ شَيْئًا ثُمَّ تَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَمَرَ بِلَالًا فَأَقَامَ الصَّلَاةَ فَصَلَّى بِهِمُ الصُّبْحَ فَلَمَّا قَضَى الصَّلَاةَ قَالَ: " مَنْ نَسِيَ الصَّلَاةَ فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذكرهَا فَإِن الله قَالَ (أقِم الصَّلَاة لذكري) رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybar gʻazotidan qaytayotganlarida tunda yurib, uyqu galaba qilganda (yoʻlda) toʻxtab tunadilar va Bilolga: «Bizga (subhgacha) tunni qoʻriqlab tur», — dedilar. Bilol oʻziga muqaddar boʻlgancha namoz oʻqidi, Rasululloh ﷺ va sahobalari esa uxlab qoldilar. Tong yaqinlashganda Bilol tong tomonga yuzlanib oʻz ulovi (tuyasi)ga suyandi, uloviga suyangan holida uyqu Bilolning koʻzlarini galaba qildi. Quyosh ularga tegmaguncha na Rasululloh ﷺ, na Bilol, na sahobalaridan birortasi uygʻonmadi. Rasululloh ﷺ ularning birinchi boʻlib uygʻonganlari edilar. Rasululloh ﷺ choʻchib: «Ey Bilol!» — dedilar. Bilol: «Sizning joningizni olgan (uyqu) mening ham jonimni oldi, otam-onam Sizga fido boʻlsin, yo Rasululloh!» — dedi. U zot: «Yetaklab (chiqib) keting», — dedilar. Shunda ular ulovlarini biroz yetaklab chiqdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ tahorat oldilar va Bilolga buyurdilar, u namozga iqomat aytdi. Soʻng u zot ularga subh namozini oʻqidilar. Namozni tugatgach: «Kim namozni unutsa, eslagan vaqtida oʻqib olsin, zero Alloh: {Meni eslash uchun namozni barpo qil} (Toʼha 14) degan», — dedilar. Yunus dedi: Ibn Shihob uni «lizzikro» deb oʻqir edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар ғазотидан қайтаётганларида тунда юриб, уйқу галаба қилганда (йўлда) тўхтаб тунадилар ва Билолга: «Бизга (субҳгача) тунни қўриқлаб тур», — дедилар. Билол ўзига муқаддар бўлганча намоз ўқиди, Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари эса ухлаб қолдилар. Тонг яқинлашганда Билол тонг томонга юзланиб ўз улови (туяси)га суянди, уловига суянган ҳолида уйқу Билолнинг кўзларини галаба қилди. Қуёш уларга тегмагунча на Расулуллоҳ ﷺ, на Билол, на саҳобаларидан бирортаси уйғонмади. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг биринчи бўлиб уйғонганлари эдилар. Расулуллоҳ ﷺ чўчиб: «Эй Билол!» — дедилар. Билол: «Сизнинг жонингизни олган (уйқу) менинг ҳам жонимни олди, отам-онам Сизга фидо бўлсин, ё Расулуллоҳ!» — деди. У зот: «Етаклаб (чиқиб) кетинг», — дедилар. Шунда улар уловларини бироз етаклаб чиқдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ таҳорат олдилар ва Билолга буюрдилар, у намозга иқомат айтди. Сўнг у зот уларга субҳ намозини ўқидилар. Намозни тугатгач: «Ким намозни унутса, эслаган вақтида ўқиб олсин, зеро Аллоҳ: {Мени эслаш учун намозни барпо қил} (Тўҳа 14) деган», — дедилар. Юнус деди: Ибн Шиҳоб уни «лиззикро» деб ўқир эди.

وَعَنْ أَبِي قَتَادَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلَاةُ فَلَا تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِي قَدْ خرجت "

Abu Qatada (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozga iqoma aytilganda, meni chiqqanimni koʻrmaguningizcha oʻrningizdan turmanglar», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Қатада (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозга иқома айтилганда, мени чиққанимни кўрмагунингизча ўрнингиздан турманглар», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا أُقِيمَت الصَّلَاة فَلَا تأتوها تَسْعَوْنَ وَأْتُوهَا تَمْشُونَ وَعَلَيْكُمُ السَّكِينَةُ فَمَا أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وَمَا فاتكم فَأتمُّوا» وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ: «فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا كَانَ يَعْمِدُ إِلَى الصَّلَاةِ فَهُوَ فِي صَلَاةٍ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni shunday deyotganlarini eshitdim: «Namozga iqomat aytilsa, unga yugurib kelmanglar, balki bosiqlik bilan yurib kelinglar; (imom bilan) yetganingizni oʻqinglar, oʻtkazib yuborganingizni tugatib olinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деётганларини эшитдим: «Намозга иқомат айтилса, унга югуриб келманглар, балки босиқлик билан юриб келинглар; (имом билан) етганингизни ўқинглар, ўтказиб юборганингизни тугатиб олинглар», дедилар.

عَن زيد بن أسلم أَنه قَالَ: عَرَّسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةً بِطَرِيقِ مَكَّةَ وَوَكَّلَ بِلَالًا أَنْ يُوقِظَهُمْ لِلصَّلَاةِ فَرَقَدَ بِلَالٌ وَرَقَدُوا حَتَّى اسْتَيْقَظُوا وَقَدْ طَلَعَتْ عَلَيْهِمُ الشَّمْسُ فَاسْتَيْقَظَ الْقَوْمُ وَقَدْ فَزِعُوا فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَرْكَبُوا حَتَّى يَخْرُجُوا مِنْ ذَلِكَ الْوَادِي وَقَالَ: «إِنَّ هَذَا وَادٍ بِهِ شَيْطَانٌ» . فَرَكِبُوا حَتَّى خَرَجُوا مِنْ ذَلِكَ الْوَادِي ثُمَّ أَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَنْزِلُوا وَأَنْ يَتَوَضَّئُوا وَأَمَرَ بِلَالًا أَنْ يُنَادِيَ لِلصَّلَاةِ أَوْ يُقِيمَ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّاسِ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَيْهِم وَقَدْ رَأَى مِنْ فَزَعِهِمْ فَقَالَ: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ اللَّهَ قَبَضَ أَرْوَاحَنَا وَلَوْ شَاءَ لَرَدَّهَا إِلَيْنَا فِي حِينٍ غَيْرِ هَذَا فَإِذَا رَقَدَ أَحَدُكُمْ عَنِ الصَّلَاةِ أَوْ نَسِيَهَا ثُمَّ فَزِعَ إِلَيْهَا فَلْيُصَلِّهَا كَمَا كَانَ يُصَلِّيهَا فِي وَقْتِهَا» ثُمَّ الْتَفَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ فَقَالَ: «إِنَّ الشَّيْطَانَ أَتَى بِلَالًا وَهُوَ قَائِمٌ يُصَلِّي فأضجعه فَلم يَزَلْ يُهَدِّئُهُ كَمَا يُهَدَّأُ الصَّبِيُّ حَتَّى نَامَ» ثُمَّ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلَالًا فَأَخْبَرَ بِلَالٌ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثَلُ الَّذِي أَخْبَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ: أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ. رَوَاهُ مَالك مُرْسلا

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kecha Makka yoʻlida dam olish uchun toʻxtadilar va Bilolga ularni namozga uygʻotishni topshirdilar. Bilol ham, ular ham uxlab qoldilar va quyosh ustlariga chiqqach uygʻonishdi. Odamlar sarosima bilan uygʻonishdi. Rasululloh ﷺ ularga u vodiydan chiqib ketgunlaricha ulovga minishni buyurdilar va: «Bu vodiyda shayton bor», dedilar. Ular ulovga minib, u vodiydan chiqib olishdi. Soʻng Rasululloh ﷺ ularga tushib, tahorat olishni buyurdilar va Bilolga namozga chaqirishni yoki iqoma aytishni buyurdilar. Rasululloh ﷺ odamlarga namoz oʻqib berdilar, soʻng ularning sarosimasini koʻrganlari uchun ularga yuzlanib: «Ey odamlar, Alloh ruhlarimizni oldi, agar xohlaganida uni bizga bu vaqtdan boshqa paytda qaytargan boʻlur edi. Bas, biringiz namozdan uxlab qolsa yoki uni unutsa, soʻng yodiga tushib sarosimaga tushsa, uni oʻz vaqtida oʻqiganidek oʻqisin», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ Abu Bakr Siddiqqa yuzlanib: «Shayton Bilolning oldiga u namoz oʻqib turgan holida keldi va uni yotqizib qoʻydi, bolani ovutgandek uni ovutaverib, oxiri uni uxlatib qoʻydi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ Bilolni chaqirdilar, Bilol ham Rasululloh ﷺga xuddi Rasululloh ﷺ Abu Bakrga aytgan narsaning oʻxshashini xabar berdi. Shunda Abu Bakr: «Guvohlik beramanki, siz Allohning Rasulisiz», dedi. Molik uni mursal shaklda rivoyat qilgan.Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кеча Макка йўлида дам олиш учун тўхтадилар ва Билолга уларни намозга уйғотишни топширдилар. Билол ҳам, улар ҳам ухлаб қолдилар ва қуёш устларига чиққач уйғонишди. Одамлар саросима билан уйғонишди. Расулуллоҳ ﷺ уларга у водийдан чиқиб кетгунларича уловга минишни буюрдилар ва: «Бу водийда шайтон бор», дедилар. Улар уловга миниб, у водийдан чиқиб олишди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларга тушиб, таҳорат олишни буюрдилар ва Билолга намозга чақиришни ёки иқома айтишни буюрдилар. Расулуллоҳ ﷺ одамларга намоз ўқиб бердилар, сўнг уларнинг саросимасини кўрганлари учун уларга юзланиб: «Эй одамлар, Аллоҳ руҳларимизни олди, агар хоҳлаганида уни бизга бу вақтдан бошқа пайтда қайтарган бўлур эди. Бас, бирингиз намоздан ухлаб қолса ёки уни унутса, сўнг ёдига тушиб саросимага тушса, уни ўз вақтида ўқиганидек ўқисин», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакр Сиддиққа юзланиб: «Шайтон Билолнинг олдига у намоз ўқиб турган ҳолида келди ва уни ётқизиб қўйди, болани овутгандек уни овутавериб, охири уни ухлатиб қўйди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Билолни чақирдилар, Билол ҳам Расулуллоҳ ﷺга худди Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга айтган нарсанинг ўхшашини хабар берди. Шунда Абу Бакр: «Гувоҳлик бераманки, сиз Аллоҳнинг Расулисиз», деди. Молик уни мурсал шаклда ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " خَصْلَتَانِ مُعَلَّقَتَانِ فِي أَعْنَاقِ الْمُؤَذِّنِينَ لِلْمُسْلِمِينَ: صِيَامُهُمْ وَصَلَاتُهُمْ ". رَوَاهُ ابْنُ مَاجَه

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muazzinlarning boʻyinlariga musulmonlar uchun ikki narsa osilgandir: ularning namozlari va roʻzalari», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муаззинларнинг бўйинларига мусулмонлар учун икки нарса осилгандир: уларнинг намозлари ва рўзалари», дедилар.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: لَمَّا دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيْتَ دَعَا فِي نَوَاحِيهِ كُلِّهَا وَلَمْ يُصَلِّ حَتَّى خَرَجَ مِنْهُ فَلَمَّا خَرَجَ رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فِي قُبُلِ الْكَعْبَةِ وَقَالَ: «هَذِه الْقبْلَة» . رَوَاهُ البُخَارِيّ وَرَوَاهُ مُسْلِمٌ عَنْهُ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Kaʼbaga kirganlarida, uning har bir tomonida Allohga duo qildilar, lekin (ichida) namoz oʻqimadilar; (Kaʼbadan) chiqgach, Kaʼbaga yuzlanib ikki rakat namoz oʻqidilar va: «Mana shu — qibla», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Каъбага кирганларида, унинг ҳар бир томонида Аллоҳга дуо қилдилар, лекин (ичида) намоз ўқимадилар; (Каъбадан) чиқгач, Каъбага юзланиб икки ракат намоз ўқидилар ва: «Мана шу — қибла», — дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دخل الْكَعْبَة وَأُسَامَة بن زيد وبلال وَعُثْمَان بن طَلْحَة الحَجبي فَأَغْلَقَهَا عَلَيْهِ وَمَكَثَ فِيهَا فَسَأَلْتُ بِلَالًا حِينَ خَرَجَ مَاذَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: جعل عمودا عَن يَسَارِهِ وَعَمُودَيْنِ عَنْ يَمِينِهِ وَثَلَاثَةَ أَعْمِدَةٍ وَرَاءَهُ وَكَانَ الْبَيْتُ يَوْمَئِذٍ عَلَى سِتَّةِ أَعْمِدَةِ ثُمَّ صلى

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Kaʼbaga kirdilar, u zot bilan birga Usoma ibn Zayd, Usmon ibn Talha al-Hajabiy va Bilol ham kirdilar. Soʻng u (Bilol Kaʼba)ning eshigini berkitdi va u zot uning ichida turdilar. Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Men Bilol chiqqanida undan: «Rasululloh ﷺ (u yerda) nima qildilar?» deb soʻradim. U: «U zot bir ustunni chap tomonlariga, ikki ustunni oʻng tomonlariga va uch ustunni orqalariga olib — oʻsha kunlari Uy (Kaʼba) olti ustun ustida edi — soʻng namoz oʻqidilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Каъбага кирдилар, у зот билан бирга Усома ибн Зайд, Усмон ибн Талҳа ал-Ҳажабий ва Билол ҳам кирдилар. Сўнг у (Билол Каъба)нинг эшигини беркитди ва у зот унинг ичида турдилар. Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен Билол чиққанида ундан: «Расулуллоҳ ﷺ (у ерда) нима қилдилар?» деб сўрадим. У: «У зот бир устунни чап томонларига, икки устунни ўнг томонларига ва уч устунни орқаларига олиб — ўша кунлари Уй (Каъба) олти устун устида эди — сўнг намоз ўқидилар», деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَلَاةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاهُ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَام»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening ushbu masjidimdagi bir namoz, masjidlardan Masjidul-Haromdan boshqasidagi ming namozdan yaxshiroqdir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг ушбу масжидимдаги бир намоз, масжидлардан Масжидул-Ҳаромдан бошқасидаги минг намоздан яхшироқдир», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَّا إِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ: مَسْجِدِ الْحَرَامِ وَالْمَسْجِدِ الْأَقْصَى وَمَسْجِدِي هَذَا "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faqat uchta masjidga — Masjidul Harom, mening mana bu masjidim va Masjidul Aqsoga (ibodat niyatida safar qilish uchun) tuyalarga egar urilmasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фақат учта масжидга — Масжидул Ҳаром, менинг мана бу масжидим ва Масжидул Ақсога (ибодат ниятида сафар қилиш учун) туяларга эгар урилмасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا بَيْنَ بَيْتِي وَمِنْبَرِي رَوْضَةٌ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ ومنبري على حَوْضِي

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening uyim bilan minbarim orasi jannat bogʻlaridan bir bogʻdir va minbarim hovuzim (Havz) ustidadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг уйим билан минбарим ораси жаннат боғларидан бир боғдир ва минбарим ҳовузим (Ҳавз) устидадир», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْتِي مَسْجِدَ قبَاء كل سبت مَا شيا وراكبا فَيصَلي فِيهِ رَكْعَتَيْنِ

Abdulloh ibn Dinor (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar: «Paygʻambar ﷺ har shanba (kuni) Qubo masjidiga — (baʼzan) piyoda va (baʼzan) mingan holda — borar edilar», — dedi. Abdulloh (ibn Umar) ham shunday qilar edi.Абдуллоҳ ибн Динор (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар: «Пайғамбар ﷺ ҳар шанба (куни) Қубо масжидига — (баъзан) пиёда ва (баъзан) минган ҳолда — борар эдилар», — деди. Абдуллоҳ (ибн Умар) ҳам шундай қилар эди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَحَبُّ الْبِلَادِ إِلَى اللَّهِ مَسَاجِدُهَا وَأَبْغَضُ الْبِلَاد إِلَى الله أسواقها» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohga eng suyukli joylar masjidlardir, Allohga eng yomon koʻringan joylar esa bozorlardir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга энг суюкли жойлар масжидлардир, Аллоҳга энг ёмон кўринган жойлар эса бозорлардир», дедилар.

وَعَنْ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ بَنَى لِلَّهِ مَسْجِدًا بَنَى اللَّهُ لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ»

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz molidan Alloh uchun bir masjid qursa, Alloh unga jannatda bir uy quradi», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз молидан Аллоҳ учун бир масжид қурса, Аллоҳ унга жаннатда бир уй қуради», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ غَدَا إِلَى الْمَسْجِدِ أَوْ رَاحَ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُ نُزُلَهُ مِنَ الْجَنَّةِ كُلَّمَا غَدَا أَوْ رَاحَ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim masjidga ertalab yoki kechqurun borib-kelsa, Alloh unga har ertalab yoki kechqurun borib-kelgani sayin jannatda manzil tayyorlab qoʻyadi», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким масжидга эрталаб ёки кечқурун бориб-келса, Аллоҳ унга ҳар эрталаб ёки кечқурун бориб-келгани сайин жаннатда манзил тайёрлаб қўяди», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَعْظَمُ النَّاسِ أَجْرًا فِي الصَّلَاةِ أَبْعَدُهُمْ فَأَبْعَدُهُمْ مَمْشًى وَالَّذِي يَنْتَظِرُ الصَّلَاةَ حَتَّى يُصَلِّيَهَا مَعَ الْإِمَامِ أَعْظَمُ أجرا من الَّذِي يُصَلِّي ثمَّ ينَام»

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Namozda eng katta savob oladigan kishilar — (masjiddan) eng uzoq (yashaydigan)lar, soʻng undan keyingi uzoq (yashaydigan)lar va hokazodir. Shuningdek, imom bilan namoz oʻqishni kutgan kishi namoz oʻqib uxlashga ketgan kishidan koʻproq savobga ega», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Намозда энг катта савоб оладиган кишилар — (масжиддан) энг узоқ (яшайдиган)лар, сўнг ундан кейинги узоқ (яшайдиган)лар ва ҳоказодир. Шунингдек, имом билан намоз ўқишни кутган киши намоз ўқиб ухлашга кетган кишидан кўпроқ савобга эга», — дедилар.

وَعَن جَابر قَالَ: خَلَتِ الْبِقَاعُ حَوْلَ الْمَسْجِدِ فَأَرَادَ بَنُو سَلِمَةَ أَنْ يَنْتَقِلُوا قُرْبَ الْمَسْجِدِ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُمْ: «بَلَغَنِي أَنَّكُمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَنْتَقِلُوا قُرْبَ الْمَسْجِدِ» . قَالُوا: نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ أَرَدْنَا ذَلِكَ. فَقَالَ: «يَا بَنِي سَلِمَةَ دِيَارَكُمْ تُكْتَبْ آثَاركُم دِيَاركُمْ تكْتب آثَاركُم» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Masjid atrofidagi joylar boʻsh qoldi. Shunda Banu Salima (qabilasi) masjidga yaqin joyga koʻchib oʻtmoqchi boʻldi. Bu (xabar) Rasululloh ﷺ ga yetdi. U zot ularga: «Menga sizlar masjidga yaqin joyga koʻchib oʻtmoqchi ekaningiz haqida xabar yetdi», dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh, biz shuni istagan edik», dedilar. Shunda u zot: «Ey Banu Salima! Oʻz uylaringizda (turing), izlaringiz yoziladi. Oʻz uylaringizda (turing), izlaringiz yoziladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Масжид атрофидаги жойлар бўш қолди. Шунда Бану Салима (қабиласи) масжидга яқин жойга кўчиб ўтмоқчи бўлди. Бу (хабар) Расулуллоҳ ﷺ га етди. У зот уларга: «Менга сизлар масжидга яқин жойга кўчиб ўтмоқчи эканингиз ҳақида хабар етди», дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ, биз шуни истаган эдик», дедилар. Шунда у зот: «Эй Бану Салима! Ўз уйларингизда (туринг), изларингиз ёзилади. Ўз уйларингизда (туринг), изларингиз ёзилади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «سَبْعَة يظلهم الله تَعَالَى فِي ظِلِّهِ يَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ إِمَامٌ عَادِلٌ وَشَابٌّ نَشَأَ فِي عِبَادَةِ اللَّهِ وَرجل قلبه مُعَلّق بِالْمَسْجِدِ وَرَجُلَانِ تَحَابَّا فِي اللَّهِ اجْتَمَعَا عَلَيْهِ وَتَفَرَّقَا عَلَيْهِ وَرَجُلٌ ذَكَرَ اللَّهَ خَالِيًا فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ وَرجل دَعَتْهُ امْرَأَة ذَات منصب وَجَمَالٍ فَقَالَ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ وَرَجُلٌ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ فَأَخْفَاهَا حَتَّى لَا تَعْلَمَ شِمَالُهُ مَا تُنْفِقُ يَمِينُهُ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yetti (toifa) kishini Alloh — Oʻz soyasidan boshqa soya boʻlmagan kunda — Oʻz soyasida soyalaydi: (1) odil rahbar (imom); (2) Allohga ibodatda (yaʼni bolaligidan Allohga ixlos bilan) tarbiyalangan yigit; (3) qalbi masjidga bogʻlangan kishi (yaʼni besh vaqt namozni jamoat bilan masjidda oʻqiydigan); (4) bir-birini faqat Alloh uchun sevgan va Alloh yoʻlida (gina) uchrashib, ajraladigan ikki kishi; (5) obroʻ-nasabli goʻzal ayolning (zinoga) chaqirigʻini rad etib: ‹Men Allohdan qoʻrqaman›, — degan kishi; (6) shunchalik maxfiy sadaqa qiladigan kishiki, chap qoʻli oʻng qoʻli nima berganini bilmaydi (yaʼni u sadaqani yashirin qiladi); (7) yolgʻizlikda Allohni yodga olib, koʻzlari yoshga toʻlgan kishi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Етти (тоифа) кишини Аллоҳ — Ўз соясидан бошқа соя бўлмаган кунда — Ўз соясида соялайди: (1) одил раҳбар (имом); (2) Аллоҳга ибодатда (яъни болалигидан Аллоҳга ихлос билан) тарбияланган йигит; (3) қалби масжидга боғланган киши (яъни беш вақт намозни жамоат билан масжидда ўқийдиган); (4) бир-бирини фақат Аллоҳ учун севган ва Аллоҳ йўлида (гина) учрашиб, ажраладиган икки киши; (5) обрў-насабли гўзал аёлнинг (зинога) чақириғини рад этиб: ‹Мен Аллоҳдан қўрқаман›, — деган киши; (6) шунчалик махфий садақа қиладиган кишики, чап қўли ўнг қўли нима берганини билмайди (яъни у садақани яширин қилади); (7) ёлғизликда Аллоҳни ёдга олиб, кўзлари ёшга тўлган киши», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَلَاةُ الرَّجُلِ فِي الْجَمَاعَةِ تُضَعَّفُ عَلَى صَلَاتِهِ فِي بَيْتِهِ وَفِي سُوقِهِ خَمْسًا وَعِشْرِينَ ضِعْفًا وَذَلِكَ أَنَّهُ إِذَا تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الْمَسْجِدِ لَا يُخْرِجُهُ إِلَّا الصَّلَاةُ لَمْ يَخْطُ خُطْوَةً إِلَّا رُفِعَتْ لَهُ بِهَا دَرَجَةٌ وَحُطَّ عَنْهُ بِهَا خَطِيئَةٌ فَإِذَا صَلَّى لَمْ تَزَلِ الْمَلَائِكَةُ تُصَلِّي عَلَيْهِ مَا دَامَ فِي مُصَلَّاهُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَيْهِ الله ارْحَمْهُ وَلَا يَزَالُ أَحَدُكُمْ فِي صَلَاةٍ مَا انْتَظَرَ الصَّلَاةَ» . وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ: «إِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ كَانَتِ الصَّلَاةُ تَحْبِسُهُ» . وَزَادَ فِي دُعَاءِ الْمَلَائِكَةِ: " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ تُبْ عَلَيْهِ. مَا لَمْ يُؤْذِ فِيهِ مَا لَمْ يُحْدِثْ فِيهِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishining jamoat bilan oʻqigan namozi uning uyida yoki bozorda (yakka) oʻqigan namozidan yigirma besh barobar koʻproq savoblidir. Bu shuning uchunki, agar u tahorat qilib, uni mukammal qilsa, soʻng faqat namoz niyatida masjidga yoʻl olsa, masjid tomon tashlagan har bir qadami uchun bir daraja koʻtariladi va (amal daftaridan) bir gunohi oʻchiriladi. Namoz oʻqiganida, farishtalar — u joynamozida (oʻtirgan) ekan — unga Allohning barakasi va magʻfiratini soʻrab turadi: ‹Allohim, unga baraka ber; unga rahm va shafqat qil›, — deydi. Kishi namozni kutib turgan muddatda namozda (hisoblanadi)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг жамоат билан ўқиган намози унинг уйида ёки бозорда (якка) ўқиган намозидан йигирма беш баробар кўпроқ савоблидир. Бу шунинг учунки, агар у таҳорат қилиб, уни мукаммал қилса, сўнг фақат намоз ниятида масжидга йўл олса, масжид томон ташлаган ҳар бир қадами учун бир даража кўтарилади ва (амал дафтаридан) бир гуноҳи ўчирилади. Намоз ўқиганида, фаришталар — у жойнамозида (ўтирган) экан — унга Аллоҳнинг баракаси ва мағфиратини сўраб туради: ‹Аллоҳим, унга барака бер; унга раҳм ва шафқат қил›, — дейди. Киши намозни кутиб турган муддатда намозда (ҳисобланади)», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي أُسَيْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمُ الْمَسْجِدَ فَلْيَقُلِ: اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ. وَإِذَا خَرَجَ فَلْيَقُلِ: الله إِنِّي أَسأَلك من فضلك ". رَوَاهُ مُسلم

Abu Humayd — yoki Abu Usayd — (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Sizdan biringiz masjidga kirsa, ‹Allohumma-ftah liy abvoba rahmatik (Ey Allohim, menga rahmating eshiklarini och)›, desin. Chiqsa esa, ‹Allohumma inniy asʼaluka min fazlik (Ey Allohim, men Sendan fazlu marhamatingni soʻrayman)›, desin», dedilar. Muslim dedi: «Men Yahyo ibn Yahyoni shunday deganini eshitdim: ‹Men bu hadisni Sulaymon ibn Bilolning kitobidan koʻchirib oldim›. U dedi: ‹Menga yetib kelishicha, Yahyo al-Himmoniy ‹va Abu Usayd› deb aytar ekan›».Абу Ҳумайд — ёки Абу Усайд — (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сиздан бирингиз масжидга кирса, ‹Аллоҳумма-фтаҳ лий абвоба раҳматик (Эй Аллоҳим, менга раҳматинг эшикларини оч)›, десин. Чиқса эса, ‹Аллоҳумма инний асъалука мин фазлик (Эй Аллоҳим, мен Сендан фазлу марҳаматингни сўрайман)›, десин», дедилар. Муслим деди: «Мен Яҳё ибн Яҳёни шундай деганини эшитдим: ‹Мен бу ҳадисни Сулаймон ибн Билолнинг китобидан кўчириб олдим›. У деди: ‹Менга етиб келишича, Яҳё ал-Ҳиммоний ‹ва Абу Усайд› деб айтар экан›».

وَعَنْ أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمُ الْمَسْجِدَ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يجلس»

Abu Qatoda al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz masjidga kirsa, oʻtirishdan oldin ikki rakat (namoz) oʻqisin», — dedilar.Абу Қатода ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз масжидга кирса, ўтиришдан олдин икки ракат (намоз) ўқисин», — дедилар.

وَعَنْ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَقْدَمُ مِنْ سَفَرٍ إِلَّا نَهَارًا فِي الضُّحَى فَإِذَا قَدِمَ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَصَلَّى فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثمَّ جلس فِيهِ "

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safardan faqat kunduzi, chosht vaqtida qaytar edilar. Qaytganlarida, avval masjiddan boshlardilar, unda ikki rakat namoz oʻqirdilar, soʻng unda oʻtirardilar.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафардан фақат кундузи, чошт вақтида қайтар эдилар. Қайтганларида, аввал масжиддан бошлардилар, унда икки ракат намоз ўқирдилар, сўнг унда ўтирардилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَنْ سَمِعَ رَجُلًا يَنْشُدُ ضَالَّةً فِي الْمَسْجِدِ فَلْيَقُلْ: لَا رَدَّهَا اللَّهُ عَلَيْكَ فَإِنَّ الْمَسَاجِد لم تبن لهَذَا ". رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aytdilar: «Kim bir kishining masjidda yoʻqolgan narsasini soʻrab (eʼlon qilib) yurganini eshitsa, ‹Alloh uni senga qaytarmasin!› desin, chunki masjidlar bunga (yoʻqotganni eʼlon qilishga) qurilmagan», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ айтдилар: «Ким бир кишининг масжидда йўқолган нарсасини сўраб (эълон қилиб) юрганини эшитса, ‹Аллоҳ уни сенга қайтармасин!› десин, чунки масжидлар бунга (йўқотганни эълон қилишга) қурилмаган», дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَكَلَ مِنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ الْمُنْتِنَةِ فَلَا يَقْرَبَنَّ مَسْجِدَنَا فَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ تَتَأَذَّى مِمَّا يَتَأَذَّى مِنْهُ الْإِنْسُ»

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ piyoz va gandana yeyishdan qaytardilar. Soʻng bizni ehtiyoj qistadi va biz ulardan yedik. Shunda u zot: «Kim bu badbuy daraxtdan yegan boʻlsa, bizning masjidimizga aslo yaqinlashmasin, chunki farishtalar insonlar aziyat oladigan narsadan aziyat oladilar», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пиёз ва гандана ейишдан қайтардилар. Сўнг бизни эҳтиёж қистади ва биз улардан едик. Шунда у зот: «Ким бу бадбуй дарахтдан еган бўлса, бизнинг масжидимизга асло яқинлашмасин, чунки фаришталар инсонлар азият оладиган нарсадан азият оладилар», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْبُزَاقُ فِي الْمَسْجِد خَطِيئَة وكفارتها دَفنهَا»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Masjidda tupurish — xato (gunoh)dir, uning kafforati esa uni koʻmishdir», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Масжидда тупуриш — хато (гуноҳ)дир, унинг каффорати эса уни кўмишдир», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «عُرِضَتْ عَلَيَّ أَعْمَالُ أُمَّتِي حَسَنُهَا وَسَيِّئُهَا فَوَجَدْتُ فِي محَاسِن أَعمالهَا الْأَذَى يماط عَن الطَّرِيق وَوَجَدْتُ فِي مَسَاوِئِ أَعْمَالِهَا النُّخَاعَةَ تَكُونُ فِي الْمَسْجِد لَا تدفن» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot: «Menga ummatimning amallari — yaxshisi-yu yomoni (barisi) koʻrsatildi. Shunda ularning yaxshi amallari ichida yoʻldan oziyat (beradigan narsa)ni olib tashlashni topdim, yomon amallari ichida esa masjidda koʻmilmay qolgan balgʻamni topdim», — dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот: «Менга умматимнинг амаллари — яхшиси-ю ёмони (бариси) кўрсатилди. Шунда уларнинг яхши амаллари ичида йўлдан озият (берадиган нарса)ни олиб ташлашни топдим, ёмон амаллари ичида эса масжидда кўмилмай қолган балғамни топдим», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَلَا يَبْصُقْ أَمَامَهُ فَإِنَّمَا يُنَاجِي اللَّهَ مَا دَامَ فِي مُصَلَّاهُ وَلَا عَنْ يَمِينِهِ فَإِنَّ عَنْ يَمِينِهِ مَلَكًا وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ فَيَدْفِنُهَا» وَفِي رِوَايَةِ أَبِي سَعِيدٍ: «تَحْتَ قدمه الْيُسْرَى»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz namozga tursa, oldiga tupurmasin; chunki namozda u Alloh bilan maxfiy soʻzlashadi. Oʻng tomoniga ham tupurmasin — chunki u yerda farishta bor; balki chap tomoniga yoki chap oyoq ostiga tupurib, uni (tupukni) koʻmsin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз намозга турса, олдига тупурмасин; чунки намозда у Аллоҳ билан махфий сўзлашади. Ўнг томонига ҳам тупурмасин — чунки у ерда фаришта бор; балки чап томонига ёки чап оёқ остига тупуриб, уни (тупукни) кўмсин», — дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي مَرَضِهِ الَّذِي لَمْ يَقُمْ مِنْهُ: «لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِد»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz (vafotiga sabab boʻlgan) kasalliklari paytida: «Alloh yahudiy va nasroniylarni laʼnatladi — chunki ular oʻz paygʻambarlarining qabrlari (ustida) ibodatxonalar qurdi», — dedilar. Agar shu (xavf) boʻlmaganda, u zot (Paygʻambar ﷺ)ning qabri odamlarga koʻrinarli (ochiq) qilinar edi. Bas, u zot — yoki odamlar — uning qabri ibodatxonaga aylantirilishidan qoʻrqdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз (вафотига сабаб бўлган) касалликлари пайтида: «Аллоҳ яҳудий ва насронийларни лаънатлади — чунки улар ўз пайғамбарларининг қабрлари (устида) ибодатхоналар қурди», — дедилар. Агар шу (хавф) бўлмаганда, у зот (Пайғамбар ﷺ)нинг қабри одамларга кўринарли (очиқ) қилинар эди. Бас, у зот — ёки одамлар — унинг қабри ибодатхонага айлантирилишидан қўрқди.

وَعَن جُنْدُب قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «أَلَا وَإِنَّ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ كَانُوا يَتَّخِذُونَ قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ وَصَالِحِيهِمْ مَسَاجِدَ أَلَا فَلَا تَتَّخِذُوا الْقُبُورَ مَسَاجِدَ إِنِّي أَنْهَاكُمْ عَنْ ذَلِكَ» . رَوَاهُ مُسلم

Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ning vafotlaridan besh (kun) avval shunday deyayotganlarini eshitdim: «Albatta, men sizlardan biror kishini doʻst (xalil) tutishimdan Allohga (oʻzimni) oqlayman, chunki Alloh taolo Ibrohimni doʻst tutgani kabi meni ham doʻst tutdi. Agar men oʻz ummatimdan birortasini doʻst tutadigan boʻlsam, Abu Bakrni doʻst tutgan boʻlar edim. Ogoh boʻlinglar! Albatta, sizlardan avvalgilar oʻz paygʻambarlari va solihlarining qabrlarini masjid tutar edilar. Ogoh boʻlinglar! Qabrlarni masjid tutmanglar, men sizlarni bundan qaytaraman», dedilar.Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ нинг вафотларидан беш (кун) аввал шундай деяётганларини эшитдим: «Албатта, мен сизлардан бирор кишини дўст (халил) тутишимдан Аллоҳга (ўзимни) оқлайман, чунки Аллоҳ таоло Иброҳимни дўст тутгани каби мени ҳам дўст тутди. Агар мен ўз умматимдан бирортасини дўст тутадиган бўлсам, Абу Бакрни дўст тутган бўлар эдим. Огоҳ бўлинглар! Албатта, сизлардан аввалгилар ўз пайғамбарлари ва солиҳларининг қабрларини масжид тутар эдилар. Огоҳ бўлинглар! Қабрларни масжид тутманглар, мен сизларни бундан қайтараман», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اجْعَلُوا فِي بُيُوتِكُمْ مِنْ صَلَاتِكُمْ وَلَا تَتَّخِذُوهَا قُبُورًا»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozlaringizning baʼzisini uyingizda oʻqing va ularni (yaʼni uylaringizni) qabristonga aylantirmanglar», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозларингизнинг баъзисини уйингизда ўқинг ва уларни (яъни уйларингизни) қабристонга айлантирманглар», — дедилар.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ قِبْلَةٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mashriq bilan magʻrib oraligʻi — qibladir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Машриқ билан мағриб оралиғи — қибладир», дедилар.

وَعَنْ طَلْقِ بْنِ عَلِيٍّ قَالَ: خَرَجْنَا وَفْدًا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَايَعْنَاهُ وَصَلَّيْنَا مَعَهُ وَأَخْبَرْنَاهُ أَنَّ بِأَرْضِنَا بِيعَةً لَنَا فَاسْتَوْهَبْنَاهُ مِنْ فَضْلِ طَهُورِهِ. فَدَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأ وتمضمض ثمَّ صبه فِي إِدَاوَةٍ وَأَمَرَنَا فَقَالَ: «اخْرُجُوا فَإِذَا أَتَيْتُمْ أَرْضَكُمْ فَاكْسِرُوا بِيعَتَكُمْ وَانْضَحُوا مَكَانَهَا بِهَذَا الْمَاءِ وَاتَّخِذُوهَا مَسْجِدًا» قُلْنَا: إِنَّ الْبَلَدَ بَعِيدٌ وَالْحَرَّ شَدِيدٌ وَالْمَاءَ يُنْشَفُ فَقَالَ: «مُدُّوهُ مِنَ الْمَاءِ فَإِنَّهُ لَا يَزِيدُهُ إِلَّا طِيبًا» . رَوَاهُ النَّسَائِيُّ

Talq ibn Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ huzurlariga vakil boʻlib chiqdik, u zotga bayʼat berdik va u zot bilan birga namoz oʻqidik. Biz u zotga yurtimizda oʻzimizga tegishli bir cherkov borligini aytdik va u zotdan tahorat suvlarining qoldigʻidan berishlarini soʻradik. U zot suv soʻrab keltirdilar, tahorat qildilar, ogʻizlarini chaydilar, soʻng uni bir idishga soldilar va bizga buyurib: «Chiqinglar, yurtingizga yetib borgach, cherkovingizni buzinglar, uning oʻrniga bu suvni sepinglar va u yerni masjidga aylantiringlar», dedilar. Biz: «Yurt uzoq, jazirama issiq va suv qurib qoladi», dedik. U zot: «Uni suv bilan koʻpaytiringlar, chunki bu uni yanada pokroq qiladi, xolos», dedilar. Biz chiqib, yurtimizga yetib bordik, cherkovimizni buzdik, soʻng uning oʻrniga suv sepdik va uni masjidga aylantirib, unda azon aytdik. Rohib esa Tay qabilasidan bir kishi edi. U azonni eshitgach: «Haq daʼvatidir», dedi. Soʻng bizning tepaliklarimizdan biriga qarab yoʻl oldi va biz uni undan keyin koʻrmadik.Талқ ибн Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ ҳузурларига вакил бўлиб чиқдик, у зотга байъат бердик ва у зот билан бирга намоз ўқидик. Биз у зотга юртимизда ўзимизга тегишли бир черков борлигини айтдик ва у зотдан таҳорат сувларининг қолдиғидан беришларини сўрадик. У зот сув сўраб келтирдилар, таҳорат қилдилар, оғизларини чайдилар, сўнг уни бир идишга солдилар ва бизга буюриб: «Чиқинглар, юртингизга етиб боргач, черковингизни бузинглар, унинг ўрнига бу сувни сепинглар ва у ерни масжидга айлантиринглар», дедилар. Биз: «Юрт узоқ, жазирама иссиқ ва сув қуриб қолади», дедик. У зот: «Уни сув билан кўпайтиринглар, чунки бу уни янада покроқ қилади, холос», дедилар. Биз чиқиб, юртимизга етиб бордик, черковимизни буздик, сўнг унинг ўрнига сув сепдик ва уни масжидга айлантириб, унда азон айтдик. Роҳиб эса Тай қабиласидан бир киши эди. У азонни эшитгач: «Ҳақ даъватидир», деди. Сўнг бизнинг тепаликларимиздан бирига қараб йўл олди ва биз уни ундан кейин кўрмадик.

وَعَن عَائِشَة قَالَت: أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِبِنَاءِ الْمَسْجِدِ فِي الدُّورِ وَأَنْ يُنَظَّفَ وَيَطَيَّبَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mahallalarda masjidlar qurishga hamda ularni tozalab, xushbuy qilishga buyurdilar. Abu Dovud, Termiziy va Ibn Moja rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ маҳаллаларда масжидлар қуришга ҳамда уларни тозалаб, хушбуй қилишга буюрдилар. Абу Довуд, Термизий ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا أَمَرْتُ بِتَشْيِيدِ الْمَسَاجِدِ» . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: لَتُزَخْرِفُنَّهَا كَمَا زَخْرَفَتِ الْيَهُود وَالنَّصَارَى. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men masjidlarni baland qilib bezashga buyurilmadim», dedilar. Ibn Abbos: «Albatta siz ularni yahudiylar va nasroniylar bezagani kabi bezaysizlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен масжидларни баланд қилиб безашга буюрилмадим», дедилар. Ибн Аббос: «Албатта сиз уларни яҳудийлар ва насронийлар безагани каби безайсизлар», деди.

وَعَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: «من أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ يَتَبَاهَى النَّاسُ فِي الْمَسَاجِدِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat alomatlaridan (biri) — ilm koʻtarilishi, jaholat barqaror boʻlishi, xamr ichilishi va zino (oshkora) paydo boʻlishidir», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат аломатларидан (бири) — илм кўтарилиши, жаҳолат барқарор бўлиши, хамр ичилиши ва зино (ошкора) пайдо бўлишидир», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «عُرِضَتْ عَلَيَّ أُجُورُ أُمَّتِي حَتَّى الْقَذَاةُ يُخْرِجُهَا الرَّجُلُ مِنَ الْمَسْجِدِ وَعُرِضَتْ عَلَيَّ ذُنُوبُ أُمَّتِي فَلَمْ أَرَ ذَنْبًا أَعْظَمَ مِنْ سُورَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ أَوْ آيَةٍ أُوتِيهَا رَجُلٌ ثُمَّ نَسِيَهَا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد

Abdulvahhob ibn Abdulhakam al-Xazzoz bizga hadis aytib, Abdulmajid ibn Abdulaziz ibn Abu Ravvod bizga xabar berib, u Ibn Jurayjdan, u Muttalib ibn Abdulloh ibn Hantabdan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U: «Rasululloh ﷺ shunday dedilar: ‹Menga ummatimning ajrlari koʻrsatildi, hatto kishi masjiddan chiqarib tashlaydigan xas-choʻp (ajri) ham. Va menga ummatimning gunohlari koʻrsatildi, men Qurʼondan biror sura yoki kishiga berilgan, soʻng uni unutib qoʻygani gunohidan ulkanroq gunohni koʻrmadim›» dedi.Абдулваҳҳоб ибн Абдулҳакам ал-Хаззоз бизга ҳадис айтиб, Абдулмажид ибн Абдулазиз ибн Абу Раввод бизга хабар бериб, у Ибн Журайждан, у Мутталиб ибн Абдуллоҳ ибн Ҳантабдан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У: «Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: ‹Менга умматимнинг ажрлари кўрсатилди, ҳатто киши масжиддан чиқариб ташлайдиган хас-чўп (ажри) ҳам. Ва менга умматимнинг гуноҳлари кўрсатилди, мен Қуръондан бирор сура ёки кишига берилган, сўнг уни унутиб қўйгани гуноҳидан улканроқ гуноҳни кўрмадим›» деди.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بَشِّرِ الْمَشَّائِينَ فِي الظُّلَمِ إِلَى الْمَسَاجِدِ بِالنُّورِ التَّامِّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد وَرَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَأنس

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zulmatlarda masjidlarga yuruvchilarni qiyomat kunidagi toʻliq nur bilan xushxabarla», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зулматларда масжидларга юрувчиларни қиёмат кунидаги тўлиқ нур билан хушхабарла», дедилар.

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا رَأَيْتُمُ الرَّجُلَ يَتَعَاهَدُ الْمَسْجِد فَاشْهَدُوا لَهُ بِالْإِيمَان فَإِن الله تَعَالَى يَقُولُ (إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّه وَالْيَوْم الآخر وَأقَام الصَّلَاة وَآتى الزَّكَاة) رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه والدارمي

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishining masjidga (doimiy) qatnab turganini koʻrsangiz, uning iymoniga guvohlik beringlar. Chunki Alloh taolo: {Allohning masjidlarini faqat Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan, namozni barpo qilgan va zakot bergan kishilargina obod qiladilar} (oyatining oxirigacha) deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻarib hasandir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир кишининг масжидга (доимий) қатнаб турганини кўрсангиз, унинг иймонига гувоҳлик беринглар. Чунки Аллоҳ таоло: {Аллоҳнинг масжидларини фақат Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган, намозни барпо қилган ва закот берган кишиларгина обод қиладилар} (оятининг охиригача) дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғариб ҳасандир.

وَعَن عُثْمَان بن مَظْعُون قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لَنَا فِي الِاخْتِصَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَيْسَ مِنَّا مَنْ خَصَى وَلَا اخْتَصَى إِنَّ خِصَاءَ أُمَّتِي الصِّيَامُ» . فَقَالَ ائْذَنْ لَنَا فِي السِّيَاحَةِ. فَقَالَ: «إِنْ سِيَاحَةَ أُمَّتَيِ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» . فَقَالَ: ائْذَنْ لَنَا فِي التَّرَهُّبِ. فَقَالَ: «إِن ترهب أمتِي الْجُلُوس فِي الْمَسَاجِد انتظارا للصَّلَاة» . رَوَاهُ فِي شرح السّنة

Usmon ibn Mazʼun (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey Allohning Rasuli, bizga bichilishga ruxsat bering», dedi. Rasululloh ﷺ: «Kim birovni bichsa yoki oʻzini bichtirsa, bizdan emas. Ummatimning bichilishi — roʻzadir», dedilar. U: «Bizga tark dunyo qilib sayohat qilishga ruxsat bering», dedi. U zot: «Ummatimning sayohati — Alloh yoʻlidagi jihoddir», dedilar. U: «Bizga rohiblik qilishga ruxsat bering», dedi. U zot: «Ummatimning rohibligi — namozni kutib masjidlarda oʻtirishdir», dedilar. Bagʻaviy «Sharhus-sunna»da rivoyat qilgan.Усмон ибн Мазъун (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизга бичилишга рухсат беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бировни бичса ёки ўзини бичтирса, биздан эмас. Умматимнинг бичилиши — рўзадир», дедилар. У: «Бизга тарк дунё қилиб саёҳат қилишга рухсат беринг», деди. У зот: «Умматимнинг саёҳати — Аллоҳ йўлидаги жиҳоддир», дедилар. У: «Бизга роҳиблик қилишга рухсат беринг», деди. У зот: «Умматимнинг роҳиблиги — намозни кутиб масжидларда ўтиришдир», дедилар. Бағавий «Шарҳус-сунна»да ривоят қилган.

وَعَن عبد الرَّحْمَن بن عائش قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " رَأَيْتُ رَبِّيَ عَزَّ وَجَلَّ فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ قَالَ: فَبِمَ يَخْتَصِمُ الْمَلَأُ الْأَعْلَى؟ قُلْتُ: أَنْتَ أَعْلَمُ قَالَ: فَوَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ كَتِفِيَّ فَوَجَدْتُ بَرْدَهَا بَيْنَ ثَدْيَيَّ فَعَلِمْتُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَتَلَا: (وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلِيَكُونَ من الموقنين) رَوَاهُ الدَّارمِيّ مُرْسلا وللترمذي نَحوه عَنهُ

Abdurrahmon ibn Oish (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Robbimni eng goʻzal suratda koʻrdim. U: ‹Yuksak jamoat — farishtalar nima haqda bahslashmoqda?› dedi. Men: ‹Sen bilguvchiroqsan›, dedim. Shunda U kaftini yelkalarim orasiga qoʻydi, men uning sovuqligini koʻkraklarim orasida his qildim va osmonlaru yerdagi narsalarni bilib oldim», dedilar va bu oyatni tilovat qildilar: {Shunday qilib, Ibrohimga osmonlar va yerning mulkini koʻrsatamiz, toki u aniq ishonuvchilardan boʻlsin} (Anʼom 75). Doramiy uni mursal shaklda rivoyat qilgan, Termiziyda ham undan shunga oʻxshashi bor.Абдурраҳмон ибн Оиш (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Роббимни энг гўзал суратда кўрдим. У: ‹Юксак жамоат — фаришталар нима ҳақда баҳслашмоқда?› деди. Мен: ‹Сен билгувчироқсан›, дедим. Шунда У кафтини елкаларим орасига қўйди, мен унинг совуқлигини кўкракларим орасида ҳис қилдим ва осмонлару ердаги нарсаларни билиб олдим», дедилар ва бу оятни тиловат қилдилар: {Шундай қилиб, Иброҳимга осмонлар ва ернинг мулкини кўрсатамиз, токи у аниқ ишонувчилардан бўлсин} (Анъом 75). Дорамий уни мурсал шаклда ривоят қилган, Термизийда ҳам ундан шунга ўхшаши бор.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَمُعَاذِ بْنِ جبل وَزَادَ فِيهِ: قَالَ: يَا مُحَمَّدُ {هَلْ تَدْرِي فِيمَ يَخْتَصِمُ الْمَلَأُ الْأَعْلَى؟ قُلْتُ: نَعَمْ فِي الْكَفَّارَاتِ. وَالْكَفَّارَاتُ: الْمُكْثُ فِي الْمَسَاجِدِ بَعْدَ الصَّلَوَاتِ وَالْمَشْيِ عَلَى الْأَقْدَامِ إِلَى الْجَمَاعَاتِ وَإِبْلَاغِ الْوَضُوءِ فِي الْمَكَارِهِ فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ عَاشَ بِخَيْرٍ وَمَاتَ بِخَيْرٍ وَكَانَ مِنْ خَطِيئَتِهِ كَيَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ وَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ} إِذَا صَلَّيْتَ فَقُلِ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَتَرْكَ الْمُنْكَرَاتِ وَحُبَّ الْمَسَاكِينِ وَإِذَا أَرَدْتَ بِعِبَادِكَ فِتْنَةً فَاقْبِضْنِي إِلَيْكَ غَيْرَ مَفْتُونٍ. قَالَ: وَالدَّرَجَاتُ: إِفْشَاءُ السَّلَامِ وَإِطْعَامُ الطَّعَامِ وَالصَّلَاةُ بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ. وَلَفْظُ هَذَا الْحَدِيثِ كَمَا فِي الْمَصَابِيحِ لَمْ أَجِدْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَن إِلَّا فِي شرح السّنة.

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bu kecha Robbim — tabaraka va taolo — eng goʻzal suratda oldimga keldi» — (roviy) aytdi: Oʻylaymanki, u zot: «tushda», dedilar. — «Bas, U: ‹Ey Muhammad, eng oliy jamoa (farishtalar) nima haqida bahslashayotganini bilasanmi?› dedi. Men: ‹Yoʻq›, dedim. Bas, U qoʻlini ikki kuragim orasiga qoʻydi, hatto uning salqinligini ikki koʻkragim orasida — yoki: koʻkragimda — his qildim. Shunda osmonlardagi va yerdagi narsalarni bilib oldim. U: ‹Ey Muhammad, eng oliy jamoa nima haqida bahslashayotganini bilasanmi?› dedi. Men: ‹Ha›, dedim. U: ‹Kaffaratlar haqida. Kaffaratlar — namozlardan keyin masjidlarda turish, jamoatlarga oyoq bilan yurib borish va yoqimsiz holatlarda tahoratni mukammal qilishdir. Kim shularni qilsa, yaxshilik bilan yashaydi va yaxshilik bilan vafot etadi, gunohlaridan onasi uni tuqqan kunidek (pok) boʻladi. Ey Muhammad, namoz oʻqiganingda ayt: Allohumma, men Sendan yaxshi ishlarni qilishni, yomon ishlarni tark etishni va miskinlarni sevishni soʻrayman. Bandalaringga bir fitnani iroda qilsang, meni fitnaga uchratmagan holda Oʻzingga olgin. Darajalar esa — salomni oshkor qilish, taom yedirish va odamlar uxlab yotganda kechasi namoz oʻqishdir›, dedi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бу кеча Роббим — табарака ва таоло — энг гўзал суратда олдимга келди» — (ровий) айтди: Ўйлайманки, у зот: «тушда», дедилар. — «Бас, У: ‹Эй Муҳаммад, энг олий жамоа (фаришталар) нима ҳақида баҳслашаётганини биласанми?› деди. Мен: ‹Йўқ›, дедим. Бас, У қўлини икки курагим орасига қўйди, ҳатто унинг салқинлигини икки кўкрагим орасида — ёки: кўкрагимда — ҳис қилдим. Шунда осмонлардаги ва ердаги нарсаларни билиб олдим. У: ‹Эй Муҳаммад, энг олий жамоа нима ҳақида баҳслашаётганини биласанми?› деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Каффаратлар ҳақида. Каффаратлар — намозлардан кейин масжидларда туриш, жамоатларга оёқ билан юриб бориш ва ёқимсиз ҳолатларда таҳоратни мукаммал қилишдир. Ким шуларни қилса, яхшилик билан яшайди ва яхшилик билан вафот этади, гуноҳларидан онаси уни туққан кунидек (пок) бўлади. Эй Муҳаммад, намоз ўқиганингда айт: Аллоҳумма, мен Сендан яхши ишларни қилишни, ёмон ишларни тарк этишни ва мискинларни севишни сўрайман. Бандаларингга бир фитнани ирода қилсанг, мени фитнага учратмаган ҳолда Ўзингга олгин. Даражалар эса — саломни ошкор қилиш, таом едириш ва одамлар ухлаб ётганда кечаси намоз ўқишдир›, деди», дедилар.

وَعَن أبي أُمَامَة الْبَاهِلِيّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «ثَلَاثَة كلهم ضَامِن على الله عز وَجل رَجُلٌ خَرَجَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَهُوَ ضَامِن على الله حَتَّى يتوفاه فيدخله الْجنَّة أَو يردهُ بِمَا نَالَ من أجرأوغنيمة وَرَجُلٌ رَاحَ إِلَى الْمَسْجِدِ فَهُوَ ضَامِنٌ عَلَى الله حَتَّى يتوفاه فيدخله الْجنَّة أَو يردهُ بِمَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ وَغَنِيمَةٍ وَرَجُلٌ دَخَلَ بَيْتَهُ بِسَلَامٍ فَهُوَ ضَامِنٌ عَلَى اللَّهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot dedilar: «Uch (kishi) borki, ularning hammasi Allohu azza va jallaning zimmasidadir: Alloh yoʻlida gʻoziy boʻlib chiqqan kishi — u Allohning zimmasidadir, toki uni vafot ettirib jannatga kiritguncha, yoki erishgan ajru gʻanimat bilan qaytarguncha; masjid tomon yoʻlga chiqqan kishi — u Allohning zimmasidadir, toki uni vafot ettirib jannatga kiritguncha, yoki erishgan ajru gʻanimat bilan qaytarguncha; va uyiga salom (aytib) kirgan kishi — u Allohu azza va jallaning zimmasidadir.»Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот дедилар: «Уч (киши) борки, уларнинг ҳаммаси Аллоҳу азза ва жалланинг зиммасидадир: Аллоҳ йўлида ғозий бўлиб чиққан киши — у Аллоҳнинг зиммасидадир, токи уни вафот эттириб жаннатга киритгунча, ёки эришган ажру ғанимат билан қайтаргунча; масжид томон йўлга чиққан киши — у Аллоҳнинг зиммасидадир, токи уни вафот эттириб жаннатга киритгунча, ёки эришган ажру ғанимат билан қайтаргунча; ва уйига салом (айтиб) кирган киши — у Аллоҳу азза ва жалланинг зиммасидадир.»

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم قَالَ: «مَنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ مُتَطَهِّرًا إِلَى صَلَاةٍ مَكْتُوبَة فَأَجره كَأَجر الْحَاج الْمُحْرِمِ وَمَنْ خَرَجَ إِلَى تَسْبِيحِ الضُّحَى لَا يُنْصِبُهُ إِلَّا إِيَّاهُ فَأَجْرُهُ كَأَجْرِ الْمُعْتَمِرِ وَصَلَاةٌ عَلَى إِثْرِ صَلَاةٍ لَا لَغْوَ بَيْنَهُمَا كِتَابٌ فِي عليين» . رَوَاهُ أَحْمد وَأَبُو دَاوُد

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim uyidan taharat olib, farz namozga (masjid tomon) chiqsa, uning ajri ihrom bogʻlagan hojining ajriday boʻladi. Kim duho (chosht) namozini oʻqish uchun chiqsa va uni faqat shu maqsadda qilsa, uning ajri umra qiluvchining ajriday boʻladi. Oralarida behuda gap boʻlmagan, ketma-ket oʻqilgan namoz esa Illiyyiynda (yuqori darajada) yozib qoʻyiladi».Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким уйидан таҳарат олиб, фарз намозга (масжид томон) чиқса, унинг ажри иҳром боғлаган ҳожининг ажридай бўлади. Ким дуҳо (чошт) намозини ўқиш учун чиқса ва уни фақат шу мақсадда қилса, унинг ажри умра қилувчининг ажридай бўлади. Ораларида беҳуда гап бўлмаган, кетма-кет ўқилган намоз эса Иллиййийнда (юқори даражада) ёзиб қўйилади».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ «إِذَا مَرَرْتُمْ بِرِيَاضِ الْجَنَّةِ فَارْتَعُوا» قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا رِيَاضُ الْجَنَّةِ؟ قَالَ: «الْمَسَاجِدُ» . قُلْتُ: وَمَا الرَّتْعُ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَالله أكبر» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat bogʻlaridan oʻtganingizda, (ularda) yayrab oʻtlanglar», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, jannat bogʻlari nima?» dedim. U zot: «Masjidlardir», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, yayrab oʻtlanish nima?» dedim. U zot: «Subhanalloh, alhamdu lillah, la ilaha illalloh va Allohu akbar (deyishdir)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат боғларидан ўтганингизда, (уларда) яйраб ўтланглар», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, жаннат боғлари нима?» дедим. У зот: «Масжидлардир», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, яйраб ўтланиш нима?» дедим. У зот: «Субҳаналлоҳ, алҳамду лиллаҳ, ла илаҳа иллаллоҳ ва Аллоҳу акбар (дейишдир)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَتَى الْمَسْجِدَ لِشَيْءٍ فَهُوَ حَظُّهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Hishom ibn Ammor bizga hadis aytib, Sadaqa ibn Xolid bizga hadis aytib, Usmon ibn Abul-Otika al-Azdiy bizga hadis aytib, u Umayr ibn Honiʼ al-Ansiydan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Kim masjidga biror narsa uchun kelsa, oʻsha narsa uning nasibasidir›, dedilar» dedi.Ҳишом ибн Аммор бизга ҳадис айтиб, Садақа ибн Холид бизга ҳадис айтиб, Усмон ибн Абул-Отика ал-Аздий бизга ҳадис айтиб, у Умайр ибн Ҳониъ ал-Ансийдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким масжидга бирор нарса учун келса, ўша нарса унинг насибасидир›, дедилар» деди.

وَعَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَيْنِ عَنْ جَدَّتِهَا فَاطِمَةَ الْكُبْرَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ صَلَّى عَلَى مُحَمَّدٍ وَسَلَّمَ وَقَالَ: «رَبِّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَافْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ» وَإِذَا خَرَجَ صَلَّى عَلَى مُحَمَّدٍ وَسَلَّمَ وَقَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَافْتَحْ لِي أَبْوَابَ فَضْلِكَ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَحْمَدُ وَابْنُ مَاجَهْ وَفِي رِوَايَتِهِمَا قَالَتْ: إِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَكَذَا إِذَا خَرَجَ قَالَ: «بِسْمِ اللَّهِ وَالسَّلَامُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ» بَدَلَ: صَلَّى عَلَى مُحَمَّدٍ وَسَلَّمَ. وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ وَفَاطِمَةُ بِنْتُ الْحُسَيْنِ لَمْ تدْرك فَاطِمَة الْكُبْرَى

Fotima al-Kubro (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ masjidga kirganlarida Muhammadga salavot va salom aytar, soʻng: «Robbigʻfir liy zunubiy, vaftah liy abvoba rahmatik» (Robbim, gunohlarimni kechir va menga rahmating eshiklarini och), der edilar. Chiqqanlarida (ham) Muhammadga salavot va salom aytar, soʻng: «Robbigʻfir liy zunubiy, vaftah liy abvoba fazlik» (Robbim, gunohlarimni kechir va menga fazling eshiklarini och), der edilar.Фотима ал-Кубро (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ масжидга кирганларида Муҳаммадга салавот ва салом айтар, сўнг: «Роббиғфир лий зунубий, вафтаҳ лий абвоба раҳматик» (Роббим, гуноҳларимни кечир ва менга раҳматинг эшикларини оч), дер эдилар. Чиққанларида (ҳам) Муҳаммадга салавот ва салом айтар, сўнг: «Роббиғфир лий зунубий, вафтаҳ лий абвоба фазлик» (Роббим, гуноҳларимни кечир ва менга фазлинг эшикларини оч), дер эдилар.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ تَنَاشُدِ الْأَشْعَارِ فِي الْمَسْجِدِ وَعَنِ الْبَيْعِ وَالِاشْتِرَاءِ فِيهِ وَأَنْ يَتَحَلَّقَ النَّاسُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَبْلَ الصَّلَاةِ فِي الْمَسْجِدِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Xaybar kuni xonaki eshaklarning goʻshtidan va jalloladan (najosatxoʻr hayvondan) — uni minishdan hamda goʻshtini yeyishdan qaytardilar».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни хонаки эшакларнинг гўштидан ва жаллоладан (нажосатхўр ҳайвондан) — уни минишдан ҳамда гўштини ейишдан қайтардилар».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا رَأَيْتُمْ مَنْ يَبِيعُ أَوْ يَبْتَاعُ فِي الْمَسْجِدِ فَقُولُوا: لَا أَرْبَحَ اللَّهُ تِجَارَتَكَ. وَإِذَا رَأَيْتُمْ مَنْ يَنْشُدُ فِيهِ ضَالَّةً فَقُولُوا: لَا رَدَّ اللَّهُ عَلَيْكَ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالدَّارِمِيُّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Masjidda sotayotgan yoki sotib olayotgan kishini koʻrsangiz: ‹Alloh savdongga foyda bermasin›, denglar. Masjidda yoʻqolgan narsasini soʻrab eʼlon qilayotgan kishini koʻrsangiz: ‹Alloh uni senga qaytarmasin›, denglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan gʻarib hadisdir. Baʼzi ilm ahlining amali shunga (muvofiq)dir: ular masjidda sotish va sotib olishni makruh sanaganlar. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa masjidda sotish va sotib olishga ruxsat berganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Масжидда сотаётган ёки сотиб олаётган кишини кўрсангиз: ‹Аллоҳ савдонгга фойда бермасин›, денглар. Масжидда йўқолган нарсасини сўраб эълон қилаётган кишини кўрсангиз: ‹Аллоҳ уни сенга қайтармасин›, денглар», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир. Баъзи илм аҳлининг амали шунга (мувофиқ)дир: улар масжидда сотиш ва сотиб олишни макруҳ санаганлар. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса масжидда сотиш ва сотиб олишга рухсат берганлар.

وَعَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُسْتَقَادَ فِي الْمَسْجِدِ وَأَنْ يُنْشَدَ فِيهِ الْأَشْعَارُ وَأَنْ تُقَامَ فِيهِ الْحُدُودُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ فِي سُنَنِهِ وَصَاحِبُ جَامِعِ الْأُصُولِ فِيهِ عَنْ حَكِيمٍ وَفِي المصابيح عَن جَابر

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Rasululloh ﷺ masjidda qasos olinishidan, unda sheʼrlar oʻqilishidan va unda hadlar ado etilishidan qaytardilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Расулуллоҳ ﷺ масжидда қасос олинишидан, унда шеърлар ўқилишидан ва унда ҳадлар адо этилишидан қайтардилар.

وَعَن مُعَاوِيَة بن قُرَّة عَنْ أَبِيهِ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ هَاتَيْنِ الشَّجَرَتَيْنِ يَعْنِي الْبَصَلَ وَالثُّومَ وَقَالَ: «مَنْ أَكَلَهُمَا فَلَا يَقْرَبَنَّ مَسْجِدنَا» . وَقَالَ: «إِن كُنْتُم لابد آكليهما فأميتوهما طبخا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Qurra ibn Iyos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mana shu ikki oʻsimlikdan — yaʼni piyoz va sarimsoqdan — qaytardilar va: «Kim ularni yesa, masjidimizga yaqinlashmasin», dedilar. Yana: «Agar ularni yeyishga majbur boʻlsangiz, pishirib hidini yoʻqotinglar», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Қурра ибн Иёс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мана шу икки ўсимликдан — яъни пиёз ва саримсоқдан — қайтардилар ва: «Ким уларни еса, масжидимизга яқинлашмасин», дедилар. Яна: «Агар уларни ейишга мажбур бўлсангиз, пишириб ҳидини йўқотинглар», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْأَرْضُ كُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا الْمَقْبَرَةَ وَالْحَمَّامَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ والدارمي

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yer yuzining hammasi masjiddir, faqat qabriston bilan hammomdan boshqa», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Abdulloh ibn Amr, Abu Hurayra, Jobir, Ibn Abbos, Huzayfa, Anas, Abu Umoma va Abu Zarrdan ham (rivoyatlar) bor. Ular: Nabiy ﷺ: «Yer menga masjid va poklovchi (vosita) qilindi», dedilar, deyishgan. Abu Iso aytdi: Abu Saidning hadisi Abdulaziz ibn Muhammaddan ikki xil yoʻsinda rivoyat qilingan: ulardan baʼzilari uni Abu Saiddan zikr qilgan, baʼzilari esa zikr qilmagan. Bu hadisda iztirob (chalkashlik) bor. Sufyon as-Savriy uni Amr ibn Yahyodan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib rivoyat qildi. Hammod ibn Salama esa uni Amr ibn Yahyodan, u otasidan, u Abu Saiddan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. Muhammad ibn Ishoq esa uni Amr ibn Yahyodan, u otasidan rivoyat qildi va u: Uning rivoyatlarining koʻpchiligi Abu Saiddan, u Nabiy ﷺdan boʻlardi, dedi. Lekin bu (rivoyat)da Abu Saiddan, u Nabiy ﷺdan deb zikr qilmadi. Goʻyo Savriyning Amr ibn Yahyodan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan mursal qilib (qilgan) rivoyati eng mustahkam va eng sahihroqdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ер юзининг ҳаммаси масжиддир, фақат қабристон билан ҳаммомдан бошқа», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Абдуллоҳ ибн Амр, Абу Ҳурайра, Жобир, Ибн Аббос, Ҳузайфа, Анас, Абу Умома ва Абу Заррдан ҳам (ривоятлар) бор. Улар: Набий ﷺ: «Ер менга масжид ва покловчи (восита) қилинди», дедилар, дейишган. Абу Исо айтди: Абу Саиднинг ҳадиси Абдулазиз ибн Муҳаммаддан икки хил йўсинда ривоят қилинган: улардан баъзилари уни Абу Саиддан зикр қилган, баъзилари эса зикр қилмаган. Бу ҳадисда изтироб (чалкашлик) бор. Суфён ас-Саврий уни Амр ибн Яҳёдан, у отасидан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб ривоят қилди. Ҳаммод ибн Салама эса уни Амр ибн Яҳёдан, у отасидан, у Абу Саиддан, у Набий ﷺдан ривоят қилди. Муҳаммад ибн Ишоқ эса уни Амр ибн Яҳёдан, у отасидан ривоят қилди ва у: Унинг ривоятларининг кўпчилиги Абу Саиддан, у Набий ﷺдан бўларди, деди. Лекин бу (ривоят)да Абу Саиддан, у Набий ﷺдан деб зикр қилмади. Гўё Саврийнинг Амр ибн Яҳёдан, у отасидан, у Набий ﷺдан мурсал қилиб (қилган) ривояти энг мустаҳкам ва энг саҳиҳроқдир.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُصَلَّى فِي سَبْعَةِ مَوَاطِنَ: فِي الْمَزْبَلَةِ وَالْمَجْزَرَةِ وَالْمَقْبَرَةِ وَقَارِعَةِ الطَّرِيقِ وَفِي الْحَمَّامِ وَفِي مَعَاطِنِ الْإِبِلِ وَفَوْقَ ظَهْرِ بَيْتِ اللَّهِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ yetti joyda namoz oʻqishdan nahy qildilar (qaytardilar): axlatxonada, soʻyishxonada (qassobxonada), qabristonda, yoʻl oʻrtasida, hammomda, tuyalarning qoʻrasida va Allohning Uyi (Kaʼba) ustida.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ етти жойда намоз ўқишдан наҳй қилдилар (қайтардилар): ахлатхонада, сўйишхонада (қассобхонада), қабристонда, йўл ўртасида, ҳаммомда, туяларнинг қўрасида ва Аллоҳнинг Уйи (Каъба) устида.

قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَلُّوا فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ وَلَا تُصَلُّوا فِي أَعْطَانِ الْإِبِلِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Qoʻylarning qoʻrasida namoz oʻqinglar, tuyalarning qoʻrasida esa namoz oʻqimanglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қўйларнинг қўрасида намоз ўқинглар, туяларнинг қўрасида эса намоз ўқиманглар», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَائِرَاتِ الْقُبُورِ وَالْمُتَّخِذِينَ عَلَيْهَا الْمَسَاجِدَ وَالسُّرُجَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni ziyorat qiluvchi ayollarni, ular ustiga masjidlar quruvchilarni va chiroqlar oʻrnatuvchilarni laʼnatladilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни зиёрат қилувчи аёлларни, улар устига масжидлар қурувчиларни ва чироқлар ўрнатувчиларни лаънатладилар.

وَعَن أبي أُمَامَة قَالَ: إِنَّ حَبْرًا مِنَ الْيَهُودِ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَيُّ الْبِقَاعِ خَيْرٌ؟ فَسَكَتَ عَنْهُ وَقَالَ: «أَسْكُتُ حَتَّى يَجِيءَ جِبْرِيلُ» فَسَكَتَ وَجَاءَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَسَأَلَ فَقَالَ: مَا المسؤول عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ وَلَكِنْ أَسْأَلُ رَبِّيَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى. ثُمَّ قَالَ جِبْرِيلُ: يَا مُحَمَّدُ إِنِّي دَنَوْتُ مِنَ اللَّهِ دُنُوًّا مَا دَنَوْتُ مِنْهُ قطّ. قَالَ: وَكَيف كَانَ ياجبريل؟ قَالَ: كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ سَبْعُونَ أَلْفَ حِجَابٍ مِنْ نُورٍ. فَقَالَ: شَرُّ الْبِقَاعِ أَسْوَاقُهَا وَخَيْرُ الْبِقَاع مساجدها

Abu Umama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yahudiy olimlaridan biri Nabiy ﷺdan: «Qaysi joylar eng yaxshi?» deb soʻradi. U zot javob bermay jim turdilar va: «Jibril kelguncha jim turaman», dedilar. Bas, jim turdilar. Jibril alayhissalom kelgach, u zot undan soʻradilar. Jibril: «Bu haqda soʻralgan zot soʻrovchidan koʻra bilguvchiroq emas, lekin Robbim tabarak va taolodan soʻrayman», dedi. Soʻng Jibril: «Ey Muhammad, men Allohga shu qadar yaqinlashdimki, hech qachon Unga bunchalik yaqinlashmagan edim», dedi. U zot: «Bu qanday boʻldi, ey Jibril?» dedilar. Jibril: «Men bilan Uning orasida nurdan yetmish ming parda bor edi», dedi. Soʻng: «Joylarning eng yomoni — bozorlari, joylarning eng yaxshisi — masjidlaridir», dedi.Абу Умама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Яҳудий олимларидан бири Набий ﷺдан: «Қайси жойлар энг яхши?» деб сўради. У зот жавоб бермай жим турдилар ва: «Жибрил келгунча жим тураман», дедилар. Бас, жим турдилар. Жибрил алайҳиссалом келгач, у зот ундан сўрадилар. Жибрил: «Бу ҳақда сўралган зот сўровчидан кўра билгувчироқ эмас, лекин Роббим табарак ва таолодан сўрайман», деди. Сўнг Жибрил: «Эй Муҳаммад, мен Аллоҳга шу қадар яқинлашдимки, ҳеч қачон Унга бунчалик яқинлашмаган эдим», деди. У зот: «Бу қандай бўлди, эй Жибрил?» дедилар. Жибрил: «Мен билан Унинг орасида нурдан етмиш минг парда бор эди», деди. Сўнг: «Жойларнинг энг ёмони — бозорлари, жойларнинг энг яхшиси — масжидларидир», деди.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ جَاءَ مَسْجِدي هَذَا لم يَأْته إِلَّا لِخَيْرٍ يَتَعَلَّمُهُ أَوْ يُعَلِّمُهُ فَهُوَ بِمَنْزِلَةِ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَنْ جَاءَ لِغَيْرِ ذَلِكَ فَهُوَ بِمَنْزِلَةِ الرَّجُلِ يَنْظُرُ إِلَى مَتَاعِ غَيْرِهِ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim mana shu masjidimga faqat yaxshilik uchun, ilm oʻrganish yoki oʻrgatish uchun kelsa, u Alloh yoʻlida jihod qilayotgan mujohid maqomidadir. Kim undan boshqa maqsadda kelsa, u boshqaning moliga qarab turgan kishi maqomidadir», deyayotganlarini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким мана шу масжидимга фақат яхшилик учун, илм ўрганиш ёки ўргатиш учун келса, у Аллоҳ йўлида жиҳод қилаётган мужоҳид мақомидадир. Ким ундан бошқа мақсадда келса, у бошқанинг молига қараб турган киши мақомидадир», деяётганларини эшитдим.

وَعَنِ الْحَسَنِ مُرْسَلًا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَكُونُ حَدِيثُهُمْ فِي مَسَاجِدِهِمْ فِي أَمْرِ دُنْيَاهُمْ. فَلَا تُجَالِسُوهُمْ فَلَيْسَ لِلَّهِ فِيهِمْ حَاجَةٌ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان

Rasululloh ﷺ: «Odamlarga shunday zamon keladiki, odamlardan bir jamoa gʻazot qiladi va (ulardan): ‹Sizlar orasida Rasululloh ﷺga sahobalik qilgan kishi bormi?› deyishadi. Ular: ‹Ha›, deyishadi. Shunda ularga (gʻalaba) nasib etiladi. Soʻng odamlarga yana bir zamon keladiki, odamlardan bir jamoa gʻazot qiladi va: ‹Sizlar orasida Rasululloh ﷺning sahobalariga sahiblik qilgan kishi bormi?› deyiladi. Ular: ‹Ha›, deyishadi. Shunda ularga (gʻalaba) nasib etiladi. Soʻng odamlarga yana bir zamon keladiki, odamlardan bir jamoa gʻazot qiladi va: ‹Sizlar orasida Rasululloh ﷺning sahobalariga sahiblik qilganlarga sahiblik qilgan kishi bormi?› deyiladi. Ular: ‹Ha›, deyishadi. Shunda ularga (gʻalaba) nasib etiladi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларга шундай замон келадики, одамлардан бир жамоа ғазот қилади ва (улардан): ‹Сизлар орасида Расулуллоҳ ﷺга саҳобалик қилган киши борми?› дейишади. Улар: ‹Ҳа›, дейишади. Шунда уларга (ғалаба) насиб этилади. Сўнг одамларга яна бир замон келадики, одамлардан бир жамоа ғазот қилади ва: ‹Сизлар орасида Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларига саҳиблик қилган киши борми?› дейилади. Улар: ‹Ҳа›, дейишади. Шунда уларга (ғалаба) насиб этилади. Сўнг одамларга яна бир замон келадики, одамлардан бир жамоа ғазот қилади ва: ‹Сизлар орасида Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларига саҳиблик қилганларга саҳиблик қилган киши борми?› дейилади. Улар: ‹Ҳа›, дейишади. Шунда уларга (ғалаба) насиб этилади», дедилар.

وَعَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ: كُنْتُ نَائِمًا فِي الْمَسْجِد فحصبني رجل فَنَظَرت فَإِذا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ اذْهَبْ فَأْتِنِي بِهَذَيْنِ فَجِئْتُهُ بِهِمَا فَقَالَ: مِمَّنْ أَنْتُمَا أَوْ مِنْ أَيْنَ أَنْتُمَا قَالَا: مِنْ أَهْلِ الطَّائِفِ. قَالَ: لَوْ كُنْتُمَا مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ لَأَوْجَعْتُكُمَا تَرْفَعَانِ أَصْوَاتَكُمَا فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men masjidda turgan edim; kimdir menga shagʻal otdi. Men qarasam, u — Umar ibn al-Xattob edi. U menga: «Anavu ikki kishini menga olib kel», — dedi. Men ularni olib kelganimda, u ularga: «Sizlar kimsizlar? (Yoki) qaydan keldingiz?» — dedi. Ular: «Biz — Toiflikmiz», — dedi. Umar: «Agar shu shahardan (Madinadan) boʻlganingizda, Rasululloh ﷺ ning masjidida ovozinglarni koʻtarganingiz uchun sizlarni jazolar edim», — dedi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен масжидда турган эдим; кимдир менга шағал отди. Мен қарасам, у — Умар ибн ал-Хаттоб эди. У менга: «Анаву икки кишини менга олиб кел», — деди. Мен уларни олиб келганимда, у уларга: «Сизлар кимсизлар? (Ёки) қайдан келдингиз?» — деди. Улар: «Биз — Тоифликмиз», — деди. Умар: «Агар шу шаҳардан (Мадинадан) бўлганингизда, Расулуллоҳ ﷺ нинг масжидида овозингларни кўтарганингиз учун сизларни жазолар эдим», — деди.

وَعَن مَالك قَالَ: بَنَى عُمَرُ رَحَبَةً فِي نَاحِيَةِ الْمَسْجِدِ تُسَمَّى الْبُطَيْحَاءَ وَقَالَ مَنْ كَانَ يُرِيدُ أَنَّ يَلْغَطَ أَوْ يُنْشِدَ شِعْرًا أَوْ يَرْفَعَ صَوْتَهُ فَلْيَخْرُجْ إِلَى هَذِهِ الرَّحَبَةِ. رَوَاهُ فِي الْمُوَطَّأِ

Molik (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar masjidning bir chekkasida Butayho deb ataladigan maydon qurdi va: «Kim shovqin-suron qilmoqchi, sheʼr oʻqimoqchi yoki ovozini koʻtarmoqchi boʻlsa, mana shu maydonga chiqsin», dedi. Molik uni «Muvatto»da rivoyat qilgan.Молик (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар масжиднинг бир чеккасида Бутайҳо деб аталадиган майдон қурди ва: «Ким шовқин-сурон қилмоқчи, шеър ўқимоқчи ёки овозини кўтармоқчи бўлса, мана шу майдонга чиқсин», деди. Молик уни «Муватто»да ривоят қилган.

وَعَن أنس: رَأَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُخَامَةً فِي الْقِبْلَةِ فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَيْهِ حَتَّى رُئِيَ فِي وَجهه فَقَامَ فحكه بِيَدِهِ فَقَالَ: «إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ فِي صلَاته فَإِنَّمَا يُنَاجِي ربه أَو إِن رَبَّهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ فَلَا يَبْزُقَنَّ أَحَدُكُمْ قِبَلَ قِبْلَتِهِ وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ» ثُمَّ أَخَذَ طَرَفَ رِدَائِهِ فَبَصَقَ فِيهِ ثُمَّ رَدَّ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَقَالَ: «أَوْ يفعل هَكَذَا» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ qibla tomonda (masjid devorida) tupuk koʻrdilar; bu u zotga yoqmadi va yuzlaridan norozilik alomati zohir boʻldi. Soʻng u zot turib, uni qoʻllari bilan qirib tashladilar va: «Biringiz namozga turganda, Robbi bilan maxfiy soʻzlashadi (yoki: Robbi u bilan qiblasi orasida boʻladi). Bas, biringiz qiblaga qarab tupurmasin; balki chap tomoniga yoki oyogʻi ostiga tupursin», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ choyshablarining bir uchini olib, unga tupurdilar va uni bukib: «Yoki shunday qilinglar», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ қибла томонда (масжид деворида) тупук кўрдилар; бу у зотга ёқмади ва юзларидан норозилик аломати зоҳир бўлди. Сўнг у зот туриб, уни қўллари билан қириб ташладилар ва: «Бирингиз намозга турганда, Робби билан махфий сўзлашади (ёки: Робби у билан қибласи орасида бўлади). Бас, бирингиз қиблага қараб тупурмасин; балки чап томонига ёки оёғи остига тупурсин», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ чойшабларининг бир учини олиб, унга тупурдилар ва уни букиб: «Ёки шундай қилинглар», — дедилар.

وَعَن السَّائِب بن خَلاد - وَهُوَ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ رَجُلًا أَمَّ قَوْمًا فَبَصَقَ فِي الْقِبْلَةِ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْظُرُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ فَرَغَ: «لَا يُصَلِّي لَكُمْ» . فَأَرَادَ بَعْدَ ذَلِك أَن يُصَلِّي لَهُم فمنعوه وَأَخْبرُوهُ بِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: نَعَمْ وَحَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ: «إِنَّكَ آذيت الله وَرَسُوله» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlmish Abu Sahla as-Soib ibn Xallod (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi qavmga imomlik qildi va qiblaga tupurdi, Rasululloh ﷺ esa (buni) koʻrib turardilar. Rasululloh ﷺ (u namozdan) boʻshagach: «U sizlarga (boshqa) namoz oʻqib bermasin», dedilar. Shundan keyin u (yana) ularga namoz oʻqib bermoqchi boʻldi, lekin ular uni man qildilar va unga Rasululloh ﷺning soʻzlarini xabar qildilar. U buni Rasululloh ﷺga aytib berdi, shunda u zot: «Ha», dedilar. (Roviy aytadi:) Oʻylashimcha, u zot: «Sen Alloh va Uning Rasulini ozorlading», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлмиш Абу Саҳла ас-Соиб ибн Халлод (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши қавмга имомлик қилди ва қиблага тупурди, Расулуллоҳ ﷺ эса (буни) кўриб турардилар. Расулуллоҳ ﷺ (у намоздан) бўшагач: «У сизларга (бошқа) намоз ўқиб бермасин», дедилар. Шундан кейин у (яна) уларга намоз ўқиб бермоқчи бўлди, лекин улар уни ман қилдилар ва унга Расулуллоҳ ﷺнинг сўзларини хабар қилдилар. У буни Расулуллоҳ ﷺга айтиб берди, шунда у зот: «Ҳа», дедилар. (Ровий айтади:) Ўйлашимча, у зот: «Сен Аллоҳ ва Унинг Расулини озорладинг», дедилар.

وَعَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ: احْتَبَسَ عَنَّا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ غَدَاة عَن صَلَاة الصُّبْح حَتَّى كدنا نتراءى عين الشَّمْس فَخرج سَرِيعا فثوب بِالصَّلَاةِ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَجَوَّزَ فِي صَلَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ دَعَا بِصَوْتِهِ فَقَالَ لَنَا عَلَى مَصَافِّكُمْ كَمَا أَنْتُمْ ثُمَّ انْفَتَلَ إِلَيْنَا ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنِّي سَأُحَدِّثُكُمْ مَا حَبَسَنِي عَنْكُمُ الْغَدَاةَ إِنِّي قُمْتُ مِنَ اللَّيْلِ فَتَوَضَّأْتُ وَصَلَّيْتُ مَا قُدِّرَ لِي فَنَعَسْتُ فِي صَلَاتِي حَتَّى اسْتَثْقَلْتُ فَإِذَا أَنَا بِرَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَبِّ قَالَ فِيمَ يخْتَصم الْمَلأ الْأَعْلَى قلت لَا أَدْرِي رب قَالَهَا ثَلَاثًا قَالَ فَرَأَيْتُهُ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ كَتِفَيَّ حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ أَنَامِلِهِ بَيْنَ ثَدْيَيَّ فَتَجَلَّى لِي كُلُّ شَيْءٍ وَعَرَفْتُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قُلْتُ لَبَّيْكَ رَبِّ قَالَ فِيمَ يَخْتَصِمُ الْمَلأ الْأَعْلَى قلت فِي الْكَفَّارَات قَالَ مَا هُنَّ قُلْتُ مَشْيُ الْأَقْدَامِ إِلَى الْجَمَاعَاتِ وَالْجُلُوسُ فِي الْمَسَاجِد بَعْدَ الصَّلَوَاتِ وَإِسْبَاغُ الْوَضُوءِ حِينَ الْكَرِيهَاتِ قَالَ ثُمَّ فِيمَ؟ قُلْتُ: فِي الدَّرَجَاتِ. قَالَ: وَمَا هن؟ إطْعَام الطَّعَام ولين الْكَلَام وَالصَّلَاة وَالنَّاس نيام. ثمَّ قَالَ: سل قل اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَتَرْكَ الْمُنْكَرَاتِ وَحُبَّ الْمَسَاكِينِ وَأَنْ تَغْفِرَ لِي وَتَرْحَمَنِي وَإِذَا أَرَدْتَ فِتْنَةً قوم فتوفني غير مفتون أَسأَلك حَبَّكَ وَحُبَّ مَنْ يَحْبُكُ وَحُبَّ عَمَلٍ يُقَرِّبُنِي إِلَى حبك ". فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّهَا حَقٌّ فَادْرُسُوهَا ثُمَّ تَعَلَّمُوهَا» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَسَأَلْتُ مُحَمَّد ابْن إِسْمَاعِيل عَن هَذَا الحَدِيث فَقَالَ: هَذَا حَدِيث صَحِيح

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ bir kuni ertalab bomdod namoziga chiqmay, biz quyoshning korasiga (chiqqaniga) qaray boshlaganimizgacha kechikdilar. Soʻng u zot tezda chiqdilar, namozga iqomat aytildi va Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar hamda namozlarini qisqartirdilar. Salom berganlaridan keyin u zot bizga ovoz chiqarib: «Saflaringizda boricha turinglar», dedilar. Soʻng bizga oʻgirildilar va: «Sizlarga bu ertalab meni nima kechiktirganini aytib beraman: Men kechasi turib, tahorat oldim va menga taqdir qilingancha namoz oʻqidim, soʻng namozimda mudrab, qattiq uyquga ketibman. Shunda Robbim — tabaraka va taolo — eng goʻzal suratda oldimda (paydo boʻldi) va: ‹Ey Muhammad›, dedi. Men: ‹Labbayka, Robbim›, dedim. U: ‹Eng oliy jamoa nima haqida bahslashayapti?› dedi. Men: ‹Bilmayman›, dedim. Buni uch marta aytdi. (Soʻng) men Uning kaftini ikki kuragim orasiga qoʻyganini koʻrdim, hatto barmoqlarining salqinligini ikki koʻkragim orasida his qildim, shunda menga har bir narsa ayon boʻldi va men (uni) bilib oldim. U: ‹Ey Muhammad›, dedi. Men: ‹Labbayka, Robbim›, dedim. U: ‹Eng oliy jamoa nima haqida bahslashayapti?› dedi. Men: ‹Kaffaratlar haqida›, dedim. U: ‹Ular nima?› dedi. Men: ‹Jamoatlarga oyoq bilan yurib borish, namozlardan keyin masjidlarda oʻtirish va yoqimsiz holatlarda tahoratni mukammal qilishdir›, dedim. U: ‹Yana nima?› dedi. Men: ‹Taom yedirish, soʻzni yumshoq qilish va odamlar uxlab yotganda kechasi namoz oʻqishdir›, dedim. U: ‹Soʻra›, dedi. Men: ‹Allohumma, men Sendan yaxshi ishlarni qilishni, yomon ishlarni tark etishni va miskinlarni sevishni, meni magʻfirat qilishingni va menga rahm qilishingni soʻrayman. Bir qavmga fitnani iroda qilsang, meni fitnaga uchratmagan holda vafot ettir. Sendan Oʻzingni sevishni, Seni sevadigan kishini sevishni va Seni sevishga yaqinlashtiradigan amalni sevishni soʻrayman›, dedim», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu haqdir, bas, uni oʻrganinglar, soʻng (yodlab) bilib olinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Men Muhammad ibn Ismoildan bu hadis haqida soʻradim, u: «Bu hasan sahih hadisdir», dedi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир куни эрталаб бомдод намозига чиқмай, биз қуёшнинг корасига (чиққанига) қарай бошлаганимизгача кечикдилар. Сўнг у зот тезда чиқдилар, намозга иқомат айтилди ва Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар ҳамда намозларини қисқартирдилар. Салом берганларидан кейин у зот бизга овоз чиқариб: «Сафларингизда борича туринглар», дедилар. Сўнг бизга ўгирилдилар ва: «Сизларга бу эрталаб мени нима кечиктирганини айтиб бераман: Мен кечаси туриб, таҳорат олдим ва менга тақдир қилинганча намоз ўқидим, сўнг намозимда мудраб, қаттиқ уйқуга кетибман. Шунда Роббим — табарака ва таоло — энг гўзал суратда олдимда (пайдо бўлди) ва: ‹Эй Муҳаммад›, деди. Мен: ‹Лаббайка, Роббим›, дедим. У: ‹Энг олий жамоа нима ҳақида баҳслашаяпти?› деди. Мен: ‹Билмайман›, дедим. Буни уч марта айтди. (Сўнг) мен Унинг кафтини икки курагим орасига қўйганини кўрдим, ҳатто бармоқларининг салқинлигини икки кўкрагим орасида ҳис қилдим, шунда менга ҳар бир нарса аён бўлди ва мен (уни) билиб олдим. У: ‹Эй Муҳаммад›, деди. Мен: ‹Лаббайка, Роббим›, дедим. У: ‹Энг олий жамоа нима ҳақида баҳслашаяпти?› деди. Мен: ‹Каффаратлар ҳақида›, дедим. У: ‹Улар нима?› деди. Мен: ‹Жамоатларга оёқ билан юриб бориш, намозлардан кейин масжидларда ўтириш ва ёқимсиз ҳолатларда таҳоратни мукаммал қилишдир›, дедим. У: ‹Яна нима?› деди. Мен: ‹Таом едириш, сўзни юмшоқ қилиш ва одамлар ухлаб ётганда кечаси намоз ўқишдир›, дедим. У: ‹Сўра›, деди. Мен: ‹Аллоҳумма, мен Сендан яхши ишларни қилишни, ёмон ишларни тарк этишни ва мискинларни севишни, мени мағфират қилишингни ва менга раҳм қилишингни сўрайман. Бир қавмга фитнани ирода қилсанг, мени фитнага учратмаган ҳолда вафот эттир. Сендан Ўзингни севишни, Сени севадиган кишини севишни ва Сени севишга яқинлаштирадиган амални севишни сўрайман›, дедим», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу ҳақдир, бас, уни ўрганинглар, сўнг (ёдлаб) билиб олинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Мен Муҳаммад ибн Исмоилдан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: «Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир», деди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذا دخل الْمَسْجِد قَالَ: «أَعُوذُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ وَبِوَجْهِهِ الْكَرِيمِ وَسُلْطَانِهِ الْقَدِيمِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ» قَالَ: «فَإِذَا قَالَ ذَلِكَ قَالَ الشَّيْطَان حفظ مني سَائِر الْيَوْم» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ismoil ibn Bishr ibn Mansur bizga hadis aytib, Abdurrahmon ibn Mahdiy bizga hadis aytib, u Abdulloh ibn al-Muborakdan, u Hayva ibn Shurayhdan rivoyat qiladi. U aytdi: «Men Uqba ibn Muslim bilan uchrashib, unga: ‹Menga shu xabar yetdiki, sen Abdulloh ibn Amr ibn al-Osdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilibsan: u zot masjidga kirganlarida: «Aʼuzu billahil-aziymi va bivajhihil-kariymi va sultonihil-qadiymi minash-shaytonir-rojiym (Quvilgan shaytondan ulugʻ Allohga, Uning karamli zotiga va azaliy saltanatiga panoh tilayman)», der edilar›, dedim. U: ‹Shu qadarmi?›, dedi. Men: ‹Ha›, dedim. U: ‹Kim shuni aytsa, shayton: «U mendan kun boʻyi saqlandi», deydi›, dedi».Исмоил ибн Бишр ибн Мансур бизга ҳадис айтиб, Абдурраҳмон ибн Маҳдий бизга ҳадис айтиб, у Абдуллоҳ ибн ал-Муборакдан, у Ҳайва ибн Шурайҳдан ривоят қилади. У айтди: «Мен Уқба ибн Муслим билан учрашиб, унга: ‹Менга шу хабар етдики, сен Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Осдан, у Набий ﷺдан ривоят қилибсан: у зот масжидга кирганларида: «Аъузу биллаҳил-азийми ва биважҳиҳил-карийми ва султониҳил-қадийми минаш-шайтонир-рожийм (Қувилган шайтондан улуғ Аллоҳга, Унинг карамли зотига ва азалий салтанатига паноҳ тилайман)», дер эдилар›, дедим. У: ‹Шу қадарми?›, деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Ким шуни айтса, шайтон: «У мендан кун бўйи сақланди», дейди›, деди».

وَعَن عَطاء بْنِ يَسَارٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «اللَّهُمَّ لَا تجْعَل قَبْرِي وثنا يعبد اشْتَدَّ غَضَبُ اللَّهِ عَلَى قَوْمٍ اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائهمْ مَسَاجِد» . رَوَاهُ مَالك مُرْسلا

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlim toʻshagidagilaringiz oldida uni oʻqinglar», dedilar. Yaʼni Yosinni.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлим тўшагидагиларингиз олдида уни ўқинглар», дедилар. Яъни Ёсинни.

(وَعَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَحِبُّ الصَّلَاةَ فِي الْحِيطَانِ. قَالَ بَعْضُ رُوَاتِهِ يَعْنِي الْبَسَاتِينَ رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ الْحَسَنِ بن أبي جَعْفَر وَقد ضعفه يحيى ابْن سعيد وَغَيره

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ hiytonlarda (devor bilan oʻralgan joylarda) namoz oʻqishni mustahab koʻrar edilar. Abu Dovud aytdi: Yaʼni bogʻlarda. Abu Iso aytdi: Muozning hadisi gʻarib hadisdir, biz uni faqat Hasan ibn Abu Jaʼfarning hadisi tarafidangina bilamiz. Hasan ibn Abu Jaʼfarni Yahyo ibn Said va boshqalar zaif sanaganlar. Abuz Zubayrning ismi Muhammad ibn Muslim ibn Tadrus, Abut Tufaylning ismi esa Omir ibn Vosiladir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳийтонларда (девор билан ўралган жойларда) намоз ўқишни мустаҳаб кўрар эдилар. Абу Довуд айтди: Яъни боғларда. Абу Исо айтди: Муознинг ҳадиси ғариб ҳадисдир, биз уни фақат Ҳасан ибн Абу Жаъфарнинг ҳадиси тарафидангина биламиз. Ҳасан ибн Абу Жаъфарни Яҳё ибн Саид ва бошқалар заиф санаганлар. Абуз Зубайрнинг исми Муҳаммад ибн Муслим ибн Тадрус, Абут Туфайлнинг исми эса Омир ибн Восиладир.

وَعَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَلَاةُ الرَّجُلِ فِي بَيْتِهِ بِصَلَاةٍ وَصَلَاتُهُ فِي مَسْجِدِ الْقَبَائِلِ بِخَمْسٍ وَعِشْرِينَ صَلَاةً وَصَلَاتُهُ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي يجمع فِيهِ بخسمائة صَلَاةٍ وَصَلَاتُهُ فِي الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى بِخَمْسِينَ أَلْفِ صَلَاةٍ وَصَلَاتُهُ فِي مَسْجِدِي بِخَمْسِينَ أَلْفِ صَلَاةٍ وَصلَاته فِي الْمَسْجِد الْحَرَام بِمِائَة ألف صَلَاة» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishining uyida oʻqigan namozi bir namozga, qabilalar masjidida oʻqigan namozi yigirma besh namozga, jumʼa oʻqiladigan masjidda oʻqigan namozi besh yuz namozga, Masjidul-Aqsoda oʻqilgan namoz ellik ming namozga, mening masjidimda oʻqilgan namoz ellik ming namozga, Masjidul-Haromda oʻqilgan namoz esa yuz ming namozga tengdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг уйида ўқиган намози бир намозга, қабилалар масжидида ўқиган намози йигирма беш намозга, жумъа ўқиладиган масжидда ўқиган намози беш юз намозга, Масжидул-Ақсода ўқилган намоз эллик минг намозга, менинг масжидимда ўқилган намоз эллик минг намозга, Масжидул-Ҳаромда ўқилган намоз эса юз минг намозга тенгдир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ مَسْجِدٍ وُضِعَ فِي الْأَرْضِ أَوَّلُ؟ قَالَ: «الْمَسْجِدُ الْحَرَامُ» قَالَ: قُلْتُ: ثُمَّ أَيْ؟ قَالَ: «ثُمَّ الْمَسْجِدُ الْأَقْصَى» . قُلْتُ: كَمْ بَيْنَهُمَا؟ قَالَ: «أَرْبَعُونَ عَامًا ثُمَّ الْأَرْضُ لَكَ مَسْجِدٌ فَحَيْثُمَا أَدْرَكَتْكَ الصَّلَاةُ فصل»

Abu Zarr al-Gʻiforiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, dastlab qaysi masjid bunyod etilgan?» dedim. U zot: «Masjidul Harom», dedilar. Men: «Soʻng qaysi?» dedim. U zot: «Soʻng Masjidul Aqso», dedilar. Men: «Ularning orasi qancha?» dedim. U zot: «Qirq yil. Soʻng butun yer sen uchun namozgohdir, namoz vaqti kirsa, qayerda boʻlsang, oʻsha yerda namoz oʻqiyver», dedilar.Абу Зарр ал-Ғифорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, дастлаб қайси масжид бунёд этилган?» дедим. У зот: «Масжидул Ҳаром», дедилар. Мен: «Сўнг қайси?» дедим. У зот: «Сўнг Масжидул Ақсо», дедилар. Мен: «Уларнинг ораси қанча?» дедим. У зот: «Қирқ йил. Сўнг бутун ер сен учун намозгоҳдир, намоз вақти кирса, қаерда бўлсанг, ўша ерда намоз ўқийвер», дедилар.

عَن عمر بن أبي سَلمَة قَالَ: رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ مُشْتَمِلًا بِهِ فِي بَيْتِ أُمِّ سَلَمَةَ وَاضِعًا طَرَفَيْهِ عَلَى عَاتِقيهِ

Umar ibn Abu Salama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Salamaning uyida men Rasululloh ﷺ ni bitta kiyimni badanga oʻrab, uning uchlarini elkalariga chalishtirib namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim.Умар ибн Абу Салама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Саламанинг уйида мен Расулуллоҳ ﷺ ни битта кийимни баданга ўраб, унинг учларини элкаларига чалиштириб намоз ўқиётган ҳолда кўрдим.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «لَا يصلين أحدكُم فِي الثَّوْب الْوَاحِد لَيْسَ على عَاتِقيهِ مِنْهُ شَيْء»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz hech qismi yelkasida boʻlmagan bitta kiyimda namoz oʻqimasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ҳеч қисми елкасида бўлмаган битта кийимда намоз ўқимасин», дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَنْ صَلَّى فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ فليخالف بَين طَرفَيْهِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bitta kiyimda namoz oʻqisa, uning uchlarini (elkaga) chalishtirsin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким битта кийимда намоз ўқиса, унинг учларини (элкага) чалиштирсин», — дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي خَمِيصَةٍ لَهَا أَعْلَامٌ فَنَظَرَ إِلَى أَعْلَامِهَا نَظْرَةً فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ: «اذْهَبُوا بِخَمِيصَتِي هَذِهِ إِلَى أَبِي جَهْمٍ وَأَتُوْنِي بِأَنْبِجَانِيَّةِ أَبِي جهم فَإِنَّهَا ألهتني آنِفا عَن صَلَاتي» وَفِي رِوَايَةٍ لِلْبُخَارِيِّ قَالَ: " كُنْتُ أَنْظُرُ إِلَى علمهَا وَأَنا فِي الصَّلَاة فَأَخَاف أَن يفتنني

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ naqshli xamisa (toʻrtburchak kiyim)da namoz oʻqidilar. Namozda uning naqshlariga qaradilar. Namozni tugatgach: «Bu xamisamni Abu Jahmga olib boring va undan inbijoniya (naqshsiz junli kiyim)ni (olib) keling; chunki u (xamisa) meni namozdan chalgʻitdi», — dedilar. Oisha (yana) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ: «Men namozda uning (xamisaning) naqshlariga qarab turdim va u meni fitnaga solishidan (eʼtiborimni olishidan) qoʻrqdim», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нақшли хамиса (тўртбурчак кийим)да намоз ўқидилар. Намозда унинг нақшларига қарадилар. Намозни тугатгач: «Бу хамисамни Абу Жаҳмга олиб боринг ва ундан инбижония (нақшсиз жунли кийим)ни (олиб) келинг; чунки у (хамиса) мени намоздан чалғитди», — дедилар. Оиша (яна) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ: «Мен намозда унинг (хамисанинг) нақшларига қараб турдим ва у мени фитнага солишидан (эътиборимни олишидан) қўрқдим», — дедилар.

وَعَن أنس قَالَ: كَانَ قِرَامٌ لِعَائِشَةَ سَتَرَتْ بِهِ جَانِبَ بَيْتِهَا فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَمِيطِي عَنَّا قِرَامَكِ هَذَا فَإِنَّهُ لَا يَزَالُ تَصَاوِيرُهُ تَعْرِضُ لِي فِي صَلَاتِي» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Oishaning bir pardasi (qiram) bor edi, u bilan uyining bir tomonini toʻsib qoʻygan edi. Paygʻambar ﷺ unga: «Buni mendan (nari) ol; chunki uning suratlari namozimda menga doimo koʻrinaverayapti» dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Оишанинг бир пардаси (қирам) бор эди, у билан уйининг бир томонини тўсиб қўйган эди. Пайғамбар ﷺ унга: «Буни мендан (нари) ол; чунки унинг суратлари намозимда менга доимо кўринавераяпти» дедилар.

وَعَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ: أُهْدِيَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرُّوجَ حَرِيرٍ فَلَبِسَهُ ثُمَّ صَلَّى فِيهِ ثُمَّ انْصَرَفَ فَنَزَعَهُ نَزْعًا شَدِيدًا كَالْكَارِهِ لَهُ ثمَّ قَالَ: " لَا يَنْبَغِي هَذَا لِلْمُتقين

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga ipakdan toʻn hadya qilindi. U zot uni kiyib, unda namoz oʻqidilar. Soʻng namozdan chiqqach, uni yoqtirmagan kishidek qattiq yechib tashladilar-da: «Bu taqvodorlarga munosib emas», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга ипакдан тўн ҳадя қилинди. У зот уни кийиб, унда намоз ўқидилар. Сўнг намоздан чиққач, уни ёқтирмаган кишидек қаттиқ ечиб ташладилар-да: «Бу тақводорларга муносиб эмас», дедилар.

عَن سَلمَة بن الْأَكْوَع قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي رَجُلٌ أَصِيدُ أَفَأُصَلِّي فِي الْقَمِيصِ الْوَاحِدِ؟ قَالَ: نَعَمْ وَازْرُرْهُ وَلَوْ بِشَوْكَةٍ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى النَّسَائِيّ نَحوه

Salama ibn al-Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, men ovga chiqadigan kishiman, bir koʻylakda namoz oʻqiyveraymi?» dedim. U zot: «Ha, lekin uni hatto bir tikan bilan boʻlsa ham tugmalab (bogʻlab) ol», dedilar.Салама ибн ал-Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен овга чиқадиган кишиман, бир кўйлакда намоз ўқийверайми?» дедим. У зот: «Ҳа, лекин уни ҳатто бир тикан билан бўлса ҳам тугмалаб (боғлаб) ол», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: بَيْنَمَا رَجُلٌ يُصَلِّي مسبلا إِزَارِهِ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اذْهَبْ فَتَوَضَّأ» فَذهب وَتَوَضَّأ ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ أَمَرْتَهُ أَنْ يَتَوَضَّأَ؟ قَالَ: «إِنَّهُ كَانَ يُصَلِّي وَهُوَ مُسْبِلٌ إِزَارَهُ وَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَا يَقْبَلُ صَلَاةَ رَجُلٍ مُسْبِلٍ إِزَارَهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bir kishi izorini (tovonidan pastga) shilpillatib qoʻygan holda namoz oʻqiyotgan edi, shunda Rasululloh ﷺ unga: «Borib, taharat ol», dedilar. U borib taharat oldi, soʻng keldi. Yana: «Borib, taharat ol», dedilar. U yana borib taharat oldi, soʻng keldi. Shunda bir kishi u zotga: «Ey Allohning Rasuli, unga taharat olishni buyurganingiz nimasi?» dedi. U zot: «U izorini (tovonidan pastga) shilpillatib qoʻygan holda namoz oʻqirdi, Alloh taolo esa izorini shilpillatib qoʻygan kishining namozini qabul qilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Бир киши изорини (товонидан пастга) шилпиллатиб қўйган ҳолда намоз ўқиётган эди, шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Бориб, таҳарат ол», дедилар. У бориб таҳарат олди, сўнг келди. Яна: «Бориб, таҳарат ол», дедилар. У яна бориб таҳарат олди, сўнг келди. Шунда бир киши у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, унга таҳарат олишни буюрганингиз нимаси?» деди. У зот: «У изорини (товонидан пастга) шилпиллатиб қўйган ҳолда намоз ўқирди, Аллоҳ таоло эса изорини шилпиллатиб қўйган кишининг намозини қабул қилмайди», дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُقْبَلُ صَلَاةُ حَائِضٍ إِلَّا بِخِمَارٍ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hadas (bavl, gʻoit yoki shamol chiqarish) qilgan kishining namozi, u tahorat olmaguncha, qabul boʻlmaydi», — dedilar. Hazramavtlik bir kishi Abu Hurayradan: «Hadas nima?» — deb soʻradi. Abu Hurayra: «Hadas — shamol (yel) chiqarishdir», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳадас (бавл, ғоит ёки шамол чиқариш) қилган кишининг намози, у таҳорат олмагунча, қабул бўлмайди», — дедилар. Ҳазрамавтлик бир киши Абу Ҳурайрадан: «Ҳадас нима?» — деб сўради. Абу Ҳурайра: «Ҳадас — шамол (ел) чиқаришдир», — деди.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّهَا سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَتُصَلِّي الْمَرْأَةُ فِي درع وخمار لَيْسَ عَلَيْهَا إِزَارٌ؟ قَالَ: «إِذَا كَانَ الدِّرْعُ سَابِغًا يُغَطِّي ظُهُورَ قَدَمَيْهَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَذَكَرَ جمَاعَة وَقَفُوهُ على أم سَلمَة

Muhammad ibn Zayd shu hadisni rivoyat qildi va Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qildiki, u (Ummu Salama) Paygʻambar ﷺdan: «Ayol kishi belida izori boʻlmagan holda, koʻylak va x+imorda namoz oʻqiyveradimi?» deb soʻradi. U zot: «Agar koʻylak keng boʻlib, uning oyoqlari ustini (yuzasini) berkitsa (boʻladi)», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Molik ibn Anas, Bakr ibn Muzar, Hafs ibn Gʻiyos, Ismoil ibn Jaʼfar, Ibn Abu Ziʼb va Ibn Ishoq Muhammad ibn Zayddan, u onasidan, u Ummu Salamadan rivoyat qilishgan. Ulardan hech biri Paygʻambar ﷺni zikr qilmagan; uni faqat Ummu Salama (roziyallohu anho)ga toʻxtatib (mavquf) qoldirishgan.Муҳаммад ибн Зайд шу ҳадисни ривоят қилди ва Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилдики, у (Умму Салама) Пайғамбар ﷺдан: «Аёл киши белида изори бўлмаган ҳолда, кўйлак ва х+иморда намоз ўқийверадими?» деб сўради. У зот: «Агар кўйлак кенг бўлиб, унинг оёқлари устини (юзасини) беркитса (бўлади)», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Молик ибн Анас, Бакр ибн Музар, Ҳафс ибн Ғиёс, Исмоил ибн Жаъфар, Ибн Абу Зиъб ва Ибн Ишоқ Муҳаммад ибн Зайддан, у онасидан, у Умму Саламадан ривоят қилишган. Улардан ҳеч бири Пайғамбар ﷺни зикр қилмаган; уни фақат Умму Салама (розияллоҳу анҳо)га тўхтатиб (мавқуф) қолдиришган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: نَهَى عَنِ السَّدْلِ فِي الصَّلَاةِ وَأَنْ يُغَطِّيَ الرَّجُلُ فَاهُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozda kiyimni (yerga tegadigan qilib) osiltirib qoʻyishdan va kishi ogʻzini berkitib olishidan nahy qildilar. Abu Dovud aytdi: Buni Isl Atodan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib: «Nabiy ﷺ namozda kiyimni osiltirib qoʻyishdan nahy qildilar», degan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозда кийимни (ерга тегадиган қилиб) осилтириб қўйишдан ва киши оғзини беркитиб олишидан наҳй қилдилар. Абу Довуд айтди: Буни Исл Атодан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб: «Набий ﷺ намозда кийимни осилтириб қўйишдан наҳй қилдилар», деган.

وَعَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَالِفُوا الْيَهُودَ فَإِنَّهُمْ لَا يُصَلُّونَ فِي نِعَالِهِمْ وَلَا خِفَافِهِمْ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Avs ibn Sobit al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yahudiylarga muxolif boʻlinglar, chunki ular kovushlarida ham, maʼsilarida ham namoz oʻqimaydilar», dedilar.Авс ибн Собит ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яҳудийларга мухолиф бўлинглар, чунки улар ковушларида ҳам, маъсиларида ҳам намоз ўқимайдилар», дедилар.

وَعَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ قَالَ: بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِأَصْحَابِهِ إِذْ خلع نَعْلَيْه فَوَضَعَهُمَا عَنْ يَسَارِهِ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ الْقَوْمُ أَلْقَوْا نِعَالَهُمْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاتَهُ قَالَ: «مَا حَمَلَكُمْ على إلقائكم نعالكم؟» قَالُوا: رَأَيْنَاك ألقيت نعليك فَأَلْقَيْنَا نِعَالَنَا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنْ جِبْرِيلَ أَتَانِي فَأَخْبَرَنِي أَنَّ فيهمَا قذرا إِذا جَاءَ أحدكُم إِلَى الْمَسْجِدَ فَلْيَنْظُرْ فَإِنْ رَأَى فِي نَعْلَيْهِ قَذَرًا أَو أَذَى فَلْيَمْسَحْهُ وَلِيُصَلِّ فِيهِمَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالدَّارِمِيُّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ sahobalariga namoz oʻqib berayotganlarida kovushlarini yechib, chap tomonlariga qoʻydilar. Qavm buni koʻrgach, ular ham kovushlarini yechib tashladilar. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach: «Kovushlaringizni yechib tashlashingizga nima sabab boʻldi?» dedilar. Ular: «Sizning kovushlaringizni yechganingizni koʻrdik, shuning uchun biz ham kovushlarimizni yechdik», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, Jibril (alayhissalom) huzurimga keldi va menga ularda ifloslik borligini xabar berdi», dedilar. Yana: «Biringiz masjidga kelganida (kovushiga) qarasin; agar kovushida ifloslik yoki azor beradigan narsa koʻrsa, uni artsin va ularda namoz oʻqisin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига намоз ўқиб бераётганларида ковушларини ечиб, чап томонларига қўйдилар. Қавм буни кўргач, улар ҳам ковушларини ечиб ташладилар. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач: «Ковушларингизни ечиб ташлашингизга нима сабаб бўлди?» дедилар. Улар: «Сизнинг ковушларингизни ечганингизни кўрдик, шунинг учун биз ҳам ковушларимизни ечдик», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Жибрил (алайҳиссалом) ҳузуримга келди ва менга уларда ифлослик борлигини хабар берди», дедилар. Яна: «Бирингиз масжидга келганида (ковушига) қарасин; агар ковушида ифлослик ёки азор берадиган нарса кўрса, уни артсин ва уларда намоз ўқисин», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ فَلَا يَضَعْ نَعْلَيْهِ عَنْ يَمِينِهِ وَلَا عَنْ يَسَارِهِ فَتَكُونَ عَنْ يَمِينِ غَيْرِهِ إِلَّا أَنْ لَا يَكُونَ عَنْ يسَاره أحد وليضعهما بَيْنَ رِجْلَيْهِ» . وَفَّى رِوَايَةٍ: «أَوْ لِيُصَلِّ فِيهِمَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى ابْنُ مَاجَهْ مَعْنَاهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz namoz oʻqiganida kovushlarini oʻng tomoniga ham, chap tomoniga ham qoʻymasin, chunki u boshqaning oʻng tomonida boʻlib qolishi mumkin; faqat chap tomonida hech kim boʻlmasagina (qoʻysa boʻladi). Aks holda, ularni ikki oyogʻining orasiga qoʻysin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз намоз ўқиганида ковушларини ўнг томонига ҳам, чап томонига ҳам қўймасин, чунки у бошқанинг ўнг томонида бўлиб қолиши мумкин; фақат чап томонида ҳеч ким бўлмасагина (қўйса бўлади). Акс ҳолда, уларни икки оёғининг орасига қўйсин», дедилар.

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَأَيْتُهُ يُصَلِّي عَلَى حَصِيرٍ يَسْجُدُ عَلَيْهِ. قَالَ: وَرَأَيْتُهُ يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ مُتَوَشِّحًا بِهِ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺ ning huzurlariga kiribdi. (Abu Said) dedi: Men u zotni ustida sajda qiladigan boʻyradan iborat toʻshakda namoz oʻqiyotganlarini koʻrdim. Yana (u) dedi: Va men u zotni bitta kiyimga oʻralib namoz oʻqiyotganlarini koʻrdim.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺ нинг ҳузурларига кирибди. (Абу Саид) деди: Мен у зотни устида сажда қиладиган бўйрадан иборат тўшакда намоз ўқиётганларини кўрдим. Яна (у) деди: Ва мен у зотни битта кийимга ўралиб намоз ўқиётганларини кўрдим.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي حافيا ومتنعلا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺni yalangoyoq ham, kovush kiygan holda ham namoz oʻqiyotganlarini koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни ялангоёқ ҳам, ковуш кийган ҳолда ҳам намоз ўқиётганларини кўрдим.

وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ قَالَ: صَلَّى جَابِرٌ فِي إِزَارٍ قَدْ عَقَدَهُ مِنْ قِبَلِ قَفَاهُ وثيابه مَوْضُوعَة على المشجب قَالَ لَهُ قَائِلٌ تُصَلِّي فِي إِزَارٍ وَاحِدٍ فَقَالَ إِنَّمَا صَنَعْتُ ذَلِكَ لِيَرَانِيَ أَحْمَقُ مِثْلُكَ وَأَيُّنَا كَانَ لَهُ ثَوْبَانِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Muhammad ibn al-Munkadir (Jobirdan) rivoyat qiladi: Bir kuni Jobir izorini orqasiga bogʻlab namoz oʻqidi — kiyimlari esa yonida, yogʻoch qoziqda edi. Birov undan: ‹Bitta izorda namoz oʻqiyapsanmi?› — dedi. U: ‹Men buni sendek nodonga koʻrsatish uchun shunday qildim. Paygʻambar ﷺ zamonlarida ikkovimizda ikkita kiyim boʻlganmidi?› — dedi.Муҳаммад ибн ал-Мункадир (Жобирдан) ривоят қилади: Бир куни Жобир изорини орқасига боғлаб намоз ўқиди — кийимлари эса ёнида, ёғоч қозиқда эди. Биров ундан: ‹Битта изорда намоз ўқияпсанми?› — деди. У: ‹Мен буни сендек нодонга кўрсатиш учун шундай қилдим. Пайғамбар ﷺ замонларида икковимизда иккита кийим бўлганмиди?› — деди.

وَعَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَ: الصَّلَاةُ فِي الثَّوْبِ الْوَاحِدِ سُنَّةٌ كُنَّا نَفْعَلُهُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا يُعَابُ عَلَيْنَا. فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ: إِنَّمَا كَانَ ذَاكَ إِذْ كَانَ فِي الثِّيَاب قلَّة فَأَما إِذْ وَسَّعَ اللَّهُ فَالصَّلَاةُ فِي الثَّوْبَيْنِ أَزْكَى. رَوَاهُ أَحْمد

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Bitta kiyimda namoz oʻqish — sunnatdir. Biz buni Rasululloh ﷺ bilan birga qilar edik va bunda bizni ayblashmas edi», dedi. Shunda Ibn Masʼud: «Bu faqat kiyim kam boʻlgan paytda edi. Alloh imkonni kengaytirgach, ikkita kiyimda namoz oʻqish pokroqdir», dedi. Ahmad rivoyat qilgan.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Битта кийимда намоз ўқиш — суннатдир. Биз буни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга қилар эдик ва бунда бизни айблашмас эди», деди. Шунда Ибн Масъуд: «Бу фақат кийим кам бўлган пайтда эди. Аллоҳ имконни кенгайтиргач, иккита кийимда намоз ўқиш покроқдир», деди. Аҳмад ривоят қилган.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَغْدُو إِلَى الْمُصَلَّى وَالْعَنَزَةُ بَيْنَ يَدَيْهِ تُحْمَلُ وَتُنْصَبُ بِالْمُصَلَّى بَيْنَ يَدَيْهِ فَيصَلي إِلَيْهَا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ joynamozga (iydgohga) chiqar edilar; u zot oldida anaza (nayzali tayoq) koʻtarib borilar va joynamozda u zot oldiga sanchilar edi; u zot unga qarab (sutra qilib) namoz oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ жойнамозга (ийдгоҳга) чиқар эдилар; у зот олдида аназа (найзали таёқ) кўтариб борилар ва жойнамозда у зот олдига санчилар эди; у зот унга қараб (сутра қилиб) намоз ўқир эдилар.

وَعَن أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ: رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَكَّةَ وَهُوَ بِالْأَبْطَحِ فِي قُبَّهٍ حَمْرَاءَ مِنْ أَدَمٍ وَرَأَيْتُ بِلَالًا أَخَذَ وَضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَأَيْتُ النَّاسَ يبتدرون ذَاك الْوَضُوءَ فَمَنْ أَصَابَ مِنْهُ شَيْئًا تَمَسَّحَ بِهِ وَمن لم يصب مِنْهُ شَيْئا أَخَذَ مِنْ بَلَلِ يَدِ صَاحِبِهِ ثُمَّ رَأَيْتُ بِلَالًا أَخَذَ عَنَزَةً فَرَكَزَهَا وَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ مُشَمِّرًا صَلَّى إِلَى الْعَنَزَةِ بِالنَّاسِ رَكْعَتَيْنِ وَرَأَيْت النَّاس وَالدَّوَاب يَمرونَ من بَين يَدي العنزة

Abu Juhayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni qizil teri chodirda koʻrdim va Bilolni Paygʻambar tahorat olgan ortgan suvni olayotgan holda koʻrdim. Odamlar oʻsha (ishlatilgan) suvni harislik bilan olar, kim ozgina olsa, badaniga surar, ololmaganlar esa (boshqalarning) qoʻllaridagi namlikni olar edi. Soʻng men Bilolni kalta nayza (yoki tayoq) koʻtarib, uni yerga sanchgan holda koʻrdim. Paygʻambar ﷺ qizil ridolarini shimarib chiqdilar va odamlarga imomlik qilib, (Kaʼbaga yuzlanib) ikki rakat oʻqidilar — namoz uchun sutra sifatida kalta nayza (yoki tayoq) oldilar. Men odamlar va hayvonlarning tayoq orqasidan (uning oldidan) oʻtayotganlarini koʻrdim.Абу Жуҳайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни қизил тери чодирда кўрдим ва Билолни Пайғамбар таҳорат олган ортган сувни олаётган ҳолда кўрдим. Одамлар ўша (ишлатилган) сувни ҳарислик билан олар, ким озгина олса, баданига сурар, ололмаганлар эса (бошқаларнинг) қўлларидаги намликни олар эди. Сўнг мен Билолни калта найза (ёки таёқ) кўтариб, уни ерга санчган ҳолда кўрдим. Пайғамбар ﷺ қизил ридоларини шимариб чиқдилар ва одамларга имомлик қилиб, (Каъбага юзланиб) икки ракат ўқидилар — намоз учун сутра сифатида калта найза (ёки таёқ) олдилар. Мен одамлар ва ҳайвонларнинг таёқ орқасидан (унинг олдидан) ўтаётганларини кўрдим.

وَعَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُعَرِّضُ رَاحِلَتَهُ فَيصَلي إِلَيْهَا. وَزَادَ الْبُخَارِيُّ قُلْتُ: أَفَرَأَيْتَ إِذَا هَبَّتِ الرِّكَابُ. قَالَ: كَانَ يَأْخُذُ الرَّحْلَ فَيُعَدِّلُهُ فَيُصَلِّي إِلَى آخرته

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ulovlarini (oʻzlariga) koʻndalang qilib qoʻyib, unga qarab namoz oʻqir edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уловларини (ўзларига) кўндаланг қилиб қўйиб, унга қараб намоз ўқир эдилар.

وَعَنْ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِذا وَضَعَ أَحَدُكُمْ بَيْنَ يَدَيْهِ مِثْلَ مُؤْخِرَةِ الرَّحْلِ فَليصل وَلَا يبال من مر وَرَاء ذَلِك» . رَوَاهُ مُسلم

Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ: ‹Biringiz oldiga egar orqasiday (bir narsa) qoʻysa, namoz oʻqiyversin va uning ortidan oʻtgan kishiga eʼtibor bermasin›, — dedilar».Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бирингиз олдига эгар орқасидай (бир нарса) қўйса, намоз ўқийверсин ва унинг ортидан ўтган кишига эътибор бермасин›, — дедилар».

وَعَن أبي جهيم قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «لَوْ يَعْلَمُ الْمَارُّ بَيْنَ يَدَيِ الْمُصَلِّي مَاذَا عَلَيْهِ لَكَانَ أَنْ يَقِفَ أَرْبَعِينَ خَيْرًا لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ» . قَالَ أَبُو النَّضر: لَا أَدْرِي قَالَ: «أَرْبَعِينَ يَوْمًا أَوْ شَهْرًا أَو سنة»

Abu Juhaym (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar namoz oʻqiyotgan kishi oldidan oʻtuvchi shu (ishi tufayli) zimmasiga nima (yuk) tushishini bilganida edi, uning oldidan oʻtgandan koʻra qirq (...) toʻxtab turishi oʻzi uchun yaxshiroq boʻlardi», — dedilar. Abun-Nazr dedi: bilmadim, u qirq kun dedimi yoki oy yoki yil dedimi.Абу Жуҳайм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар намоз ўқиётган киши олдидан ўтувчи шу (иши туфайли) зиммасига нима (юк) тушишини билганида эди, унинг олдидан ўтгандан кўра қирқ (...) тўхтаб туриши ўзи учун яхшироқ бўларди», — дедилар. Абун-Назр деди: билмадим, у қирқ кун дедими ёки ой ёки йил дедими.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى شَيْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ فَأَرَادَ أَحَدٌ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلْيَدْفَعْهُ فَإِنْ أَبَى فَلْيُقَاتِلْهُ فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ» . هَذَا لَفْظُ الْبُخَارِيِّ وَلمُسلم مَعْنَاهُ

Abu Solih as-Sammon (Abu Said al-Xudriydan) rivoyat qiladi: Men Abu Said al-Xudriyni juma kuni sutra vazifasini oʻtaydigan narsa orqasida namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim. Bani Abu Muaytdan bir yigit uning oldidan oʻtmoqchi boʻldi, lekin Abu Said uni koʻkragiga turtib qaytardi. Yigit (oʻtishga) boshqa yoʻl topmagach, yana oʻtmoqchi boʻldi, lekin Abu Said uni kuchliroq turtdi. Yigit Abu Saidni soʻkdi va Marvonning oldiga borib, Abu Saiddan shikoyat qildi; Abu Said ham yigit izidan Marvonning oldiga bordi. Marvon: «Ey Abu Said, sen bilan ukangning oʻgʻli orasida nima boʻldi?» — dedi. Abu Said unga: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Biringiz sutra vazifasini oʻtaydigan narsa orqasida namoz oʻqiyotganida, biror kishi uning oldidan oʻtmoqchi boʻlsa, uni qaytarsin; agar (qaytishni) rad etsa, unga qarshi kuch ishlatsin — chunki u shaytondir›», — dedi.Абу Солиҳ ас-Саммон (Абу Саид ал-Худрийдан) ривоят қилади: Мен Абу Саид ал-Худрийни жума куни сутра вазифасини ўтайдиган нарса орқасида намоз ўқиётган ҳолда кўрдим. Бани Абу Муайтдан бир йигит унинг олдидан ўтмоқчи бўлди, лекин Абу Саид уни кўкрагига туртиб қайтарди. Йигит (ўтишга) бошқа йўл топмагач, яна ўтмоқчи бўлди, лекин Абу Саид уни кучлироқ туртди. Йигит Абу Саидни сўкди ва Марвоннинг олдига бориб, Абу Саиддан шикоят қилди; Абу Саид ҳам йигит изидан Марвоннинг олдига борди. Марвон: «Эй Абу Саид, сен билан укангнинг ўғли орасида нима бўлди?» — деди. Абу Саид унга: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Бирингиз сутра вазифасини ўтайдиган нарса орқасида намоз ўқиётганида, бирор киши унинг олдидан ўтмоқчи бўлса, уни қайтарсин; агар (қайтишни) рад эца, унга қарши куч ишлацин — чунки у шайтондир›», — деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَقْطَعُ الصَّلَاةَ الْمَرْأَةُ وَالْحِمَارُ وَالْكَلْبُ. وَيَقِي ذَلِك مثل مؤخرة الرحل» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayol, eshak va it namozni uzadi. Egarning orqa qoshidek narsa esa bundan saqlaydi», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл, эшак ва ит намозни узади. Эгарнинг орқа қошидек нарса эса бундан сақлайди», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ وَأَنَا مُعْتَرِضَةٌ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ كَاعْتِرَاضِ الْجَنَازَةِ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ kechasi namoz oʻqir, men esa janoza (oʻlik solingan tobut) koʻndalang qoʻyilgani kabi, u zot bilan qibla orasida koʻndalang yotgan boʻlar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ кечаси намоз ўқир, мен эса жаноза (ўлик солинган тобут) кўндаланг қўйилгани каби, у зот билан қибла орасида кўндаланг ётган бўлар эдим.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: أَقْبَلْتُ رَاكِبًا عَلَى أَتَانٍ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ قَدْ نَاهَزْتُ الِاحْتِلَامَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ بِمِنًى إِلَى غَيْرِ جِدَارٍ فَمَرَرْتُ بَين يَدي الصَّفّ فَنزلت فَأرْسلت الْأَتَانَ تَرْتَعُ وَدَخَلْتُ فِي الصَّفِّ فَلَمْ يُنْكِرْ ذَلِك عَليّ أحد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: men bir urgʻochi eshakka minib keldim, oʻsha kunlari balogʻatga yetay deb qolgan edim. Rasululloh ﷺ esa Minoda odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqitayotgan edilar. Men saf oldidan oʻtdim, soʻng (eshakdan) tushib, eshakni oʻtlagani qoʻyib yubordim va safga kirdim. Hech kim buni menga (qilib) inkor qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: мен бир урғочи эшакка миниб келдим, ўша кунлари балоғатга етай деб қолган эдим. Расулуллоҳ ﷺ эса Минода одамларга (имом бўлиб) намоз ўқитаётган эдилар. Мен саф олдидан ўтдим, сўнг (эшакдан) тушиб, эшакни ўтлагани қўйиб юбордим ва сафга кирдим. Ҳеч ким буни менга (қилиб) инкор қилмади.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ فَلْيَجْعَلْ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ شَيْئًا فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَلْيَنْصِبْ عَصَاهُ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ عَصَى فَلْيَخْطُطْ خَطًّا ثُمَّ لَا يَضُرُّهُ مَا مَرَّ أَمَامه» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه

Musaddad bizga aytdi: Bishr ibn Mufazzal bizga aytdi: Ismoil ibn Umayya bizga aytdi: Abu Amr ibn Muhammad ibn Hurays menga aytib berdiki, u bobosi Huraysning Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytayotganini eshitgan: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringiz namoz oʻqisa, yuzi roʻparasiga bir narsa qoʻyib olsin. Agar (biror narsa) topmasa, hassa tiklab qoʻysin. Agar uning yonida hassa boʻlmasa, bir chiziq tortsin. Soʻng oldidan oʻtgan narsa unga zarar qilmaydi».Мусаддад бизга айтди: Бишр ибн Муфаззал бизга айтди: Исмоил ибн Умайя бизга айтди: Абу Амр ибн Муҳаммад ибн Ҳурайс менга айтиб бердики, у бобоси Ҳурайснинг Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтаётганини эшитган: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз намоз ўқиса, юзи рўпарасига бир нарса қўйиб олсин. Агар (бирор нарса) топмаса, ҳасса тиклаб қўйсин. Агар унинг ёнида ҳасса бўлмаса, бир чизиқ тортсин. Сўнг олдидан ўтган нарса унга зарар қилмайди».

وَعَن سهل بن أبي حثْمَة قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى سُتْرَةٍ فَلْيَدْنُ مِنْهَا لَا يَقْطَعِ الشَّيْطَانُ عَلَيْهِ صَلَاتَهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz sutraga qarab namoz oʻqisa, unga yaqin tursin. Shayton uning namozini uzib qoʻymasin», dedilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз сутрага қараб намоз ўқиса, унга яқин турсин. Шайтон унинг намозини узиб қўймасин», дедилар.

وَعَنِ الْمِقْدَادِ بْنِ الْأَسْوَدِ قَالَ: مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي إِلَى عُودٍ وَلَا عَمُودٍ وَلَا شَجَرَةٍ إِلَّا جَعَلَهُ عَلَى حَاجِبِهِ الْأَيْمَنِ أَوِ الْأَيْسَرِ وَلَا يصمد لَهُ صمدا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Mahmud ibn Xolid ad-Dimashqiy bizga aytdi: Ali ibn Ayyosh bizga aytdi: Abu Ubayda al-Valid ibn Komil bizga Muhallab ibn Hujr al-Bahroniydan, u Zuboa bint al-Miqdod ibn al-Asvaddan, u otasidan rivoyat qildi. U (otasi) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ni biror tayoq, ustun yoki daraxtga qarab namoz oʻqiganlarini koʻrmadim, magar uni oʻng yoki chap qoshlari tomonida qilar va unga roʻparama-roʻpara qarab turmas edilar.Маҳмуд ибн Холид ад-Димашқий бизга айтди: Али ибн Айёш бизга айтди: Абу Убайда ал-Валид ибн Комил бизга Муҳаллаб ибн Ҳужр ал-Баҳронийдан, у Зубоа бинт ал-Миқдод ибн ал-Асваддан, у отасидан ривоят қилди. У (отаси) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни бирор таёқ, устун ёки дарахтга қараб намоз ўқиганларини кўрмадим, магар уни ўнг ёки чап қошлари томонида қилар ва унга рўпарама-рўпара қараб турмас эдилар.

وَعَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ فِي بَادِيَةٍ لَنَا وَمَعَهُ عَبَّاسٌ فَصَلَّى فِي صَحْرَاءَ لَيْسَ بَيْنَ يَدَيْهِ سُتْرَةٌ وَحِمَارَةٌ لَنَا وَكَلْبَةٌ تعبثان بَين يَدَيْهِ فَمَا بالى ذَلِك. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وللنسائي نَحوه

Fazl ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz oʻzimizga qarashli bir choʻlda turganimizda, Rasululloh ﷺ Abbos bilan birga huzurimizga keldilar. U zot dashtda roʻparalarida sutra boʻlmagan holda namoz oʻqidilar. Bizning bir urgʻochi eshagimiz va bir urgʻochi itimiz u zotning roʻparalarida oʻynab yurardi, ammo u zot bunga eʼtibor bermadilar.»Фазл ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз ўзимизга қарашли бир чўлда турганимизда, Расулуллоҳ ﷺ Аббос билан бирга ҳузуримизга келдилар. У зот даштда рўпараларида сутра бўлмаган ҳолда намоз ўқидилар. Бизнинг бир урғочи эшагимиз ва бир урғочи итимиз у зотнинг рўпараларида ўйнаб юрарди, аммо у зот бунга эътибор бермадилар.»

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَقْطَعُ الصَّلَاةَ شَيْء وادرؤوا مَا اسْتَطَعْتُمْ فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Hech narsa namozni buzmaydi. (Oldingizdan oʻtmoqchi boʻlgan kishini) qoʻlingizdan kelganicha qaytaring, chunki u shaytondan boshqa narsa emas.»Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ҳеч нарса намозни бузмайди. (Олдингиздан ўтмоқчи бўлган кишини) қўлингиздан келганича қайтаринг, чунки у шайтондан бошқа нарса эмас.»

عَن عَائِشَة قَالَتْ: كُنْتُ أَنَامُ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرِجْلَايَ فِي قِبْلَتِهِ فَإِذَا سَجَدَ غَمَزَنِي فَقَبَضْتُ رِجْلِيَ وَإِذَا قَامَ بَسَطْتُهُمَا قَالَتْ: وَالْبُيُوتُ يَوْمَئِذٍ لَيْسَ فِيهَا مَصَابِيحُ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning oldilarida uxlardim, oyoqlarim esa u zotning qiblalarida boʻlardi. U zot sajda qilganlarida, meni turtardilar, men oyoqlarimni yigʻib olardim, u zot qoʻzgʻolganlarida (turganlarida) esa ularni yoyardim. (Oisha) dedi: U kunlarda uylarda chiroqlar yoʻq edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларида ухлардим, оёқларим эса у зотнинг қиблаларида бўларди. У зот сажда қилганларида, мени туртардилар, мен оёқларимни йиғиб олардим, у зот қўзғолганларида (турганларида) эса уларни ёярдим. (Оиша) деди: У кунларда уйларда чироқлар йўқ эди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَوْ يَعْلَمُ أَحَدُكُمْ مَا لَهُ فِي أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْ أَخِيهِ مُعْتَرِضًا فِي الصَّلَاةِ كَانَ لَأَنْ يُقِيمَ مِائَةَ عَامٍ خَيْرٌ لَهُ مِنَ الْخُطْوَةِ الَّتِي خَطَا» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz namoz oʻqiyotgan birodarining roʻparasidan koʻndalang oʻtishida qanchalik (gunoh) borligini bilganida, yuz yil turib turishi u tashlagan qadamidan koʻra yaxshiroq boʻlar edi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз намоз ўқиётган биродарининг рўпарасидан кўндаланг ўтишида қанчалик (гуноҳ) борлигини билганида, юз йил туриб туриши у ташлаган қадамидан кўра яхшироқ бўлар эди», дедилар.

وَعَنْ كَعْبِ الْأَحْبَارِ قَالَ: لَوْ يَعْلَمُ الْمَارُّ بَيْنَ يَدَيِ الْمُصَلِّي مَاذَا عَلَيْهِ لَكَانَ أَنْ يُخْسَفَ بِهِ خَيْرًا مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ. وَفِي رِوَايَةٍ: أَهْوَنَ عَلَيْهِ. رَوَاهُ مَالِكٌ

Busr ibn Said (Abu Juhaymdan) rivoyat qiladi: Zayd ibn Xolid uni Abu Juhaymning oldiga — Rasululloh ﷺ dan namoz oʻquvchining oldidan oʻtgan kishi haqida nima eshitganini soʻrash uchun — yubordi. Abu Juhaym: «Rasululloh ﷺ: ‹Namozda (turgan) kishining oldidan oʻtgan kishi oʻz gunohining qancha katta ekanligini bilganida, uning oldidan oʻtishdan koʻra qirq (kun, oy yoki yil) kutishni afzal koʻrar edi›, — dedilar», — dedi. Abu Nazr: «Qirq kunmi, oymi yoki yilmi deganini aniq eslay olmayman», — dedi.Буср ибн Саид (Абу Жуҳаймдан) ривоят қилади: Зайд ибн Холид уни Абу Жуҳаймнинг олдига — Расулуллоҳ ﷺ дан намоз ўқувчининг олдидан ўтган киши ҳақида нима эшитганини сўраш учун — юборди. Абу Жуҳайм: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Намозда (турган) кишининг олдидан ўтган киши ўз гуноҳининг қанча катта эканлигини билганида, унинг олдидан ўтишдан кўра қирқ (кун, ой ёки йил) кутишни афзал кўрар эди›, — дедилар», — деди. Абу Назр: «Қирқ кунми, ойми ёки йилми деганини аниқ эслай олмайман», — деди.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى غَيْرِ السُّتْرَةِ فَإِنَّهُ يَقْطَعُ صَلَاتَهُ الْحِمَارُ وَالْخِنْزِيرُ وَالْيَهُودِيُّ وَالْمَجُوسِيُّ وَالْمَرْأَةُ وَتُجْزِئُ عَنْهُ إِذَا مَرُّوا بَيْنَ يَدَيْهِ عَلَى قَذْفَةٍ بِحَجَرٍ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ Jibrilga: «Seni bizni — bizni ziyorat qilganingdan koʻ proq — ziyorat qilishdan nima toʻ sadi?» dedilar. Shunda ‹Va biz faqat Robbingning amri bilan tushamiz; oldimizdagi, orqamizdagi va shularning orasidagi (narsa) Unga xosdir› (Maryam surasi, 64) (oyati) nozil boʻ ldi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Жибрилга: «Сени бизни — бизни зиёрат қилганингдан кў проқ — зиёрат қилишдан нима тў сади?» дедилар. Шунда ‹Ва биз фақат Роббингнинг амри билан тушамиз; олдимиздаги, орқамиздаги ва шуларнинг орасидаги (нарса) Унга хосдир› (Марям сураси, 64) (ояти) нозил бў лди.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَنَّ رَجُلًا دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ فِي نَاحِيَةِ الْمَسْجِدِ فَصَلَّى ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «وَعَلَيْك السَّلَام ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ» . فَرَجَعَ فَصَلَّى ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ فَقَالَ: «وَعَلَيْكَ السَّلَامُ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ» فَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَوْ فِي الَّتِي بَعْدَهَا عَلِّمْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ: «إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلَاةِ فَأَسْبِغِ الْوُضُوءَ ثُمَّ اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ فَكَبِّرْ ثُمَّ اقْرَأْ بِمَا تَيَسَّرَ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَسْتَوِّيَ قَائِمًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ جَالِسًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ جَالِسًا» . وَفِي رِوَايَةٍ: «ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَسْتَوِيَ قَائِمًا ثمَّ افْعَل ذَلِك فِي صَلَاتك كلهَا»

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qilishicha,) bir kishi masjidga kirdi, Rasululloh ﷺ esa masjidning bir burchagida oʻtirgan edilar; (u kishi) namoz oʻqidi, soʻng kelib, u zotga salom berdi. Rasululloh ﷺ unga: «Va alaykas-salom. Qaytib (namoz) oʻqi; chunki sen namoz oʻqimading» dedilar. (U) qaytib namoz oʻqidi, soʻng kelib salom berdi. (U zot:) «Va alaykas-salom; qaytib namoz oʻqi; chunki sen namoz oʻqimading» dedilar. (U) ikkinchi marta — yoki undan keyingisida —: «Menga (namozni) oʻrgating, yo Rasululloh» dedi. (U zot:) «Namozga turganingda, tahoratni mukammal (toʻkis) qil; soʻng qiblaga yuzlanib, takbir ayt; soʻng Qurʼondan oʻzingga oson boʻlganini oʻqi; soʻng rukuga bor — toki rukuda qaror topguningcha (xotirjam boʻlguningcha); soʻng (boshingni) koʻtarib, tik turguningcha (rost) tur; soʻng sajdaga bor — toki sajdada qaror topguningcha; soʻng (boshingni) koʻtarib, oʻtirgan holda qaror topguningcha (oʻtir); soʻng sajda qil — toki sajdada qaror topguningcha; soʻng (boshingni) koʻtarib, oʻtirgan holda qaror topguningcha (oʻtir); soʻng buni butun namozingda (shunday) qil» dedilar. Abu Usoma oxirgisida: «toki tik turguningcha» dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилишича,) бир киши масжидга кирди, Расулуллоҳ ﷺ эса масжиднинг бир бурчагида ўтирган эдилар; (у киши) намоз ўқиди, сўнг келиб, у зотга салом берди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ва алайкас-салом. Қайтиб (намоз) ўқи; чунки сен намоз ўқимадинг» дедилар. (У) қайтиб намоз ўқиди, сўнг келиб салом берди. (У зот:) «Ва алайкас-салом; қайтиб намоз ўқи; чунки сен намоз ўқимадинг» дедилар. (У) иккинчи марта — ёки ундан кейингисида —: «Менга (намозни) ўргатинг, ё Расулуллоҳ» деди. (У зот:) «Намозга турганингда, таҳоратни мукаммал (тўкис) қил; сўнг қиблага юзланиб, такбир айт; сўнг Қуръондан ўзингга осон бўлганини ўқи; сўнг рукуга бор — токи рукуда қарор топгунингча (хотиржам бўлгунингча); сўнг (бошингни) кўтариб, тик тургунингча (рост) тур; сўнг саждага бор — токи саждада қарор топгунингча; сўнг (бошингни) кўтариб, ўтирган ҳолда қарор топгунингча (ўтир); сўнг сажда қил — токи саждада қарор топгунингча; сўнг (бошингни) кўтариб, ўтирган ҳолда қарор топгунингча (ўтир); сўнг буни бутун намозингда (шундай) қил» дедилар. Абу Усома охиргисида: «токи тик тургунингча» деди.