عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَطْعِمُوا الْجَائِعَ وَعُودُوا الْمَرِيض وفكوا العاني» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Ochni taomlantiringlar, kasalni yoʻqlanglar va asirni (band)dan boʻ shatinglar» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Очни таомлантиринглар, касални йўқланглар ва асирни (банд)дан бў шатинглар» дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ خَمْسٌ: رَدُّ السَّلَامِ وَعِيَادَةُ الْمَرِيضِ وَاتِّبَاعُ الْجَنَائِزِ وَإِجَابَةُ الدعْوَة وتشميت الْعَاطِس "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Musulmonning musulmonlar ustidagi haqqi beshta: salomga javob berish, kasalni ziyorat qilish, janozalarga ergashish, taklifni qabul qilish va aksa urgan (kishiga) javob berish».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Мусулмоннинг мусулмонлар устидаги ҳаққи бешта: саломга жавоб бериш, касални зиёрат қилиш, жанозаларга эргашиш, таклифни қабул қилиш ва акса урган (кишига) жавоб бериш».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ سِتٌّ» . قِيلَ: مَا هُنَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «إِذَا لَقِيتَهُ فَسَلِّمْ عَلَيْهِ وَإِذَا دَعَاكَ فَأَجِبْهُ وَإِذَا اسْتَنْصَحَكَ فَانْصَحْ لَهُ وَإِذَا عَطَسَ فَحَمِدَ اللَّهَ فَشَمِّتْهُ وَإِذَا مَرِضَ فَعُدْهُ وَإِذَا مَاتَ فَاتَّبِعْهُ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmon ustidagi haqi oltitadir», — dedilar. «Ular nimalar, yo Rasululloh?» — deyildi. U zot: «Uni uchratsang, salom ber; seni (ziyofatga) chaqirsa, ijobat et; sendan nasihat soʻrasa, unga nasihat qil; aksa urib, Allohga hamd aytsa, unga (alik) duo qil; kasal boʻlsa, borib koʻr; vafot etsa, (janozasi) ortidan bor», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмон устидаги ҳақи олтитадир», — дедилар. «Улар нималар, ё Расулуллоҳ?» — дейилди. У зот: «Уни учратсанг, салом бер; сени (зиёфатга) чақирса, ижобат эт; сендан насиҳат сўраса, унга насиҳат қил; акса уриб, Аллоҳга ҳамд айтса, унга (алик) дуо қил; касал бўлса, бориб кўр; вафот этса, (жанозаси) ортидан бор», — дедилар.

وَعَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ: أَمَرَنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِسَبْعٍ وَنَهَانَا عَنْ سَبْعٍ أَمَرَنَا: بِعِيَادَةِ الْمَرِيضِ وَاتِّبَاعِ الْجَنَائِزِ وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ وَرَدِّ السَّلَامِ وَإِجَابَةِ الدَّاعِي وَإِبْرَارِ الْمُقْسِمِ وَنَصْرِ الْمَظْلُومِ وَنَهَانَا عَنْ خَاتَمِ الذَّهَبِ وَعَنِ الْحَرِيرِ والْإِسْتَبْرَقِ وَالدِّيبَاجِ وَالْمِيثَرَةِ الْحَمْرَاءِ وَالْقَسِّيِّ وَآنِيَةِ الْفِضَّةِ وَفِي رِوَايَةٍ وَعَنِ الشُّرْبِ فِي الْفِضَّةِ فَإِنَّهُ مَنْ شَرِبَ فِيهَا فِي الدُّنْيَا لم يشرب فِيهَا فِي الْآخِرَة

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bizni yetti narsaga buyurdilar va yetti narsadan qaytardilar. Bizni: bemorni yoʻqlashga, janozaga ergashishga, aksa urganga (yarhamukalloh deb) duo qilishga, salomga alik olishga, taklif qilganning taklifini qabul qilishga, qasam ichganning qasamini bajo keltirishga va mazlumga yordam berishga buyurdilar. Bizni esa oltin uzukdan, ipakdan, qalin ipak (istabraq)dan, dibojdan, qizil egar toʻshagidan, qassiy matosidan va kumush idishlardan qaytardilar. Bir rivoyatda: kumush idishda ichishdan (qaytardilar). Zero, kim dunyoda undan ichsa, oxiratda undan icha olmaydi. Muttafaqun alayh.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бизни етти нарсага буюрдилар ва етти нарсадан қайтардилар. Бизни: беморни йўқлашга, жанозага эргашишга, акса урганга (ярҳамукаллоҳ деб) дуо қилишга, саломга алик олишга, таклиф қилганнинг таклифини қабул қилишга, қасам ичганнинг қасамини бажо келтиришга ва мазлумга ёрдам беришга буюрдилар. Бизни эса олтин узукдан, ипакдан, қалин ипак (истабрақ)дан, дибождан, қизил эгар тўшагидан, қассий матосидан ва кумуш идишлардан қайтардилар. Бир ривоятда: кумуш идишда ичишдан (қайтардилар). Зеро, ким дунёда ундан ичса, охиратда ундан ича олмайди. Муттафақун алайҳ.

وَعَنْ ثَوْبَانَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْمُسْلِمَ إِذَا عَادَ أَخَاهُ الْمُسلم لم يزل فِي خُرْفَةِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَرْجِعَ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Savbon (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladi. (Paygʻambar) shunday dedilar: «Albatta, musulmon kishi oʻz musulmon birodarini ziyorat qilsa, qaytib kelguniga qadar jannat mevazorida boʻlaveradi».Савбон (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилади. (Пайғамбар) шундай дедилар: «Албатта, мусулмон киши ўз мусулмон биродарини зиёрат қилса, қайтиб келгунига қадар жаннат мевазорида бўлаверади».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِن الله عز وَجل يَقُولُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ: يَا ابْنَ آدَمَ مَرِضْتُ فَلَمْ تَعُدْنِي قَالَ: يَا رَبِّ كَيْفَ أَعُودُكَ وَأَنْتَ رَبُّ الْعَالَمِينَ؟ قَالَ: أَمَّا عَلِمْتَ أَنَّ عَبْدِي فُلَانًا مَرِضَ فَلَمْ تَعُدْهُ؟ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّكَ لَوْ عُدْتَهُ لَوَجَدْتَنِي عِنْدَهُ؟ يَا ابْنَ آدَمَ اسْتَطْعَمْتُكَ فَلَمْ تُطْعِمْنِي قَالَ: يَا رَبِّ كَيْفَ أُطْعِمُكَ وَأَنْتَ رَبُّ الْعَالَمِينَ؟ قَالَ: أَمَا عَلِمْتَ أَنَّهُ اسْتَطْعَمَكَ عَبْدِي فُلَانٌ فَلَمْ تُطْعِمْهُ؟ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّكَ لَوْ أَطْعَمْتَهُ لَوَجَدْتَ ذَلِكَ عِنْدِي؟ يَا ابْنَ آدَمَ اسْتَسْقَيْتُكَ فَلَمْ تَسْقِنِي قَالَ: يَا رَبِّ كَيْفَ أَسْقِيكَ وَأَنْتَ رَبُّ الْعَالَمِينَ؟ قَالَ: اسْتَسْقَاكَ عَبْدِي فُلَانٌ فَلَمْ تَسْقِهِ أما إِنَّك لَو سقيته لوجدت ذَلِك عِنْدِي ". رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, aziz va jalil Alloh qiyomat kunida (shunday) der: ‹Ey Odam farzandi, Men kasal boʻldim, ammo sen Meni ziyorat qilmading›. (Banda): ‹Yo Rabbim, Sen olamlarning Rabbi boʻlsang, qanday qilib Seni ziyorat qilay?› der. (Alloh): ‹Falon bandam kasal boʻlgani, ammo sen uni ziyorat qilmaganingni bilmadingmi? Agar uni ziyorat qilganingda, Meni uning yonida topganingni bilmadingmi? Ey Odam farzandi, Men sendan taom soʻradim, ammo sen Meni taomlantirmading›, der. (Banda): ‹Yo Rabbim, Sen olamlarning Rabbi boʻlsang, qanday qilib Seni taomlantiray?› der. (Alloh): ‹Falon bandam sendan taom soʻragani, ammo sen uni taomlantirmaganingni bilmadingmi? Agar uni taomlantirganingda, buni Mening huzurimda topganingni bilmadingmi? Ey Odam farzandi, Men sendan suv soʻradim, ammo sen Meni sugʻormading›, der. (Banda): ‹Yo Rabbim, Sen olamlarning Rabbi boʻlsang, qanday qilib Seni sugʻoray?› der. (Alloh): ‹Falon bandam sendan suv soʻragani, ammo sen uni sugʻormading. Agar uni sugʻorganingda, buni Mening huzurimda topgan boʻlur eding›, der».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, азиз ва жалил Аллоҳ қиёмат кунида (шундай) дер: ‹Эй Одам фарзанди, Мен касал бўлдим, аммо сен Мени зиёрат қилмадинг›. (Банда): ‹Ё Раббим, Сен оламларнинг Рабби бўлсанг, қандай қилиб Сени зиёрат қилай?› дер. (Аллоҳ): ‹Фалон бандам касал бўлгани, аммо сен уни зиёрат қилмаганингни билмадингми? Агар уни зиёрат қилганингда, Мени унинг ёнида топганингни билмадингми? Эй Одам фарзанди, Мен сендан таом сўрадим, аммо сен Мени таомлантирмадинг›, дер. (Банда): ‹Ё Раббим, Сен оламларнинг Рабби бўлсанг, қандай қилиб Сени таомлантирай?› дер. (Аллоҳ): ‹Фалон бандам сендан таом сўрагани, аммо сен уни таомлантирмаганингни билмадингми? Агар уни таомлантирганингда, буни Менинг ҳузуримда топганингни билмадингми? Эй Одам фарзанди, Мен сендан сув сўрадим, аммо сен Мени суғормадинг›, дер. (Банда): ‹Ё Раббим, Сен оламларнинг Рабби бўлсанг, қандай қилиб Сени суғорай?› дер. (Аллоҳ): ‹Фалон бандам сендан сув сўрагани, аммо сен уни суғормадинг. Агар уни суғорганингда, буни Менинг ҳузуримда топган бўлур эдинг›, дер».

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَى أَعْرَابِيٍّ يَعُودُهُ وَكَانَ إِذَا دَخَلَ عَلَى مَرِيضٍ يَعُودُهُ قَالَ: «لَا بَأْسَ طَهُورٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ» فَقَالَ لَهُ: «لَا بَأْسَ طَهُورٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ» . قَالَ: كَلَّا بَلْ حُمَّى تَفُورُ عَلَى شَيْخٍ كَبِيرٍ تزيره الْقُبُور. فَقَالَ: «فَنعم إِذن» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ kasal bir badaviyni ziyorat qildi. Paygʻambar ﷺ bemorni ziyorat qilganda: «Zarari yoʻq! Alloh seni shifo bersin! Alloh seni shifo bersin!» — derdi. Bas, Paygʻambar ﷺ badaviyga: «Zarari yoʻq. Alloh seni shifo bersin!» — dedi. Badaviy: «Sen ‹Alloh meni shifo bersin› deysanmi? Yoʻq — chunki bu — keksa kishining (tanasida) qaynaydigan va uni qabrga olib boradigan isitmadir», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha, unday boʻlsa, sen aytgandek boʻlsin», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ касал бир бадавийни зиёрат қилди. Пайғамбар ﷺ беморни зиёрат қилганда: «Зарари йўқ! Аллоҳ сени шифо берсин! Аллоҳ сени шифо берсин!» — дерди. Бас, Пайғамбар ﷺ бадавийга: «Зарари йўқ. Аллоҳ сени шифо берсин!» — деди. Бадавий: «Сен ‹Аллоҳ мени шифо берсин› дейсанми? Йўқ — чунки бу — кекса кишининг (танасида) қайнайдиган ва уни қабрга олиб борадиган иситмадир», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, ундай бўлса, сен айтгандек бўлсин», — деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اشْتَكَى مِنَّا إِنْسَانٌ مَسَحَهُ بِيَمِينِهِ ثُمَّ قَالَ: «أَذْهِبِ الْبَاسَ رَبَّ النَّاسِ وَاشْفِ أَنْتَ الشَّافِي لَا شِفَاءَ إِلَّا شِفَاؤُكَ شِفَاءٌ لَا يُغَادِرُ سَقَمًا»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bizdan biror inson kasal boʻlsa, Rasululloh ﷺ uni oʻng qoʻllari bilan silardilar, soʻng: «Ozorni ketkaz, ey odamlarning Rabbi, Oʻzing shifo ber, shifo beruvchi Oʻzingsan, Sening shifoyingdan oʻzga shifo yoʻq, (shunday) shifoyki, hech qanday kasallik qoldirmaydigan», derdilar. Rasululloh ﷺ kasal boʻlib, (kasalliklari) ogʻirlashganda, men u zot qiladigan ishni qilish uchun qoʻllaridan ushladim. U zot qoʻllarini qoʻlimdan tortib olib, soʻng: «Allohim, meni magʻfirat qil va meni eng oliy doʻst (Rafiq al-Aʼlo) bilan birga qil», dedilar. Oisha dedi: Soʻng men qarab turgan edim, u zot jon taslim qilgan edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биздан бирор инсон касал бўлса, Расулуллоҳ ﷺ уни ўнг қўллари билан силардилар, сўнг: «Озорни кетказ, эй одамларнинг Рабби, Ўзинг шифо бер, шифо берувчи Ўзингсан, Сенинг шифойингдан ўзга шифо йўқ, (шундай) шифойки, ҳеч қандай касаллик қолдирмайдиган», дердилар. Расулуллоҳ ﷺ касал бўлиб, (касалликлари) оғирлашганда, мен у зот қиладиган ишни қилиш учун қўлларидан ушладим. У зот қўлларини қўлимдан тортиб олиб, сўнг: «Аллоҳим, мени мағфират қил ва мени энг олий дўст (Рафиқ ал-Аъло) билан бирга қил», дедилар. Оиша деди: Сўнг мен қараб турган эдим, у зот жон таслим қилган эдилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ إِذَا اشْتَكَى الْإِنْسَانُ الشَّيْءَ مِنْهُ أَوْ كَانَتْ بِهِ قَرْحَةٌ أَوْ جُرْحٌ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأُصْبُعِهِ: «بِسْمِ اللَّهِ تُرْبَةُ أَرْضِنَا بِرِيقَةِ بَعْضِنَا لِيُشْفَى سَقِيمُنَا بِإِذن رَبنَا»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ inson biror narsadan shikoyat qilsa yoki unda yara yo jarohat boʻlsa, Nabiy ﷺ barmoqlari bilan mana shunday qilar edilar — Sufyon koʻrsatkich barmogʻini yerga qoʻyib, soʻng uni koʻtardi —: «Allohning nomi bilan, Robbimizning izni bilan kasalimiz shifo topishi uchun yerimizning tuprogʻi birimizning soʻlagi bilan (aralashtirildi)», (der edilar). Ibn Abu Shayba: «yushfa (shifo topadi)» dedi. Zuhayr esa: «liyushfa saqiymuno (kasalimiz shifo topishi uchun)» dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ инсон бирор нарсадан шикоят қилса ёки унда яра ё жароҳат бўлса, Набий ﷺ бармоқлари билан мана шундай қилар эдилар — Суфён кўрсаткич бармоғини ерга қўйиб, сўнг уни кўтарди —: «Аллоҳнинг номи билан, Роббимизнинг изни билан касалимиз шифо топиши учун еримизнинг тупроғи биримизнинг сўлаги билан (аралаштирилди)», (дер эдилар). Ибн Абу Шайба: «юшфа (шифо топади)» деди. Зуҳайр эса: «лиюшфа сақиймуно (касалимиз шифо топиши учун)» деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اشْتَكَى نَفَثَ عَلَى نَفْسِهِ بِالْمُعَوِّذَاتِ وَمَسَحَ عَنْهُ بِيَدِهِ فَلَمَّا اشْتَكَى وَجَعَهُ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ كُنْتُ أَنْفِثُ عَلَيْهِ بِالْمُعَوِّذَاتِ الَّتِي كَانَ يَنْفِثُ وَأَمْسَحُ بِيَدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ قَالَتْ: كَانَ إِذَا مَرِضَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ نَفَثَ عَلَيْهِ بِالْمُعَوِّذَاتِ

(Oisha (roziyallohu anho) xabar berdi)ki, Rasululloh ﷺ kasal boʻ lganlarida muavvizot (Falaq va Nos suralarini) oʻqib oʻzlariga puflar va oʻzlariga qoʻ llari bilan mash tortar edilar. U zot vafot etgan oʻsha ogʻriqlari (kasallik) bilan ogʻriganlarida, men oʻzlari puflaydigan oʻsha muavvizot bilan u zotga puflab, Paygʻambar ﷺning qoʻ llari bilan u zotga mash torta boshladim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) хабар берди)ки, Расулуллоҳ ﷺ касал бў лганларида муаввизот (Фалақ ва Нос сураларини) ўқиб ўзларига пуфлар ва ўзларига қў ллари билан маш тортар эдилар. У зот вафот этган ўша оғриқлари (касаллик) билан оғриганларида, мен ўзлари пуфлайдиган ўша муаввизот билан у зотга пуфлаб, Пайғамбар ﷺнинг қў ллари билан у зотга маш торта бошладим.

وَعَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ أَنَّهُ شَكَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَعًا يَجِدُهُ فِي جَسَدِهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " ضَعْ يَدَكَ عَلَى الَّذِي يَأْلَمُ مِنْ جَسَدِكَ وَقُلْ: بِسْمِ اللَّهِ ثَلَاثًا وَقُلْ سَبْعَ مَرَّاتٍ: أَعُوذُ بِعِزَّةِ اللَّهِ وَقُدْرَتِهِ مِنْ شَرِّ مَا أَجِدُ وَأُحَاذِرُ ". قَالَ: فَفَعَلْتُ فَأَذْهَبَ اللَّهُ مَا كَانَ بِي. رَوَاهُ مُسلم

Usmon ibn Abul-Os as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U musulmon boʻlganidan beri tanasida sezayotgan bir ogʻriqdan Rasululloh ﷺ ga shikoyat qildi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Qoʻlingni tanangdagi ogʻriyotgan joyga qoʻy va uch marta ‹Bismillah› degin. Soʻng yetti marta: ‹Aʼuzu billahi va qudratihi min sharri mo ajidu va uhozir› (Sezayotgan va qoʻrqayotgan narsamning yomonligidan Allohdan va Uning qudratidan panoh soʻrayman), degin», dedilar.Усмон ибн Абул-Ос ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У мусулмон бўлганидан бери танасида сезаётган бир оғриқдан Расулуллоҳ ﷺ га шикоят қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қўлингни танангдаги оғриётган жойга қўй ва уч марта ‹Бисмиллаҳ› дегин. Сўнг етти марта: ‹Аъузу биллаҳи ва қудратиҳи мин шарри мо ажиду ва уҳозир› (Сезаётган ва қўрқаётган нарсамнинг ёмонлигидан Аллоҳдан ва Унинг қудратидан паноҳ сўрайман), дегин», дедилар.

وَعَن أبي سعيد الْخُدْرِيّ أَن جِبْرِيلَ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ أَشْتَكَيْتَ؟ فَقَالَ: «نَعَمْ» . قَالَ: بِسْمِ اللَّهِ أَرْقِيكَ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ يُؤْذِيكَ مِنْ شرك كُلِّ نَفْسٍ أَوْ عَيْنِ حَاسِدٍ اللَّهُ يَشْفِيكَ بِسم الله أرقيك. رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jibril Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Ey Muhammad! Betoblanib qoldingizmi?», dedi. (U zot): «Ha», dedilar. (Jibril): «Bismillah (Alloh nomi bilan), seni xafa qiladigan har bir narsadan, har bir jonning yoki hasadgoʻy koʻzning yomonligidan ruqya qilaman; Alloh senga shifo bersin, Alloh nomi bilan senga ruqya qilaman», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жибрил Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Эй Муҳаммад! Бетобланиб қолдингизми?», деди. (У зот): «Ҳа», дедилар. (Жибрил): «Бисмиллаҳ (Аллоҳ номи билан), сени хафа қиладиган ҳар бир нарсадан, ҳар бир жоннинг ёки ҳасадгўй кўзнинг ёмонлигидан руқя қиламан; Аллоҳ сенга шифо берсин, Аллоҳ номи билан сенга руқя қиламан», деди.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يعوذ الْحسن وَالْحسن: «أُعِيذُكُمَا بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّةِ مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ وَهَامَّةٍ وَمِنْ كُلِّ عَيْنٍ لَامَّةٍ» وَيَقُولُ: «إِنَّ أَبَاكُمَا كَانَ يعوذ بهما إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ وَفِي أَكْثَرِ نُسَخِ المصابيح: «بهما» على لفظ التَّثْنِيَة

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ Hasan va Husaynga panoh tilab (taʼviz oʻqib): «Sizlar ikkovingizni har bir shayton, zaharli hasharot va har bir ziyon yetkazuvchi koʻzdan Allohning mukammal kalimalari bilan panohga topshiraman», derdilar. Va u zot: «Ibrohim Ishoq va Ismoilga (alayhimus-salom) ana shunday panoh tilar edi», derdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ва Ҳусайнга паноҳ тилаб (таъвиз ўқиб): «Сизлар икковингизни ҳар бир шайтон, заҳарли ҳашарот ва ҳар бир зиён етказувчи кўздан Аллоҳнинг мукаммал калималари билан паноҳга топшираман», дердилар. Ва у зот: «Иброҳим Ишоқ ва Исмоилга (алайҳимус-салом) ана шундай паноҳ тилар эди», дердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُصِبْ مِنْهُ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Alloh kimga yaxshilik (xohlab) iroda qilsa, unga (musibat) yetkazadi (yaʼni sinaydi)» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ кимга яхшилик (хоҳлаб) ирода қилса, унга (мусибат) етказади (яъни синайди)» дедилар.

وَعَن أبي هُرَيْرَة وَأبي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا يُصِيبُ الْمُسْلِمَ مِنْ نَصَبٍ وَلَا وَصَبٍ وَلَا هَمٍّ وَلَا حُزْنٍ وَلَا أَذًى وَلَا غَمٍّ حَتَّى الشَّوْكَةُ يُشَاكُهَا إِلَّا كَفَّرَ اللَّهُ بهَا من خطاياه»

(Abu Saʼid al-Xudriy va Abu Hurayra (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Musulmonga yetgan har qanday charchoq, kasallik, gʻ am, qaygʻ u, ozor va anduh — hatto (badaniga) sanchilgan bir tikan (bilan boʻ lsa) ham — Alloh u bilan uning xatolaridan (gunohlarini) kafforat (oʻ chirish) qilmay qolmaydi» dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мусулмонга етган ҳар қандай чарчоқ, касаллик, ғ ам, қайғ у, озор ва андуҳ — ҳатто (баданига) санчилган бир тикан (билан бў лса) ҳам — Аллоҳ у билан унинг хатоларидан (гуноҳларини) каффорат (ў чириш) қилмай қолмайди» дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُوعَكُ فَمَسِسْتُهُ بِيَدِي فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ لَتُوعَكُ وَعْكًا شَدِيدًا. فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَجَلْ إِنِّي أُوعَكُ كَمَا يُوعَكُ رَجُلَانِ مِنْكُمْ» . قَالَ: فَقُلْتُ: ذَلِكَ لِأَنَّ لَكَ أَجْرَيْنِ؟ فَقَالَ: «أَجَلْ» . ثُمَّ قَالَ: «مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُصِيبُهُ أَذًى مِنْ مَرَضٍ فَمَا سِوَاهُ إِلَّا حَطَّ اللَّهُ تَعَالَى بِهِ سَيِّئَاتِهِ كَمَا تَحُطُّ الشَّجَرَةُ وَرَقَهَا»

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kirdim, u zot isitma ichida edilar. Qoʻlim bilan ushlab koʻrib: «Yo Rasululloh! Sizni juda qattiq isitma tutgan ekan-ku», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ha, men sizlardan ikki kishi tutadigan isitmacha qattiq tutilaman», dedilar. (Abdulloh) dedi: Men: «Bu sizga ikki barobar ajr boʻlgani uchunmi?» dedim. Rasululloh ﷺ: «Ha», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir musulmonga kasallikdan yo undan boshqa narsadan biror azob yetsa, Alloh, daraxt bargini toʻkkanidek, u sababli uning gunohlarini toʻkadi», dedilar. Zuhayrning hadisida «Qoʻlim bilan ushlab koʻrdim» degan soʻz yoʻq.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига кирдим, у зот иситма ичида эдилар. Қўлим билан ушлаб кўриб: «Ё Расулуллоҳ! Сизни жуда қаттиқ иситма тутган экан-ку», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа, мен сизлардан икки киши тутадиган иситмача қаттиқ тутиламан», дедилар. (Абдуллоҳ) деди: Мен: «Бу сизга икки баробар ажр бўлгани учунми?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир мусулмонга касалликдан ё ундан бошқа нарсадан бирор азоб етса, Аллоҳ, дарахт баргини тўкканидек, у сабабли унинг гуноҳларини тўкади», дедилар. Зуҳайрнинг ҳадисида «Қўлим билан ушлаб кўрдим» деган сўз йўқ.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: مَا رَأَيْتُ أَحَدًا الْوَجَعُ عَلَيْهِ أَشَدُّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan koʻra ogʻriqni qattiqroq chekkan biror kishini koʻrmadim. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан кўра оғриқни қаттиқроқ чеккан бирор кишини кўрмадим. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: مَاتَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ حَاقِنَتِي وَذَاقِنَتِي فَلَا أَكْرَهُ شِدَّةَ الْمَوْتِ لِأَحَدٍ أَبَدًا بَعْدَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ — u zot mening koʻkragim (boʻ ynim osti) bilan iyagim orasida (boshlari boʻ lgan holda) — vafot etdilar; men Paygʻambar ﷺdan keyin hech kim uchun oʻ lim qattiqligini (shiddatini) aslo yomon koʻrmaymain (yaʼni hatto u zot ham qattiq oʻ lim koʻrdilar).(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ — у зот менинг кўкрагим (бў йним ости) билан иягим орасида (бошлари бў лган ҳолда) — вафот этдилар; мен Пайғамбар ﷺдан кейин ҳеч ким учун ў лим қаттиқлигини (шиддатини) асло ёмон кўрмаймаин (яъни ҳатто у зот ҳам қаттиқ ў лим кўрдилар).

وَعَنْ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَثَلُ الْمُؤْمِنِ كَمَثَلِ الْخَامَةِ مِنَ الزَّرْعِ تُفَيِّئُهَا الرِّيَاح تصرعها مرّة وتعدلها أُخْرَى حَتَّى يَأْتِيهِ أَجَلُهُ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ كَمَثَلِ الْأَرْزَةِ الْمُجْذِيَةِ الَّتِي لَا يُصِيبُهَا شَيْءٌ حَتَّى يَكُونَ انْجِعَافُهَا مَرَّةً وَاحِدَة»

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Moʻminning misoli ekinning yumshoq niholiga oʻxshaydi: shamollar uni egib qoʻyadi, goh yiqitadi, goh tiklab qoʻyadi, toki uning ajali yetib kelguniga qadar. Munofiqning misoli esa oʻz tomiri ustida tik turgan qarogʻayning misoliga oʻxshaydi: unga hech narsa taʼsir qilmaydi, toki bir martada (toʻliq) ildizi bilan qoʻporib tashlanguniga qadar».Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мўминнинг мисоли экиннинг юмшоқ ниҳолига ўхшайди: шамоллар уни эгиб қўяди, гоҳ йиқитади, гоҳ тиклаб қўяди, токи унинг ажали етиб келгунига қадар. Мунофиқнинг мисоли эса ўз томири устида тик турган қароғайнинг мисолига ўхшайди: унга ҳеч нарса таъсир қилмайди, токи бир мартада (тўлиқ) илдизи билан қўпориб ташлангунига қадар».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَثَلُ الْمُؤْمِنِ كَمَثَلِ الزَّرْعِ لَا تزَال لاريح تميله وَلَا يزَال الْمُؤمن يصبيه الْبَلَاءُ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ كَمَثَلِ شَجَرَةِ الْأَرْزَةِ لَا تهتز حَتَّى تستحصد»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Moʻminning misoli (oʻrnida turgan) ekinga oʻxshaydi: shamol uni tinmay tebratib turadi, moʻminni ham balo-musibat tinmay yetib turadi. Munofiqning misoli esa qarogʻay daraxtiga oʻxshaydi: u tagidan oʻrib (yiqitib) tashlanguniga qadar qimirlamaydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мўминнинг мисоли (ўрнида турган) экинга ўхшайди: шамол уни тинмай тебратиб туради, мўминни ҳам бало-мусибат тинмай етиб туради. Мунофиқнинг мисоли эса қароғай дарахтига ўхшайди: у тагидан ўриб (йиқитиб) ташлангунига қадар қимирламайди».

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: دَخَلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أُمِّ السَّائِبِ فَقَالَ: «مَالك تُزَفْزِفِينَ؟» . قَالَتِ: الْحُمَّى لَا بَارَكَ اللَّهُ فِيهَا فَقَالَ: «لَا تَسُبِّي الْحُمَّى فَإِنَّهَا تُذْهِبُ خَطَايَا بَنِي آدَمَ كَمَا يُذْهِبُ الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ummu Soib yoki Ummul-Musayyabning huzuriga kirib: «Senga nima boʻldi, ey Ummu Soib (yoki ey Ummul-Musayyab), qaltirayapsan?» dedilar. (U): «Isitma, Alloh unga baraka bermasin!» dedi. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Isitmani soʻkmagin! Zero, koʻra (oʻchoq) temirning zangini ketkazganidek, u Odam bolalarining xatolarini ketkazadi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умму Соиб ёки Уммул-Мусайябнинг ҳузурига кириб: «Сенга нима бўлди, эй Умму Соиб (ёки эй Уммул-Мусайяб), қалтираяпсан?» дедилар. (У): «Иситма, Аллоҳ унга барака бермасин!» деди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Иситмани сўкмагин! Зеро, кўра (ўчоқ) темирнинг зангини кетказганидек, у Одам болаларининг хатоларини кетказади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا مَرِضَ الْعَبْدُ أَوْ سَافَرَ كُتِبَ لَهُ بِمِثْلِ مَا كَانَ يعْمل مُقيما صَحِيحا» رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ibrohim Abu Ismoil as-Saksakiy (Abu Burda orqali Abu Musodan) rivoyat qiladi: Men Abu Burdaning (shunday deganini) eshitdim — u Yazid ibn Abu Kabsha bilan birga bir safarda boʻlgan; Yazid safarlarda roʻza tutardi. Abu Burda unga: «Men Abu Musoning bir necha marta — Allohning Rasuli ﷺ: ‹Banda kasal boʻlsa yoki safarga chiqsa, u — sogʻ-salomat va (oʻz) uyida boʻlganida qiladigan yaxshi amallari uchun oladigan savobiga oʻxshash — savob oladi›, — degan deganini — eshitganman», — dedi.Иброҳим Абу Исмоил ас-Саксакий (Абу Бурда орқали Абу Мусодан) ривоят қилади: Мен Абу Бурданинг (шундай деганини) эшитдим — у Язид ибн Абу Кабша билан бирга бир сафарда бўлган; Язид сафарларда рўза тутарди. Абу Бурда унга: «Мен Абу Мусонинг бир неча марта — Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Банда касал бўлса ёки сафарга чиқса, у — соғ-саломат ва (ўз) уйида бўлганида қиладиган яхши амаллари учун оладиган савобига ўхшаш — савоб олади›, — деган деганини — эшитганман», — деди.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الطَّاعُونُ شَهَادَةٌ لكل مُسلم»

(Hafsa bint Sirin aytdi:) Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) menga: «Yahyo nima (dan) oʻ ldi?» dedi. Men: «Toun (vabo)dan» dedim. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Toun (vabo) — har bir musulmon uchun shahodat(dir)› dedilar» dedi.(Ҳафса бинт Сирин айтди:) Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) менга: «Яҳё нима (дан) ў лди?» деди. Мен: «Тоун (вабо)дан» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Тоун (вабо) — ҳар бир мусулмон учун шаҳодат(дир)› дедилар» деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الشُّهَدَاءُ خَمْسَةٌ الْمَطْعُونُ وَالْمَبْطُونُ وَالْغَرِيقُ وَصَاحب الْهدم والشهيد فِي سَبِيل الله»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishi yoʻldan ketayotganida, tikanli bir shoxni koʻrib, uni yoʻldan olib tashladi; Alloh uning bu ishidan rozi boʻldi va uni kechirdi», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Besh (xil kishi) shahiddir: vobo (taun)dan oʻlgan, qorin (ich) kasalligidan oʻlgan, choʻkib oʻlgan, (vayrona ostida) tirik koʻmilib oʻlgan va Alloh yoʻlida oʻldirilgan», — dedilar. (Paygʻambar ﷺ yana dedilar:) «Agar odamlar azon aytishning va (jamoatda) birinchi safda turishning savobini bilganlarida, uni qurʼa tashlamay ololmasa edi, qurʼa tashlar edi; agar peshin namozini erta (oʻz vaqtida) oʻqishning savobini bilganlarida, unga musobaqalashar edi; agar xufton va bomdod namozlarini jamoatda (oʻqish)ning savobini bilganlarida, hatto emaklab boʻlsa ham ularga kelar edi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши йўлдан кетаётганида, тиканли бир шохни кўриб, уни йўлдан олиб ташлади; Аллоҳ унинг бу ишидан рози бўлди ва уни кечирди», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Беш (хил киши) шаҳиддир: вобо (таун)дан ўлган, қорин (ич) касаллигидан ўлган, чўкиб ўлган, (вайрона остида) тирик кўмилиб ўлган ва Аллоҳ йўлида ўлдирилган», — дедилар. (Пайғамбар ﷺ яна дедилар:) «Агар одамлар азон айтишнинг ва (жамоатда) биринчи сафда туришнинг савобини билганларида, уни қуръа ташламай ололмаса эди, қуръа ташлар эди; агар пешин намозини эрта (ўз вақтида) ўқишнинг савобини билганларида, унга мусобақалашар эди; агар хуфтон ва бомдод намозларини жамоатда (ўқиш)нинг савобини билганларида, ҳатто эмаклаб бўлса ҳам уларга келар эди».

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الطَّاعُونِ فَأَخْبَرَنِي: «أَنَّهُ عَذَابٌ يَبْعَثُهُ اللَّهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَأَنَّ اللَّهَ جَعَلَهُ رَحْمَةً لِلْمُؤْمِنِينَ لَيْسَ مِنْ أَحَدٍ يَقَعُ الطَّاعُونُ فَيَمْكُثُ فِي بَلَدِهِ صَابِرًا مُحْتَسِبًا يَعْلَمُ أَنَّهُ لَا يُصِيبُهُ إِلَّا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ إِلَّا كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ شَهِيدٍ» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Oisha (Paygʻambarning xotini) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ dan vabo (toʻun) haqida soʻradim. U zot menga — u (vabo) — Alloh Oʻzi xohlagan kishilarga yuboradigan bir azob ekanini, lekin Alloh uni moʻminlar uchun bir rahmat manbai qilganini — aytdi: agar bir kishi vabo (epidemiyasi) paytida — Allohning savobidan umidvor boʻlib va unga faqat Alloh yozgan narsa yetishiga ishonib — oʻz yurtida sabr bilan qolsa, u — shahid savobini oladi.Оиша (Пайғамбарнинг хотини) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан вабо (тўун) ҳақида сўрадим. У зот менга — у (вабо) — Аллоҳ Ўзи хоҳлаган кишиларга юборадиган бир азоб эканини, лекин Аллоҳ уни мўминлар учун бир раҳмат манбаи қилганини — айтди: агар бир киши вабо (эпидемияси) пайтида — Аллоҳнинг савобидан умидвор бўлиб ва унга фақат Аллоҳ ёзган нарса етишига ишониб — ўз юртида сабр билан қолса, у — шаҳид савобини олади.

وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الطَّاعُونُ رِجْزٌ أُرْسِلَ عَلَى طَائِفَةٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَوْ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ فَإِذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأَرْضٍ فَلَا تَقْدَمُوا عَلَيْهِ وَإِذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا فَلَا تَخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ»

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Vabo (toʻun) — bir guruh isroilliklarga (yoki sizlardan oldingi baʼzi odamlarga) yuborilgan bir azob vositasi edi. Bas, agar uning (biror) yerda tarqalganini eshitsangiz, oʻsha (yer)ga yaqinlashmanglar; va agar siz boʻlgan yerda vabo paydo boʻlsa, undan (yaʼni vabodan) qochish uchun oʻsha yerni tark etmanglar», — dedi.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Вабо (тўун) — бир гуруҳ исроилликларга (ёки сизлардан олдинги баъзи одамларга) юборилган бир азоб воситаси эди. Бас, агар унинг (бирор) ерда тарқалганини эшицангиз, ўша (ер)га яқинлашманглар; ва агар сиз бўлган ерда вабо пайдо бўлса, ундан (яъни вабодан) қочиш учун ўша ерни тарк этманглар», — деди.

وَعَن أَنَسٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى: إِذَا ابْتَلَيْتُ عَبْدِي بِحَبِيبَتَيْهِ ثُمَّ صَبَرَ عَوَّضْتُهُ مِنْهُمَا الْجنَّة " يُرِيد عَيْنَيْهِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Alloh subhonahu va taolo dedi: ‹Bandamni ikki suyuklisi (yaʼni ikki koʻzi) bilan sinaganimda, u sabr qilsa, ularning evaziga unga jannatni beraman›», dedilar. Buxoriy rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло деди: ‹Бандамни икки суюклиси (яъни икки кўзи) билан синаганимда, у сабр қилса, уларнинг эвазига унга жаннатни бераман›», дедилар. Бухорий ривоят қилган.

عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَعُودُ مُسْلِمًا غُدْوَةً إِلَّا صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ حَتَّى يُصْبِحَ وَكَانَ لَهُ خَرِيفٌ فِي الْجَنَّةِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد

Suvayr ibn Abu Foxitaning otasidan rivoyat qilinadi: U: «Ali (roziyallohu anhu) qoʻlimdan ushlab: ‹Hasanni yoʻqlagani biz bilan boraylik›, dedi. Bordik, uning huzurida Abu Musoni topdik. Shunda Ali: ‹Ey Abu Muso, kasalni yoʻqlagani keldingmi yoki shunchaki ziyorat qilgani keldingmi?› dedi. U: ‹Yoʻq, kasalni yoʻqlagani›, dedi. Shunda Ali: ‹Men Rasululloh ﷺning: ‹Bir musulmon ertalab boshqa bir musulmonni (kasalini) yoʻqlasa, albatta, kechgacha unga yetmish ming farishta salovot aytadi; agar uni kechqurun yoʻqlasa, albatta, tonggacha unga yetmish ming farishta salovot aytadi va unga jannatda bir bogʻ (boʻladi)›, deganlarini eshitganman›, dedi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu — hasan gʻarib hadisdir.Сувайр ибн Абу Фохитанинг отасидан ривоят қилинади: У: «Али (розияллоҳу анҳу) қўлимдан ушлаб: ‹Ҳасанни йўқлагани биз билан борайлик›, деди. Бордик, унинг ҳузурида Абу Мусони топдик. Шунда Али: ‹Эй Абу Мусо, касални йўқлагани келдингми ёки шунчаки зиёрат қилгани келдингми?› деди. У: ‹Йўқ, касални йўқлагани›, деди. Шунда Али: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бир мусулмон эрталаб бошқа бир мусулмонни (касалини) йўқласа, албатта, кечгача унга етмиш минг фаришта саловот айтади; агар уни кечқурун йўқласа, албатта, тонггача унга етмиш минг фаришта саловот айтади ва унга жаннатда бир боғ (бўлади)›, деганларини эшитганман›, деди», деди. Абу Исо айтди: Бу — ҳасан ғариб ҳадисдир.

وَعَن زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ قَالَ: عَادَنِي النَّبِيُّ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم من وجع كَانَ يُصِيبنِي. رَوَاهُ أَحْمد وَأَبُو دَاوُد

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ menga tekkan bir ogʻriq sababli meni yoʻqlab keldilar. Ahmad va Abu Dovud rivoyat qilgan.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ менга теккан бир оғриқ сабабли мени йўқлаб келдилар. Аҳмад ва Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ أَنَسٍ: قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ وَعَادَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ مُحْتَسِبًا بُوعِدَ مِنْ جَهَنَّمَ مسيرَة سِتِّينَ خَرِيفًا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muhammad ibn Avf at-Toiy bizga ar-Rabiʼ ibn Ravh ibn Xulayddan, u Muhammad ibn Xoliddan, u al-Fazl ibn Dalham al-Vositiydan, u Sobit al-Bunoniydan, u Anas ibn Molikdan rivoyat qildi: U (Anas) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim taharatni chiroyli qilib olib, soʻng savobni umid qilgan holda musulmon birodarini yoʻqlasa, u jahannamdan yetmish xarif masofaga uzoqlashtiriladi», dedilar. Men: «Ey Abu Hamza, xarif nima oʻzi?» dedim. U: «(Bir) yil», dedi. Abu Dovud aytdi: Undan «taharatli holda yoʻqlash» (haqidagi qismni) faqat basralik (rovi)lar rivoyat qilishda yolgʻiz qolganlar.Муҳаммад ибн Авф ат-Тоий бизга ар-Рабиъ ибн Равҳ ибн Хулайддан, у Муҳаммад ибн Холиддан, у ал-Фазл ибн Далҳам ал-Воситийдан, у Собит ал-Бунонийдан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилди: У (Анас) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таҳаратни чиройли қилиб олиб, сўнг савобни умид қилган ҳолда мусулмон биродарини йўқласа, у жаҳаннамдан етмиш хариф масофага узоқлаштирилади», дедилар. Мен: «Эй Абу Ҳамза, хариф нима ўзи?» дедим. У: «(Бир) йил», деди. Абу Довуд айтди: Ундан «таҳаратли ҳолда йўқлаш» (ҳақидаги қисмни) фақат басралик (рови)лар ривоят қилишда ёлғиз қолганлар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَعُودُ مُسْلِمًا فَيَقُولُ سَبْعَ مَرَّاتٍ: أَسْأَلُ اللَّهَ الْعَظِيمَ رَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ أَنْ يَشْفِيَكَ إِلَّا شُفِيَ إِلَّا أَنْ يَكُونَ قَدْ حَضَرَ أَجَلُهُ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Qaysi bir musulmon banda ajali yetib kelmagan bemorni ziyorat qilib, yetti marta ‹Asʼalullohal-azim Rabbal-arshil-azim an yashfiyak› (Men Buyuk Allohdan, Buyuk Arshning Robbidan, seni shifo berishini soʻrayman) desa, albatta u (bemor) shifo topadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni faqat Minhol ibn Amrning hadisidangina bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Қайси бир мусулмон банда ажали етиб келмаган беморни зиёрат қилиб, етти марта ‹Асъалуллоҳал-азим Раббал-аршил-азим ан яшфияк› (Мен Буюк Аллоҳдан, Буюк Аршнинг Роббидан, сени шифо беришини сўрайман) деса, албатта у (бемор) шифо топади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Минҳол ибн Амрнинг ҳадисидангина биламиз.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: كَانَ يعلمهُمْ من الْحمى وم الأوجاع كلهَا أَن يَقُولُوا: «بِسم الله الْكَبِيرِ أَعُوذُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ مِنْ شَرِّ كُلِّ عرق نعار وَمن شَرّ حر النَّارِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا يُعْرَفُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ وَهُوَ يضعف فِي الحَدِيث

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ ularga isitma va barcha ogʻriqlardan (shifo uchun) bunday deyishni oʻrgatardilar: «Bismillahil kabir, aʼuzu billahil aziymi min sharri kulli irqin naʼʼor, va min sharri harrin nor (Ulugʻ Alloh nomi bilan. Buyuk Allohdan har bir otilib (qon) chiqaruvchi tomirning yomonligidan va olovning issigʻining yomonligidan panoh soʻrayman)». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ibrohim ibn Ismoil ibn Abu Habibaning hadisi orqaligina bilamiz. Ibrohim esa hadisda zaif (sanaladi). «Irqin yaʼʼor» (shaklida) ham rivoyat qilinadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ уларга иситма ва барча оғриқлардан (шифо учун) бундай дейишни ўргатардилар: «Бисмиллаҳил кабир, аъузу биллаҳил азийми мин шарри кулли ирқин наъъор, ва мин шарри ҳаррин нор (Улуғ Аллоҳ номи билан. Буюк Аллоҳдан ҳар бир отилиб (қон) чиқарувчи томирнинг ёмонлигидан ва оловнинг иссиғининг ёмонлигидан паноҳ сўрайман)». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Иброҳим ибн Исмоил ибн Абу Ҳабибанинг ҳадиси орқалигина биламиз. Иброҳим эса ҳадисда заиф (саналади). «Ирқин яъъор» (шаклида) ҳам ривоят қилинади.

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " مَنِ اشْتَكَى مِنْكُمْ شَيْئًا أَوِ اشْتَكَاهُ أَخٌ لَهُ فَلْيَقُلْ: رَبُّنَا اللَّهُ الَّذِي فِي السَّمَاءِ تَقَدَّسَ اسْمُكَ أَمرك فِي السَّمَاء وَالْأَرْض كَمَا أَن رَحْمَتُكَ فِي السَّمَاءِ فَاجْعَلْ رَحْمَتَكَ فِي الْأَرْضِ اغْفِرْ لَنَا حُوبَنَا وَخَطَايَانَا أَنْتَ رَبُّ الطَّيِبِينَ أَنْزِلْ رَحْمَةً مِنْ رَحْمَتِكَ وَشِفَاءً مِنْ شِفَائِكَ عَلَى هَذَا الْوَجَعِ. فَيَبْرَأُ ". رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺning: ‹Sizlardan biror kishi biror narsadan shikoyat qilsa yoki uning birodari shikoyat qilsa, u: Robbimiz osmondagi Allohdir, Sening isming muqaddasdir, Sening amring osmonda va yerda (oʻtadi), rahmating osmonda boʻlganidek, rahmatingni yerda ham qil, gunohlarimizni va xatolarimizni kechir, Sen yaxshilarning Robbisan, bu ogʻriqqa rahmatingdan bir rahmat va shifongdan bir shifo nozil qil, deb aytsin, shunda u sogʻayadi›, deganlarini eshitdim», dedi.Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Сизлардан бирор киши бирор нарсадан шикоят қилса ёки унинг биродари шикоят қилса, у: Роббимиз осмондаги Аллоҳдир, Сенинг исминг муқаддасдир, Сенинг амринг осмонда ва ерда (ўтади), раҳматинг осмонда бўлганидек, раҳматингни ерда ҳам қил, гуноҳларимизни ва хатоларимизни кечир, Сен яхшиларнинг Роббисан, бу оғриққа раҳматингдан бир раҳмат ва шифонгдан бир шифо нозил қил, деб айтсин, шунда у соғаяди›, деганларини эшитдим», деди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا جَاءَ الرجل يعود مَرِيضا فَلْيقل ك اللَّهُمَّ اشْفِ عَبْدَكَ يَنْكَأُ لَكَ عَدُوًّا أَوْ يَمْشِي لَكَ إِلَى جِنَازَةٍ» رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dedilar: «Bir kishi bemorni borib koʻrgani kelsa, ‹Allohim, sening yoʻlingda dushmanga zarba beradigan yoki sening yoʻlingda janozaga yuradigan bandangga shifo bergin› desin». Abu Dovud aytdi: Ibnus-Sarh «janozaga» oʻrniga «namozga» dedi.Ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дедилар: «Бир киши беморни бориб кўргани келса, ‹Аллоҳим, сенинг йўлингда душманга зарба берадиган ёки сенинг йўлингда жанозага юрадиган бандангга шифо бергин› десин». Абу Довуд айтди: Ибнус-Сарҳ «жанозага» ўрнига «намозга» деди.

عَن عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أُمَيَّةَ أَنَّهَا سَأَلَتْ عَائِشَة عَن قَول الله تبَارك وَتَعَالَى: (إِن تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ الله) وَعَنْ قَوْلِهِ: (مَنْ يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ) فَقَالَتْ: مَا سَأَلَنِي عَنْهَا أَحَدٌ مُنْذُ سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «هَذِه معاتبة الله العَبْد فِيمَا يُصِيبُهُ مِنَ الْحُمَّى وَالنَّكْبَةِ حَتَّى الْبِضَاعَةِ يَضَعُهَا فِي يَدِ قَمِيصِهِ فَيَفْقِدُهَا فَيَفْزَعُ لَهَا حَتَّى إِنَّ الْعَبْدَ لَيَخْرُجُ مِنْ ذُنُوبِهِ كَمَا يَخْرُجُ التبر الْأَحْمَر من الْكِير» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Umayya undan Alloh taoloning: {Agar koʻnglingizdagini oshkor qilsangiz ham, yashirsangiz ham, Alloh sizni u bilan hisob-kitob qiladi} (Baqara 284) degan oyati hamda: {Kim yomonlik qilsa, uning jazosini koʻradi} (Niso 123) degan oyati haqida soʻragan edi, u: «Rasululloh ﷺdan soʻraganimdan beri bu haqda mendan hech kim soʻramagan edi», dedi va Rasululloh ﷺ: ‹Bu — Allohning bandasini boshiga tushadigan isitma va falokat, hatto koʻylagining yengiga qoʻyib yoʻqotib qoʻyib, vahimaga tushadigan narsasiga qadar (boʻladigan ishlar) bilan tanbeh berishidir. Hatto banda gunohlaridan, qizil oltin koʻradan tozalanib chiqqanidek, tozalanib chiqadi›, dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Oisha hadisidan hasan gʻaribdir, biz uni faqat Hammod ibn Salama hadisidangina bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умайя ундан Аллоҳ таолонинг: {Агар кўнглингиздагини ошкор қилсангиз ҳам, яширсангиз ҳам, Аллоҳ сизни у билан ҳисоб-китоб қилади} (Бақара 284) деган ояти ҳамда: {Ким ёмонлик қилса, унинг жазосини кўради} (Нисо 123) деган ояти ҳақида сўраган эди, у: «Расулуллоҳ ﷺдан сўраганимдан бери бу ҳақда мендан ҳеч ким сўрамаган эди», деди ва Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу — Аллоҳнинг бандасини бошига тушадиган иситма ва фалокат, ҳатто кўйлагининг енгига қўйиб йўқотиб қўйиб, ваҳимага тушадиган нарсасига қадар (бўладиган ишлар) билан танбеҳ беришидир. Ҳатто банда гуноҳларидан, қизил олтин кўрадан тозаланиб чиққанидек, тозаланиб чиқади›, дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Оиша ҳадисидан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Ҳаммод ибн Салама ҳадисидангина биламиз.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " لَا يُصِيبُ عَبْدًا نَكْبَةٌ فَمَا فَوْقَهَا أَوْ دُونَهَا إِلَّا بِذَنَبٍ وَمَا يَعْفُو اللَّهُ عَنْهُ أَكْثَرُ وَقَرَأَ: (وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَن كثير) رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bandaga hech qanday musibat — undan kattasi boʻladimi yoki kichigi — gunoh sababidan boshqa narsa bilan yetmaydi. Alloh kechiradigan (gunohlar) esa undan ham koʻpdir», dedilar va: {Sizlarga yetgan har qanday musibat oʻz qoʻllaringiz qilgan (gunohlar) sababidandir, (Alloh) koʻp (gunohlarni) afv etadi} (Shoʻro 30) (oyatini) oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бандага ҳеч қандай мусибат — ундан каттаси бўладими ёки кичиги — гуноҳ сабабидан бошқа нарса билан етмайди. Аллоҳ кечирадиган (гуноҳлар) эса ундан ҳам кўпдир», дедилар ва: {Сизларга етган ҳар қандай мусибат ўз қўлларингиз қилган (гуноҳлар) сабабидандир, (Аллоҳ) кўп (гуноҳларни) афв этади} (Шўро 30) (оятини) ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: " إِن الْعَبْدَ إِذَا كَانَ عَلَى طَرِيقَةٍ حَسَنَةٍ مِنَ الْعِبَادَةِ ثُمَّ مَرِضَ قِيلَ لِلْمَلَكِ الْمُوَكَّلِ بِهِ: اكْتُبْ لَهُ مِثْلَ عَمَلِهِ إِذَا كَانَ طَلِيقًا حَتَّى أطلقهُ أَو أكفته إِلَيّ "

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdilar: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Albatta banda biror narsani laʼnatlasa, laʼnat osmonga koʻtariladi, soʻng osmonning eshiklari uning yuziga yopiladi. Soʻng yerga tushadi va yerning eshiklari ham uning yuziga yopiladi. Soʻng oʻngga va chapga yuradi. Agar oʻtadigan joy topmasa, laʼnatlangan kishiga qaytadi. Agar u (laʼnatga) loyiq boʻlsa (kiradi), boʻlmasa, aytuvchisiga qaytadi».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта банда бирор нарсани лаънатласа, лаънат осмонга кўтарилади, сўнг осмоннинг эшиклари унинг юзига ёпилади. Сўнг ерга тушади ва ернинг эшиклари ҳам унинг юзига ёпилади. Сўнг ўнгга ва чапга юради. Агар ўтадиган жой топмаса, лаънатланган кишига қайтади. Агар у (лаънатга) лойиқ бўлса (киради), бўлмаса, айтувчисига қайтади».

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِذَا ابْتُلِيَ الْمُسْلِمُ بِبَلَاءٍ فِي جَسَدِهِ قِيلَ لِلْمَلَكِ: اكْتُبْ لَهُ صَالِحَ عَمَلِهِ الَّذِي كَانَ يَعْمَلُ فَإِنْ شَفَاهُ غَسَّلَهُ وَطَهَّرَهُ وَإِنْ قَبَضَهُ غَفَرَ لَهُ وَرَحِمَهُ ". رَوَاهُمَا فِي شرح السّنة

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishi tanasida biror balo bilan sinalganda, farishtaga: ‹Unga qilib yurgan solih amallarini yozib bor›, deyiladi. Bas, agar (Alloh) unga shifo bersa, uni (gunohlaridan) yuvib poklaydi; agar jonini olsa, uni magʻfirat qilib, unga rahm etadi», dedilar. Bularning ikkalasini ‹Sharh us-sunna›da rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон киши танасида бирор бало билан синалганда, фариштага: ‹Унга қилиб юрган солиҳ амалларини ёзиб бор›, дейилади. Бас, агар (Аллоҳ) унга шифо берса, уни (гуноҳларидан) ювиб поклайди; агар жонини олса, уни мағфират қилиб, унга раҳм этади», дедилар. Буларнинг иккаласини ‹Шарҳ ус-сунна›да ривоят қилган.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ عَتِيكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " الشَّهَادَةُ سَبْعٌ سِوَى الْقَتْلِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ: الْمَطْعُونُ شَهِيدٌ وَالْغَرِيقُ شَهِيدٌ وَصَاحِبُ ذَاتِ الْجَنْبِ شَهِيدٌ وَالْمَبْطُونُ شَهِيدٌ وَصَاحِبُ الْحَرِيقِ شَهِيدٌ وَالَّذِي يَمُوتُ تَحْتَ الْهَدْمِ شَهِيدٌ وَالْمَرْأَةُ تَمُوتُ بِجُمْعٍ شَهِيدٌ ". رَوَاهُ مَالك وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Jobir ibn Atik (roziyallohu anhu) xabar berishicha, Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Sobitni borib koʻrgani keldilar va uni (jon taslim qilish holatida) magʻlub boʻlgan holda topdilar. Rasululloh ﷺ uni baland ovozda chaqirdilar, ammo u javob bermadi. Shunda Rasululloh ﷺ {Innaa lillaahi wa innaa ilayhi roojiʼuun — Albatta, biz Allohnikimiz va albatta, biz Unga qaytguvchimiz} (Baqara 156), deb va: «Sen haqingda magʻlub boʻldik, ey Abur-Rabiʼ», dedilar. Shunda ayollar dod solib yigʻlay boshladilar va Ibn Atik ularni jim qildirmoqchi boʻldi. Rasululloh ﷺ: «Ularni qoʻyib bering. Vojib boʻlganda esa, hech bir yigʻlovchi yigʻlamasin», dedilar. Ular: «Vojib boʻlish nima, ey Rasululloh?» deb soʻradilar. U zot: «Oʻlim», dedilar. Uning qizi: «Allohga qasamki, men sen shahid boʻlishingni umid qilgan edim, chunki sen (jihod uchun) jihozingni tayyorlab boʻlgan eding», dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh azza va jalla uning ajrini niyatiga qarab berdi. Sizlar shahidlikni nima deb hisoblaysizlar?» dedilar. Ular: «Alloh yoʻlida oʻldirilishni», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Shahidlik Alloh yoʻlida oʻldirilishdan tashqari yettitadir: toʻunda oʻlgan kishi shahid, suvga choʻkkan shahid, biqin ogʻrigʻidan (zotuljanb) oʻlgan shahid, ich ketishdan oʻlgan shahid, yongʻinda oʻlgan shahid, vayrona ostida qolib oʻlgan shahid va tugʻruqda (homilasi bilan) oʻlgan ayol shahiddir», dedilar.Жобир ибн Атик (розияллоҳу анҳу) хабар беришича, Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Собитни бориб кўргани келдилар ва уни (жон таслим қилиш ҳолатида) мағлуб бўлган ҳолда топдилар. Расулуллоҳ ﷺ уни баланд овозда чақирдилар, аммо у жавоб бермади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ {Иннаа лиллааҳи wа иннаа илайҳи роожиъуун — Албатта, биз Аллоҳникимиз ва албатта, биз Унга қайтгувчимиз} (Бақара 156), деб ва: «Сен ҳақингда мағлуб бўлдик, эй Абур-Рабиъ», дедилар. Шунда аёллар дод солиб йиғлай бошладилар ва Ибн Атик уларни жим қилдирмоқчи бўлди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уларни қўйиб беринг. Вожиб бўлганда эса, ҳеч бир йиғловчи йиғламасин», дедилар. Улар: «Вожиб бўлиш нима, эй Расулуллоҳ?» деб сўрадилар. У зот: «Ўлим», дедилар. Унинг қизи: «Аллоҳга қасамки, мен сен шаҳид бўлишингни умид қилган эдим, чунки сен (жиҳод учун) жиҳозингни тайёрлаб бўлган эдинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла унинг ажрини ниятига қараб берди. Сизлар шаҳидликни нима деб ҳисоблайсизлар?» дедилар. Улар: «Аллоҳ йўлида ўлдирилишни», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳидлик Аллоҳ йўлида ўлдирилишдан ташқари еттитадир: тўунда ўлган киши шаҳид, сувга чўккан шаҳид, биқин оғриғидан (зотулжанб) ўлган шаҳид, ич кетишдан ўлган шаҳид, ёнғинда ўлган шаҳид, вайрона остида қолиб ўлган шаҳид ва туғруқда (ҳомиласи билан) ўлган аёл шаҳиддир», дедилар.

وَعَنْ سَعْدٍ قَالَ: سُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَيُّ النَّاسِ أَشَدُّ بَلَاءً؟ قَالَ: «الْأَنْبِيَاء ثمَّ الْمثل فَالْأَمْثَلُ يُبْتَلَى الرَّجُلُ عَلَى حَسَبِ دِينِهِ فَإِنْ كَانَ صلبا فِي دينه اشْتَدَّ بَلَاؤُهُ وَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ رِقَّةٌ هُوِّنَ عَلَيْهِ فَمَا زَالَ كَذَلِكَ حَتَّى يَمْشِيَ على الأَرْض مَال ذَنْبٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ حسن صَحِيح

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan: «Odamlarning qaysi biri eng qattiq balo koʻradi?» deb soʻraldi. U zot: «Paygʻambarlar, soʻng (ularga) eng oʻxshaganlari, soʻng (ularga) oʻxshaganlari. Kishi dini darajasiga qarab sinaladi. Agar dinida mustahkam boʻlsa, balosi qattiqlashadi; agar dinida boʻshlik boʻlsa, unga yengillashtiriladi. Banda shu holatda sinalaverib, oxir-oqibat yer yuzida hech qanday gunohsiz yuradigan boʻladi», dedilar. Termiziy, Ibn Moja va Dorimiy rivoyat qilgan. Termiziy: ‹Bu hasan sahih hadis›, dedi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан: «Одамларнинг қайси бири энг қаттиқ бало кўради?» деб сўралди. У зот: «Пайғамбарлар, сўнг (уларга) энг ўхшаганлари, сўнг (уларга) ўхшаганлари. Киши дини даражасига қараб синалади. Агар динида мустаҳкам бўлса, балоси қаттиқлашади; агар динида бўшлик бўлса, унга енгиллаштирилади. Банда шу ҳолатда синалавериб, охир-оқибат ер юзида ҳеч қандай гуноҳсиз юрадиган бўлади», дедилар. Термизий, Ибн Можа ва Доримий ривоят қилган. Термизий: ‹Бу ҳасан саҳиҳ ҳадис›, деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: مَا أَغْبِطُ أَحَدًا بِهَوْنِ مَوْتٍ بَعْدَ الَّذِي رَأَيْتُ مِنْ شِدَّةِ مَوْتِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺning vafotidagi qattiqlikni koʻrganimdan keyin, biror kishining osongina vafot etganiga havas qilmadim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺнинг вафотидаги қаттиқликни кўрганимдан кейин, бирор кишининг осонгина вафот этганига ҳавас қилмадим», деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ بِالْمَوْتِ وَعِنْدَهُ قَدَحٌ فِيهِ مَاءٌ وَهُوَ يُدْخِلُ يَدَهُ فِي الْقَدَحِ ثُمَّ يَمْسَحُ وَجْهَهُ ثُمَّ يَقُولُ: «اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى مُنْكَرَاتِ الْمَوْتِ أَوْ سَكَرَاتِ الْمَوْتِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺni oʻlim holatlarida koʻrdim. Yonlarida ichida suv boʻlgan idish bor edi. U zot qoʻllarini idishga solib, soʻng suv bilan yuzlarini siypar, soʻng: ‹Allohim, oʻlim qiyinchiliklarida menga yordam ber›, yoki: ‹oʻlim talvasalarida (yordam ber)›, der edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu — gʻarib hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺни ўлим ҳолатларида кўрдим. Ёнларида ичида сув бўлган идиш бор эди. У зот қўлларини идишга солиб, сўнг сув билан юзларини сийпар, сўнг: ‹Аллоҳим, ўлим қийинчиликларида менга ёрдам бер›, ёки: ‹ўлим талвасаларида (ёрдам бер)›, дер эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу — ғариб ҳадисдир.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا أَرَادَ اللَّهُ تَعَالَى بِعَبْدِهِ الْخَيْرَ عَجَّلَ لَهُ الْعُقُوبَةَ فِي الدُّنْيَا وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدِهِ الشَّرَّ أَمْسَكَ عَنْهُ بِذَنْبِهِ حَتَّى يُوَافِيَهُ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh bir bandasiga yaxshilikni iroda qilsa, uning jazosini dunyoda tezlatadi; bandasiga yomonlikni iroda qilsa, gunohi sababli (jazosini) ushlab turadi, toki qiyomat kunida unga toʻliq beriladi», dedilar. Shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadiki): «Albatta, ajrning kattaligi baloning kattaligiga qarabdir. Alloh bir qavmni sevsa, ularni sinaydi; kim rozi boʻlsa, unga rizolik bordir, kim gʻazablansa, unga gʻazab bordir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бир бандасига яхшиликни ирода қилса, унинг жазосини дунёда тезлатади; бандасига ёмонликни ирода қилса, гуноҳи сабабли (жазосини) ушлаб туради, токи қиёмат кунида унга тўлиқ берилади», дедилар. Шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинадики): «Албатта, ажрнинг катталиги балонинг катталигига қарабдир. Аллоҳ бир қавмни севса, уларни синайди; ким рози бўлса, унга ризолик бордир, ким ғазабланса, унга ғазаб бордир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ عِظَمَ الْجَزَاءِ مَعَ عِظَمِ الْبَلَاءِ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَحَبَّ قَوْمًا ابْتَلَاهُمْ فَمَنْ رَضِيَ فَلَهُ الرِّضَا وَمَنْ سَخِطَ فَلَهُ السَّخَطُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَه

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh bir bandasiga yaxshilikni iroda qilsa, uning jazosini dunyoda tezlatadi; bandasiga yomonlikni iroda qilsa, gunohi sababli (jazosini) ushlab turadi, toki qiyomat kunida unga toʻliq beriladi», dedilar. Shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadiki): «Albatta, ajrning kattaligi baloning kattaligiga qarabdir. Alloh bir qavmni sevsa, ularni sinaydi; kim rozi boʻlsa, unga rizolik bordir, kim gʻazablansa, unga gʻazab bordir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бир бандасига яхшиликни ирода қилса, унинг жазосини дунёда тезлатади; бандасига ёмонликни ирода қилса, гуноҳи сабабли (жазосини) ушлаб туради, токи қиёмат кунида унга тўлиқ берилади», дедилар. Шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинадики): «Албатта, ажрнинг катталиги балонинг катталигига қарабдир. Аллоҳ бир қавмни севса, уларни синайди; ким рози бўлса, унга ризолик бордир, ким ғазабланса, унга ғазаб бордир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَزَالُ الْبَلَاءُ بِالْمُؤْمِنِ أَوِ الْمُؤْمِنَةِ فِي نَفْسِهِ وَمَالِهِ وَوَلَدِهِ حَتَّى يَلْقَى اللَّهَ تَعَالَى وَمَا عَلَيْهِ مِنْ خَطِيئَةٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَرَوَى مَالِكٌ نَحْوَهُ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيح

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin erkak yoki moʻmina ayolning oʻzida, molida va farzandida balo davom etaveradi, toki u Alloh taologa hech qanday gunohsiz yoʻliqquncha», dedilar. Termiziy rivoyat qilgan. Molik ham shunga oʻxshashini rivoyat qilgan. Termiziy: ‹Bu hasan sahih hadis›, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин эркак ёки мўмина аёлнинг ўзида, молида ва фарзандида бало давом этаверади, токи у Аллоҳ таолога ҳеч қандай гуноҳсиз йўлиққунча», дедилар. Термизий ривоят қилган. Молик ҳам шунга ўхшашини ривоят қилган. Термизий: ‹Бу ҳасан саҳиҳ ҳадис›, деди.

وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ السُّلَمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا سَبَقَتْ لَهُ مِنَ اللَّهِ مَنْزِلَةٌ لَمْ يَبْلُغْهَا بِعَمَلِهِ ابتلاه الله فِي جسده أَفِي مَالِهِ أَوْ فِي وَلَدِهِ ثُمَّ صَبَّرَهُ عَلَى ذَلِكَ يُبَلِّغُهُ الْمَنْزِلَةَ الَّتِي سَبَقَتْ لَهُ مِنَ الله» . رَوَاهُ أَحْمد وَأَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy va Ibrohim ibn Mahdiy al-Missisiy — maʼno (bir) — bizga Abul-Malihdan, u Muhammad ibn Xoliddan — Abu Dovud aytdi: Ibrohim ibn Mahdiy «as-Sulamiy» dedi — u (Muhammad) otasidan, u esa bobosidan rivoyat qilib aytdi — uning Rasululloh ﷺ bilan suhbati (sahobaligi) boʻlgan — u aytdi: Men Rasululloh ﷺni: «Albatta bandaga Alloh tomonidan oldindan (taqdirlangan) bir martaba boʻlib, u oʻz amali bilan unga yeta olmasa, Alloh uni tanasida yoki molida yoki farzandida sinaydi», deyayotganlarini eshitdim. Abu Dovud aytdi: Ibn Nufayl (oʻz rivoyatida): «Soʻng uni bunga sabrli qiladi», deb qoʻshdi. Soʻngra ikkalovi (rivoyatda) muvofiq keldilar: «Toki uni Alloh taolo tomonidan unga oldindan (taqdirlangan) martabaga yetkazguncha».Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий ва Иброҳим ибн Маҳдий ал-Миссисий — маъно (бир) — бизга Абул-Малиҳдан, у Муҳаммад ибн Холиддан — Абу Довуд айтди: Иброҳим ибн Маҳдий «ас-Суламий» деди — у (Муҳаммад) отасидан, у эса бобосидан ривоят қилиб айтди — унинг Расулуллоҳ ﷺ билан суҳбати (саҳобалиги) бўлган — у айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни: «Албатта бандага Аллоҳ томонидан олдиндан (тақдирланган) бир мартаба бўлиб, у ўз амали билан унга ета олмаса, Аллоҳ уни танасида ёки молида ёки фарзандида синайди», деяётганларини эшитдим. Абу Довуд айтди: Ибн Нуфайл (ўз ривоятида): «Сўнг уни бунга сабрли қилади», деб қўшди. Сўнгра иккалови (ривоятда) мувофиқ келдилар: «Токи уни Аллоҳ таоло томонидан унга олдиндан (тақдирланган) мартабага етказгунча».

وَعَن عبد الله بن شخير قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مُثِّلَ ابْنُ آدَمَ وَإِلَى جَنْبِهِ تِسْعٌ وَتِسْعُونَ مَنِيَّةً إِنْ أَخْطَأَتْهُ الْمَنَايَا وَقَعَ فِي الْهَرَمِ حَتَّى يَمُوتَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Mutarrif ibn Abdulloh ibn ash-Shixxiyr otasi (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Odam farzandining misoli — uning yonida toʻqson toʻqqizta oʻlim (sabablari) turibdi; agar oʻlimlar uni xato qilsa (yetib bormasa), u qariligacha yetib, oxir-oqibat vafot etadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, gʻaribdir; uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Abu Avvomning ismi Imron boʻlib, u Ibn Davar al-Qattondir.Мутарриф ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххийр отаси (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Одам фарзандининг мисоли — унинг ёнида тўқсон тўққизта ўлим (сабаблари) турибди; агар ўлимлар уни хато қилса (етиб бормаса), у қарилигача етиб, охир-оқибат вафот этади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, ғарибдир; уни фақат шу йўл билангина биламиз. Абу Аввомнинг исми Имрон бўлиб, у Ибн Давар ал-Қаттондир.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَوَدُّ أَهْلُ الْعَافِيَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حِينَ يُعْطَى أَهْلُ الْبَلَاءِ الثَّوَابَ لَوْ أَنَّ جُلُودَهُمْ كَانَتْ قُرِضَتْ فِي الدُّنْيَا بِالْمَقَارِيضِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida balo (musibat) ahliga savob berilayotganida, ofiyat (sogʻ-salomatlik) ahli terilarining dunyoda qaychilar bilan qirqib tashlangan boʻlishini orzu qiladilar», dedilar. Bu gʻarib hadisdir, biz uni bu isnod bilan faqat shu yoʻldangina bilamiz. Baʼzilar bu hadisni Aʼmashdan, u Talha ibn Musarrifdan, u Masruqdan uning oʻz soʻzi sifatida shunga oʻxshash narsani rivoyat qilganlar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида бало (мусибат) аҳлига савоб берилаётганида, офият (соғ-саломатлик) аҳли териларининг дунёда қайчилар билан қирқиб ташланган бўлишини орзу қиладилар», дедилар. Бу ғариб ҳадисдир, биз уни бу иснод билан фақат шу йўлдангина биламиз. Баъзилар бу ҳадисни Аъмашдан, у Талҳа ибн Мусаррифдан, у Масруқдан унинг ўз сўзи сифатида шунга ўхшаш нарсани ривоят қилганлар.

وَعَن عَامر الرام قَالَ: ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْأَسْقَامَ فَقَالَ: «إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا أَصَابَهُ السقم ثمَّ أَعْفَاهُ الله مِنْهُ كَانَ كَفَّارَةً لِمَا مَضَى مِنْ ذُنُوبِهِ وَمَوْعِظَةً لَهُ فِيمَا يَسْتَقْبِلُ. وَإِنَّ الْمُنَافِقَ إِذَا مرض ثمَّ أعفي كَانَ كالبعير عَقَلَهُ أَهْلُهُ ثُمَّ أَرْسَلُوهُ فَلَمْ يَدْرِ لِمَ عقلوه وَلم يدر لم أَرْسَلُوهُ» . فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْأَسْقَامُ؟ وَاللَّهِ مَا مَرِضْتُ قَطُّ فَقَالَ: «قُمْ عَنَّا فلست منا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga Muhammad ibn Salamadan, u Muhammad ibn Ishoqdan rivoyat qilib aytdiki: Menga Shom ahlidan boʻlgan, Abu Manzur deyiluvchi bir kishi oʻz amakisidan rivoyat qilib aytdi: Menga amakim Xuzrning ukasi Omir ar-Romdan rivoyat qilib aytdi — Abu Dovud aytdi: an-Nufayliy: «U Xuzrdir, lekin u shunday aytdi», dedi — u (Omir ar-Rom) aytdi: Men oʻz yurtimizda edim, shu payt bizning oldimizda bayroqlar va alamlar koʻtarildi. Men: «Bu nima?» dedim. Ular: «Bu Rasululloh ﷺning bayrogʻidir», dedilar. Bas, men u zotning oldilariga bordim, u zot bir daraxtning tagida edilar, u zotga choyshab toʻshalgan, u zot uning ustida oʻtirgan edilar va atroflariga sahobalari toʻplangan edi. Men ham ularning yoniga oʻtirdim. Bas, Rasululloh ﷺ kasalliklarni zikr qilib, dedilar: «Albatta moʻmin kishiga kasallik yetib, soʻng Alloh uni undan xalos qilsa, bu uning oʻtgan gunohlariga kafforat va kelajagi uchun unga mavʼiza boʻladi. Munofiq esa kasal boʻlib, soʻng undan xalos boʻlsa, u xuddi egalari bogʻlab qoʻyib, soʻng boʻshatib yuborgan, ammo oʻzini nega bogʻlaganlarini ham, nega boʻshatganlarini ham bilmagan tuyaga oʻxshaydi». Shunda u zotning atrofidagilardan bir kishi: «Yo Rasululloh, kasalliklar nima oʻzi? Vallohi, men hech qachon kasal boʻlmaganman», dedi. Bas, Rasululloh ﷺ: «Bizdan turib ket, sen bizdan emassan», dedilar. Biz u zotning huzurlarida turganimizda, ustida choyshabi, qoʻlida esa biror narsa oʻralgan bir kishi keldi va: «Yo Rasululloh, men sizni koʻrganimda, sizning oldingizga keldim, yoʻlda bir daraxtzordan oʻtdim, undan qush bolalarining ovozlarini eshitib, ularni olib, choyshabimga soldim. Shunda onalari kelib, boshim atrofida aylana boshladi. Men ularni unga (koʻrsatib) ochib qoʻygan edim, u (ona qush) ular bilan birga ularning ustiga tushdi. Men ularni choyshabimga oʻrab oldim, mana ular men bilan birga», dedi. U zot: «Ularni qoʻyib yubor», dedilar. Bas, men ularni qoʻyib yubordim, onalari esa faqat ularga yopishib turishni istab, ulardan ketmadi. Shunda Rasululloh ﷺ sahobalariga: «Bu qush bolalari onasining oʻz bolalariga boʻlgan rahm-shafqatidan taajjublanyapsizlarmi?» dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Meni haq bilan (Paygʻambar qilib) yuborgan Zotga qasamki, Alloh oʻz bandalariga bu qush bolalari onasining oʻz bolalariga boʻlganidan ham koʻra mehribonroqdir. Ularni qaytarib olib bor, onalari bilan birga, ularni olgan joyingga qoʻy», dedilar. Bas, u ularni qaytarib olib bordi.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга Муҳаммад ибн Саламадан, у Муҳаммад ибн Ишоқдан ривоят қилиб айтдики: Менга Шом аҳлидан бўлган, Абу Манзур дейилувчи бир киши ўз амакисидан ривоят қилиб айтди: Менга амаким Хузрнинг укаси Омир ар-Ромдан ривоят қилиб айтди — Абу Довуд айтди: ан-Нуфайлий: «У Хузрдир, лекин у шундай айтди», деди — у (Омир ар-Ром) айтди: Мен ўз юртимизда эдим, шу пайт бизнинг олдимизда байроқлар ва аламлар кўтарилди. Мен: «Бу нима?» дедим. Улар: «Бу Расулуллоҳ ﷺнинг байроғидир», дедилар. Бас, мен у зотнинг олдиларига бордим, у зот бир дарахтнинг тагида эдилар, у зотга чойшаб тўшалган, у зот унинг устида ўтирган эдилар ва атрофларига саҳобалари тўпланган эди. Мен ҳам уларнинг ёнига ўтирдим. Бас, Расулуллоҳ ﷺ касалликларни зикр қилиб, дедилар: «Албатта мўмин кишига касаллик етиб, сўнг Аллоҳ уни ундан халос қилса, бу унинг ўтган гуноҳларига каффорат ва келажаги учун унга мавъиза бўлади. Мунофиқ эса касал бўлиб, сўнг ундан халос бўлса, у худди эгалари боғлаб қўйиб, сўнг бўшатиб юборган, аммо ўзини нега боғлаганларини ҳам, нега бўшатганларини ҳам билмаган туяга ўхшайди». Шунда у зотнинг атрофидагилардан бир киши: «Ё Расулуллоҳ, касалликлар нима ўзи? Валлоҳи, мен ҳеч қачон касал бўлмаганман», деди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ: «Биздан туриб кет, сен биздан эмассан», дедилар. Биз у зотнинг ҳузурларида турганимизда, устида чойшаби, қўлида эса бирор нарса ўралган бир киши келди ва: «Ё Расулуллоҳ, мен сизни кўрганимда, сизнинг олдингизга келдим, йўлда бир дарахтзордан ўтдим, ундан қуш болаларининг овозларини эшитиб, уларни олиб, чойшабимга солдим. Шунда оналари келиб, бошим атрофида айлана бошлади. Мен уларни унга (кўрсатиб) очиб қўйган эдим, у (она қуш) улар билан бирга уларнинг устига тушди. Мен уларни чойшабимга ўраб олдим, мана улар мен билан бирга», деди. У зот: «Уларни қўйиб юбор», дедилар. Бас, мен уларни қўйиб юбордим, оналари эса фақат уларга ёпишиб туришни истаб, улардан кетмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига: «Бу қуш болалари онасининг ўз болаларига бўлган раҳм-шафқатидан таажжубланяпсизларми?» дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Мени ҳақ билан (Пайғамбар қилиб) юборган Зотга қасамки, Аллоҳ ўз бандаларига бу қуш болалари онасининг ўз болаларига бўлганидан ҳам кўра меҳрибонроқдир. Уларни қайтариб олиб бор, оналари билан бирга, уларни олган жойингга қўй», дедилар. Бас, у уларни қайтариб олиб борди.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا دَخَلْتُمْ عَلَى الْمَرِيضِ فَنَفِّسُوا لَهُ فِي أَجَلِهِ فَإِنَّ ذَلِكَ لَا يَرُدُّ شَيْئًا وَيُطَيِّبُ بِنَفْسِهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Bemor huzuriga kirsangiz, uning ajali (umri) haqida koʻngliga taskin bering. Chunki bu (taskin) hech narsani qaytarmaydi, lekin uning koʻnglini xush qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бемор ҳузурига кирсангиз, унинг ажали (умри) ҳақида кўнглига таскин беринг. Чунки бу (таскин) ҳеч нарсани қайтармайди, лекин унинг кўнглини хуш қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

وَعَن سُلَيْمَان بن صرد قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «مَنْ قَتَلَهُ بَطْنُهُ لَمْ يُعَذَّبْ فِي قَبْرِهِ» رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Sulaymon ibn Surad (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimni qorni (ich kasalligi) oʻldirsa, qabrida azoblanmaydi», dedilar. Ahmad va Termiziy rivoyat qilgan. (Termiziy): ‹Bu gʻarib hadis›, dedi.Сулаймон ибн Сурад (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимни қорни (ич касаллиги) ўлдирса, қабрида азобланмайди», дедилар. Аҳмад ва Термизий ривоят қилган. (Термизий): ‹Бу ғариб ҳадис›, деди.

عَن أنس قَالَ: كَانَ غُلَامٌ يَهُودِيٌّ يَخْدُمُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَرِضَ فَأَتَاهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعُودُهُ فَقَعَدَ عِنْدَ رَأْسِهِ فَقَالَ لَهُ: «أَسْلِمْ» . فَنَظَرَ إِلَى أَبِيهِ وَهُوَ عِنْدَهُ فَقَالَ: أَطِعْ أَبَا الْقَاسِمِ. فَأَسْلَمَ. فَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنْقَذَهُ مِنَ النَّارِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir yahudiy bola Paygʻambar ﷺ ga xizmat qilar edi va u kasal boʻldi. Bas, Paygʻambar ﷺ uni ziyorat qilishga bordilar. U zot uning bosh tomonida oʻtirdilar va unga Islomni qabul qilishni aytdilar. Bola — oʻsha yerda oʻtirgan — otasiga qaradi; otasi unga Abulqosim (Paygʻambar ﷺ)ga itoat qilishni aytdi va bola Islomni qabul qildi. Paygʻambar ﷺ: «Bolani doʻzax oʻtidan qutqargan Allohga hamdlar boʻlsin», — degan holda (tashqariga) chiqdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир яҳудий бола Пайғамбар ﷺ га хизмат қилар эди ва у касал бўлди. Бас, Пайғамбар ﷺ уни зиёрат қилишга бордилар. У зот унинг бош томонида ўтирдилар ва унга Исломни қабул қилишни айтдилар. Бола — ўша ерда ўтирган — отасига қаради; отаси унга Абулқосим (Пайғамбар ﷺ)га итоат қилишни айтди ва бола Исломни қабул қилди. Пайғамбар ﷺ: «Болани дўзах ўтидан қутқарган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин», — деган ҳолда (ташқарига) чиқдилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَنْ عَادَ مَرِيضًا نَادَى مُنَادٍ فِي السَّمَاءِ: طِبْتَ وَطَابَ مَمْشَاكَ وَتَبَوَّأْتَ مِنَ الْجَنَّةِ مَنْزِلًا ". رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir kasalni yoʻqlasa, osmondan bir nido qiluvchi nido qiladi: ‹Sen pok boʻlding, yurishing muborak boʻldi va jannatdan bir manzil egallading›», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир касални йўқласа, осмондан бир нидо қилувчи нидо қилади: ‹Сен пок бўлдинг, юришинг муборак бўлди ва жаннатдан бир манзил эгалладинг›», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: إِنَّ عَلِيًّا خَرَجَ مِنْ عِنْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي وَجَعِهِ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ فَقَالَ النَّاسُ: يَا أَبَا الْحَسَنِ كَيْفَ أَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ: أَصْبَحَ بِحَمْدِ الله بارئا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berishicha,) Ali ibn Abu Tolib Paygʻambar ﷺning oldilaridan — u zot vafot etgan (oxirgi) kasalliklari (payti)da — chiqdi. Odamlar: «Ey Abu Hasan, Rasululloh ﷺ qanday tongni qarshiladilar (ahvollari qanday)?» dedilar. U: «Allohga hamd boʻlsin, sogʻayib (yengillashib) tongni qarshiladilar» dedi. Shunda Abbos uning qoʻlidan ushlab: «Uni (ahvolini) koʻrmayapsanmi? Vallohi, uch (kun)dan keyin sen ‹asoning quli› (boʻysunuvchi) boʻlasan. Vallohi, men Rasululloh ﷺ shu kasalliklarida vafot etadilar deb oʻylayman; chunki men Bani Abdulmuttalibning yuzlarida oʻlim (alomatini) taniyman. Bas, qani bizni Rasululloh ﷺning oldilariga olib bor, undan: ‹(Bu) ish (xilofat) kimda boʻladi?› deb soʻraylik; agar u bizda boʻlsa, buni bilamiz; agar u bizdan boshqada boʻlsa, undan (biz haqimizda yaxshilik) vasiyat qilishini soʻraymiz» dedi. Ali: «Vallohi, agar biz uni Rasululloh ﷺdan soʻrasagu, u bizga bermasalar, odamlar buni bizga hech qachon bermaydi; va vallohi, men uni Rasululloh ﷺdan hech qachon soʻramayman» dedi.(Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар беришича,) Али ибн Абу Толиб Пайғамбар ﷺнинг олдиларидан — у зот вафот этган (охирги) касалликлари (пайти)да — чиқди. Одамлар: «Эй Абу Ҳасан, Расулуллоҳ ﷺ қандай тонгни қаршиладилар (аҳволлари қандай)?» дедилар. У: «Аллоҳга ҳамд бўлсин, соғайиб (енгиллашиб) тонгни қаршиладилар» деди. Шунда Аббос унинг қўлидан ушлаб: «Уни (аҳволини) кўрмаяпсанми? Валлоҳи, уч (кун)дан кейин сен ‹асонинг қули› (бўйсунувчи) бўласан. Валлоҳи, мен Расулуллоҳ ﷺ шу касалликларида вафот этадилар деб ўйлайман; чунки мен Бани Абдулмутталибнинг юзларида ўлим (аломатини) танийман. Бас, қани бизни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига олиб бор, ундан: ‹(Бу) иш (хилофат) кимда бўлади?› деб сўрайлик; агар у бизда бўлса, буни биламиз; агар у биздан бошқада бўлса, ундан (биз ҳақимизда яхшилик) васият қилишини сўраймиз» деди. Али: «Валлоҳи, агар биз уни Расулуллоҳ ﷺдан сўрасагу, у бизга бермасалар, одамлар буни бизга ҳеч қачон бермайди; ва валлоҳи, мен уни Расулуллоҳ ﷺдан ҳеч қачон сўрамайман» деди.

وَعَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ قَالَ: قَالَ لي ابْن عَبَّاس رَضِي الله عَنهُ: أَلا أريك امْرَأَة من أهل الْجنَّة؟ فَقلت: بَلَى. قَالَ: هَذِهِ الْمَرْأَةُ السَّوْدَاءُ أَتَتِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ: إِنِّي أصرع وَإِنِّي أتكشف فَادع الله تَعَالَى لي. قَالَ: «إِنْ شِئْتِ صَبَرْتِ وَلَكِ الْجَنَّةُ وَإِنْ شِئْتِ دَعَوْت الله تَعَالَى أَنْ يُعَافِيَكَ» فَقَالَتْ: أَصْبِرُ فَقَالَتْ: إِنِّي أَتَكَشَّفُ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ لَا أَتَكَشَّفَ فَدَعَا لَهَا

(Ato ibn Abu Raboh aytdi:) Menga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Senga jannat ahlidan bir ayolni koʻ rsataymi?» dedi. Men: «Ha» dedim. U: «Mana shu qora (tanli) ayol Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: ‹Men tutqanoq (saraʼ) boʻ laman va (shunda usti-boshim) ochilib qoladi; men uchun Allohga duo qiling› dedi. U zot: ‹Xohlasang, sabr qil — senga jannat (boʻ ladi); xohlasang, men Allohga — senga ofiyat (shifo) berishini — duo qilay› dedilar. U: ‹Sabr qilaman› dedi; (soʻng): ‹(Lekin usti-boshim) ochilib qoladi; Allohga — ochilib qolmasligim uchun — duo qiling› dedi; shunda u zot unga duo qildilar» dedi. (Ato: «Men oʻ sha Ummu Zufarni — uzun, qora (tanli) ayolni — Kaʼba pardasining (yonida) koʻ rganman» dedi.)(Ато ибн Абу Рабоҳ айтди:) Менга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Сенга жаннат аҳлидан бир аёлни кў рсатайми?» деди. Мен: «Ҳа» дедим. У: «Мана шу қора (танли) аёл Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: ‹Мен тутқаноқ (сараъ) бў ламан ва (шунда усти-бошим) очилиб қолади; мен учун Аллоҳга дуо қилинг› деди. У зот: ‹Хоҳласанг, сабр қил — сенга жаннат (бў лади); хоҳласанг, мен Аллоҳга — сенга офият (шифо) беришини — дуо қилай› дедилар. У: ‹Сабр қиламан› деди; (сўнг): ‹(Лекин усти-бошим) очилиб қолади; Аллоҳга — очилиб қолмаслигим учун — дуо қилинг› деди; шунда у зот унга дуо қилдилар» деди. (Ато: «Мен ў ша Умму Зуфарни — узун, қора (танли) аёлни — Каъба пардасининг (ёнида) кў рганман» деди.)

وَعَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ قَالَ: إِنَّ رَجُلًا جَاءَهُ الْمَوْتُ فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رجل: هيئا لَهُ مَاتَ وَلَمْ يُبْتَلَ بِمَرَضٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَيْحَكَ وَمَا يُدْرِيكَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ ابْتَلَاهُ بِمَرَضٍ فَكَفَّرَ عَنهُ من سيئاته» . رَوَاهُ مَالك مُرْسلا

Yahyo ibn Saʼid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida bir kishiga oʻlim keldi. Shunda bir kishi: «Unga xushxabar boʻlsin! U kasallik bilan sinalmasdan vafot etdi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Voy senga! Sen nimani bilarding? Agar Alloh uni kasallik bilan sinaganida, u (kasallik) uning yomonliklariga kafforat boʻlardi-ku!» dedilar. Molik mursal shaklda rivoyat qilgan.Яҳё ибн Саъид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир кишига ўлим келди. Шунда бир киши: «Унга хушхабар бўлсин! У касаллик билан синалмасдан вафот этди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Вой сенга! Сен нимани билардинг? Агар Аллоҳ уни касаллик билан синаганида, у (касаллик) унинг ёмонликларига каффорат бўларди-ку!» дедилар. Молик мурсал шаклда ривоят қилган.

وَعَن شَدَّاد بن أَوْس والصنابحي أَنَّهُمَا دَخَلَا عَلَى رَجُلٍ مَرِيضٍ يَعُودَانِهِ فَقَالَا لَهُ: كَيفَ أَصبَحت قَالَ أَصبَحت بِنِعْمَة. فَقَالَ لَهُ شَدَّادٌ: أَبْشِرْ بِكَفَّارَاتِ السَّيِّئَاتِ وَحَطِّ الْخَطَايَا فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ إِذَا أَنَا ابْتَلَيْتُ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي مُؤْمِنًا فَحَمِدَنِي عَلَى مَا ابْتَلَيْتُهُ فَإِنَّهُ يَقُومُ مِنْ مَضْجَعِهِ ذَلِكَ كَيَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ مِنَ الْخَطَايَا. وَيَقُولُ الرَّبُّ تَبَارَكَ وَتَعَالَى: أَنَا قَيَّدْتُ عَبْدِي وَابْتَلَيْتُهُ فَأَجْرُوا لَهُ مَا كُنْتُمْ تُجْرُونَ لَهُ وَهُوَ صَحِيح ". رَوَاهُ احْمَد

Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U (Sunobihiy bilan birga) bir bemor kishini yoʻqlagani kirib, unga: «Tunni qanday oʻtkazding?» dedilar. U: «Neʼmat ichida tunadim», dedi. Shunda Shaddod unga: «Yomonliklarga kafforat va xatolarning toʻkilishi bilan xushxabar boʻlsin! Zero, men Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: ‹Alloh azza va jalla aytadi: Qachonki Men bandalarimdan moʻmin bir bandani sinasam-u, u sinaganim uchun Menga hamd aytsa, u oʻsha yotgan joyidan onasi tuqqan kunidagidek xatolardan (pok holda) turadi. Rabb taboraka va taolo (farishtalarga): ‹Men bandamni bogʻlab (kasal qilib) sinadim. Bas, unga sogʻ paytida yozib turgan (savob)laringizni (endi ham) yozib boringlar›, deydi›», dedi. Ahmad rivoyat qilgan.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У (Сунобиҳий билан бирга) бир бемор кишини йўқлагани кириб, унга: «Тунни қандай ўтказдинг?» дедилар. У: «Неъмат ичида тунадим», деди. Шунда Шаддод унга: «Ёмонликларга каффорат ва хатоларнинг тўкилиши билан хушхабар бўлсин! Зеро, мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: ‹Аллоҳ азза ва жалла айтади: Қачонки Мен бандаларимдан мўмин бир бандани синасам-у, у синаганим учун Менга ҳамд айтса, у ўша ётган жойидан онаси туққан кунидагидек хатолардан (пок ҳолда) туради. Рабб таборака ва таоло (фаришталарга): ‹Мен бандамни боғлаб (касал қилиб) синадим. Бас, унга соғ пайтида ёзиб турган (савоб)ларингизни (энди ҳам) ёзиб боринглар›, дейди›», деди. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا كَثُرَتْ ذُنُوبُ الْعَبْدِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ مَا يُكَفِّرُهَا مِنَ الْعَمَلِ ابْتَلَاهُ اللَّهُ بِالْحَزَنِ لِيُكَفِّرَهَا عَنهُ» . رَوَاهُ أَحْمد

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bandaning gunohlari koʻpayib, ularga kafforat boʻladigan ameli boʻlmasa, Alloh uni gʻam-qaygʻu bilan sinaydi, toki u (gʻam) uning (gunohlariga) kafforat boʻlsin», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Банданинг гуноҳлари кўпайиб, уларга каффорат бўладиган амели бўлмаса, Аллоҳ уни ғам-қайғу билан синайди, токи у (ғам) унинг (гуноҳларига) каффорат бўлсин», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ عَادَ مَرِيضًا لَمْ يَزَلْ يَخُوضُ الرَّحْمَةَ حَتَّى يَجْلِسَ فَإِذَا جَلَسَ اغتمس فِيهَا» . رَوَاهُ مَالك وَأحمد

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim bir kasalni ziyorat qilsa, qaytib kelguniga qadar jannat mevazorida boʻlaveradi».Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким бир касални зиёрат қилса, қайтиб келгунига қадар жаннат мевазорида бўлаверади».

وَعَنْ ثَوْبَانَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِذَا أَصَابَ أَحَدَكُمُ الْحُمَّى فَإِنَّ الْحمى قِطْعَة من النَّار فليطفها عَنْهُ بِالْمَاءِ فَلْيَسْتَنْقِعْ فِي نَهْرٍ جَارٍ وَلْيَسْتَقْبِلْ جِرْيَتَهُ فَيَقُولُ: بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ اشْفِ عَبْدَكَ وَصدق رَسُولك بعد صَلَاة الصُّبْح وَقبل طُلُوعِ الشَّمْسِ وَلْيَنْغَمِسْ فِيهِ ثَلَاثَ غَمْسَاتٍ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ فَإِنْ لَمْ يَبْرَأْ فِي ثَلَاثٍ فَخَمْسٍ فَإِنْ لَمْ يَبْرَأْ فِي خَمْسٍ فَسَبْعٍ فَإِنْ لَمْ يَبْرَأْ فِي سَبْعٍ فَتِسْعٍ فَإِنَّهَا لَا تَكَادَ تُجَاوِزُ تِسْعًا بِإِذْنِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Savbon (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Sizlardan biringizga isitma yetsa — chunki isitma oʻtdan bir parchadir — uni oʻzidan suv bilan oʻchirsin. Oqar daryoga tushib, suvning oqimiga roʻbaroʻ tursin va ‹Bismillah, Allohummashfi abdaka va saddiq Rasulak› (Alloh nomi bilan. Ey Alloh, bandangga shifo ber va Rasulingni tasdiqla) desin. Buni bomdod namozidan keyin, quyosh chiqishidan oldin qilsin. Unga uch kun davomida uch martadan shoʻngʻisin. Agar uch kunda tuzalmasa, bes (kun); besh kunda tuzalmasa, yetti (kun); yetti kunda tuzalmasa, toʻqqiz (kun qilsin). Chunki u (isitma) Allohning izni bilan toʻqqizdan oshmasligi aniqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Савбон (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Сизлардан бирингизга иситма етса — чунки иситма ўтдан бир парчадир — уни ўзидан сув билан ўчирсин. Оқар дарёга тушиб, сувнинг оқимига рўбарў турсин ва ‹Бисмиллаҳ, Аллоҳуммашфи абдака ва саддиқ Расулак› (Аллоҳ номи билан. Эй Аллоҳ, бандангга шифо бер ва Расулингни тасдиқла) десин. Буни бомдод намозидан кейин, қуёш чиқишидан олдин қилсин. Унга уч кун давомида уч мартадан шўнғисин. Агар уч кунда тузалмаса, бес (кун); беш кунда тузалмаса, етти (кун); етти кунда тузалмаса, тўққиз (кун қилсин). Чунки у (иситма) Аллоҳнинг изни билан тўққиздан ошмаслиги аниқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: ذُكِرَتِ الْحُمَّى عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَبَّهَا رَجُلٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَسُبَّهَا فَإِنَّهَا تَنْفِي الذُّنُوبَ كَمَا تَنْفِي النَّارُ خَبَثَ الْحَدِيدِ» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlarida isitma haqida gapirildi va bir kishi uni yomonladi. Shunda Nabiy ﷺ: «Uni yomonlama! Chunki u olov temirning zangini ketkazganidek, gunohlarni ketkazadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида иситма ҳақида гапирилди ва бир киши уни ёмонлади. Шунда Набий ﷺ: «Уни ёмонлама! Чунки у олов темирнинг зангини кетказганидек, гуноҳларни кетказади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَادَ مَرِيضًا فَقَالَ: " أَبْشِرْ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ: هِيَ نَارِي أُسَلِّطُهَا عَلَى عَبْدِي الْمُؤْمِنِ فِي الدُّنْيَا لِتَكَوُنَ حَظَّهُ مِنَ النَّارِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ". رَوَاهُ أَحْمَدُ وَابْنُ مَاجَهْ والْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَان

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oʻzida boʻlgan isitma sababli kasal boʻlgan bir bemorni yoʻqlab bordilar, Abu Hurayra ham u zot bilan birga edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Xursand boʻl! Zero Alloh taolo aytadi: ‹U Mening olovimdir, uni Oxiratdagi olovdan uning nasibasi boʻlishi uchun dunyoda moʻmin bandamga hukmron qilaman›», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ўзида бўлган иситма сабабли касал бўлган бир беморни йўқлаб бордилар, Абу Ҳурайра ҳам у зот билан бирга эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Хурсанд бўл! Зеро Аллоҳ таоло айтади: ‹У Менинг оловимдир, уни Охиратдаги оловдан унинг насибаси бўлиши учун дунёда мўмин бандамга ҳукмрон қиламан›», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " إِنَّ الرَّبَّ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى يَقُولُ: وَعِزَّتِي وَجَلَالِي لَا أُخْرِجُ أَحَدًا مِنَ الدُّنْيَا أُرِيد أَغْفِرَ لَهُ حَتَّى أَسْتَوْفِيَ كُلَّ خَطِيئَةٍ فِي عُنُقِهِ بِسَقَمٍ فِي بَدَنِهِ وَإِقْتَارٍ فِي رِزْقِهِ ". رَوَاهُ رزين

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Rabb subhonahu va taolo aytadi: ‹Izzatim va jalolimga qasamki, Men magʻfirat qilishni istagan biror kimsani dunyodan chiqarmayman, toki uning boʻynidagi har bir xatosini tanasidagi kasallik va rizqidagi tanglik bilan toʻliq (undirib) olmagunimcha›», dedilar. Razin rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рабб субҳонаҳу ва таоло айтади: ‹Иззатим ва жалолимга қасамки, Мен мағфират қилишни истаган бирор кимсани дунёдан чиқармайман, токи унинг бўйнидаги ҳар бир хатосини танасидаги касаллик ва ризқидаги танглик билан тўлиқ (ундириб) олмагунимча›», дедилар. Разин ривоят қилган.

وَعَن شَقِيق قَالَ: مرض عبد الله بن مَسْعُود فَعُدْنَاهُ فَجَعَلَ يَبْكِي فَعُوتِبَ فَقَالَ: إِنِّي لَا أَبْكِي لِأَجْلِ الْمَرَضِ لِأَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «الْمَرَضُ كَفَّارَةٌ» وَإِنَّمَا أبْكِي أَنه أَصَابَنِي عَلَى حَالِ فَتْرَةٍ وَلَمْ يُصِبْنِي فِي حَال اجْتِهَاد لِأَنَّهُ يكْتب للْعَبد من الْجَرّ إِذَا مَرِضَ مَا كَانَ يُكْتَبُ لَهُ قَبْلَ أَنْ يَمْرَضَ فَمَنَعَهُ مِنْهُ الْمَرَضُ. رَوَاهُ رَزِينٌ

Shaqiq (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Masʼud kasal boʻldi, biz uni yoʻqlagani bordik. U yigʻlay boshladi. Shunda unga (yigʻlagani uchun) taʼna qilindi. U: «Men kasallik sababli yigʻlayotganim yoʻq, chunki men Rasululloh ﷺ: ‹Kasallik kafforatdir›, deganlarini eshitganman. Men faqat shuning uchun yigʻlayapmanki, u (kasallik) menga sustkashlik holatida keldi, ibodatga jidd qilgan holatimda kelmadi. Zero, banda kasal boʻlganida, unga kasal boʻlishidan avval yozilib turgan (savob)lar (endi ham) yoziladi, ammo kasallik uni oʻsha amallardan toʻsib qoʻydi», dedi. Razin rivoyat qilgan.Шақиқ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Масъуд касал бўлди, биз уни йўқлагани бордик. У йиғлай бошлади. Шунда унга (йиғлагани учун) таъна қилинди. У: «Мен касаллик сабабли йиғлаётганим йўқ, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Касаллик каффоратдир›, деганларини эшитганман. Мен фақат шунинг учун йиғлаяпманки, у (касаллик) менга сусткашлик ҳолатида келди, ибодатга жидд қилган ҳолатимда келмади. Зеро, банда касал бўлганида, унга касал бўлишидан аввал ёзилиб турган (савоб)лар (энди ҳам) ёзилади, аммо касаллик уни ўша амаллардан тўсиб қўйди», деди. Разин ривоят қилган.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَعُودُ مَرِيضًا إِلَّا بَعْدَ ثَلَاثٍ. رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ kasalni faqat uch kundan keyin yoʻqlar edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ касални фақат уч кундан кейин йўқлар эдилар.

وَعَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ ك قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا دَخَلْتَ عَلَى مَرِيضٍ فَمُرْهُ يَدْعُو لَكَ فَإِنَّ دُعَاءَهُ كَدُعَاءِ الْمَلَائِكَةِ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kasal odamning oldiga kirsang, unga oʻzing uchun duo qilishni buyur, chunki uning duosi farishtalarning duosi kabidir», dedilar. Ibn Moja rivoyat qilgan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Касал одамнинг олдига кирсанг, унга ўзинг учун дуо қилишни буюр, чунки унинг дуоси фаришталарнинг дуоси кабидир», дедилар. Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: مِنَ السُّنَّةِ تَخْفِيفُ الْجُلُوسِ وَقِلَّةُ الصَّخَبِ فِي الْعِيَادَةِ عِنْدَ الْمَرِيضِ قَالَ: وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا كَثُرَ لَغَطُهُمْ وَاخْتِلَافُهُمْ: «قُومُوا عَنِّي» رَوَاهُ رزين

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Kasalni ziyorat qilganda uning oldida ozroq oʻtirish va kam shovqin qilish sunnatdandir. U dedi: Ularning shovqini va ixtilofi koʻpayganda Rasululloh ﷺ: «Mendan turib keting», dedilar. Razin rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Касални зиёрат қилганда унинг олдида озроқ ўтириш ва кам шовқин қилиш суннатдандир. У деди: Уларнинг шовқини ва ихтилофи кўпайганда Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан туриб кетинг», дедилар. Разин ривоят қилган.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسلم: «العيادة فوَاق نَاقَة» وَفِي رِوَايَةِ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ مُرْسَلًا: «أَفْضَلُ الْعِيَادَةِ سُرْعَةُ الْقِيَامِ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَان

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kasalni ziyorat qilish tuyaning ikki sogʻimi orasidagi vaqt qadar boʻlsin», dedilar. Said ibn al-Musayyabning mursal rivoyatida esa: «Ziyoratning eng afzali tez turib ketishdir», deyilgan. Bayhaqiy Shuʼab ul-iymonda rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Касални зиёрат қилиш туянинг икки соғими орасидаги вақт қадар бўлсин», дедилар. Саид ибн ал-Мусайябнинг мурсал ривоятида эса: «Зиёратнинг энг афзали тез туриб кетишдир», дейилган. Байҳақий Шуъаб ул-иймонда ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَادَ رَجُلًا فَقَالَ لَهُ: «مَا تستهي؟» قَالَ: أشتهي خبز بر. قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ كَانَ عِنْدَهُ خُبْزُ بُرٍّ فَلْيَبْعَثْ إِلَى أَخِيهِ» . ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا اشْتَهَى مَرِيضُ أحدكُم شَيْئا فليطعمه» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishini yoʻqlab: «Nimani istaysan?» deb soʻradilar. U: «Bugʻdoy nonini istayman», dedi. Nabiy ﷺ: «Kimda bugʻdoy noni boʻlsa, birodariga yuborsin», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ: «Biringizning kasalingiz biror narsani istasa, unga taomlantirsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишини йўқлаб: «Нимани истайсан?» деб сўрадилар. У: «Буғдой нонини истайман», деди. Набий ﷺ: «Кимда буғдой нони бўлса, биродарига юборсин», дедилар. Сўнг Набий ﷺ: «Бирингизнинг касалингиз бирор нарсани истаса, унга таомлантирсин», дедилар.

وَعَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ ك تُوُفِّيَ رَجُلٌ بِالْمَدِينَةِ مِمَّنْ وُلِدَ بِهَا فَصَلَّى عَلَيْهِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «يَا لَيْتَهُ مَاتَ بِغَيْرِ مَوْلِدِهِ» . قَالُوا وَلِمَ ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا مَاتَ بِغَيْرِ مَوْلِدِهِ قِيسَ لَهُ مِنْ مَوْلِدِهِ إِلَى مُنْقَطَعِ أَثَرِهِ فِي الْجَنَّةِ» . رَوَاهُ النَّسَائِيّ وَابْن مَاجَه

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Madinada tugʻilgan bir kishi oʻsha yerda vafot etdi. Rasululloh ﷺ unga janoza oʻqidilar, soʻng: «Qaniydi u tugʻilgan yeridan boshqa joyda vafot etsaydi», dedilar. Ular: «Nima uchun, ey Rasululloh?» deyishdi. U zot: «Chunki kishi tugʻilgan yeridan boshqa joyda vafot etsa, unga tugʻilgan yeridan izi uzilgan joygacha boʻlgan masofa jannatda oʻlchab beriladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мадинада туғилган бир киши ўша ерда вафот этди. Расулуллоҳ ﷺ унга жаноза ўқидилар, сўнг: «Қанийди у туғилган еридан бошқа жойда вафот этсайди», дедилар. Улар: «Нима учун, эй Расулуллоҳ?» дейишди. У зот: «Чунки киши туғилган еридан бошқа жойда вафот этса, унга туғилган еридан изи узилган жойгача бўлган масофа жаннатда ўлчаб берилади», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَوْتُ غُرْبَةٍ شَهَادَةٌ» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻariblikda oʻlish shahidlikdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғарибликда ўлиш шаҳидликдир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ مَاتَ مَرِيضًا مَاتَ شَهِيدًا أَوْ وُقِيَ فِتْنَةَ الْقَبْرِ وَغُدِيَ وَرِيحَ عَلَيْهِ بِرِزْقِهِ مِنَ الْجَنَّةِ» . رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim kasallik bilan vafot etsa, shahid boʻlib oʻladi, qabr fitnasidan saqlanadi va unga ertayu kech jannatdan rizqi keltirib turiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким касаллик билан вафот этса, шаҳид бўлиб ўлади, қабр фитнасидан сақланади ва унга эртаю кеч жаннатдан ризқи келтириб турилади», дедилар.

عَن الْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يَخْتَصِمُ الشُّهَدَاءُ وَالْمُتَوَفَّوْنَ على فرشهم إِلَى رَبنَا فِي الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنَ الطَّاعُونِ فَيَقُولُ الشُّهَدَاءُ: إِخْوَاننَا قتلوا كَمَا قتلنَا وَيَقُول: المتوفون على فرشهم إِخْوَانُنَا مَاتُوا عَلَى فُرُشِهِمْ كَمَا مِتْنَا فَيَقُولُ رَبنَا: انْظُرُوا إِلَى جراحهم فَإِن أشبهت جراحهم جِرَاحَ الْمَقْتُولِينَ فَإِنَّهُمْ مِنْهُمْ وَمَعَهُمْ فَإِذَا جِرَاحُهُمْ قد أشبهت جراحهم ". رَوَاهُ أَحْمد وَالنَّسَائِيّ

Irboz ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shahidlar va oʻz toʻshaklarida vafot etganlar toundan vafot etganlar haqida Robbimiz huzurida bahslashadilar. Shahidlar: ‹Ular bizning birodarlarimiz, biz oʻldirilganimizdek oʻldirildilar›, deydilar. Oʻz toʻshaklarida vafot etganlar esa: ‹Ular bizning birodarlarimiz, biz oʻlganimizdek oʻz toʻshaklarida oʻldilar›, deydilar. Shunda Robbimiz: ‹Ularning jarohatlariga qaranglar, agar jarohatlari oʻldirilganlarning jarohatlariga oʻxshasa, ular ulardan va ular bilan birgadirlar›, deydi. Shunda ularning jarohatlari ularning jarohatlariga oʻxshab qoladi», dedilar.Ирбоз ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳидлар ва ўз тўшакларида вафот этганлар тоундан вафот этганлар ҳақида Роббимиз ҳузурида баҳслашадилар. Шаҳидлар: ‹Улар бизнинг биродарларимиз, биз ўлдирилганимиздек ўлдирилдилар›, дейдилар. Ўз тўшакларида вафот этганлар эса: ‹Улар бизнинг биродарларимиз, биз ўлганимиздек ўз тўшакларида ўлдилар›, дейдилар. Шунда Роббимиз: ‹Уларнинг жароҳатларига қаранглар, агар жароҳатлари ўлдирилганларнинг жароҳатларига ўхшаса, улар улардан ва улар билан биргадирлар›, дейди. Шунда уларнинг жароҳатлари уларнинг жароҳатларига ўхшаб қолади», дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الْفَارُّ مِنَ الطَّاعُونِ كَالْفَارِّ مِنَ الزَّحْفِ وَالصَّابِرُ فِيهِ لَهُ أَجْرُ شَهِيدٍ» . رَوَاهُ أَحْمد

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toʻlaki (vaboyi) dan qochgan kishi jang maydonidan qochgan kishi kabidir, unga sabr qilgan kishi uchun esa shahid ajri bordir», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тўлаки (вабойи) дан қочган киши жанг майдонидан қочган киши кабидир, унга сабр қилган киши учун эса шаҳид ажри бордир», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَتَمَنَّى أَحَدُكُمُ الْمَوْتَ إِمَّا مُحْسِنًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يَزْدَادَ خَيْرًا وَإِمَّا مُسِيئًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يستعتب» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni (shunday) deyayotganlarini eshitdim: «Hech kimni oʻ z amali jannatga kiritmaydi». Ular: «Siznimi (ham), ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Yoʻq, meni (ham) — magar Alloh meni (oʻ z) fazli va rahmati bilan oʻ rabgina (jannatga kiritsa). Bas, (amalda) toʻ gʻ ri (sadid) boʻ linglar va (haddan oshmay) yaqinlashinglar; sizlardan birortangiz oʻ limni tilamasin: yo (u) muhsin (yaxshilik qiluvchi) boʻ lur — shoyad (yana) yaxshilik ziyoda qilsa; yo (u) yomonlik qiluvchi boʻ lur — shoyad (tavba qilib Allohni) rozi qilsa (uzr soʻ rasa)» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни (шундай) деяётганларини эшитдим: «Ҳеч кимни ў з амали жаннатга киритмайди». Улар: «Сизними (ҳам), эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Йўқ, мени (ҳам) — магар Аллоҳ мени (ў з) фазли ва раҳмати билан ў рабгина (жаннатга кирица). Бас, (амалда) тў ғ ри (садид) бў линглар ва (ҳаддан ошмай) яқинлашинглар; сизлардан бирортангиз ў лимни тиламасин: ё (у) муҳсин (яхшилик қилувчи) бў лур — шояд (яна) яхшилик зиёда қилса; ё (у) ёмонлик қилувчи бў лур — шояд (тавба қилиб Аллоҳни) рози қилса (узр сў раса)» дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَتَمَنَّى أَحَدُكُمُ الْمَوْتَ وَلَا يَدْعُ بِهِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَهُ إِنَّهُ إِذَا مَاتَ انْقَطَعَ أَمَلُهُ وَإِنَّهُ لَا يَزِيدُ الْمُؤْمِنَ عُمْرُهُ إِلَّا خيرا» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizdan birortangiz oʻlimni orzu qilmasin va u (oʻlim) kelishidan oldin uni (oʻlimni) tilab duo qilmasin. Chunki sizdan biri oʻlsa, amali toʻxtaydi. Moʻminning umri esa unga faqat yaxshilikni ziyoda qiladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сиздан бирортангиз ўлимни орзу қилмасин ва у (ўлим) келишидан олдин уни (ўлимни) тилаб дуо қилмасин. Чунки сиздан бири ўлса, амали тўхтайди. Мўминнинг умри эса унга фақат яхшиликни зиёда қилади», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا يَتَمَنَّيَنَّ أَحَدُكُمُ الْمَوْتَ مِنْ ضُرٍّ أَصَابَهُ فَإِنْ كَانَ لابد فَاعِلًا فَلْيَقُلِ: اللَّهُمَّ أَحْيِنِي مَا كَانَتِ الْحَيَاةُ خَيْرًا لِي وَتَوَفَّنِي إِذَا كَانَتِ الْوَفَاةُ خَيْرًا لي "

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan birortangiz oʻ ziga yetgan bir zarar (ofat) sababli oʻ limni tilamasin; agar (tilamoqlik) muqarrar (zarur) boʻ lsa, ‹Allohumma ahyini mo konatil-hayotu xayran li, va tavaffani izo konatil-vafotu xayran li› (Ey Alloh, agar hayot men uchun yaxshi boʻ lsa, meni tirik tut; agar oʻ lim men uchun yaxshi boʻ lsa, meni vafot ettir) desin» dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан бирортангиз ў зига етган бир зарар (офат) сабабли ў лимни тиламасин; агар (тиламоқлик) муқаррар (зарур) бў лса, ‹Аллоҳумма аҳйини мо конатил-ҳаёту хайран ли, ва таваффани изо конатил-вафоту хайран ли› (Эй Аллоҳ, агар ҳаёт мен учун яхши бў лса, мени тирик тут; агар ў лим мен учун яхши бў лса, мени вафот эттир) десин» дедилар.

وَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ» فَقَالَتْ عَائِشَةُ أَوْ بَعْضُ أَزْوَاجِهِ: إِنَّا لَنَكْرَهُ الْمَوْتَ قَالَ: «لَيْسَ ذَلِكَ وَلَكِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا حَضَرَهُ الْمَوْتُ بُشِّرَ بِرِضْوَانِ اللَّهِ وَكَرَامَتِهِ فَلَيْسَ شَيْءٌ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا أَمَامَهُ فَأَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ وَأَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ وَإِنَّ الْكَافِرَ إِذَا حضر بشر بِعَذَاب الله وعقوبته فَلَيْسَ شَيْء أكره إِلَيْهِ مِمَّا أَمَامَهُ فَكَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ وَكَرِهَ الله لقاءه» وَفِي رِوَايَةِ عَائِشَةَ: «وَالْمَوْتَ قَبْلَ لِقَاء الله»

(Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Kim Allohga yoʻliqishni sevsa, Alloh ham unga yoʻliqishni sevadi; kim Allohga yoʻliqishni yomon koʻrsa, Alloh ham unga yoʻliqishni yomon koʻradi», dedilar. Oisha — yoki u zotning baʼzi xotinlari —: «Biz oʻlimni yomon koʻramiz-ku», dedi. U zot: «(Gap) bu (haqda) emas; balki momin kishiga oʻlim kelganda, u Allohning roziligi va karami (mukofoti) bilan xushxabar beriladi — shunda unga oldidagi (narsa)dan koʻra sevimliroq narsa boʻlmaydi; bas, u Allohga yoʻliqishni sevadi, Alloh ham unga yoʻliqishni sevadi. Kofirga (oʻlim) kelganda, u Allohning azobi va uqubati bilan (xabar berilib) qoʻrqitiladi — shunda unga oldidagidan koʻra yomonroq narsa boʻlmaydi; bas, u Allohga yoʻliqishni yomon koʻradi, Alloh ham unga yoʻliqishni yomon koʻradi», dedilar.(Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Ким Аллоҳга йўлиқишни севса, Аллоҳ ҳам унга йўлиқишни севади; ким Аллоҳга йўлиқишни ёмон кўрса, Аллоҳ ҳам унга йўлиқишни ёмон кўради», дедилар. Оиша — ёки у зотнинг баъзи хотинлари —: «Биз ўлимни ёмон кўрамиз-ку», деди. У зот: «(Гап) бу (ҳақда) эмас; балки момин кишига ўлим келганда, у Аллоҳнинг розилиги ва карами (мукофоти) билан хушхабар берилади — шунда унга олдидаги (нарса)дан кўра севимлироқ нарса бўлмайди; бас, у Аллоҳга йўлиқишни севади, Аллоҳ ҳам унга йўлиқишни севади. Кофирга (ўлим) келганда, у Аллоҳнинг азоби ва уқубати билан (хабар берилиб) қўрқитилади — шунда унга олдидагидан кўра ёмонроқ нарса бўлмайди; бас, у Аллоҳга йўлиқишни ёмон кўради, Аллоҳ ҳам унга йўлиқишни ёмон кўради», дедилар.

وَعَنْ أَبِي قَتَادَةَ أَنَّهُ كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرَّ عَلَيْهِ بِجِنَازَةٍ فَقَالَ: «مُسْتَرِيحٌ أَوْ مُسْتَرَاحٌ مِنْهُ» فَقَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا المستريح والمستراح مِنْهُ؟ فَقَالَ: «الْعَبْدُ الْمُؤْمِنُ يَسْتَرِيحُ مِنْ نَصَبِ الدُّنْيَا وَأَذَاهَا إِلَى رَحْمَةِ اللَّهِ وَالْعَبْدُ الْفَاجِرُ يستريح مِنْهُ الْعباد والبلاد وَالشَّجر وَالدَّوَاب»

(Abu Qatoda ibn Ribʼiy al-Ansoriy (roziyallohu anhu) rivoyat qilib aytar ediki,) Rasululloh ﷺning oldilaridan bir janoza (olib) oʻtildi. U zot: «(Bu) — rohat topuvchi yoki (undan) rohat (qutulish) topiladigan (kishi)», dedilar. (Sahobalar): «Yo Rasululloh, ‹rohat topuvchi› va ‹undan rohat topiladigan› (kishi) nima (degani)?» dedilar. U zot: «Momin banda — dunyo mashaqqati va aziyatidan Allohning rahmatiga (qarab) rohat topadi; fojir (gunohkor) banda — undan bandalar, shaharlar, daraxtlar va jonivorlar rohat topadi (qutuladi)», dedilar.(Абу Қатода ибн Рибъий ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилиб айтар эдики,) Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларидан бир жаноза (олиб) ўтилди. У зот: «(Бу) — роҳат топувчи ёки (ундан) роҳат (қутулиш) топиладиган (киши)», дедилар. (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, ‹роҳат топувчи› ва ‹ундан роҳат топиладиган› (киши) нима (дегани)?» дедилар. У зот: «Момин банда — дунё машаққати ва азиятидан Аллоҳнинг раҳматига (қараб) роҳат топади; фожир (гуноҳкор) банда — ундан бандалар, шаҳарлар, дарахтлар ва жониворлар роҳат топади (қутулади)», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَنْكِبِي فَقَالَ: «كُنْ فِي الدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ أَوْ عَابِرُ سَبِيلٍ» . وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ: إِذَا أَمْسَيْتَ فَلَا تَنْتَظِرِ الصَّبَاحَ وَإِذَا أَصْبَحْتَ فَلَا تَنْتَظِرِ الْمَسَاءَ وَخُذْ مِنْ صِحَّتِكَ لِمَرَضِكَ وَمِنْ حياتك لموتك. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Mujohid rivoyat qiladiki,) Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ yelkamdan ushlab: «Bu dunyoda goʻyo bir gʻarib (musofir) yoki yoʻlovchidek boʻl», dedilar. Ibn Umar (yana) aytardi: «Kechga kirsang, tongni kutma; tongga chiqsang, kechni kutma; sogʻligʻingdan kasalliging uchun, hayotingdan oʻliming uchun (zaxira) ol».(Мужоҳид ривоят қиладики,) Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ елкамдан ушлаб: «Бу дунёда гўё бир ғариб (мусофир) ёки йўловчидек бўл», дедилар. Ибн Умар (яна) айтарди: «Кечга кирсанг, тонгни кутма; тонгга чиқсанг, кечни кутма; соғлиғингдан касаллигинг учун, ҳаётингдан ўлиминг учун (захира) ол».

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ مَوْتِهِ بِثَلَاثَةِ أَيَّامٍ يَقُولُ: «لَا يَمُوتَنَّ أَحَدُكُمْ إِلَّا وَهُوَ يُحْسِنُ الظَّنَّ بِاللَّه» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning vafotlaridan uch kun avval shunday deganlarini eshitdim: «Sizlardan biringiz hech qachon Alloh azza va jallaga yaxshi gumonda boʻlgan holdagina boʻlmasa, oʻlmasin», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг вафотларидан уч кун аввал шундай деганларини эшитдим: «Сизлардан бирингиз ҳеч қачон Аллоҳ азза ва жаллага яхши гумонда бўлган ҳолдагина бўлмаса, ўлмасин», — дедилар.

عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِن شِئْتُم أنبأتكم مَا أَوَّلُ مَا يَقُولُ اللَّهُ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ؟ وَمَا أَوَّلُ مَا يَقُولُونَ لَهُ؟» قُلْنَا: نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: " إِنَّ اللَّهَ يَقُول للْمُؤْمِنين هَل أَحْبَبْتُم لقائي؟ فَيَقُولُونَ نَعَمْ يَا رَبَّنَا فَيَقُولُ: لِمَ؟ فَيَقُولُونَ: رَجَوْنَا عَفْوَكَ وَمَغْفِرَتَكَ. فَيَقُولُ: قَدْ وَجَبَتْ لَكُمْ مَغْفِرَتِي ". رَوَاهُ فِي شَرْحِ السُّنَّةِ وَأَبُو نُعَيْمٍ فِي الْحِلْية

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xohlasangizlar, Alloh qiyomat kuni muʼminlarga aytadigan birinchi soʻz nima ekanini va ular Unga aytadigan birinchi soʻz nima ekanini sizlarga xabar beraymi?» - dedilar. Biz: «Ha, ey Rasululloh», dedik. U zot dedilar: «Alloh muʼminlarga: ‹Menga uchrashishni sevdingizmi?› deydi. Ular: ‹Ha, ey Robbimiz›, deydilar. U: ‹Nega?› deydi. Ular: ‹Sening avfing va magʻfiratingdan umid qildik›, deydilar. U: ‹Sizlarga magʻfiratim vojib boʻldi›, deydi.» Sharh us-sunnada va Abu Nuaym al-Hilyada rivoyat qilgan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хоҳласангизлар, Аллоҳ қиёмат куни муъминларга айтадиган биринчи сўз нима эканини ва улар Унга айтадиган биринчи сўз нима эканини сизларга хабар берайми?» - дедилар. Биз: «Ҳа, эй Расулуллоҳ», дедик. У зот дедилар: «Аллоҳ муъминларга: ‹Менга учрашишни севдингизми?› дейди. Улар: ‹Ҳа, эй Роббимиз›, дейдилар. У: ‹Нега?› дейди. Улар: ‹Сенинг авфинг ва мағфиратингдан умид қилдик›, дейдилар. У: ‹Сизларга мағфиратим вожиб бўлди›, дейди.» Шарҳ ус-суннада ва Абу Нуайм ал-Ҳиляда ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَكْثِرُوا ذِكْرَ هَاذِمِ اللَّذَّاتِ الْمَوْتِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Lazzatlarni uzguvchini — yaʼni oʻlimni — koʻp eslanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Saiddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Лаззатларни узгувчини — яъни ўлимни — кўп эсланглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ذَاتَ يَوْمٍ لِأَصْحَابِهِ: «اسْتَحْيُوا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ» قَالُوا: إِنَّا نَسْتَحْيِي مِنَ اللَّهِ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ قَالَ: «لَيْسَ ذَلِكَ وَلَكِنَّ مَنِ اسْتَحْيَى مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ فَلْيَحْفَظِ الرَّأْسَ وَمَا وَعَى وَلْيَحْفَظِ الْبَطْنَ وَمَا حَوَى وَلْيَذْكُرِ الْمَوْتُ وَالْبِلَى وَمَنْ أَرَادَ الْآخِرَةَ تَرَكَ زِينَةَ الدُّنْيَا فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدِ اسْتَحْيَى مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohdan haqiqiy hayo qilish bilan hayo qilinglar», dedilar. Biz: «Ey Allohning Rasuli, alhamdulillah, biz hayo qilamiz», dedik. U zot: «Bu unday emas, balki Allohdan haqiqiy hayo qilish — boshni va u oʻz ichiga olgan narsalarni saqlashing, qornni va u oʻz ichiga olgan narsalarni saqlashing, oʻlim va chirishni eslashingdir. Kim oxiratni iroda qilsa, dunyo ziynatini tark etadi. Kim shuni qilsa, Allohdan haqiqiy hayo qilish bilan hayo qilibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan, Abon ibn Ishoqning Sabboh ibn Muhammaddan rivoyatidan bilamiz.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилиш билан ҳаё қилинглар», дедилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, алҳамдулиллаҳ, биз ҳаё қиламиз», дедик. У зот: «Бу ундай эмас, балки Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилиш — бошни ва у ўз ичига олган нарсаларни сақлашинг, қорнни ва у ўз ичига олган нарсаларни сақлашинг, ўлим ва чиришни эслашингдир. Ким охиратни ирода қилса, дунё зийнатини тарк этади. Ким шуни қилса, Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилиш билан ҳаё қилибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан, Абон ибн Ишоқнинг Саббоҳ ибн Муҳаммаддан ривоятидан биламиз.

وَعَن عبد الله بن عَمْرو قَالَ ك قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تُحْفَةُ الْمُؤْمِنِ الْمَوْتُ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَان

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muʼminning tuhfasi oʻlimdir», dedilar. Bayhaqiy Shuʼab ul-iymonda rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муъминнинг туҳфаси ўлимдир», дедилар. Байҳақий Шуъаб ул-иймонда ривоят қилган.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْمُؤْمِنُ يَمُوتُ بِعَرَقِ الْجَبِينِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن مَاجَه

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muʼmin peshona teri bilan (jon berib) oʻladi», dedilar. Termiziy, Nasoiy va Ibn Moja rivoyat qilgan.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муъмин пешона тери билан (жон бериб) ўлади», дедилар. Термизий, Насоий ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَوْتُ الْفُجَاءَة أَخْذَةُ الْأَسَفِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَزَادَ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ وَرَزِينٌ فِي كِتَابِهِ: «أَخْذَةُ الأسف للْكَافِرِ وَرَحْمَة لِلْمُؤمنِ»

Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Xoʻrozni soʻkmanglar, chunki u namozga (uygʻotish uchun) bong uradi.»Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Хўрозни сўкманглар, чунки у намозга (уйғотиш учун) бонг уради.»

وَعَن أنس قَالَ: دخل النَّبِي عَلَى شَابٍّ وَهُوَ فِي الْمَوْتِ فَقَالَ: «كَيْفَ تجدك؟» قَالَ: أرجوالله يَا رَسُولَ اللَّهِ وَإِنِّي أَخَافُ ذُنُوبِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَجْتَمِعَانِ فِي قَلْبِ عَبْدٍ فِي مِثْلِ هَذَا الْمَوْطِنِ إِلَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ مَا يَرْجُو وَآمَنَهُ مِمَّا يَخَافُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ هَذَا حَدِيث غَرِيب

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ jon berayotgan bir yigitning oldiga kirib: «Oʻzingni qanday his qilyapsan?» dedilar. U: «Vallohi, ey Rasululloh, men Allohdan umidvorman va gunohlarimdan qoʻrqyapman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bunday holatda bir bandaning qalbida bu ikkisi (umid bilan qoʻrquv) jamlansa, albatta, Alloh unga umid qilgan narsasini ato etadi va qoʻrqqan narsasidan omon qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni Sobitdan, u Nabiy ﷺdan mursal tarzda rivoyat qilganlar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жон бераётган бир йигитнинг олдига кириб: «Ўзингни қандай ҳис қиляпсан?» дедилар. У: «Валлоҳи, эй Расулуллоҳ, мен Аллоҳдан умидворман ва гуноҳларимдан қўрқяпман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бундай ҳолатда бир банданинг қалбида бу иккиси (умид билан қўрқув) жамланса, албатта, Аллоҳ унга умид қилган нарсасини ато этади ва қўрққан нарсасидан омон қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни Собитдан, у Набий ﷺдан мурсал тарзда ривоят қилганлар.

عَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَمَنَّوُا الْمَوْتَ فَإِنَّ هَوْلَ الْمُطَّلَعِ شَدِيدٌ وَإِنَّ مِنَ السَّعَادَةِ أَنْ يَطُولَ عُمْرُ الْعَبْدِ وَيَرْزُقَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْإِنَابَة» . رَوَاهُ أَحْمد

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlimni orzu qilmanglar, chunki (oxiratni) koʻrish dahshati qattiqdir. Bandaning umri uzun boʻlishi va Alloh azza va jalla unga tavba-nasuh nasib etishi saodatdandir», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлимни орзу қилманглар, чунки (охиратни) кўриш даҳшати қаттиқдир. Банданинг умри узун бўлиши ва Аллоҳ азза ва жалла унга тавба-насуҳ насиб этиши саодатдандир», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: جَلَسْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَّرَنَا وَرَقَّقَنَا فَبَكَى سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ فَأَكْثَرَ الْبُكَاءَ فَقَالَ: يَا لَيْتَنِي مِتُّ. فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا سَعْدُ أَعِنْدِي تَتَمَنَّى الْمَوْتَ؟» فَرَدَّدَ ذَلِكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ: «يَا سَعْدُ إِنْ كُنْتَ خُلِقْتَ لِلْجَنَّةِ فَمَا طَالَ عُمْرُكَ وَحَسُنَ مِنْ عَمَلِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَك» . رَوَاهُ أَحْمد

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning huzurlarida oʻtirdik, u zot bizga vaʼz qilib, qalblarimizni yumshatdilar. Shunda Saʼd ibn Abu Vaqqos yigʻlab, yigʻisini koʻpaytirdi va: «Qani endi oʻlib qolsam», dedi. Nabiy ﷺ: «Ey Saʼd, mening huzurimda oʻlimni orzu qilyapsanmi?» - dedilar va buni uch marta takrorladilar. Soʻng: «Ey Saʼd, agar jannat uchun yaratilgan boʻlsang, umring uzun boʻlishi va amaling yaxshi boʻlishi sen uchun xayrlidir», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида ўтирдик, у зот бизга ваъз қилиб, қалбларимизни юмшатдилар. Шунда Саъд ибн Абу Ваққос йиғлаб, йиғисини кўпайтирди ва: «Қани энди ўлиб қолсам», деди. Набий ﷺ: «Эй Саъд, менинг ҳузуримда ўлимни орзу қиляпсанми?» - дедилар ва буни уч марта такрорладилар. Сўнг: «Эй Саъд, агар жаннат учун яратилган бўлсанг, умринг узун бўлиши ва амалинг яхши бўлиши сен учун хайрлидир», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

عَن حَارِثَةَ بْنِ مُضَرَّبٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى خَبَّابٍ وَقَدِ اكْتَوَى سَبْعًا فَقَالَ: لَوْلَا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُول: «لَا يَتَمَنَّ أَحَدُكُمُ الْمَوْتَ» لَتَمَنَّيْتُهُ. وَلَقَدْ رَأَيْتُنِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَمْلِكُ دِرْهَمًا وَإِنَّ فِي جَانِبِ بَيْتِيَ الْآنَ لَأَرْبَعِينَ أَلْفَ دِرْهَمٍ قَالَ ثُمَّ أُتِيَ بِكَفَنِهِ فَلَمَّا رَآهُ بَكَى وَقَالَ لَكِنَّ حَمْزَةَ لَمْ يُوجَدْ لَهُ كَفَنٌ إِلَّا بُرْدَةٌ مَلْحَاءُ إِذَا جُعِلَتْ عَلَى رَأْسِهِ قَلَصَتْ عَنْ قَدَمَيْهِ وَإِذَا جُعِلَتْ عَلَى قَدَمَيْهِ قَلَصَتْ عَنْ رَأْسِهِ حَتَّى مُدَّتْ عَلَى رَأْسِهِ وَجُعِلَ عَلَى قَدَمَيْهِ الْإِذْخِرُ. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يذكر: ثمَّ أُتِي بكفنه إِلَى آخِره

Horisa ibn Muzarribdan rivoyat qilinadi: U: «Xabbob (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdim, uning qornini dogʻlab dovolagan edilar. U: ‹Paygʻambar ﷺning sahobalaridan men koʻrgan baloni koʻrgan birortasini bilmayman. Men Paygʻambar ﷺ zamonida bir dirhamga ham ega emasdim, hozir esa uyimning bir burchagida qirq ming (dirham) bor. Agar Rasululloh ﷺ bizni oʻlimni tilashdan — yoki: man qilmaganlarida — tilagan boʻlardim›, dedi», dedi. Abu Iso aytdi: Xabbob hadisi hasan sahih hadisdir. Anas ibn Molikdan ham Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot: «Sizlardan birortangiz boshiga tushgan zarar sababli oʻlimni tilamasin. (Balki): ‹Allohim, agar hayot men uchun yaxshi boʻlsa meni tirik qoldir va agar oʻlim men uchun yaxshi boʻlsa meni vafot ettir›, desin», deganlar.Ҳориса ибн Музаррибдан ривоят қилинади: У: «Хаббоб (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдим, унинг қорнини доғлаб доволаган эдилар. У: ‹Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан мен кўрган балони кўрган бирортасини билмайман. Мен Пайғамбар ﷺ замонида бир дирҳамга ҳам эга эмасдим, ҳозир эса уйимнинг бир бурчагида қирқ минг (дирҳам) бор. Агар Расулуллоҳ ﷺ бизни ўлимни тилашдан — ёки: ман қилмаганларида — тилаган бўлардим›, деди», деди. Абу Исо айтди: Хаббоб ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Анас ибн Моликдан ҳам Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинишича, у зот: «Сизлардан бирортангиз бошига тушган зарар сабабли ўлимни тиламасин. (Балки): ‹Аллоҳим, агар ҳаёт мен учун яхши бўлса мени тирик қолдир ва агар ўлим мен учун яхши бўлса мени вафот эттир›, десин», деганлар.

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَا: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَقِّنُوا مَوْتَاكُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlayotganlaringizga ‹Lo ilaha illalloh›ni talqin qilinglar (eslatinglar)», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлаётганларингизга ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›ни талқин қилинглар (эслатинглар)», — дедилар.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا حَضَرْتُمُ الْمَرِيضَ أَو الْمَيِّت فَقولُوا خيرا فَإِن الْمَلَائِكَةَ يُؤَمِّنُونَ عَلَى مَا تَقُولُونَ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bemor yoki mayyit oldida hozir boʻlganingizda, yaxshi (soʻz) aytinglar, chunki farishtalar sizlar aytgan (soʻz)ga ‹omin› deydilar», — dedilar. (Umm Salama) dedi: Abu Salama vafot etganida, men Paygʻambar ﷺ ning oldilariga keldim-da: «Yo Rasululloh! Abu Salama vafot etdi», — dedim. U zot: «‹Allohummagʻfir liy va lahu va aʼqibniy minhu uqbaa hasanah› (Ey Allohim, meni va uni magʻfirat qilgin va menga undan keyin yaxshi oqibat ato etgin), — deb ayt», — dedilar. (Umm Salama) dedi: Shunda men (shuni) aytdim, soʻng Alloh menga undan koʻra men uchun yaxshiroq boʻlgan Muhammad ﷺ ni (oqibatda) ato etdi.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бемор ёки маййит олдида ҳозир бўлганингизда, яхши (сўз) айтинглар, чунки фаришталар сизлар айтган (сўз)га ‹омин› дейдилар», — дедилар. (Умм Салама) деди: Абу Салама вафот этганида, мен Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келдим-да: «Ё Расулуллоҳ! Абу Салама вафот этди», — дедим. У зот: «‹Аллоҳуммағфир лий ва лаҳу ва аъқибний минҳу уқбаа ҳасанаҳ› (Эй Аллоҳим, мени ва уни мағфират қилгин ва менга ундан кейин яхши оқибат ато этгин), — деб айт», — дедилар. (Умм Салама) деди: Шунда мен (шуни) айтдим, сўнг Аллоҳ менга ундан кўра мен учун яхшироқ бўлган Муҳаммад ﷺ ни (оқибатда) ато этди.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا مِنْ مُسْلِمٍ تُصِيبُهُ مُصِيبَةٌ فَيَقُولُ مَا أَمَرَهُ اللَّهُ بِهِ: (إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ) اللَّهُمَّ أَجِرْنِي فِي مُصِيبَتِي وَاخْلُفْ لِي خَيْرًا مِنْهَا إِلَّا أَخْلَفَ اللَّهُ لَهُ خَيْرًا مِنْهَا ". فَلَمَّا مَاتَ أَبُو سَلمَة قَالَت: أَيُّ الْمُسْلِمِينَ خَيْرٌ مِنْ أَبِي سَلَمَةَ؟ أَوَّلُ بَيْتِ هَاجَرَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ إِنِّي قُلْتُهَا فَأَخْلَفَ اللَّهُ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ مُسلم

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Qaysi bir musulmonga musibat yetsa-yu, u Alloh oʻziga buyurgan: ‹Innaa lillaahi va innaa ilayhi roojiʼuun. Allohumma ʼjurniy fiy musiybatiy va axlif liy xoyron minhaa› (Albatta, biz Allohnikimiz va albatta, biz Uning huzuriga qaytguvchimiz. Ey Allohim, musibatim uchun menga ajr ber va menga undan koʻra yaxshiroq narsani ato et), — desa, Alloh albatta unga undan koʻra yaxshiroq narsani ato etadi». (Umm Salama) dedi: Abu Salama vafot etganida, men: «Musulmonlardan qaysi biri Abu Salamadan koʻra yaxshiroq? — Rasululloh ﷺ ga eng avval hijrat qilgan xonadon shu (xonadon) edi-ku», — dedim. Soʻng men ana shu (duo)ni aytdim, shunda Alloh menga Rasululloh ﷺ ni ato etdi. (Umm Salama) dedi: Rasululloh ﷺ menga Hotib ibn Abu Baltaani oʻzlari uchun (meni) sovchilikka yubordilar. Men: «Mening qizim bor va men rashkchi (ayol)man», — dedim. Shunda u zot: «Uning qiziga kelsak, biz Allohga uni (Umm Salamani) undan (uning tashvishidan) behojat qilishini duo qilamiz; rashk(ing)ni esa ketkazishini Allohdan soʻrayman», — dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Қайси бир мусулмонга мусибат етса-ю, у Аллоҳ ўзига буюрган: ‹Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи роожиъуун. Аллоҳумма ъжурний фий мусийбатий ва ахлиф лий хойрон минҳаа› (Албатта, биз Аллоҳникимиз ва албатта, биз Унинг ҳузурига қайтгувчимиз. Эй Аллоҳим, мусибатим учун менга ажр бер ва менга ундан кўра яхшироқ нарсани ато эт), — деса, Аллоҳ албатта унга ундан кўра яхшироқ нарсани ато этади». (Умм Салама) деди: Абу Салама вафот этганида, мен: «Мусулмонлардан қайси бири Абу Саламадан кўра яхшироқ? — Расулуллоҳ ﷺ га энг аввал ҳижрат қилган хонадон шу (хонадон) эди-ку», — дедим. Сўнг мен ана шу (дуо)ни айтдим, шунда Аллоҳ менга Расулуллоҳ ﷺ ни ато этди. (Умм Салама) деди: Расулуллоҳ ﷺ менга Ҳотиб ибн Абу Балтаани ўзлари учун (мени) совчиликка юбордилар. Мен: «Менинг қизим бор ва мен рашкчи (аёл)ман», — дедим. Шунда у зот: «Унинг қизига келсак, биз Аллоҳга уни (Умм Саламани) ундан (унинг ташвишидан) беҳожат қилишини дуо қиламиз; рашк(инг)ни эса кетказишини Аллоҳдан сўрайман», — дедилар.

وَعَن أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: دَخَلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أبي سَلمَة قد شَقَّ بَصَرَهُ فَأَغْمَضَهُ ثُمَّ قَالَ: «إِنَّ الرُّوحَ إِذَا قُبِضَ تَبِعَهُ الْبَصَرُ» فَضَجَّ نَاسٌ مِنْ أَهْلِهِ فَقَالَ: «لَا تَدْعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ إِلَّا بِخَير فَإِن الْمَلَائِكَة يُؤمنُونَ على ماتقولون» ثُمَّ قَالَ: «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِأَبِي سَلَمَةَ وَارْفَعْ دَرَجَتَهُ فِي الْمَهْدِيِّينَ وَاخْلُفْهُ فِي عَقِبِهِ فِي الْغَابِرِينَ وَاغْفِرْ لَنَا وَلَهُ يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ وَأَفْسِحْ لَهُ فِي قَبْرِهِ وَنَوِّرْ لَهُ فِيهِ» . رَوَاهُ مُسلم

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abu Salamaning oldiga kirdilar, uning koʻzi tikilib (ochiq) qolgan edi. U zot uning koʻzini yumdilar, soʻng: «Albatta, ruh olinganida koʻz uning ortidan ergashadi», — dedilar. Shunda uning ahlidan baʼzi kishilar (faryod solib) yigʻladilar. U zot: «Oʻzlaringizga yaxshilikdan boshqa (narsa) tilab duo qilmanglar, chunki farishtalar sizlar aytgan (soʻz)ga ‹omin› deydilar», — dedilar. Soʻng u zot: «Allohumma, Abu Salamani magʻfirat qil, hidoyat topganlar ichida uning darajasini koʻtar, ortda qolganlar ichida uning zurriyotiga (avlodiga) oʻzing oʻrinbosar boʻl, bizni ham, uni ham magʻfirat qil, ey olamlarning Robbi, qabrini unga keng qil va unga (qabrida) nur ato et», — dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абу Саламанинг олдига кирдилар, унинг кўзи тикилиб (очиқ) қолган эди. У зот унинг кўзини юмдилар, сўнг: «Албатта, руҳ олинганида кўз унинг ортидан эргашади», — дедилар. Шунда унинг аҳлидан баъзи кишилар (фарёд солиб) йиғладилар. У зот: «Ўзларингизга яхшиликдан бошқа (нарса) тилаб дуо қилманглар, чунки фаришталар сизлар айтган (сўз)га ‹омин› дейдилар», — дедилар. Сўнг у зот: «Аллоҳумма, Абу Саламани мағфират қил, ҳидоят топганлар ичида унинг даражасини кўтар, ортда қолганлар ичида унинг зурриётига (авлодига) ўзинг ўринбосар бўл, бизни ҳам, уни ҳам мағфират қил, эй оламларнинг Робби, қабрини унга кенг қил ва унга (қабрида) нур ато эт», — дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ تُوُفِّيَ سجي بِبرد حبرَة

(Oisha (roziyallohu anho) xabar berdilarki,) Rasululloh ﷺ vafot etgan paytlarida, ustlariga hibara burd yopildi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) хабар бердиларки,) Расулуллоҳ ﷺ вафот этган пайтларида, устларига ҳибара бурд ёпилди.

عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ كَانَ آخِرُ كَلَامِهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ» رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kimning oxirgi soʻzi ‹Laa ilaaha illalloh — Allohdan oʻzga iloh yoʻq› boʻlsa, jannatga kiradi».Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кимнинг охирги сўзи ‹Лаа илааҳа иллаллоҳ — Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ› бўлса, жаннатга киради».

وَعَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «اقرؤوا سُورَةَ (يس) عَلَى مَوْتَاكُمْ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlim toʻshagidagilaringiz oldida uni oʻqinglar», dedilar. Yaʼni Yosinni.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлим тўшагидагиларингиз олдида уни ўқинглар», дедилар. Яъни Ёсинни.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبَّلَ عُثْمَانَ بْنَ مَظْعُونٍ وَهُوَ مَيِّتٌ وَهُوَ يَبْكِي حَتَّى سَالَ دُمُوعُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى وَجْهِ عُثْمَانَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Usmon ibn Mazʼunni vafot etgan holida oʻpdilar va yigʻladilar. Yoki (rovi): «Koʻzlaridan yosh oqdi», dedi. Bu bobda Ibn Abbos, Jobir va Oishadan ham (rivoyat) bor. Ular: «Abu Bakr Nabiy ﷺni vafot etgan holatlarida oʻpdi», deganlar. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Усмон ибн Мазъунни вафот этган ҳолида ўпдилар ва йиғладилар. Ёки (рови): «Кўзларидан ёш оқди», деди. Бу бобда Ибн Аббос, Жобир ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. Улар: «Абу Бакр Набий ﷺни вафот этган ҳолатларида ўпди», деганлар. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

وَعَن عَائِشَةَ قَالَتْ: إِنَّ أَبَا بَكْرٍ قَبَّلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مَيِّتٌ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Usmon ibn Mazʼunni vafot etgan holida oʻpdilar va yigʻladilar. Yoki (rovi): «Koʻzlaridan yosh oqdi», dedi. Bu bobda Ibn Abbos, Jobir va Oishadan ham (rivoyat) bor. Ular: «Abu Bakr Nabiy ﷺni vafot etgan holatlarida oʻpdi», deganlar. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Усмон ибн Мазъунни вафот этган ҳолида ўпдилар ва йиғладилар. Ёки (рови): «Кўзларидан ёш оқди», деди. Бу бобда Ибн Аббос, Жобир ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. Улар: «Абу Бакр Набий ﷺни вафот этган ҳолатларида ўпди», деганлар. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ حُصَيْنِ بْنِ وَحْوَحٍ أَنَّ طَلْحَةَ بْنَ الْبَرَاءِ مَرِضَ فَأَتَاهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعُودُهُ فَقَالَ: «إِنِّي لَا أَرَى طَلْحَةَ إِلَّا قَدْ حَدَثَ بِهِ الْمَوْتُ فَآذِنُونِي بِهِ وَعَجِّلُوا فَإِنَّهُ لَا يَنْبَغِي لِجِيفَةِ مُسْلِمٍ أَنْ تُحْبَسَ بَيْنَ ظَهْرَانَيْ أَهْلِهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Husayn ibn Vahvah (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Talha ibn al-Baroʼ kasal boʻlib qoldi. Shunda Paygʻambar ﷺ uni boribkoʻrdilar va: «Men Talhani allaqachon oʻlim yetgan deb oʻylayman. Bas, (vafot etsa) menga xabar qilinglar va (uni dafn etishni) shoshilinglar. Chunki musulmonning jasadi oʻz ahli orasida ushlab turilishi joiz emas», dedilar.Ҳусайн ибн Ваҳваҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Талҳа ибн ал-Барў касал бўлиб қолди. Шунда Пайғамбар ﷺ уни борибкўрдилар ва: «Мен Талҳани аллақачон ўлим етган деб ўйлайман. Бас, (вафот этса) менга хабар қилинглар ва (уни дафн этишни) шошилинглар. Чунки мусулмоннинг жасади ўз аҳли орасида ушлаб турилиши жоиз эмас», дедилар.

وَعَن عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَقِّنُوا مَوْتَاكُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ لِلْأَحْيَاءِ؟ قَالَ: «أَجود وأجود» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlim toʻshagidagilaringizga ‹La ilaha illallohul-Halimul-Karim, subhanallohi Rabbil-Arshil-Azim, alhamdu lillahi Rabbil-olamin›ni talqin qilinglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, tiriklar uchun qanday?» dedilar. U zot: «Yanada afzalroq, yanada afzalroq», dedilar.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлим тўшагидагиларингизга ‹Ла илаҳа иллаллоҳул-Ҳалимул-Карим, субҳаналлоҳи Раббил-Аршил-Азим, алҳамду лиллаҳи Раббил-оламин›ни талқин қилинглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, тириклар учун қандай?» дедилар. У зот: «Янада афзалроқ, янада афзалроқ», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: الْمَيِّتُ تَحْضُرُهُ الْمَلَائِكَةُ فَإِذَا كَانَ الرَّجُلُ صَالِحًا قَالُوا: اخْرُجِي أَيَّتُهَا النَّفْسُ الطَّيِّبَةُ كَانَتْ فِي الْجَسَدِ الطَّيِّبِ اخْرُجِي حَمِيدَةً وَأَبْشِرِي بِرَوْحٍ وَرَيْحَانٍ وَرَبٍّ غَيْرِ غَضْبَانَ فَلَا تَزَالُ يُقَالُ لَهَا ذَلِكَ حَتَّى تَخْرُجَ ثُمَّ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَيُفْتَحَ لَهَا فَيُقَالُ: مَنْ هَذَا؟ فَيَقُولُونَ: فُلَانٌ فَيُقَالُ: مَرْحَبًا بِالنَّفسِ الطّيبَة كَانَت فِي الْجَسَدِ الطَّيِّبِ ادْخُلِي حَمِيدَةً وَأَبْشِرِي بِرَوْحٍ وَرَيْحَانٍ وَرَبٍّ غَيْرِ غَضْبَانَ فَلَا تَزَالُ يُقَالُ لَهَا ذَلِكَ حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى السَّمَاءِ الَّتِي فِيهَا اللَّهُ فَإِذَا كَانَ الرَّجُلُ السُّوءُ قَالَ: اخْرُجِي أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْخَبِيثَةُ كَانَتْ فِي الْجَسَدِ الْخَبِيثِ اخْرُجِي ذَمِيمَةً وَأَبْشِرِي بِحَمِيمٍ وَغَسَّاقٍ وَآخَرَ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ فَمَا تَزَالُ يُقَالُ لَهَا ذَلِكَ حَتَّى تَخْرُجَ ثُمَّ يُعْرَجُ بِهَا إِلَى السَّمَاءِ فَيُفْتَحُ لَهَا فَيُقَالُ: مَنْ هَذَا؟ فَيُقَالُ: فُلَانٌ فَيُقَالُ: لَا مَرْحَبًا بِالنَّفْسِ الْخَبِيثَةِ كَانَتْ فِي الْجَسَدِ الْخَبِيثِ ارْجِعِي ذَمِيمَةً فَإِنَّهَا لَا تفتح لَهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ فَتُرْسَلُ مِنَ السَّمَاءِ ثُمَّ تَصِيرُ إِلَى الْقَبْر ". رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Oʻlayotgan kishi oldiga farishtalar keladi. Agar u kishi solih boʻlsa, ular: ‹Ey pok badanda boʻlgan pok jon, chiq! Maqtaluvchi holda chiq va rohat, xushbuy hidamda hamda gʻazablanmagan Robbning xushxabari bilan quvon!› deydilar. Toki u chiqquncha unga shunday deyilaveradi. Soʻng u osmonga koʻtariladi. Unga (osmon eshigi) ochiladi va: ‹Bu kim?› deyiladi. Ular: ‹Falonchi›, deydilar. Shunda: ‹Pok badanda boʻlgan pok jonga marhabo! Maqtaluvchi holda kir va rohat, xushbuy hidamda hamda gʻazablanmagan Robbning xushxabari bilan quvon!› deyiladi. Toki u Alloh azza va jalla boʻlgan osmonga yetkuncha unga shunday deyilaveradi. Agar u kishi yomon boʻlsa, (farishta): ‹Ey nopok badanda boʻlgan nopok jon, chiq! Yomonlanuvchi holda chiq va qaynoq suv, yiring hamda shu turdan boshqa juft-juft narsalarning xabari bilan bosh!› deydi. Toki u chiqquncha unga shunday deyilaveradi. Soʻng u osmonga koʻtariladi, ammo unga (osmon eshigi) ochilmaydi va: ‹Bu kim?› deyiladi. ‹Falonchi›, deyiladi. Shunda: ‹Nopok badanda boʻlgan nopok jonga marhabo yoʻq! Yomonlanuvchi holda qayt, chunki senga osmon eshiklari ochilmaydi!› deyiladi. Soʻng u osmondan (yerga) tashlanadi, keyin qabrga qaytadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Ўлаётган киши олдига фаришталар келади. Агар у киши солиҳ бўлса, улар: ‹Эй пок баданда бўлган пок жон, чиқ! Мақталувчи ҳолда чиқ ва роҳат, хушбуй ҳидамда ҳамда ғазабланмаган Роббнинг хушхабари билан қувон!› дейдилар. Токи у чиққунча унга шундай дейилаверади. Сўнг у осмонга кўтарилади. Унга (осмон эшиги) очилади ва: ‹Бу ким?› дейилади. Улар: ‹Фалончи›, дейдилар. Шунда: ‹Пок баданда бўлган пок жонга марҳабо! Мақталувчи ҳолда кир ва роҳат, хушбуй ҳидамда ҳамда ғазабланмаган Роббнинг хушхабари билан қувон!› дейилади. Токи у Аллоҳ азза ва жалла бўлган осмонга еткунча унга шундай дейилаверади. Агар у киши ёмон бўлса, (фаришта): ‹Эй нопок баданда бўлган нопок жон, чиқ! Ёмонланувчи ҳолда чиқ ва қайноқ сув, йиринг ҳамда шу турдан бошқа жуфт-жуфт нарсаларнинг хабари билан бош!› дейди. Токи у чиққунча унга шундай дейилаверади. Сўнг у осмонга кўтарилади, аммо унга (осмон эшиги) очилмайди ва: ‹Бу ким?› дейилади. ‹Фалончи›, дейилади. Шунда: ‹Нопок баданда бўлган нопок жонга марҳабо йўқ! Ёмонланувчи ҳолда қайт, чунки сенга осмон эшиклари очилмайди!› дейилади. Сўнг у осмондан (ерга) ташланади, кейин қабрга қайтади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا خَرَجَتْ رُوحُ الْمُؤْمِنِ تَلَقَّاهَا مَلَكَانِ يُصْعِدَانِهَا» . قَالَ حَمَّادٌ: فَذَكَرَ مِنْ طِيبِ رِيحِهَا وَذَكَرَ الْمِسْكَ قَالَ: " وَيَقُولُ أَهْلُ السَّمَاءِ: رُوحٌ طَيِّبَةٌ جَاءَتْ مِنْ قِبَلِ الْأَرْضِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكِ وَعَلَى جَسَدٍ كُنْتِ تُعَمِّرِينَهُ فَيُنْطَلَقُ بِهِ إِلَى رَبِّهِ ثُمَّ يَقُولُ: انْطَلِقُوا بِهِ إِلَى آخِرِ الْأَجَلِ ". قَالَ: «وَإِنَّ الْكَافِرَ إِذَا خَرَجَتْ رُوحُهُ» قَالَ حَمَّادٌ: وَذَكَرَ من نتنها وَذكر لعنها. " وَيَقُولُ أَهْلُ السَّمَاءِ: رُوحٌ خَبِيثَةٌ جَاءَتْ مِنْ قِبَلِ الْأَرْضِ فَيُقَالُ: انْطَلِقُوا بِهِ إِلَى آخِرِ الْأَجَل " قَالَ أَبُو هُرَيْرَة: فَرد رَسُول الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم ريطة كَانَت عَلَيْهِ على أَنفه هَكَذَا. رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Moʻminning ruhi chiqqanida, uni ikki farishta kutib olib, yuqoriga (osmonga) olib chiqadilar». Hammod dedi: «Shunda u (Abu Hurayra) uning hidining xushligini zikr qildi va misk(ni misol qilib) zikr qildi». U (Abu Hurayra) dedi: «Osmon ahli: ‹Yer tomonidan pok ruh keldi. Alloh senga va sen obod qilib turgan badanga rahmat qilsin!›, deydilar. Soʻng u Robbi azza va jallaga olib boriladi. Keyin (Robb): ‹Uni ajalning oxiriga (belgilangan muddatga) olib boringlar›, deydi». U (Abu Hurayra) dedi: «Albatta, kofir boʻlsa, ruhi chiqqanida — Hammod dedi: ‹U uning sasishini zikr qildi va laʼnatni zikr qildi› — osmon ahli: ‹Yer tomonidan xabis ruh keldi›, deydilar. Shunda: ‹Uni ajalning oxiriga olib boringlar›, deyiladi». Abu Hurayra dedi: «Shunda Rasululloh ﷺ ustlaridagi yengil matoni burunlariga mana shunday qaytarib (yopib) qoʻydilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мўминнинг руҳи чиққанида, уни икки фаришта кутиб олиб, юқорига (осмонга) олиб чиқадилар». Ҳаммод деди: «Шунда у (Абу Ҳурайра) унинг ҳидининг хушлигини зикр қилди ва миск(ни мисол қилиб) зикр қилди». У (Абу Ҳурайра) деди: «Осмон аҳли: ‹Ер томонидан пок руҳ келди. Аллоҳ сенга ва сен обод қилиб турган баданга раҳмат қилсин!›, дейдилар. Сўнг у Робби азза ва жаллага олиб борилади. Кейин (Робб): ‹Уни ажалнинг охирига (белгиланган муддатга) олиб боринглар›, дейди». У (Абу Ҳурайра) деди: «Албатта, кофир бўлса, руҳи чиққанида — Ҳаммод деди: ‹У унинг сасишини зикр қилди ва лаънатни зикр қилди› — осмон аҳли: ‹Ер томонидан хабис руҳ келди›, дейдилар. Шунда: ‹Уни ажалнинг охирига олиб боринглар›, дейилади». Абу Ҳурайра деди: «Шунда Расулуллоҳ ﷺ устларидаги енгил матони бурунларига мана шундай қайтариб (ёпиб) қўйдилар».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا حُضِرَ الْمُؤْمِنُ أَتَتْ مَلَائِكَةُ الرَّحْمَةِ بِحَرِيرَةٍ بَيْضَاءَ فَيَقُولُونَ: اخْرُجِي رَاضِيَةً مَرْضِيًّا عَنْكِ إِلَى رَوْحِ اللَّهِ وَرَيْحَانٍ وَرَبٍّ غَيْرِ غَضْبَانَ فَتَخْرُجُ كَأَطْيَبِ رِيحِ الْمِسْكِ حَتَّى إِنَّهُ لَيُنَاوِلُهُ بَعْضُهُمْ بَعْضًا حَتَّى يَأْتُوا بِهِ أَبْوَابَ السَّمَاءِ فَيَقُولُونَ: مَا أَطْيَبَ هَذِهِ الرِّيحَ الَّتِي جَاءَتْكُمْ مِنَ الْأَرْضِ فَيَأْتُونَ بِهِ أَرْوَاحَ الْمُؤْمِنِينَ فَلَهُمْ أَشَدُّ فَرَحًا بِهِ مِنْ أَحَدِكُمْ بِغَائِبِهِ يَقْدُمُ عَلَيْهِ فَيَسْأَلُونَهُ: مَاذَا فَعَلَ فُلَانٌ مَاذَا فَعَلَ فُلَانٌ؟ فَيَقُولُونَ: دَعُوهُ فَإِنَّهُ كَانَ فِي غَمِّ الدُّنْيَا. فَيَقُولُ: قَدْ مَاتَ أَمَا أَتَاكُمْ؟ فَيَقُولُونَ: قَدْ ذُهِبَ بِهِ إِلَى أُمِّهِ الْهَاوِيَةِ. وَإِنَّ الْكَافِرَ إِذَا احْتُضِرَ أَتَتْهُ مَلَائِكَةُ الْعَذَابِ بِمِسْحٍ فَيَقُولُونَ: أَخْرِجِي ساخطة مسخوطا عَلَيْكِ إِلَى عَذَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ. فَتَخْرُجُ كأنتن ريح جيفة حَتَّى يأْتونَ بِهِ بَابِ الْأَرْضِ فَيَقُولُونَ: مَا أَنْتَنَ هَذِهِ الرِّيحَ حَتَّى يَأْتُونَ بِهِ أَرْوَاحَ الْكُفَّارِ ". رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالنَّسَائِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Moʻmin kishi jon berayotganida unga rahmat farishtalari oq shoyi bilan kelib: ‹Sendan rozi boʻlingan holda, oʻzing ham rozi holingda Allohning rahmatiga, xushboʻyligiga va gʻazablanmagan Robbingga chiq› deyishadi. Shunda u miskning eng yoqimli hididek boʻlib chiqadi. Hatto farishtalar uni bir-birlariga uzatib, osmon eshigiga olib kelishadi va: ‹Sizlarga yerdan kelgan bu hid naqadar yoqimli!› deyishadi. Soʻng uni moʻminlar arvohlari oldiga olib kelishadi. Ular unga sizlardan biringiz gʻoyib boʻlgan kishisi qaytib kelganidan xursand boʻlganidan ham qattiqroq xursand boʻlishadi. Ular undan: ‹Falonchi nima qildi, falonchi nima qildi?› deb soʻrashadi. Baʼzilari: ‹Uni tinch qoʻyinglar, u dunyoning gʻamida edi› deyishadi. U: ‹U sizlarnikiga kelmadimi?› desa, ular: ‹U onasi Hoviyaga (doʻzaxga) olib ketildi› deyishadi. Kofir kishi jon berayotganida esa unga azob farishtalari palos bilan kelib: ‹Gʻazablangan holda, oʻzingga gʻazab qilingan holingda Allohning azzavajallaning azobiga chiq› deyishadi. Shunda u oʻlaksaning eng badbuy hididek boʻlib chiqadi. Hatto uni yer eshigiga olib kelishadi va: ‹Bu hid naqadar badbuy!› deyishadi. Soʻng uni kofirlar arvohlari oldiga olib kelishadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Мўмин киши жон бераётганида унга раҳмат фаришталари оқ шойи билан келиб: ‹Сендан рози бўлинган ҳолда, ўзинг ҳам рози ҳолингда Аллоҳнинг раҳматига, хушбўйлигига ва ғазабланмаган Роббингга чиқ› дейишади. Шунда у мискнинг энг ёқимли ҳидидек бўлиб чиқади. Ҳатто фаришталар уни бир-бирларига узатиб, осмон эшигига олиб келишади ва: ‹Сизларга ердан келган бу ҳид нақадар ёқимли!› дейишади. Сўнг уни мўминлар арвоҳлари олдига олиб келишади. Улар унга сизлардан бирингиз ғойиб бўлган кишиси қайтиб келганидан хурсанд бўлганидан ҳам қаттиқроқ хурсанд бўлишади. Улар ундан: ‹Фалончи нима қилди, фалончи нима қилди?› деб сўрашади. Баъзилари: ‹Уни тинч қўйинглар, у дунёнинг ғамида эди› дейишади. У: ‹У сизларникига келмадими?› деса, улар: ‹У онаси Ҳовияга (дўзахга) олиб кетилди› дейишади. Кофир киши жон бераётганида эса унга азоб фаришталари палос билан келиб: ‹Ғазабланган ҳолда, ўзингга ғазаб қилинган ҳолингда Аллоҳнинг аззаважалланинг азобига чиқ› дейишади. Шунда у ўлаксанинг энг бадбуй ҳидидек бўлиб чиқади. Ҳатто уни ер эшигига олиб келишади ва: ‹Бу ҳид нақадар бадбуй!› дейишади. Сўнг уни кофирлар арвоҳлари олдига олиб келишади», дедилар.

وَعَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَنَازَة رَجُلٍ مِنَ الْأَنْصَارِ فَانْتَهَيْنَا إِلَى الْقَبْرِ وَلَمَّا يُلْحَدْ فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَلَسْنَا حوله كَأَن على رؤوسنا الطَّيْرَ وَفِي يَدِهِ عُودٌ يَنْكُتُ بِهِ فِي الْأَرْضِ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ: «اسْتَعِيذُوا بِاللَّهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ» مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ: " إِنَّ الْعَبْدَ الْمُؤْمِنَ إِذَا كَانَ فِي انْقِطَاعٍ مِنَ الدُّنْيَا وَإِقْبَالٍ مِنَ الْآخِرَةِ نَزَلَ إِلَيْهِ من السَّمَاء مَلَائِكَة بِيضُ الْوُجُوهِ كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الشَّمْسُ مَعَهُمْ كَفَنٌ مِنْ أَكْفَانِ الْجَنَّةِ وَحَنُوطٌ مِنْ حَنُوطِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَجْلِسُوا مِنْهُ مَدَّ الْبَصَرِ ثُمَّ يَجِيءُ مَلَكُ الْمَوْتِ حَتَّى يَجْلِسَ عِنْدَ رَأْسِهِ فَيَقُولُ: أَيَّتُهَا النَّفْسُ الطَّيِّبَةُ اخْرُجِي إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنَ الله ورضوان " قَالَ: «فَتَخْرُجُ تَسِيلُ كَمَا تَسِيلُ الْقَطْرَةُ مِنَ فِي السِّقَاءِ فَيَأْخُذُهَا فَإِذَا أَخَذَهَا لَمْ يَدَعُوهَا فِي يَدِهِ طَرْفَةَ عَيْنٍ حَتَّى يَأْخُذُوهَا فَيَجْعَلُوهَا فِي ذَلِكَ الْكَفَنِ وَفِي ذَلِكَ الْحَنُوطِ وَيَخْرُجُ مِنْهَا كَأَطْيَبِ نَفْحَةِ مِسْكٍ وُجِدَتْ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ» قَالَ: " فَيَصْعَدُونَ بِهَا فَلَا يَمُرُّونَ - يَعْنِي بِهَا - عَلَى مَلَأٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ إِلَّا قَالُوا: مَا هَذِه الرّوح الطّيب فَيَقُولُونَ: فلَان بن فُلَانٍ بِأَحْسَنِ أَسْمَائِهِ الَّتِي كَانُوا يُسَمُّونَهُ بِهَا فِي الدُّنْيَا حَتَّى ينْتَهوا بهَا إِلَى سَمَاء الدُّنْيَا فيستفتحون لَهُ فَيفتح لَهُ فَيُشَيِّعُهُ مِنْ كُلِّ سَمَاءٍ مُقَرَّبُوهَا إِلَى السَّمَاءِ الَّتِي تَلِيهَا حَتَّى ينتهى بهَا إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ - فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: اكْتُبُوا كِتَابَ عَبْدِي فِي عِلِّيِّينَ وَأَعِيدُوهُ إِلَى الْأَرْضِ فَإِنِّي مِنْهَا خَلَقْتُهُمْ وَفِيهَا أُعِيدُهُمْ وَمِنْهَا أخرجهم تَارَة أُخْرَى قَالَ: " فتعاد روحه فيأتيه ملكان فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولُونَ لَهُ: مَنْ رَبُّكَ؟ فَيَقُولُ: رَبِّيَ الله فَيَقُولُونَ لَهُ: مَا دِينُكَ؟ فَيَقُولُ: دِينِيَ الْإِسْلَامُ فَيَقُولَانِ لَهُ: مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ؟ فَيَقُول: هُوَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولَانِ لَهُ: وَمَا عِلْمُكَ؟ فَيَقُولُ: قَرَأْتُ كِتَابَ اللَّهِ فَآمَنْتُ بِهِ وَصَدَّقْتُ فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاء أَن قد صدق فَأَفْرِشُوهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَأَلْبِسُوهُ مِنَ الْجَنَّةِ وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى الْجَنَّةِ " قَالَ: «فَيَأْتِيهِ مِنْ رَوْحِهَا وَطِيبِهَا وَيُفْسَحُ لَهُ فِي قَبْرِهِ مَدَّ بَصَرِهِ» قَالَ: " وَيَأْتِيهِ رجل حسن الْوَجْه حسن الثِّيَاب طيب الرّيح فَيَقُولُ: أَبْشِرْ بِالَّذِي يَسُرُّكَ هَذَا يَوْمُكَ الَّذِي كُنْتَ تُوعَدُ فَيَقُولُ لَهُ: مَنْ أَنْتَ؟ فَوَجْهُكَ الْوَجْه يَجِيء بِالْخَيْرِ فَيَقُولُ: أَنَا عَمَلُكَ الصَّالِحُ فَيَقُولُ: رَبِّ أَقِمِ السَّاعَةَ رَبِّ أَقِمِ السَّاعَةَ حَتَّى أَرْجِعَ إِلَى أَهْلِي وَمَالِي ". قَالَ: " وَإِنَّ الْعَبْدَ الْكَافِرَ إِذَا كَانَ فِي انْقِطَاعٍ مِنَ الدُّنْيَا وَإِقْبَالٍ مِنَ الْآخِرَةِ نَزَلَ إِلَيْهِ مِنَ السَّمَاءِ مَلَائِكَةٌ سُودُ الْوُجُوهِ مَعَهُمُ الْمُسُوحُ فَيَجْلِسُونَ مِنْهُ مَدَّ الْبَصَرِ ثُمَّ يَجِيءُ مَلَكُ الْمَوْتِ حَتَّى يَجْلِسَ عِنْدَ رَأْسِهِ فَيَقُولُ: أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْخَبِيثَةُ اخْرُجِي إِلَى سَخَطٍ مِنَ اللَّهِ " قَالَ: " فَتُفَرَّقُ فِي جسده فينتزعها كَمَا ينتزع السفود من الصُّوف المبلول فَيَأْخُذُهَا فَإِذَا أَخَذَهَا لَمْ يَدَعُوهَا فِي يَدِهِ طَرْفَةَ عَيْنٍ حَتَّى يَجْعَلُوهَا فِي تِلْكَ الْمُسُوحِ وَيخرج مِنْهَا كَأَنْتَنِ رِيحِ جِيفَةٍ وُجِدَتْ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ فَيَصْعَدُونَ بِهَا فَلَا يَمُرُّونَ بِهَا عَلَى مَلَأٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ إِلَّا قَالُوا: مَا هَذَا الرّوح الْخَبيث؟ فَيَقُولُونَ: فلَان بن فُلَانٍ - بِأَقْبَحِ أَسْمَائِهِ الَّتِي كَانَ يُسَمَّى بِهَا فِي الدُّنْيَا - حَتَّى يَنْتَهِي بهَا إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَيُسْتَفْتَحُ لَهُ فَلَا يُفْتَحُ لَهُ " ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ (لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَلَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سم الْخياط) فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: اكْتُبُوا كِتَابَهُ فِي سِجِّين فِي الأَرْض السُّفْلى فتطرح روحه طرحا ثُمَّ قَرَأَ: (وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرّيح فِي مَكَان سحيق) فَتُعَادُ رُوحُهُ فِي جَسَدِهِ وَيَأْتِيهِ مَلَكَانِ فَيُجْلِسَانِهِ فَيَقُولَانِ لَهُ: مَنْ رَبُّكَ: فَيَقُولُ: هَاهْ هَاهْ لَا أَدْرِي فَيَقُولَانِ لَهُ: مَا دِينُكَ؟ فَيَقُولُ: هَاهْ هَاهْ لَا أَدْرِي فَيَقُولَانِ لَهُ: مَا هَذَا الرَّجُلُ الَّذِي بُعِثَ فِيكُمْ؟ فَيَقُولُ: هَاهْ هَاهْ لَا أَدْرِي فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ أَن كذب عَبدِي فأفرشوا لَهُ مِنَ النَّارِ وَافْتَحُوا لَهُ بَابًا إِلَى النَّارِ فَيَأْتِيهِ حَرُّهَا وَسَمُومُهَا وَيُضَيَّقُ عَلَيْهِ قَبْرُهُ حَتَّى تَخْتَلِفَ فِيهِ أَضْلَاعُهُ وَيَأْتِيهِ رَجُلٌ قَبِيحُ الْوَجْهِ قَبِيحُ الثِّيَابِ مُنْتِنُ الرِّيحِ فَيَقُولُ أَبْشِرْ بِالَّذِي يسوؤك هَذَا يَوْمُكَ الَّذِي كُنْتَ تُوعَدُ فَيَقُولُ: مَنْ أَنْتَ؟ فَوَجْهُكَ الْوَجْهُ يَجِيءُ بِالشَّرِّ فَيَقُولُ: أَنَا عَمَلُكَ الْخَبِيثُ فَيَقُولُ: رَبِّ لَا تُقِمِ السَّاعَةَ وَفِي رِوَايَة نَحوه وَزَاد فِيهِ: إِذَا خَرَجَ رُوحُهُ صَلَّى عَلَيْهِ كُلُّ مَلَكٍ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَكُلُّ مَلَكٍ فِي السَّمَاءِ وَفُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ لَيْسَ مِنْ أَهْلِ بَابٍ إِلَّا وَهُمْ يَدْعُونَ اللَّهَ أَنْ يُعْرَجَ بِرُوحِهِ مِنْ قِبَلِهِمْ. وَتُنْزَعُ نَفْسُهُ يَعْنِي الْكَافِرَ مَعَ الْعُرُوقِ فَيَلْعَنُهُ كُلُّ مَلَكٍ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَكُلُّ مَلَكٍ فِي السَّمَاءِ وَتُغْلَقُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ لَيْسَ مِنْ أَهْلِ بَابٍ إِلَّا وَهُمْ يَدْعُونَ اللَّهَ أَنْ لَا يُعْرِجَ رُوحَهُ مِنْ قبلهم ". رَوَاهُ أَحْمد

Usmon ibn Abu Shayba bizga shunday hadis aytib berdi: bizga Jariyr aytib berdi. (Boshqa yoʼl bilan) bizga Hannod ibn Sariy ham shunday hadis aytib berdi: bizga Abu Muoviya aytib berdi — bu Hannodning lafzi — Aʼmashdan, u Minholdan, u Zozondan, u Baroʼ ibn Ozibdan rivoyat qilib aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan ansorlardan boʼlgan bir kishining janozasiga chiqdik. Qabr oldiga yetib keldik, hali lahad qazilmagan edi. Bas, Rasululloh ﷺ oʼtirdilar, biz ham boshlarimiz uzra qush (qoʼnib turgandek tinch) holda u zotning atroflarida oʼtirdik. U zotning qoʼllarida bir tayoqcha boʼlib, u bilan yerni chizar edilar. Soʼng boshlarini koʼtarib: «Qabr azobidan Allohdan panoh tilanglar», dedilar — ikki yoki uch marta. (Jariyrning hadisida shu yerda ziyoda boʼlib): «U albatta (odamlar) orqalariga oʼgirilib ketayotganlarida ularning kovushlari taraqiyni eshitadi, oʼsha paytda unga: ‹Ey faloni, Robbing kim, dining nima, Nabiying kim?› deyiladi», dedilar. Hannod aytdi: U zot dedilar: «Oldiga ikki farishta kelib uni oʼtqazadilar va unga: ‹Robbing kim?› deydilar. U: ‹Robbim Allohdir›, deydi. Ular unga: ‹Dining nima?› deydilar. U: ‹Dinim Islomdir›, deydi. Ular unga: ‹Sizlarning oranglarga yuborilgan bu kishi kim?› deydilar. U: ‹U Allohning Rasulidir›, deydi. Ular: ‹Buni qaydan bilding?› deydilar. U: ‹Allohning Kitobini oʼqidim, unga iymon keltirdim va uni tasdiqladim›, deydi.» (Jariyrning hadisida ziyoda boʼldi): «Mana shu Aziz va Jalil boʼlmish Allohning {Alloh iymon keltirganlarni sobit qiladi} oyatidagi soʼzidir.» Soʼng (ikkalasi) muvofiq boʼldilar. U zot dedilar: «Soʼng osmondan bir munodiy: ‹Bandam rost soʼzladi, unga jannatdan toʼshak yozinglar, unga jannat tomon bir eshik ochinglar va unga jannatdan kiyim kiydiringlar›, deb nido qiladi. Bas, unga jannatning rohati va xushboʼyligidan keladi. Unga qabri koʼzi yetgan masofagacha kengaytiriladi.» U zot dedilar: «Kofir esa» — soʼng uning oʼlimini zikr qildi — «uning ruhi jasadiga qaytariladi, oldiga ikki farishta kelib uni oʼtqazadilar va: ‹Robbing kim?› deydilar. U: ‹Eh, eh, eh, bilmayman›, deydi. Ular unga: ‹Dining nima?› deydilar. U: ‹Eh, eh, bilmayman›, deydi. Ular: ‹Sizlarning oranglarga yuborilgan bu kishi kim?› deydilar. U: ‹Eh, eh, bilmayman›, deydi. Shunda osmondan bir munodiy: ‹U yolgʻon soʼzladi, unga doʼzaxdan toʼshak yozinglar, unga doʼzaxdan kiyim kiydiringlar va unga doʼzax tomon bir eshik ochinglar›, deb nido qiladi. Bas, unga uning issiqligi va qaynoq shamolidan keladi va qabri unga toraytiriladi, hatto qovurgʻalari bir-biriga kirib ketadi.» (Jariyrning hadisida ziyoda boʼldi): U zot dedilar: «Soʼng unga koʼzi koʼr, soqov bir (farishta) tayinlanadi, qoʼlida temir bolgʻa boʼlib, agar u bilan bir togʻ urilsa, togʻ tuproqqa aylanardi. Bas, u shunday bir zarba uradiki, uni mashriq bilan magʻrib orasidagi narsalar, ins va jindan boshqasi eshitadi, va u tuproqqa aylanadi. Soʼng unga ruh qaytariladi.»Усмон ибн Абу Шайба бизга шундай ҳадис айтиб берди: бизга Жарийр айтиб берди. (Бошқа йўл билан) бизга Ҳаннод ибн Сарий ҳам шундай ҳадис айтиб берди: бизга Абу Муовия айтиб берди — бу Ҳанноднинг лафзи — Аъмашдан, у Минҳолдан, у Зозондан, у Барў ибн Озибдан ривоят қилиб айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ансорлардан бўлган бир кишининг жанозасига чиқдик. Қабр олдига етиб келдик, ҳали лаҳад қазилмаган эди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ўтирдилар, биз ҳам бошларимиз узра қуш (қўниб тургандек тинч) ҳолда у зотнинг атрофларида ўтирдик. У зотнинг қўлларида бир таёқча бўлиб, у билан ерни чизар эдилар. Сўнг бошларини кўтариб: «Қабр азобидан Аллоҳдан паноҳ тиланглар», дедилар — икки ёки уч марта. (Жарийрнинг ҳадисида шу ерда зиёда бўлиб): «У албатта (одамлар) орқаларига ўгирилиб кетаётганларида уларнинг ковушлари тарақийни эшитади, ўша пайтда унга: ‹Эй фалони, Роббинг ким, дининг нима, Набийинг ким?› дейилади», дедилар. Ҳаннод айтди: У зот дедилар: «Олдига икки фаришта келиб уни ўтқазадилар ва унга: ‹Роббинг ким?› дейдилар. У: ‹Роббим Аллоҳдир›, дейди. Улар унга: ‹Дининг нима?› дейдилар. У: ‹Диним Исломдир›, дейди. Улар унга: ‹Сизларнинг орангларга юборилган бу киши ким?› дейдилар. У: ‹У Аллоҳнинг Расулидир›, дейди. Улар: ‹Буни қайдан билдинг?› дейдилар. У: ‹Аллоҳнинг Китобини ўқидим, унга иймон келтирдим ва уни тасдиқладим›, дейди.» (Жарийрнинг ҳадисида зиёда бўлди): «Мана шу Азиз ва Жалил бўлмиш Аллоҳнинг {Аллоҳ иймон келтирганларни собит қилади} оятидаги сўзидир.» Сўнг (иккаласи) мувофиқ бўлдилар. У зот дедилар: «Сўнг осмондан бир мунодий: ‹Бандам рост сўзлади, унга жаннатдан тўшак ёзинглар, унга жаннат томон бир эшик очинглар ва унга жаннатдан кийим кийдиринглар›, деб нидо қилади. Бас, унга жаннатнинг роҳати ва хушбўйлигидан келади. Унга қабри кўзи етган масофагача кенгайтирилади.» У зот дедилар: «Кофир эса» — сўнг унинг ўлимини зикр қилди — «унинг руҳи жасадига қайтарилади, олдига икки фаришта келиб уни ўтқазадилар ва: ‹Роббинг ким?› дейдилар. У: ‹Эҳ, эҳ, эҳ, билмайман›, дейди. Улар унга: ‹Дининг нима?› дейдилар. У: ‹Эҳ, эҳ, билмайман›, дейди. Улар: ‹Сизларнинг орангларга юборилган бу киши ким?› дейдилар. У: ‹Эҳ, эҳ, билмайман›, дейди. Шунда осмондан бир мунодий: ‹У ёлғон сўзлади, унга дўзахдан тўшак ёзинглар, унга дўзахдан кийим кийдиринглар ва унга дўзах томон бир эшик очинглар›, деб нидо қилади. Бас, унга унинг иссиқлиги ва қайноқ шамолидан келади ва қабри унга торайтирилади, ҳатто қовурғалари бир-бирига кириб кетади.» (Жарийрнинг ҳадисида зиёда бўлди): У зот дедилар: «Сўнг унга кўзи кўр, соқов бир (фаришта) тайинланади, қўлида темир болға бўлиб, агар у билан бир тоғ урилса, тоғ тупроққа айланарди. Бас, у шундай бир зарба урадики, уни машриқ билан мағриб орасидаги нарсалар, инс ва жиндан бошқаси эшитади, ва у тупроққа айланади. Сўнг унга руҳ қайтарилади.»

وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: لَمَّا حَضَرَتْ كَعْبًا الْوَفَاةُ أَتَتْهُ أُمُّ بِشْرٍ بِنْتُ الْبَرَاءِ بْنِ مَعْرُورٍ فَقَالَتْ: يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنْ لَقِيتَ فُلَانًا فَاقْرَأْ عَلَيْهِ مِنِّي السَّلَامَ. فَقَالَ: غَفَرَ اللَّهُ لَكِ يَا أُمَّ بِشْرٍ نَحْنُ أَشْغَلُ مِنْ ذَلِكَ فَقَالَتْ: يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَمَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُول: «إِنَّ أَرْوَاحَ الْمُؤْمِنِينَ فِي طَيْرٍ خُضْرٍ تَعْلُقُ بِشَجَرِ الْجَنَّةِ؟» قَالَ: بَلَى. قَالَتْ: فَهُوَ ذَاكَ. رَوَاهُ ابْنُ مَاجَهْ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي كِتَابِ الْبَعْثِ والنشور

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Kaʼbga oʻlim yaqinlashganda, Ummu Bishr binti Baroʻ ibn Maʼrur uning huzuriga kelib: «Ey Abu Abdurrahmon, agar falonchini uchratsang, unga mendan salom yetkazgin», dedi. U: «Alloh seni magʻfirat qilsin, ey Ummu Bishr, biz bundan koʻra mashgʻulroqmiz», dedi. U ayol: «Ey Abu Abdurrahmon, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, moʻminlarning ruhlari yashil qushlar ichida boʻlib, jannat daraxtlaridan yeydilar›, deganlarini eshitmaganmiding?» dedi. U: «Ha», dedi. Ayol: «Mana shuni aytmoqchiman», dedi.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Каъбга ўлим яқинлашганда, Умму Бишр бинти Барў ибн Маърур унинг ҳузурига келиб: «Эй Абу Абдурраҳмон, агар фалончини учратсанг, унга мендан салом етказгин», деди. У: «Аллоҳ сени мағфират қилсин, эй Умму Бишр, биз бундан кўра машғулроқмиз», деди. У аёл: «Эй Абу Абдурраҳмон, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, мўминларнинг руҳлари яшил қушлар ичида бўлиб, жаннат дарахтларидан ейдилар›, деганларини эшитмаганмидинг?» деди. У: «Ҳа», деди. Аёл: «Мана шуни айтмоқчиман», деди.

وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: أَنَّهُ كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّا نسمَة الْمُؤمن طير طَيْرٌ تَعْلُقُ فِي شَجَرِ الْجَنَّةِ حَتَّى يُرْجِعَهُ اللَّهُ فِي جَسَدِهِ يَوْمَ يَبْعَثُهُ» . رَوَاهُ مَالِكٌ وَالنَّسَائِيّ وَالْبَيْهَقِيّ فِي كتاب الْبَعْث والنشور

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muʼminning ruhi jannat daraxtlarida oziqlanuvchi bir qushdir, toki Alloh uni tiriltiradigan kuni jasadiga qaytargunicha», dedilar. Molik, Nasoiy va Bayhaqiy Kitob ul-baʼs van-nushurda rivoyat qilgan.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муъминнинг руҳи жаннат дарахтларида озиқланувчи бир қушдир, токи Аллоҳ уни тирилтирадиган куни жасадига қайтаргунича», дедилар. Молик, Насоий ва Байҳақий Китоб ул-баъс ван-нушурда ривоят қилган.

وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَهُوَ يَمُوتُ فَقُلْتُ: اقْرَأْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ السَّلَام. رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muhammad ibn Munkadir aytadi: Men Jobir ibn Abdulloh oʻlim toʻshagida yotgan chogʻida uning huzuriga kirdim va: «Rasululloh ﷺga mendan salom yetkazgin», dedim.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муҳаммад ибн Мункадир айтади: Мен Жобир ибн Абдуллоҳ ўлим тўшагида ётган чоғида унинг ҳузурига кирдим ва: «Расулуллоҳ ﷺга мендан салом етказгин», дедим.

عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ قَالَتْ: دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ نُغَسِّلُ ابْنَتَهُ فَقَالَ: اغْسِلْنَهَا ثَلَاثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكِ إِنْ رَأَيْتُنَّ ذَلِكَ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَاجْعَلْنَ فِي الْآخِرَةِ كَافُورًا أَوْ شَيْئًا مِنْ كَافُورٍ فَإِذَا فَرَغْتُنَّ فَآذِنَّنِي فَلَمَّا فَرَغْنَا آذناه فَألْقى إِلَيْنَا حقوه وَقَالَ: «أَشْعِرْنَهَا إِيَّاهُ» وَفِي رِوَايَةٍ: " اغْسِلْنَهَا وِتْرًا: ثَلَاثًا أَوْ خَمْسًا أَوْ سَبْعًا وَابْدَأْنَ بِمَيَامِنِهَا وَمَوَاضِعِ الْوُضُوءِ مِنْهَا ". وَقَالَتْ فَضَفَّرْنَا شَعَرَهَا ثَلَاثَةَ قُرُونٍ فألقيناها خلفهَا

Umm Atiyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Biz qizlarini yuvayotganimizda Rasululloh ﷺ huzurimizga kirdilar va: «Uni suv va sidr bilan uch marta, yoki besh marta, agar zarur deb bilsangiz undan ham koʻproq yuvinglar, oxirgi marta kofur yoki bir oz kofur qoʻshinglar. Tugatgach, menga xabar beringlar», dedilar. Biz tugatganimizda, u zotga xabar berdik. U zot bizga izorlarini tashladilar va: «Uni shunga oʻranglar», dedilar.Умм Атийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биз қизларини юваётганимизда Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримизга кирдилар ва: «Уни сув ва сидр билан уч марта, ёки беш марта, агар зарур деб билсангиз ундан ҳам кўпроқ ювинглар, охирги марта кофур ёки бир оз кофур қўшинглар. Тугатгач, менга хабар беринглар», дедилар. Биз тугатганимизда, у зотга хабар бердик. У зот бизга изорларини ташладилар ва: «Уни шунга ўранглар», дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُفِّنَ فِي ثَلَاثَةِ أَثْوَابٍ يَمَانِيَّةٍ بِيضٍ سَحُولِيَّةٍ مِنْ كُرْسُفٍ لَيْسَ فِيهَا قَمِيصٌ وَلَا عِمَامَة

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uchta yamanlik oq «Suhuliya» (paxtadan toʻqilgan mato boʻlaklari)ga kafanlandilar; ularda na koʻylak, na salla bor edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ учта яманлик оқ «Суҳулия» (пахтадан тўқилган мато бўлаклари)га кафанландилар; уларда на кўйлак, на салла бор эди.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا كَفَّنَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ فليحسن كَفنه» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kuni xutba qildilar va ashoblaridan birini esladilar — u kishi vafot etgan, yetarli boʻlmagan (kichik) kafanga kafanlangan va kechasi dafn qilingan edi. Shunda Nabiy ﷺ kishi kechasi — uning ustiga (janoza) namozi oʻqilmasdan turib — dafn qilinishidan qaytardilar, faqat odam (chorasiz qolib) majbur boʻlsagina (mustasno). Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Biringiz birodarini kafanlasa, uning kafanini chiroyli qilsin.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир куни хутба қилдилар ва ашобларидан бирини эсладилар — у киши вафот этган, етарли бўлмаган (кичик) кафанга кафанланган ва кечаси дафн қилинган эди. Шунда Набий ﷺ киши кечаси — унинг устига (жаноза) намози ўқилмасдан туриб — дафн қилинишидан қайтардилар, фақат одам (чорасиз қолиб) мажбур бўлсагина (мустасно). Набий ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз биродарини кафанласа, унинг кафанини чиройли қилсин.»

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: إِنَّ رَجُلًا كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَقَصَتْهُ نَاقَتُهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَمَاتَ ن فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ وَلَا تَمَسُّوهُ بِطِيبٍ وَلَا تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْم الْقِيَامَة ملبيا»

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ bilan birga edi va — u ehromda ekan — oʻz urgʻochi tuyasi uning boʻynini sindirdi va u vafot etdi. Allohning Rasuli ﷺ: «Uni suv va sidr bilan yuvinglar va uning ikki (ehrom) kiyimi bilan kafanlanglar; unga atir surmanglar va boshini yopmanglar — chunki u Qiyomat kuni talbiya aytgan holda qayta tiriladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ билан бирга эди ва — у эҳромда экан — ўз урғочи туяси унинг бўйнини синдирди ва у вафот этди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Уни сув ва сидр билан ювинглар ва унинг икки (эҳром) кийими билан кафанланглар; унга атир сурманглар ва бошини ёпманглар — чунки у Қиёмат куни талбия айтган ҳолда қайта тирилади», — дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْبَسُوا مِنْ ثِيَابِكُمُ الْبَيَاضَ فَإِنَّهَا مَنْ خَيْرِ ثِيَابِكُمْ وَكَفِّنُوا فِيهَا مَوْتَاكُمْ وَمِنْ خَيْرِ أَكْحَالِكُمُ الْإِثْمِدُ فَإِنَّهُ يُنْبِتُ الشّعْر ويجلوا الْبَصَر» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kiyimlaringizdan oq (rangini) kiyinglar, chunki u kiyimlaringizning eng yaxshisidir va oʻliklaringizni ham unda kafanlanglar. Surmalaringizning eng yaxshisi ismiddir: u koʻzni tiniqlashtiradi va kipriklarni oʻstiradi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кийимларингиздан оқ (рангини) кийинглар, чунки у кийимларингизнинг энг яхшисидир ва ўликларингизни ҳам унда кафанланглар. Сурмаларингизнинг энг яхшиси исмиддир: у кўзни тиниқлаштиради ва киприкларни ўстиради».

وَعَنْ عَلِيٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَغَالَوْا فِي الْكَفَنِ فَإِنَّهُ يُسْلَبُ سَلْبًا سَرِيعًا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kafanda isrofga yoʻl qoʻymanglar, chunki u tez chirib ketadi», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кафанда исрофга йўл қўйманглар, чунки у тез чириб кетади», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّهُ لَمَّا حَضَرَهُ الْمَوْتُ. دَعَا بِثِيَابٍ جُدُدٍ فَلَبِسَهَا ثُمَّ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يَقُولُ: «الْمَيِّتُ يُبْعَثُ فِي ثِيَابِهِ الَّتِي يَمُوتُ فِيهَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, unga oʻlim yaqinlashganda, yangi kiyimlar soʻrab oldirib, ularni kiydi. Soʻngra: Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim, dedi: «Albatta, mayyit qaysi kiyimida vafot etgan boʻlsa, oʻsha kiyimida tiriltiriladi».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, унга ўлим яқинлашганда, янги кийимлар сўраб олдириб, уларни кийди. Сўнгра: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим, деди: «Албатта, маййит қайси кийимида вафот этган бўлса, ўша кийимида тирилтирилади».

وَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «خَيْرُ الْكَفَنِ الْحُلَّةُ وَخَيْرُ الْأُضْحِيَةِ الْكَبْشُ الْأَقْرَنُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَرَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺ haqlarida rivoyat qilinadiki, u zot: «Eng yaxshi kafan hulla (boʻlib qoʻyiladigan kiyim)dir, eng yaxshi qurbonlik esa shoxli qoʻchqordir», dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺ ҳақларида ривоят қилинадики, у зот: «Энг яхши кафан ҳулла (бўлиб қўйиладиган кийим)дир, энг яхши қурбонлик эса шохли қўчқордир», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقَتْلَى أُحُدٍ أَنْ ينْزع عَنْهُم الْحَدِيدُ وَالْجُلُودُ وَأَنْ يُدْفَنُوا بِدِمَائِهِمْ وَثِيَابِهِمْ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Rasululloh ﷺ Uhud shahidlaridan temir (qurol-yarogʻ) va terilarni yechib olishni hamda ular qonlari va kiyimlari bilan koʻmilishlarini buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд шаҳидларидан темир (қурол-яроғ) ва териларни ечиб олишни ҳамда улар қонлари ва кийимлари билан кўмилишларини буюрдилар.

عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ أُتِيَ بِطَعَامٍ وَكَانَ صَائِمًا فَقَالَ: قُتِلَ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ وَهُوَ خَيْرٌ مِنِّي كُفِّنَ فِي بُرْدَةٍ إِنْ غُطِّيَ رَأْسُهُ بَدَتْ رِجْلَاهُ وَإِنْ غُطِّيَ رِجْلَاهُ بَدَا رَأْسُهُ وَأَرَاهُ قَالَ: وَقُتِلَ حَمْزَةُ وَهُوَ خَيْرٌ مِنِّي ثُمَّ بُسِطَ لَنَا مِنَ الدُّنْيَا مَا بُسِطَ أَوْ قَالَ: أُعْطِينَا مِنَ الدُّنْيَا مَا أُعْطِينَا وَلَقَدْ خَشِينَا أَنْ تَكُونَ حَسَنَاتُنَا عُجِّلَتْ لَنَا ثُمَّ جَعَلَ يَبْكِي حَتَّى تَرَكَ الطَّعَامَ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abdurrahmon ibn Avfga taom keltirildi — u roʻzador edi. U: «Musʼab ibn Umayr — u mendan yaxshiroq edi — (Uhudda) oʻldirildi, bir burda (chopon)ga kafanlandi; boshi yopilsa, oyoqlari chiqib qolar, oyoqlari yopilsa, boshi chiqib qolardi. Hamza ham — u mendan yaxshiroq edi — oʻldirildi. Soʻng bizga dunyodan (shuncha narsa) yoyildiki, yoyildi — yoki: bizga dunyodan (shuncha) berildiki, berildi. Biz yaxshiliklarimiz (savoblarimiz) bizga (shu dunyoda) tezlashtirib berilmaganmikan, deb qoʻrqdik», dedi. Soʻng u taomni (yeyishni) tark etib, yigʻlay boshladi.Абдурраҳмон ибн Авфга таом келтирилди — у рўзадор эди. У: «Мусъаб ибн Умайр — у мендан яхшироқ эди — (Уҳудда) ўлдирилди, бир бурда (чопон)га кафанланди; боши ёпилса, оёқлари чиқиб қолар, оёқлари ёпилса, боши чиқиб қоларди. Ҳамза ҳам — у мендан яхшироқ эди — ўлдирилди. Сўнг бизга дунёдан (шунча нарса) ёйилдики, ёйилди — ёки: бизга дунёдан (шунча) берилдики, берилди. Биз яхшиликларимиз (савобларимиз) бизга (шу дунёда) тезлаштириб берилмаганмикан, деб қўрқдик», деди. Сўнг у таомни (ейишни) тарк этиб, йиғлай бошлади.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أُبَيٍّ بَعْدَمَا أُدْخِلَ حُفْرَتَهُ فَأَمَرَ بِهِ فَاخْرُج فَوَضعه على رُكْبَتَيْهِ ن فَنَفَثَ فِيهِ مِنْ رِيقِهِ وَأَلْبَسَهُ قَمِيصَهُ قَالَ: وَكَانَ كسا عباسا قَمِيصًا الْمَشْي بالجنازة وَالصَّلَاة عَلَيْهَا

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Ubay (munofiq)ning oldiga — u vafot etib, oʻz chuquriga (qabriga) qoʻyilgandan keyin — keldilar. U zot (uni qabrdan chiqarishni) buyurdilar va u chiqarildi. Soʻng u zot uni tizzalariga (qoʻydilar) va uning ustiga oʻz tupuklarini (purkadilar) hamda uni oʻz koʻylaklariga kiydirdilar. Alloh yaxshiroq biladi (nega shunday qilganlarini). Abdulloh ibn Ubay oʻz koʻylagini Abbosga kiyishga bergan edi. Abu Horun: «Oʻsha paytda Rasululloh ﷺ ning ikkita koʻylagi bor edi va Abdulloh ibn Ubayning oʻgʻli u zotga: ‹Yo Rasululloh, otamni — teringizga teggan koʻylagingizga kafanlang›, — dedi», — dedi. Sufyon qoʻshdi: «Shuning uchun odamlar — Paygʻambar ﷺ Abdullohni oʻz koʻylaklariga, u (Abdulloh) (amaki Abbosga) qilgan ishi evaziga, kafanlagan, deb oʻylaydi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Убай (мунофиқ)нинг олдига — у вафот этиб, ўз чуқурига (қабрига) қўйилгандан кейин — келдилар. У зот (уни қабрдан чиқаришни) буюрдилар ва у чиқарилди. Сўнг у зот уни тиззаларига (қўйдилар) ва унинг устига ўз тупукларини (пуркадилар) ҳамда уни ўз кўйлакларига кийдирдилар. Аллоҳ яхшироқ билади (нега шундай қилганларини). Абдуллоҳ ибн Убай ўз кўйлагини Аббосга кийишга берган эди. Абу Ҳорун: «Ўша пайтда Расулуллоҳ ﷺ нинг иккита кўйлаги бор эди ва Абдуллоҳ ибн Убайнинг ўғли у зотга: ‹Ё Расулуллоҳ, отамни — терингизга тегган кўйлагингизга кафанланг›, — деди», — деди. Суфён қўшди: «Шунинг учун одамлар — Пайғамбар ﷺ Абдуллоҳни ўз кўйлакларига, у (Абдуллоҳ) (амаки Аббосга) қилган иши эвазига, кафанлаган, деб ўйлайди».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَسْرِعُوا بِالْجَنَازَةِ فَإِنْ تَكُ صَالِحَةً فَخَيْرٌ تُقَدِّمُونَهَا إِلَيْهِ وَإِنْ تَكُ سِوَى ذَلِكَ فشر تضعونه عَن رقابك»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u buni Nabiy ﷺ ga yetkazib rivoyat qiladi: «Janozani (koʻtarishda) tezlanglar, chunki agar u solih (banda) boʻlsa, demak siz uni yaxshilikka yetkazib qoʻyayotgan boʻlasiz. Agar undan boshqacha boʻlsa, demak siz bir yomonlikni yelkangizdan tushirib qoʻyayotgan boʻlasiz», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у буни Набий ﷺ га етказиб ривоят қилади: «Жанозани (кўтаришда) тезланглар, чунки агар у солиҳ (банда) бўлса, демак сиз уни яхшиликка етказиб қўяётган бўласиз. Агар ундан бошқача бўлса, демак сиз бир ёмонликни елкангиздан тушириб қўяётган бўласиз», дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا وُضِعَتِ الْجَنَازَةُ فَاحْتَمَلَهَا الرِّجَالُ عَلَى أَعْنَاقِهِمْ فَإِنْ كَانَتْ صَالِحَةً قَالَتْ: قَدِّمُونِي وَإِنْ كَانَتْ غَيْرَ صَالِحَةٍ قَالَت لأَهْلهَا: يَا وَيْلَهَا أَيْن يذهبون بِهَا؟ يَسْمَعُ صَوْتَهَا كُلُّ شَيْءٍ إِلَّا الْإِنْسَانَ وَلَو سمع الْإِنْسَان لصعق ". رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Janoza tayyor boʻlib, erkaklar mayyitni boʻyinlarida (yelkalarida) koʻtarganda, agar u taqvodor boʻlgan boʻlsa, u: ‹Meni tezroq olib boring›, — deydi; agar u taqvodor boʻlmagan boʻlsa, u: ‹Voy uning (mening) holiga! Uni (meni) qayerga olib ketyapti?› — deydi. Uning ovozini insondan boshqa har bir narsa eshitadi; agar inson uni eshitsa, hushdan ketar edi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жаноза тайёр бўлиб, эркаклар маййитни бўйинларида (елкаларида) кўтарганда, агар у тақводор бўлган бўлса, у: ‹Мени тезроқ олиб боринг›, — дейди; агар у тақводор бўлмаган бўлса, у: ‹Вой унинг (менинг) ҳолига! Уни (мени) қаерга олиб кетяпти?› — дейди. Унинг овозини инсондан бошқа ҳар бир нарса эшитади; агар инсон уни эшица, ҳушдан кетар эди», — дедилар.

وَعَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا رَأَيْتُمُ الْجَنَازَةَ فَقُومُوا فَمَنْ تَبِعَهَا فَلَا يَقْعُدْ حَتَّى تُوضَعَ»

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Janozani koʻrsangiz, oʻrningizdan turing. Kim unga ergashsa, (mayyit) qoʻyilmagunicha oʻtirmasin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жанозани кўрсангиз, ўрнингиздан туринг. Ким унга эргашса, (маййит) қўйилмагунича ўтирмасин», дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: مَرَّتْ جَنَازَةٌ فَقَامَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقُمْنَا مَعَهُ فَقُلْنَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا يَهُودِيَّةٌ فَقَالَ: «إِنَّ الْمَوْتَ فَزَعٌ فَإِذَا رَأَيْتُمْ الْجِنَازَة فَقومُوا»

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir janoza oʻtdi va Rasululloh ﷺ uning uchun oʻrinlaridan turdilar, biz ham u zot bilan birga turdik. «Yo Rasululloh! Bu yahudiy ayolning (janozasi) edi-ku», — dedik. Shunda u zot: «Albatta, oʻlim — dahshatli (ish)dir, shuning uchun janozani koʻrsangiz, oʻrningizdan turinglar», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир жаноза ўтди ва Расулуллоҳ ﷺ унинг учун ўринларидан турдилар, биз ҳам у зот билан бирга турдик. «Ё Расулуллоҳ! Бу яҳудий аёлнинг (жанозаси) эди-ку», — дедик. Шунда у зот: «Албатта, ўлим — даҳшатли (иш)дир, шунинг учун жанозани кўрсангиз, ўрнингиздан туринглар», — дедилар.

وَعَن عَليّ رَضِي الله عَنهُ قَالَ: رَأَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فَقُمْنَا وَقَعَدَ فَقَعَدْنَا يَعْنِي فِي الْجَنَازَةِ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَفِي رِوَايَةِ مَالِكٍ وَأَبِي دَاوُدَ: قَامَ فِي الْجَنَازَةِ ثُمَّ قَعَدَ بَعْدُ

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ni koʻrdik, oʻrinlaridan turdilar, biz ham turdik; oʻtirdilar, biz ham oʻtirdik. — Yaʼni janozada.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ни кўрдик, ўринларидан турдилар, биз ҳам турдик; ўтирдилар, биз ҳам ўтирдик. — Яъни жанозада.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنِ اتَّبَعَ جَنَازَةَ مُسْلِمٍ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا وَكَانَ مَعَهُ حَتَّى يُصَلَّى عَلَيْهَا وَيُفْرَغَ مِنْ دَفْنِهَا فَإِنَّهُ يَرْجِعُ مِنَ الْأَجْرِ بِقِيرَاطَيْنِ كُلُّ قِيرَاطٍ مِثْلُ أُحُدٍ وَمَنْ صَلَّى عَلَيْهَا ثُمَّ رَجَعَ قَبْلَ أَنْ تُدْفَنَ فَإِنَّهُ يَرْجِعُ بقيراط»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim musulmonning janozasiga iymon va (Allohdan) savob umidida hamroh boʻlib, janoza namozi oʻqilib, dafn marosimi tugagunicha (u bilan birga) tursa, ikki qirot savob bilan qaytadi. Har bir qirot Uhud (togʻi)dek (kattadir). Kim faqat janoza namozini oʻqib, dafndan oldin qaytsa, bir qirot savob bilan qaytadi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мусулмоннинг жанозасига иймон ва (Аллоҳдан) савоб умидида ҳамроҳ бўлиб, жаноза намози ўқилиб, дафн маросими тугагунича (у билан бирга) турса, икки қирот савоб билан қайтади. Ҳар бир қирот Уҳуд (тоғи)дек (каттадир). Ким фақат жаноза намозини ўқиб, дафндан олдин қайца, бир қирот савоб билан қайтади», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَى لِلنَّاسِ النَّجَاشِيَّ الْيَوْمَ الَّذِي مَاتَ فِيهِ وَخرج بِهِمْ إِلَى الْمُصَلَّى فَصَفَّ بِهِمْ وَكَبَّرَ أَرْبَعَ تَكْبِيرَات

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ Najoshiy vafot etgan kuni uning oʻlimini odamlarga eʼlon qildilar, soʻng ularni musallaga olib chiqib, saf tortdirdilar va unga namoz oʻqib, toʻrt marta takbir aytdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ Нажоший вафот этган куни унинг ўлимини одамларга эълон қилдилар, сўнг уларни мусаллага олиб чиқиб, саф тортдирдилар ва унга намоз ўқиб, тўрт марта такбир айтдилар.

وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ: كَانَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ يُكَبِّرُ عَلَى جَنَائِزِنَا أَرْبَعًا وَأَنَّهُ كَبَّرَ عَلَى جَنَازَةٍ خَمْسًا فَسَأَلْنَاهُ فَقَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يكبرها. رَوَاهُ مُسلم

Abdurrahmon ibn Abu Laylo (rahimahulloh) aytadi: Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) bizning janozalarimiz ustida toʻrt marta takbir aytar edi. Bir janoza ustida esa besh marta takbir aytdi. Biz undan bu haqda soʻradik. Shunda u: «Rasululloh ﷺ shunday takbir aytar edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Zayd ibn Arqamning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺ ashoblari va boshqalardan boʻlgan baʼzi ahli ilm shunga borib, janoza ustida besh marta takbir aytiladi, deb biladilar. Ahmad va Ishoq: «Imom janoza ustida besh marta takbir aytsa, imomga ergashiladi», dedilar.Абдурраҳмон ибн Абу Лайло (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) бизнинг жанозаларимиз устида тўрт марта такбир айтар эди. Бир жаноза устида эса беш марта такбир айтди. Биз ундан бу ҳақда сўрадик. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ шундай такбир айтар эдилар», деди. Абу Исо айтди: Зайд ибн Арқамнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺ ашоблари ва бошқалардан бўлган баъзи аҳли илм шунга бориб, жаноза устида беш марта такбир айтилади, деб биладилар. Аҳмад ва Ишоқ: «Имом жаноза устида беш марта такбир айтса, имомга эргашилади», дедилар.

وَعَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَوْفٍ قَالَ: صَلَّيْتُ خَلْفَ ابْنِ عَبَّاسٍ عَلَى جَنَازَةٍ فَقَرَأَ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ فَقَالَ: لِتَعْلَمُوا أَنَّهَا سُنَّةٌ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Talha ibn Abdulloh ibn Avf (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning orqasida bir janozaga namoz oʻqidim. U Fotihatul-kitob va bir surani bizga eshittirib, ovoz chiqarib oʻqidi. Namozdan boʻshagach, men uning qoʻlidan tutib, undan soʻradim. U: «Bu sunnat va haqdir», dedi.Талҳа ибн Абдуллоҳ ибн Авф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг орқасида бир жанозага намоз ўқидим. У Фотиҳатул-китоб ва бир сурани бизга эшиттириб, овоз чиқариб ўқиди. Намоздан бўшагач, мен унинг қўлидан тутиб, ундан сўрадим. У: «Бу суннат ва ҳақдир», деди.

وَعَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: صَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى جَنَازَةٍ فَحَفِظْتُ مِنْ دُعَائِهِ وَهُوَ يَقُولُ: «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ وَعَافِهِ وَاعْفُ عَنْهُ وَأَكْرِمْ نُزُلَهُ وَوَسِّعْ مُدْخَلَهُ وَاغْسِلْهُ بِالْمَاءِ وَالثَّلْجِ وَالْبَرَدِ وَنَقِّهِ مِنَ الْخَطَايَا كَمَا نَقَّيْتَ الثَّوْبَ الْأَبْيَضَ مِنَ الدنس وأبدله دَارا خيرا من دَاره وَأهلا خَيْرًا مِنْ أَهْلِهِ وَزَوْجًا خَيْرًا مِنْ زَوْجِهِ وَأدْخلهُ الْجنَّة وأعذه من عَذَاب الْقَبْر وَمن عَذَاب النَّار» . وَفِي رِوَايَةٍ: «وَقِهِ فِتْنَةَ الْقَبْرِ وَعَذَابَ النَّارِ» قَالَ حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنْ أَكُونَ أَنَا ذَلِكَ الْمَيِّت. رَوَاهُ مُسلم

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir janoza ustida (janoza namozini) oʻqidilar va men u zotning duolaridan (bularni) yodlab qoldim, u zot: «Allohim, uni magʻfirat qilgin, unga rahm qilgin, unga ofiyat bergin va uni avf etgin; uni izzat bilan kutib olgin, qabrini keng qilgin; uni suv, qor va doʻl bilan yuvgin; uni xatolardan, oq kiyimni kirdan tozalaganingdek tozalagin; unga uyidan yaxshiroq uy, ahlidan yaxshiroq ahl va juftidan yaxshiroq juft almashtirib bergin; uni jannatga kiritgin va uni qabr azobidan» — yo «oʻt azobidan saqlagin», — dedilar. (Avf) dedi: Hatto men oʻsha mayyit boʻlishni orzu qildim.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир жаноза устида (жаноза намозини) ўқидилар ва мен у зотнинг дуоларидан (буларни) ёдлаб қолдим, у зот: «Аллоҳим, уни мағфират қилгин, унга раҳм қилгин, унга офият бергин ва уни авф этгин; уни иззат билан кутиб олгин, қабрини кенг қилгин; уни сув, қор ва дўл билан ювгин; уни хатолардан, оқ кийимни кирдан тозалаганингдек тозалагин; унга уйидан яхшироқ уй, аҳлидан яхшироқ аҳл ва жуфтидан яхшироқ жуфт алмаштириб бергин; уни жаннатга киритгин ва уни қабр азобидан» — ё «ўт азобидан сақлагин», — дедилар. (Авф) деди: Ҳатто мен ўша маййит бўлишни орзу қилдим.

وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ عَائِشَة لما توفّي سعد بن أبي وَقاص قَالَت: ادخُلُوا بِهِ الْمَسْجِد حَتَّى أُصَلِّي عَلَيْهِ فَأُنْكِرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ: وَاللَّهِ لَقَدْ صَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى ابْنَيْ بَيْضَاءَ فِي الْمَسْجِدِ: سُهَيْلٍ وَأَخِيهِ. رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Abu Vaqqos vafot etganida Oisha: «Uni masjidga kiritinglar, men u kishiga (janoza) namozi oʻqiy», dedi. Bunga unga eʼtiroz qilindi. Shunda u: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ Baydoning ikki oʻgʻliga — Suhayl va uning akasiga masjidda namoz oʻqiganlar», dedi. Muslim dedi: Suhayl ibn Daʼd boʻlib, u ibnul-Baydodir, onasi Baydodir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Абу Ваққос вафот этганида Оиша: «Уни масжидга киритинглар, мен у кишига (жаноза) намози ўқий», деди. Бунга унга эътироз қилинди. Шунда у: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ Байдонинг икки ўғлига — Суҳайл ва унинг акасига масжидда намоз ўқиганлар», деди. Муслим деди: Суҳайл ибн Даъд бўлиб, у ибнул-Байдодир, онаси Байдодир.

وَعَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ قَالَ: صَلَّيْتُ وَرَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى امْرَأَةٍ مَاتَتْ فِي نِفَاسِهَا فَقَامَ وَسَطَهَا

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ zamonida bir bola edim, undan (eshitganlarimni) yodlab olar edim. (Eshitganlarimni) aytishdan meni faqat shu yerda mendan yoshi kattaroq kishilar borligigina toʻsib turardi. Men Rasululloh ﷺ ortida nifos holatida vafot etgan bir ayolga (janoza namozini) oʻqidim. Rasululloh ﷺ unga (namoz oʻqish uchun) uning oʻrtasiga turdilar». Ibnul-Musannoning rivoyatida: «Unga namoz uchun uning oʻrtasiga turdilar», deyilgan.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ замонида бир бола эдим, ундан (эшитганларимни) ёдлаб олар эдим. (Эшитганларимни) айтишдан мени фақат шу ерда мендан ёши каттароқ кишилар борлигигина тўсиб турарди. Мен Расулуллоҳ ﷺ ортида нифос ҳолатида вафот этган бир аёлга (жаноза намозини) ўқидим. Расулуллоҳ ﷺ унга (намоз ўқиш учун) унинг ўртасига турдилар». Ибнул-Мусаннонинг ривоятида: «Унга намоз учун унинг ўртасига турдилар», дейилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ بِقَبْرٍ دُفِنَ لَيْلًا فَقَالَ: «مَتَى دُفِنَ هَذَا؟» قَالُوا: الْبَارِحَةَ. قَالَ: «أَفَلَا آذَنْتُمُونِي؟» قَالُوا: دَفَنَّاهُ فِي ظُلْمَةِ اللَّيْلِ فَكَرِهْنَا أَنْ نُوقِظَكَ فَقَامَ فَصَفَفْنَا خَلفه فصلى عَلَيْهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi dafn etilgan bir mayyitning qabri yonidan oʻtdilar. U zot: «Bu (mayyit) qachon dafn etildi?» — dedilar. Odamlar: «Kecha», — dedi. U zot: «Nega menga xabar bermadingiz?» — dedilar. Ular: «Biz uni qorongʻi (paytda) dafn qildik; shuning uchun sizni uygʻotishni yoqtirmadik», — dedi. U zot turdilar va biz u zot orqasida saf tortdik. (Ibn Abbos dedi:) Men ulardan biri edim va Paygʻambar ﷺ janoza namozini oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси дафн этилган бир маййитнинг қабри ёнидан ўтдилар. У зот: «Бу (маййит) қачон дафн этилди?» — дедилар. Одамлар: «Кеча», — деди. У зот: «Нега менга хабар бермадингиз?» — дедилар. Улар: «Биз уни қоронғи (пайтда) дафн қилдик; шунинг учун сизни уйғотишни ёқтирмадик», — деди. У зот турдилар ва биз у зот орқасида саф тортдик. (Ибн Аббос деди:) Мен улардан бири эдим ва Пайғамбар ﷺ жаноза намозини ўқидилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ امْرَأَةً سَوْدَاءَ كَانَتْ تَقُمُّ الْمَسْجِدَ أَوْ شَابٌّ فَفَقَدَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ عَنْهَا أَوْ عَنْهُ فَقَالُوا: مَاتَ. قَالَ: «أَفَلَا كُنْتُمْ آذَنْتُمُونِي؟» قَالَ: فَكَأَنَّهُمْ صَغَّرُوا أَمْرَهَا أَوْ أَمْرَهُ. فَقَالَ: «دلوني على قَبره» فدلوه فصلى عَلَيْهَا. قَالَ: «إِنَّ هَذِهِ الْقُبُورَ مَمْلُوءَةٌ ظُلْمَةً عَلَى أَهْلِهَا وَإِنَّ اللَّهَ يُنَوِّرُهَا لَهُمْ بِصَلَاتِي عَلَيْهِمْ» . وَلَفظه لمُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir qora ayol — yoki yigit — masjidni supurar edi. Rasululloh ﷺ uni topa olmay qoldilar va u haqida — yoki u (yigit) haqida — soʻradilar. (Odamlar): «Vafot etdi», — dedilar. (U zot): «Nega menga xabar bermadingiz?» — dedilar. (Rovi) dedi: Ular uning ishini — yoki uning (yigitning) ishini — kichik (ahamiyatsiz) sanagandek edilar. Shunda (u zot): «Meni uning qabriga boshlanglar», — dedilar. Ular u zotni (qabrga) boshladilar va u zot unga (janoza) namozini oʻqidilar. Soʻng: «Albatta, bu qabrlar ahliga zulmat bilan toʻladir va albatta, aziz va ulugʻ Alloh men ularga (janoza) namozini oʻqishim sababli ularga uni nurafshon qiladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир қора аёл — ёки йигит — масжидни супурар эди. Расулуллоҳ ﷺ уни топа олмай қолдилар ва у ҳақида — ёки у (йигит) ҳақида — сўрадилар. (Одамлар): «Вафот этди», — дедилар. (У зот): «Нега менга хабар бермадингиз?» — дедилар. (Рови) деди: Улар унинг ишини — ёки унинг (йигитнинг) ишини — кичик (аҳамиятсиз) санагандек эдилар. Шунда (у зот): «Мени унинг қабрига бошланглар», — дедилар. Улар у зотни (қабрга) бошладилар ва у зот унга (жаноза) намозини ўқидилар. Сўнг: «Албатта, бу қабрлар аҳлига зулмат билан тўладир ва албатта, азиз ва улуғ Аллоҳ мен уларга (жаноза) намозини ўқишим сабабли уларга уни нурафшон қилади», — дедилар.

وَعَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ مَاتَ لَهُ ابْنٌ بِقُدَيْدٍ أَوْ بِعُسْفَانَ فَقَالَ: يَا كُرَيْبُ انْظُرْ مَا اجْتَمَعَ لَهُ مِنَ النَّاسِ. قَالَ: فَخَرَجْتُ فَإِذَا نَاسٌ قَدِ اجْتَمَعُوا لَهُ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ: تَقُولُ: هُمْ أَرْبَعُونَ؟ قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: أَخْرِجُوهُ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَا مِنْ رَجُلٍ مُسْلِمٍ يَمُوتُ فَيَقُومُ عَلَى جَنَازَتِهِ أَرْبَعُونَ رَجُلًا لَا يُشْرِكُونَ بِاللَّهِ شَيْئًا إِلَّا شَفَّعَهُمُ اللَّهُ فِيهِ» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: uning bir oʻgʻli Qudayd yoki Usfonda vafot etdi. Shunda (Ibn Abbos): «Yo Kurayb, uning uchun odamlardan qancha (kishi) toʻplanganini koʻrib kel», dedi. (Kurayb) dedi: «Men chiqdim, qarasam, odamlar uning uchun toʻplanibdilar. Buni unga xabar berdim. U: ‹Ular qirqta deysanmi?› dedi. Men: ‹Ha›, dedim. U: ‹Uni (janozani) olib chiqinglar, chunki men Rasululloh ﷺ ning: ‹Qaysi bir musulmon kishi vafot etib, uning janozasiga Allohga hech narsani sherik qilmaydigan qirq kishi tursa, albatta Alloh ularni u haqida shafoatchi qiladi› deyayotganlarini eshitganman›, dedi».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: унинг бир ўғли Қудайд ёки Усфонда вафот этди. Шунда (Ибн Аббос): «Ё Курайб, унинг учун одамлардан қанча (киши) тўпланганини кўриб кел», деди. (Курайб) деди: «Мен чиқдим, қарасам, одамлар унинг учун тўпланибдилар. Буни унга хабар бердим. У: ‹Улар қирқта дейсанми?› деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Уни (жанозани) олиб чиқинглар, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Қайси бир мусулмон киши вафот этиб, унинг жанозасига Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган қирқ киши турса, албатта Аллоҳ уларни у ҳақида шафоатчи қилади› деяётганларини эшитганман›, деди».

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " مَا مِنْ مَيِّتٍ تُصَلِّي عَلَيْهِ أُمَّةٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَبْلُغُونَ مِائَةً كُلُّهُمْ يَشْفَعُونَ لَهُ: إِلَّا شفعوا فِيهِ ". رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qaysi bir mayyitga musulmonlardan yuz kishiga yetadigan bir jamoa namoz oʻqib, hammasi unga shafoat soʻrasa, ular haqida shafoatlari qabul qilinadi», dedilar. (Ayyub) dedi: «Men buni Shuayb ibn Habhobga aytib berdim. Shunda u: ‹Buni menga Anas ibn Molik Nabiy ﷺ dan hadis qilib aytib bergan edi›, dedi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қайси бир маййитга мусулмонлардан юз кишига етадиган бир жамоа намоз ўқиб, ҳаммаси унга шафоат сўраса, улар ҳақида шафоатлари қабул қилинади», дедилар. (Айюб) деди: «Мен буни Шуайб ибн Ҳабҳобга айтиб бердим. Шунда у: ‹Буни менга Анас ибн Молик Набий ﷺ дан ҳадис қилиб айтиб берган эди›, деди».

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: مَرُّوا بِجَنَازَةٍ فَأَثْنَوْا عَلَيْهَا خَيْرًا. فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «وَجَبَتْ» ثُمَّ مَرُّوا بِأُخْرَى فَأَثْنَوْا عَلَيْهَا شَرًّا. فَقَالَ: «وَجَبَتْ» فَقَالَ عُمَرُ: مَا وَجَبَتْ؟ فَقَالَ: «هَذَا أَثْنَيْتُمْ عَلَيْهِ خَيْرًا فَوَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَهَذَا أَثْنَيْتُمْ عَلَيْهِ شَرًّا فَوَجَبَتْ لَهُ النَّارُ أَنْتُم شُهَدَاء الله فِي الأَرْض» . وَفِي رِوَايَةٍ: «الْمُؤْمِنُونَ شُهَدَاءُ اللَّهِ فِي الْأَرْضِ»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir janoza oʻtdi va odamlar mayyitni (yaxshilikka) maqtadi. Paygʻambar ﷺ: «(Jannat) unga vojib boʻldi», — dedilar. Soʻng boshqa bir janoza oʻtdi va odamlar mayyit haqida yomon gapirdi. Paygʻambar ﷺ: «(Doʻzax) unga vojib boʻldi», — dedilar. Umar ibn al-Xattob: «Nima vojib boʻldi?» — deb soʻradi. U zot: «Sizlar buni (yaxshilikka) maqtadingiz — bas, unga jannat vojib boʻldi; va buni (yomonlikka) tilga oldingiz — bas, unga doʻzax vojib boʻldi. Sizlar — yer yuzida Allohning guvohlarisiz», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир жаноза ўтди ва одамлар маййитни (яхшиликка) мақтади. Пайғамбар ﷺ: «(Жаннат) унга вожиб бўлди», — дедилар. Сўнг бошқа бир жаноза ўтди ва одамлар маййит ҳақида ёмон гапирди. Пайғамбар ﷺ: «(Дўзах) унга вожиб бўлди», — дедилар. Умар ибн ал-Хаттоб: «Нима вожиб бўлди?» — деб сўради. У зот: «Сизлар буни (яхшиликка) мақтадингиз — бас, унга жаннат вожиб бўлди; ва буни (ёмонликка) тилга олдингиз — бас, унга дўзах вожиб бўлди. Сизлар — ер юзида Аллоҳнинг гувоҳларисиз», — дедилар.

وَعَنْ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَيُّمَا مُسْلِمٍ شَهِدَ لَهُ أَرْبَعَةٌ بِخَيْرٍ أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ» قُلْنَا: وَثَلَاثَةٌ؟ قَالَ: «وَثَلَاثَةٌ» . قُلْنَا وَاثْنَانِ؟ قَالَ: «وَاثْنَانِ» ثُمَّ لم نَسْأَلهُ عَن الْوَاحِد. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Asvad (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir marta men Madinaga bordim — u yerda kasallik (epidemiya) tarqalgan va odamlar tez-tez vafot etayotgan edi. Men Umar bilan oʻtirgan edim va bir janoza (marosimi) oʻtdi. Odamlar marhumni maqtadi. Umar: «(Jannat) vojib boʻldi», — dedi. Soʻng boshqa bir janoza oʻtdi. Odamlar marhumni maqtadi. Umar: «(Jannat) vojib boʻldi», — dedi. Soʻng yana boshqa bir janoza oʻtdi. Odamlar marhumni maqtadi. Umar: «(Jannat) vojib boʻldi», — dedi. Soʻng uchinchi bir janoza oʻtdi va odamlar marhum haqida yomon gapirdi. Umar: «(Doʻzax) vojib boʻldi», — dedi. Men Umardan: «Ey moʻminlarning amiri! Nima vojib boʻldi?» — deb soʻradim. U: «Men Paygʻambar ﷺ aytganini aytdim. U zot: ‹Qaysi musulmonning yaxshi xulqiga toʻrt kishi guvohlik bersa, Alloh uni jannatga kiritadi›, — degan. Biz Paygʻambar ﷺ dan: ‹Agar faqat uch guvoh boʻlsa-chi?› — deb soʻradik. U zot: ‹Uch (boʻlsa) ham›, — dedi. Biz: ‹Agar faqat ikki (guvoh) boʻlsa-chi?› — deb soʻradik. U zot: ‹Ikki (boʻlsa) ham›, — dedi. Lekin biz undan bir guvoh haqida soʻramadik», — dedi.Абу Асвад (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир марта мен Мадинага бордим — у ерда касаллик (эпидемия) тарқалган ва одамлар тез-тез вафот этаётган эди. Мен Умар билан ўтирган эдим ва бир жаноза (маросими) ўтди. Одамлар марҳумни мақтади. Умар: «(Жаннат) вожиб бўлди», — деди. Сўнг бошқа бир жаноза ўтди. Одамлар марҳумни мақтади. Умар: «(Жаннат) вожиб бўлди», — деди. Сўнг яна бошқа бир жаноза ўтди. Одамлар марҳумни мақтади. Умар: «(Жаннат) вожиб бўлди», — деди. Сўнг учинчи бир жаноза ўтди ва одамлар марҳум ҳақида ёмон гапирди. Умар: «(Дўзах) вожиб бўлди», — деди. Мен Умардан: «Эй мўминларнинг амири! Нима вожиб бўлди?» — деб сўрадим. У: «Мен Пайғамбар ﷺ айтганини айтдим. У зот: ‹Қайси мусулмоннинг яхши хулқига тўрт киши гувоҳлик берса, Аллоҳ уни жаннатга киритади›, — деган. Биз Пайғамбар ﷺ дан: ‹Агар фақат уч гувоҳ бўлса-чи?› — деб сўрадик. У зот: ‹Уч (бўлса) ҳам›, — деди. Биз: ‹Агар фақат икки (гувоҳ) бўлса-чи?› — деб сўрадик. У зот: ‹Икки (бўлса) ҳам›, — деди. Лекин биз ундан бир гувоҳ ҳақида сўрамадик», — деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَسُبُّوا الْأَمْوَاتَ فَإِنَّهُمْ قَدْ أَفْضَوْا إِلَى مَا قدمُوا» رَوَاهُ البُخَارِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlganlarni soʻkmanglar, chunki ular oʻzlari qilgan amallariga yetib boʻldilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлганларни сўкманглар, чунки улар ўзлари қилган амалларига етиб бўлдилар», дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يجمع بَين الرجلَيْن فِي قَتْلَى أُحُدٍ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ ثُمَّ يَقُولُ: «أَيُّهُمْ أَكْثَرُ أَخْذًا لِلْقُرْآنِ؟» فَإِذَا أُشِيرَ لَهُ إِلَى أَحَدِهِمَا قَدَّمَهُ فِي اللَّحْدِ وَقَالَ: «أَنَا شَهِيدٌ عَلَى هَؤُلَاءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . وَأَمَرَ بِدَفْنِهِمْ بِدِمَائِهِمْ وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِمْ وَلَمْ يُغَسَّلُوا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Uhud (shahidlari)ning har ikki shahidini bir mato boʻlagiga (jamlab) qoʻydilar, soʻng: «Bularning qaysining Qurʼon(ni bilishi) koʻproq edi?» — deb soʻrar edilar. Ulardan biri koʻrsatilgach, uni qabrga avval qoʻyar va: «Men Qiyomat kuni bularga guvoh boʻlaman», — der edilar. U zot ularni — qonlari (badanlarida) bilan — dafn etishni buyurdilar; ular yuvilmadi va ularga janoza namozi ham oʻqilmadi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Уҳуд (шаҳидлари)нинг ҳар икки шаҳидини бир мато бўлагига (жамлаб) қўйдилар, сўнг: «Буларнинг қайсининг Қуръон(ни билиши) кўпроқ эди?» — деб сўрар эдилар. Улардан бири кўрсатилгач, уни қабрга аввал қўяр ва: «Мен Қиёмат куни буларга гувоҳ бўламан», — дер эдилар. У зот уларни — қонлари (баданларида) билан — дафн этишни буюрдилар; улар ювилмади ва уларга жаноза намози ҳам ўқилмади.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: أَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِفَرَسٍ مَعْرُورٍ فَرَكِبَهُ حِينَ انْصَرَفَ مِنْ جَنَازَةِ ابْنِ الدَّحْدَاحِ وَنَحْنُ نمشي حوله. رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ga egarsiz bir ot keltirildi, u zot Ibnud-Dahdohning janozasidan qaytayotganlarida unga mindilar, biz esa uning atrofida piyoda yurib borardik.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ га эгарсиз бир от келтирилди, у зот Ибнуд-Даҳдоҳнинг жанозасидан қайтаётганларида унга миндилар, биз эса унинг атрофида пиёда юриб борардик.

وَعَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الرَّاكِبُ يَسِيرُ خَلْفَ الْجَنَازَةِ والماشي يمشي خلفهَا وأمامها وَعَن يَمِينهَا وَعَن يسارها قَرِيبا مِنْهَا وَالسَّقْطُ يُصَلَّى عَلَيْهِ وَيُدْعَى لِوَالِدَيْهِ بِالْمَغْفِرَةِ وَالرَّحْمَةِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَفِي رِوَايَةِ أَحْمَدَ وَالتِّرْمِذِيِّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن مَاجَه قَالَ: «الرَّاكِب خلف الْجِنَازَة وَالْمَاشِي حَيْثُ شَاءَ مِنْهَا وَالطِّفْلُ يُصَلَّى عَلَيْهِ» وَفِي المصابيح عَن الْمُغيرَة بن زِيَاد

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — Ziyodning ahllari menga uni Nabiy ﷺ ga koʻtarganini (marfuʼ qilganini) xabar berishgan deb oʻylayman — u zot: «Ulovga mingan kishi janozaning orqasidan yuradi, piyoda esa uning orqasidan, oldidan, oʻngidan va chapidan, unga yaqin (joydan) yuradi. Bola tushgan (chaqaloq)ga ham namoz oʻqiladi va uning ota-onasi uchun magʻfirat va rahmat soʻrab duo qilinadi», dedilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — Зиёднинг аҳллари менга уни Набий ﷺ га кўтарганини (марфуъ қилганини) хабар беришган деб ўйлайман — у зот: «Уловга минган киши жанозанинг орқасидан юради, пиёда эса унинг орқасидан, олдидан, ўнгидан ва чапидан, унга яқин (жойдан) юради. Бола тушган (чақалоқ)га ҳам намоз ўқилади ва унинг ота-онаси учун мағфират ва раҳмат сўраб дуо қилинади», дедилар.

وَعَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ يَمْشُونَ أَمَامَ الْجَنَازَةِ. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ وَأَهْلُ الْحَدِيثِ كَأَنَّهُمْ يَرَوْنَهُ مُرْسَلًا

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ namozni boshlaganlarida ikki qoʻllarini yelkalari barobariga koʻtarganlarini koʻrdim — rukuʼga egilishdan oldin ham, rukuʼdan koʻtarilganlarida ham (shunday qilardilar) —, lekin ikki sajda orasida ularni koʻtarmas edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаганларида икки қўлларини елкалари баробарига кўтарганларини кўрдим — рукуъга эгилишдан олдин ҳам, рукуъдан кўтарилганларида ҳам (шундай қилардилар) —, лекин икки сажда орасида уларни кўтармас эдилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْجَنَازَةُ مَتْبُوعَةٌ وَلَا تَتْبَعُ لَيْسَ مَعَهَا مَنْ تَقَدَّمَهَا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو ماجد الرَّاوِي رجل مَجْهُول

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Janozaga ergashiladi, u ergashmaydi. Uning oldida yuruvchi undan (uning ahlidan) emasdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жанозага эргашилади, у эргашмайди. Унинг олдида юрувчи ундан (унинг аҳлидан) эмасдир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " من تبع جَنَازَة وحلمها ثَلَاثَ مَرَّاتٍ: فَقَدْ قَضَى مَا عَلَيْهِ مِنْ حَقِّهَا ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَى فِي «شَرْحِ السُّنَّةِ» : أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَمَلَ جَنَازَةَ سَعْدِ ابْن معَاذ بَين العمودين

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim janozaga unga namoz oʻqilguncha ergashsa, unga bir qirot ajr boʻladi. Kim janoza bilan u koʻmilgunicha yursa, unga ikki qirot ajr boʻladi. Bir qirot esa Uhud togʻiday keladi», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким жанозага унга намоз ўқилгунча эргашса, унга бир қирот ажр бўлади. Ким жаноза билан у кўмилгунича юрса, унга икки қирот ажр бўлади. Бир қирот эса Уҳуд тоғидай келади», дедилар.

وَعَنْ ثَوْبَانَ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَنَازَةٍ فَرَأَى نَاسًا رُكْبَانًا فَقَالَ: «أَلَا تَسْتَحْيُونَ؟ إِنَّ مَلَائِكَةَ اللَّهِ عَلَى أَقْدَامِهِمْ وَأَنْتُمْ عَلَى ظُهُورِ الدَّوَابِّ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَرَوَى أَبُو دَاوُدَ نَحْوَهُ وَقَالَ التِّرْمِذِيّ: وَقد روى عَن ثَوْبَان مَوْقُوفا

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir janozaga chiqdik. U zot baʼzi kishilarning ulovga minib ketayotganlarini koʻrib: ‹Uyalmaysizlarmi?! Allohning farishtalari oyoqlarida (piyoda) yuribdilar-u, sizlar hayvonlarning ustidasizlar?!› dedilar», dedi. (Abu Iso): Bu bobda Mugʻiyra ibn Shuʼba va Jobir ibn Samuradan ham (rivoyat) bor, dedi. Abu Iso aytdi: Savbonning hadisi undan mavquf qilib ham rivoyat qilingan. Muhammad: Undan mavquf (rivoyat) asahroqdir, dedi.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир жанозага чиқдик. У зот баъзи кишиларнинг уловга миниб кетаётганларини кўриб: ‹Уялмайсизларми?! Аллоҳнинг фаришталари оёқларида (пиёда) юрибдилар-у, сизлар ҳайвонларнинг устидасизлар?!› дедилар», деди. (Абу Исо): Бу бобда Муғийра ибн Шуъба ва Жобир ибн Самурадан ҳам (ривоят) бор, деди. Абу Исо айтди: Савбоннинг ҳадиси ундан мавқуф қилиб ҳам ривоят қилинган. Муҳаммад: Ундан мавқуф (ривоят) асаҳроқдир, деди.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ عَلَى الْجَنَازَةِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ janoza ustida Fotihatul-kitobni oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ummu Sharikdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisining isnodi unchalik kuchli emas. Ibrohim ibn Usmon — u Abu Shayba al-Vositiy boʻlib, munkarul-hadisdir. Ibn Abbosdan sahih boʻlgani esa uning oʻz soʻzidir: «Janoza ustida Fotihatul-kitobni oʻqish sunnatdandir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ жаноза устида Фотиҳатул-китобни ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умму Шарикдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадисининг исноди унчалик кучли эмас. Иброҳим ибн Усмон — у Абу Шайба ал-Воситий бўлиб, мункарул-ҳадисдир. Ибн Аббосдан саҳиҳ бўлгани эса унинг ўз сўзидир: «Жаноза устида Фотиҳатул-китобни ўқиш суннатдандир».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا صَلَّيْتُمْ عَلَى الْمَيِّتِ فَأَخْلِصُوا لَهُ الدُّعَاءَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Marhumga janoza oʻqiganingizda, unga xolis duo qilinglar», dedilar. Abu Dovud va Ibn Moja rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Марҳумга жаноза ўқиганингизда, унга холис дуо қилинглар», дедилар. Абу Довуд ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا صَلَّى عَلَى الْجَنَازَةِ قَالَ: «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَمَيِّتِنَا وَشَاهِدِنَا وَغَائِبِنَا وَصَغِيرِنَا وَكَبِيرِنَا وَذَكَرِنَا وَأُنْثَانَا. اللَّهُمَّ مَنْ أَحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ وَمَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِيمَانِ. اللَّهُمَّ لَا تَحْرِمْنَا أَجْرَهُ وَلَا تَفْتِنَّا بَعْدَهُ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَرَوَاهُ النَّسَائِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الْأَشْهَلِيِّ عَنْ أَبِيهِ وانتهت رِوَايَته عِنْد قَوْله: و «أنثانا» . وَفِي رِوَايَةِ أَبِي دَاوُدَ: «فَأَحْيِهِ عَلَى الْإِيمَانِ وَتَوَفَّهُ عَلَى الْإِسْلَامِ» . وَفِي آخِرِهِ: «وَلَا تُضِلَّنَا بعده»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ janoza oʻqiganlarida: «Allohumma, tirigimizni ham, oʻligimizni ham, hozirimizni ham, gʻoyibimizni ham, kichigimizni ham, kattamizni ham, erkagimizni ham, ayolimizni ham magʻfirat qilgin. Allohumma, bizdan kimni tiriltirsang, uni Islom uzra tiriltirgin, bizdan kimni vafot ettirsang, uni iymon uzra vafot ettirgin. Allohumma, bizni uning ajridan mahrum qilmagin va undan keyin bizni adashtirmagin», derdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жаноза ўқиганларида: «Аллоҳумма, тиригимизни ҳам, ўлигимизни ҳам, ҳозиримизни ҳам, ғойибимизни ҳам, кичигимизни ҳам, каттамизни ҳам, эркагимизни ҳам, аёлимизни ҳам мағфират қилгин. Аллоҳумма, биздан кимни тирилтирсанг, уни Ислом узра тирилтиргин, биздан кимни вафот эттирсанг, уни иймон узра вафот эттиргин. Аллоҳумма, бизни унинг ажридан маҳрум қилмагин ва ундан кейин бизни адаштирмагин», дердилар.

وَعَنْ وَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ قَالَ: صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ: «اللَّهُمَّ إِنَّ فُلَانَ بْنَ فُلَانٍ فِي ذِمَّتِكَ وَحَبْلِ جِوَارِكَ فَقِهِ مِنْ فِتْنَةِ الْقَبْرِ وَعَذَابِ النَّارِ وَأَنْتَ أَهْلُ الْوَفَاءِ وَالْحَقِّ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْن مَاجَه

Vosila ibn al-Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga musulmonlardan bir kishi ustida (janoza) namozini oʻqib berdilar. Men u zotning shunday deganlarini eshitdim: «Ey Alloh! Ananing oʻgʻli anan Sening himoyangdadir, uni qabr fitnasidan saqlagin!» Abdurrahmon (oʻz rivoyatida): «(U) Sening himoyang va yaqinliging panohidadir, uni qabr fitnasidan hamda doʻzax azobidan saqlagin! Sen vafodorlik va hamd egasisan. Ey Alloh! Uni magʻfirat qilgin va unga rahm qilgin, albatta Sen magʻfirat qilguvchi va rahmlisan» (dedilar). Abdurrahmon (buni) Marvon ibn Junohdan (rivoyat qildi).Восила ибн ал-Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга мусулмонлардан бир киши устида (жаноза) намозини ўқиб бердилар. Мен у зотнинг шундай деганларини эшитдим: «Эй Аллоҳ! Ананинг ўғли анан Сенинг ҳимоянгдадир, уни қабр фитнасидан сақлагин!» Абдурраҳмон (ўз ривоятида): «(У) Сенинг ҳимоянг ва яқинлигинг паноҳидадир, уни қабр фитнасидан ҳамда дўзах азобидан сақлагин! Сен вафодорлик ва ҳамд эгасисан. Эй Аллоҳ! Уни мағфират қилгин ва унга раҳм қилгин, албатта Сен мағфират қилгувчи ва раҳмлисан» (дедилар). Абдурраҳмон (буни) Марвон ибн Жуноҳдан (ривоят қилди).

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اذْكُرُوا مَحَاسِنَ مَوْتَاكُمْ وَكُفُّوا عَنْ مُسَاوِيهِمْ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vafot etganlaringizning yaxshiliklarini eslanglar va ularning yomonliklaridan tilingizni tiyinglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Вафот этганларингизнинг яхшиликларини эсланглар ва уларнинг ёмонликларидан тилингизни тийинглар», дедилар.

وَعَنْ نَافِعٍ أَبِي غَالِبٍ قَالَ: صَلَّيْتُ مَعَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَلَى جَنَازَةِ رَجُلٍ فَقَامَ حِيَال رَأسه ثمَّ جاؤوا بِجَنَازَةِ امْرَأَةٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَقَالُوا: يَا أَبَا حَمْزَةَ صَلِّ عَلَيْهَا فَقَامَ حِيَالَ وَسَطِ السَّرِيرِ فَقَالَ لَهُ الْعَلَاءُ بْنُ زِيَادٍ: هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ على الْجِنَازَة مَقَامَكَ مِنْهَا؟ وَمِنَ الرَّجُلِ مَقَامَكَ مِنْهُ؟ قَالَ: نَعَمْ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي دَاوُدَ نَحْوُهُ مَعَ زِيَادَةٍ وَفِيهِ: فَقَامَ عِنْد عجيزة الْمَرْأَة

Abu Gʻolib (rahimahulloh) aytadi: Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) bilan birga bir erkak kishining janozasi ustida namoz oʻqidim. U (Anas) (oʻlikning) boshi roʻparasida turdi. Soʻng Qurayshlik bir ayolning janozasini olib kelishdi va: «Ey Abu Hamza, uning ustida namoz oʻqing», dedilar. U esa taxtaravonning oʻrtasi roʻparasida turdi. Alo ibn Ziyod unga: «Sen Nabiy ﷺni janoza ustida shunday — ayol ustida sen turgan oʻringda, erkak ustida ham sen turgan oʻringda turganlarini koʻrganmiding?» dedi. U: «Ha», dedi. (Namozdan) boʻshagach, u: «(Buni) yodda saqlanglar», dedi. Bu bobda Samuradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning bu hadisi hasandir. Buni Hammomdan bir nechalari shunga oʻxshash rivoyat qilishgan. Vakiʼ bu hadisni Hammomdan rivoyat qilib, unda adashdi va: «Gʻolibdan, u Anasdan», dedi. Sahihi esa «Abu Gʻolibdan»dir. Bu hadisni Abdulvoris ibn Saʼid va bir nechalari Abu Gʻolibdan Hammomning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilishgan. Bu Abu Gʻolibning ismida ixtilof qilishgan: baʼzilari «ismi Nofiʼ» desa, «Rofiʼ» ham deyiladi. Baʼzi ahli ilm shunga borishgan, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Абу Ғолиб (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) билан бирга бир эркак кишининг жанозаси устида намоз ўқидим. У (Анас) (ўликнинг) боши рўпарасида турди. Сўнг Қурайшлик бир аёлнинг жанозасини олиб келишди ва: «Эй Абу Ҳамза, унинг устида намоз ўқинг», дедилар. У эса тахтаравоннинг ўртаси рўпарасида турди. Ало ибн Зиёд унга: «Сен Набий ﷺни жаноза устида шундай — аёл устида сен турган ўрингда, эркак устида ҳам сен турган ўрингда турганларини кўрганмидинг?» деди. У: «Ҳа», деди. (Намоздан) бўшагач, у: «(Буни) ёдда сақланглар», деди. Бу бобда Самурадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг бу ҳадиси ҳасандир. Буни Ҳаммомдан бир нечалари шунга ўхшаш ривоят қилишган. Вакиъ бу ҳадисни Ҳаммомдан ривоят қилиб, унда адашди ва: «Ғолибдан, у Анасдан», деди. Саҳиҳи эса «Абу Ғолибдан»дир. Бу ҳадисни Абдулворис ибн Саъид ва бир нечалари Абу Ғолибдан Ҳаммомнинг ривоятига ўхшаш ривоят қилишган. Бу Абу Ғолибнинг исмида ихтилоф қилишган: баъзилари «исми Нофиъ» деса, «Рофиъ» ҳам дейилади. Баъзи аҳли илм шунга боришган, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.

عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ: كَانَ ابْن حنيف وَقيس ابْن سَعْدٍ قَاعِدَيْنِ بِالْقَادِسِيَّةِ فَمُرَّ عَلَيْهِمَا بِجَنَازَةٍ فَقَامَا فَقيل لَهما: إِنَّهَا مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ أَيْ مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ فَقَالَا: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّتْ بِهِ جَنَازَةٌ فَقَامَ فَقِيلَ لَهُ: إِنَّهَا جَنَازَة يَهُودِيّ. فَقَالَ: «أليست نفسا؟»

Abdurrahmon ibn Abu Laylo (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Sahl ibn Hunayf va Qays ibn Saʼd Qodisiya shahrida oʻtirgan edi. Bir janoza ularning oldidan oʻtdi va ular (oʻrnidan) turdi. Ularga — bu janoza oʻsha yer aholisidan birining (yaʼni zimmiy, musulmonlar himoyasidagi gʻayridinning) janozasi — ekanligi aytildi. Ular: «Bir janoza Paygʻambar ﷺ ning oldilaridan oʻtdi va u zot turdilar. U zotga — bu yahudiyning tobuti — ekanligi aytilgach, u zot: ‹U (ham) jon (egasi) emasmidi?› — dedilar», — dedi.Абдурраҳмон ибн Абу Лайло (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Саҳл ибн Ҳунайф ва Қайс ибн Саъд Қодисия шаҳрида ўтирган эди. Бир жаноза уларнинг олдидан ўтди ва улар (ўрнидан) турди. Уларга — бу жаноза ўша ер аҳолисидан бирининг (яъни зиммий, мусулмонлар ҳимоясидаги ғайридиннинг) жанозаси — эканлиги айтилди. Улар: «Бир жаноза Пайғамбар ﷺ нинг олдиларидан ўтди ва у зот турдилар. У зотга — бу яҳудийнинг тобути — эканлиги айтилгач, у зот: ‹У (ҳам) жон (эгаси) эмасмиди?› — дедилар», — деди.

وَعَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَبِعَ جَنَازَةً لَمْ يَقْعُدْ حَتَّى تُوضَعَ فِي اللَّحْدِ فَعَرَضَ لَهُ حَبْرٌ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالَ لَهُ: إِنَّا هَكَذَا نضع يَا مُحَمَّدُ قَالَ: فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ: «خَالِفُوهُمْ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَبِشْرُ بْنُ رَافِعٍ الرَّاوِي لَيْسَ بِالْقَوِيّ

Ubada ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ janozaga ergashganlarida, u lahadga qoʻyilmaguncha oʻtirmas edilar. Bir yahudiy olim u zotning oldiga kelib: ‹Biz ham shunday qilamiz, ey Muhammad›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ oʻtirdilar va: ‹Ularga muxolif boʻlinglar›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bishr ibn Rofiʼ hadisda kuchli emas.Убада ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ жанозага эргашганларида, у лаҳадга қўйилмагунча ўтирмас эдилар. Бир яҳудий олим у зотнинг олдига келиб: ‹Биз ҳам шундай қиламиз, эй Муҳаммад›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўтирдилар ва: ‹Уларга мухолиф бўлинглар›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бишр ибн Рофиъ ҳадисда кучли эмас.

وَعَنْ عَلِيٍّ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَنَا بِالْقِيَامِ فِي الْجَنَازَةِ ثُمَّ جَلَسَ بَعْدَ ذَلِكَ وَأَمَرَنَا بِالْجُلُوسِ. رَوَاهُ أَحْمد

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizni janoza (oʻtganda) turishga buyurgan edilar, soʻng bundan keyin oʻzlari oʻtirdilar va bizni oʻtirishga buyurdilar».Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизни жаноза (ўтганда) туришга буюрган эдилар, сўнг бундан кейин ўзлари ўтирдилар ва бизни ўтиришга буюрдилар».

وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ قَالَ: إِنَّ جَنَازَةً مَرَّتْ بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ فَقَامَ الْحَسَنُ وَلَمْ يَقُمِ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ الْحَسَنُ: أَلَيْسَ قَدْ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِجَنَازَةِ يَهُودِيٍّ؟ قَالَ: نَعَمْ ثُمَّ جلس. رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Muhammad (ibn Sirin rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Hasan ibn Ali va Ibn Abbosning oldilaridan bir janoza oʻtdi. Hasan oʻrnidan turdi, Ibn Abbos esa turmadi. Hasan: «Rasululloh ﷺ bir yahudiyning janozasi uchun oʻrinlaridan turmaganmidilar?» dedi. Ibn Abbos: «Ha, keyin esa oʻtirdilar», dedi.Муҳаммад (ибн Сирин раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ҳасан ибн Али ва Ибн Аббоснинг олдиларидан бир жаноза ўтди. Ҳасан ўрнидан турди, Ибн Аббос эса турмади. Ҳасан: «Расулуллоҳ ﷺ бир яҳудийнинг жанозаси учун ўринларидан турмаганмидилар?» деди. Ибн Аббос: «Ҳа, кейин эса ўтирдилар», деди.

وَعَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ كَانَ جَالِسًا فَمُرَّ عَلَيْهِ بِجَنَازَةٍ فَقَامَ النَّاسُ حَتَّى جَاوَزَتِ الْجَنَازَةُ فَقَالَ الْحَسَنُ: إِنَّمَا مُرَّ بِجَنَازَةِ يَهُودِيٍّ وَكَانَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى طَرِيقِهَا جَالِسا وَكره أَن تعلوا رَأسه جَنَازَة يَهُودِيّ فَقَامَ. رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Jaʼfar ibn Muhammad otasidan rivoyat qilinadi: Hasan ibn Ali oʻtirgan edi, oldidan bir janoza oʻtkazildi. Odamlar janoza oʻtib ketgunicha oʻrinlaridan turishdi. Shunda Hasan: «Faqat bir yahudiyning janozasi oʻtkazilgan edi, Rasululloh ﷺ esa uning yoʻlida oʻtirgan edilar. U zot bir yahudiyning janozasi boshlari uzra yuksalishini yoqtirmadilar, shuning uchun oʻrinlaridan turdilar», dedi.Жаъфар ибн Муҳаммад отасидан ривоят қилинади: Ҳасан ибн Али ўтирган эди, олдидан бир жаноза ўтказилди. Одамлар жаноза ўтиб кетгунича ўринларидан туришди. Шунда Ҳасан: «Фақат бир яҳудийнинг жанозаси ўтказилган эди, Расулуллоҳ ﷺ эса унинг йўлида ўтирган эдилар. У зот бир яҳудийнинг жанозаси бошлари узра юксалишини ёқтирмадилар, шунинг учун ўринларидан турдилар», деди.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا مَرَّتْ بِكَ جَنَازَةُ يَهُودِيٍّ أَوْ نَصْرَانِيٍّ أَوْ مُسْلِمٍ فَقُومُوا لَهَا فَلَسْتُمْ لَهَا تَقُومُونَ إِنَّمَا تَقُومُونَ لِمَنْ مَعهَا من الْمَلَائِكَة» . رَوَاهُ أَحْمد

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz qoʻlida oʻq bor holda majlisdan yoki bozordan oʻtsa, uning paykonlaridan ushlab olsin, soʻng uning paykonlaridan ushlab olsin, soʻng uning paykonlaridan ushlab olsin», — dedilar. Abu Muso dedi: «Allohga qasamki, biz oʻlmasimizdan oldin ularni bir-birimizning yuzimizga (urush paytida) qaratadigan boʻldik».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз қўлида ўқ бор ҳолда мажлисдан ёки бозордан ўтса, унинг пайконларидан ушлаб олсин, сўнг унинг пайконларидан ушлаб олсин, сўнг унинг пайконларидан ушлаб олсин», — дедилар. Абу Мусо деди: «Аллоҳга қасамки, биз ўлмасимиздан олдин уларни бир-биримизнинг юзимизга (уруш пайтида) қаратадиган бўлдик».

وَعَنْ أَنَسٍ أَنَّ جَنَازَةً مَرَّتْ بِرَسُولِ اللَّهِ فَقَامَ فَقِيلَ: إِنَّهَا جَنَازَةُ يَهُودِيٍّ فَقَالَ: «إِنَّمَا قُمْت للْمَلَائكَة» . رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning yonlaridan bir janoza oʻtdi, u zot oʻrinlaridan turdilar. «Bu bir yahudiyning janozasi», deyilgan edi. Shunda u zot: «Men faqat farishtalar (ni hurmat qilib) uchun turdim», dedilar. Nasoiy rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг ёнларидан бир жаноза ўтди, у зот ўринларидан турдилар. «Бу бир яҳудийнинг жанозаси», дейилган эди. Шунда у зот: «Мен фақат фаришталар (ни ҳурмат қилиб) учун турдим», дедилар. Насоий ривоят қилган.

وَعَنْ مَالِكِ بْنِ هُبَيْرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَمُوتُ فَيُصَلِّي عَلَيْهِ ثَلَاثَةُ صُفُوفٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلَّا أَوْجَبَ» . فَكَانَ مَالِكٌ إِذَا اسْتَقَلَّ أَهْلَ الْجَنَازَةِ جَزَّأَهُمْ ثَلَاثَةَ صُفُوفٍ لِهَذَا الْحَدِيثِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَفِي رِوَايَةِ التِّرْمِذِيِّ: قَالَ كَانَ مَالِكُ بْنُ هُبَيْرَةَ إِذَا صَلَّى الْجِنَازَة فَتَقَالَّ النَّاسَ عَلَيْهَا جَزَّأَهُمْ ثَلَاثَةَ أَجْزَاءٍ ثُمَّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ صَلَّى عَلَيْهِ ثَلَاثَةُ صُفُوفٍ أَوْجَبَ» . وروى ابْن مَاجَه نَحوه

Marsad ibn Abdulloh al-Yazaniy (rahimahulloh) aytadi: Molik ibn Hubayra (roziyallohu anhu) janoza ustida namoz oʻqiganida, odamlar oz boʻlsa, ularni uch boʻlakka (saf qilib) ajratar, soʻng: «Rasululloh ﷺ: ‹Kimning ustida uch saf (odam) namoz oʻqisa, (unga jannat) vojib boʻladi›, dedilar», der edi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Ummu Habiba, Abu Hurayra va Nabiy ﷺning zavjalari Maymunadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Molik ibn Hubayraning hadisi hasandir. Uni shu tarzda bir nechalari Muhammad ibn Ishoqdan rivoyat qilishgan. Ibrohim ibn Saʼd esa bu hadisni Muhammad ibn Ishoqdan rivoyat qilib, Marsad bilan Molik ibn Hubayra orasiga bir kishini kiritdi. Bizning nazdimizda anavilarning rivoyati sahihroqdir.Марсад ибн Абдуллоҳ ал-Язаний (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Молик ибн Ҳубайра (розияллоҳу анҳу) жаноза устида намоз ўқиганида, одамлар оз бўлса, уларни уч бўлакка (саф қилиб) ажратар, сўнг: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимнинг устида уч саф (одам) намоз ўқиса, (унга жаннат) вожиб бўлади›, дедилар», дер эди. Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Умму Ҳабиба, Абу Ҳурайра ва Набий ﷺнинг завжалари Маймунадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Молик ибн Ҳубайранинг ҳадиси ҳасандир. Уни шу тарзда бир нечалари Муҳаммад ибн Ишоқдан ривоят қилишган. Иброҳим ибн Саъд эса бу ҳадисни Муҳаммад ибн Ишоқдан ривоят қилиб, Марсад билан Молик ибн Ҳубайра орасига бир кишини киритди. Бизнинг наздимизда анавиларнинг ривояти саҳиҳроқдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الصَّلَاةِ عَلَى الْجَنَازَةِ: " اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبُّهَا وَأَنْتَ خَلَقْتَهَا وَأَنْتَ هَدَيْتَهَا إِلَى الْإِسْلَامِ وَأَنْتَ قَبَضْتَ رُوحَهَا وَأَنْتَ أَعْلَمُ بِسِرِّهَا وَعَلَانِيَتِهَا جِئْنَا شُفَعَاءَ فَاغْفِرْ لَهُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ janoza namozida: «Allohim, Sen uning Robbisan, Sen uni yaratding, Sen uni Islomga hidoyat qilding, Sen uning ruhini olding va Sen uning yashirin hamda oshkora holini eng yaxshi bilguvchisan. Biz shafoatchi boʻlib keldik, bas, uni magʻfirat qilgin», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жаноза намозида: «Аллоҳим, Сен унинг Роббисан, Сен уни яратдинг, Сен уни Исломга ҳидоят қилдинг, Сен унинг руҳини олдинг ва Сен унинг яширин ҳамда ошкора ҳолини энг яхши билгувчисан. Биз шафоатчи бўлиб келдик, бас, уни мағфират қилгин», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ: صَلَّيْتُ وَرَاءَ أَبِي هُرَيْرَةَ عَلَى صَبِيٍّ لَمْ يَعْمَلْ خَطِيئَةً قَطُّ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ: اللَّهُمَّ أَعِذْهُ مِنْ عَذَابِ الْقَبْر. رَوَاهُ مَالك

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning orqasida hech qachon gunoh qilmagan bir bolaga janoza namozini oʻqidim va uning: «Allohim, uni qabr azobidan asragin», deb aytayotganini eshitdim. Molik rivoyat qilgan.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг орқасида ҳеч қачон гуноҳ қилмаган бир болага жаноза намозини ўқидим ва унинг: «Аллоҳим, уни қабр азобидан асрагин», деб айтаётганини эшитдим. Молик ривоят қилган.

وَعَنِ الْبُخَارِيِّ تَعْلِيقًا قَالَ: يَقْرَأُ الْحَسَنُ عَلَى الطِّفْلِ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَيَقُولُ: اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لَنَا سلفا وفرطا وذخرا وَأَجرا

Hasan al-Basriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U kishi chaqaloqqa (janoza oʻqib) Fotiha surasini oʻqir va: «Allohim, uni biz uchun oldinda kutguvchi salaf, oldinroq yuborilgan zaxira va savob qilgin», der edi. Buni Buxoriy taʼliq tarzida rivoyat qilgan.Ҳасан ал-Басрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У киши чақалоққа (жаноза ўқиб) Фотиҳа сурасини ўқир ва: «Аллоҳим, уни биз учун олдинда кутгувчи салаф, олдинроқ юборилган захира ва савоб қилгин», дер эди. Буни Бухорий таълиқ тарзида ривоят қилган.

وَعَنْ جَابِرٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الطِّفْلُ لَا يُصَلَّى عَلَيْهِ وَلَا يَرِثُ وَلَا يُوَرَّثُ حَتَّى يَسْتَهِلَّ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرْ: «وَلَا يُورث»

Jobir (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Goʻdak (bola) tovush chiqarguniga (yaʼni tirik tugʻilgani maʼlum boʻlgunicha) uning ustida namoz oʻqilmaydi, u (boshqaga) meros boʻlmaydi va (unga ham) meros boʻlinmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu shunday hadiski, odamlar bu haqda ixtilof qilganlar. Baʼzilari uni Abu Zubayrdan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan marfuʼ qilib rivoyat qilganlar. Ashʼas ibn Savvor va bir nechalari esa uni Abu Zubayrdan, u Jobirdan mavquf qilib rivoyat qilganlar. Muhammad ibn Ishoq ham uni Ato ibn Abu Rabohdan, u Jobirdan mavquf qilib rivoyat qilgan. Goʻyo bu marfuʼ hadisdan sahihroqdir. Baʼzi ahli ilm shunga borib: «Goʻdak tovush chiqargunicha (tirik tugʻilgani maʼlum boʻlgunicha) uning ustida namoz oʻqilmaydi», dedilar. Bu Sufyon as-Savriy va Shofiʼiyning soʻzidir.Жобир (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Гўдак (бола) товуш чиқаргунига (яъни тирик туғилгани маълум бўлгунича) унинг устида намоз ўқилмайди, у (бошқага) мерос бўлмайди ва (унга ҳам) мерос бўлинмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу шундай ҳадиски, одамлар бу ҳақда ихтилоф қилганлар. Баъзилари уни Абу Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан марфуъ қилиб ривоят қилганлар. Ашъас ибн Саввор ва бир нечалари эса уни Абу Зубайрдан, у Жобирдан мавқуф қилиб ривоят қилганлар. Муҳаммад ибн Ишоқ ҳам уни Ато ибн Абу Рабоҳдан, у Жобирдан мавқуф қилиб ривоят қилган. Гўё бу марфуъ ҳадисдан саҳиҳроқдир. Баъзи аҳли илм шунга бориб: «Гўдак товуш чиқаргунича (тирик туғилгани маълум бўлгунича) унинг устида намоз ўқилмайди», дедилар. Бу Суфён ас-Саврий ва Шофиъийнинг сўзидир.

وَعَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَقُومَ الْإِمَامُ فَوْقَ شَيْءٍ وَالنَّاسُ خَلْفَهُ يَعْنِي أَسْفَلَ مِنْهُ. رَوَاهُ الدراقطني وَأَبُو دَاوُد

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdilar: Rasululloh ﷺ itning bahosidan, fohisha ayolning mahridan va kohinning haqqidan (toʻlovidan) qaytardilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Rofiʼ ibn Xadij, Abu Juhayfa, Abu Hurayra va Ibn Abbosdan ham (hadis) rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Abu Masʼudning hadisi hasan sahih hadisdir.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ итнинг баҳосидан, фоҳиша аёлнинг маҳридан ва коҳиннинг ҳаққидан (тўловидан) қайтардилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Рофиъ ибн Хадиж, Абу Жуҳайфа, Абу Ҳурайра ва Ибн Аббосдан ҳам (ҳадис) ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Абу Масъуднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.

عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَن سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ فِي مَرَضِهِ الَّذِي هَلَكَ فِيهِ: أَلْحِدُوا لِي لَحْدًا وَانْصِبُوا عَلَى اللَّبِنِ نَصْبًا كَمَا صُنِعَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u oʻzi vafot etgan kasalligi paytida dedi: «Menga lahad kavlanglar va Rasululloh ﷺ ga qilingani kabi ustimga gʻisht tiklab qoʻyinglar».Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у ўзи вафот этган касаллиги пайтида деди: «Менга лаҳад кавланглар ва Расулуллоҳ ﷺ га қилингани каби устимга ғишт тиклаб қўйинглар».

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: جُعِلَ فِي قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَطِيفَةٌ حَمْرَاء. رَوَاهُ مُسلم

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning qabrlariga qizil gilam solindi. Muslim dedi: Abu Jamraning ismi Nasr ibn Imron, Abut-Tayyohning ismi esa Yazid ibn Humayd boʻlib, ular Saraxsda vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг қабрларига қизил гилам солинди. Муслим деди: Абу Жамранинг исми Наср ибн Имрон, Абут-Тайёҳнинг исми эса Язид ибн Ҳумайд бўлиб, улар Сарахсда вафот этдилар.

وَعَنْ سُفْيَانَ التَّمَّارِ: أَنَّهُ رَأَى قَبْرَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُسَنَّمًا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Sufyon at-Tammor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U kishi Nabiy ﷺning qabrlarini doʻngaytirilgan (musannam) holda koʻrgan. Buxoriy rivoyat qilgan.Суфён ат-Таммор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У киши Набий ﷺнинг қабрларини дўнгайтирилган (мусаннам) ҳолда кўрган. Бухорий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي الْهَيَّاجِ الْأَسَدِيِّ قَالَ: قَالَ لِي عَلِيٌّ: أَلَا أَبْعَثُكَ عَلَى مَا بَعَثَنِي عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِن لَا تَدَعَ تِمْثَالًا إِلَّا طَمَسْتَهُ وَلَا قَبْرًا مشرفا إِلَّا سويته. رَوَاهُ مُسلم

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U menga dedi: «Rasululloh ﷺ meni nima uchun yuborgan boʻlsalar, men ham seni shu narsa uchun yubormaymi? Hech bir suratni oʻchirmay qoldirma, hech bir baland qabrni tekislamay qoldirma». Habibning rivoyatida: «Hech bir suratni oʻchirmay qoldirma», deyilgan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У менга деди: «Расулуллоҳ ﷺ мени нима учун юборган бўлсалар, мен ҳам сени шу нарса учун юбормайми? Ҳеч бир суратни ўчирмай қолдирма, ҳеч бир баланд қабрни текисламай қолдирма». Ҳабибнинг ривоятида: «Ҳеч бир суратни ўчирмай қолдирма», дейилган.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُجَصَّصَ الْقَبْرُ وَأَنْ يُبْنَى عَلَيْهِ وَأَنْ يُقْعَدَ عَلَيْهِ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrni ohaklash (suvash)dan, uning ustiga oʻtirishdan va uning ustiga (imorat) qurishdan qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрни оҳаклаш (суваш)дан, унинг устига ўтиришдан ва унинг устига (иморат) қуришдан қайтардилар.

وَعَنْ أَبِي مَرْثَدٍ الْغَنَوِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَجْلِسُوا عَلَى الْقُبُورِ وَلَا تُصَلُّوا إِلَيْهَا» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Marsad al-Gʻanaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Qabrlar ustiga oʻtirmanglar va ularga qarab namoz oʻqimanglar».Абу Марсад ал-Ғанавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Қабрлар устига ўтирманглар ва уларга қараб намоз ўқиманглар».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَأَنْ يَجْلِسَ أَحَدُكُمْ عَلَى جَمْرَةٍ فَتُحْرِقَ ثِيَابَهُ فَتَخْلُصَ إِلَى جِلْدِهِ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يجلس على قبر» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Birortangizning choʻgʻ ustiga oʻtirishi, u kiyimini kuydirib, terisiga yetib borishi, qabr ustiga oʻtirishidan koʻra unga yaxshiroqdir».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Бирортангизнинг чўғ устига ўтириши, у кийимини куйдириб, терисига етиб бориши, қабр устига ўтиришидан кўра унга яхшироқдир».

عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ: كَانَ بِالْمَدِينَةِ رَجُلَانِ أَحَدُهُمَا يَلْحَدُ وَالْآخَرُ لَا يَلْحَدُ. فَقَالُوا: أَيُّهُمَا جَاءَ أَوَّلًا عَمِلَ عَمَلَهُ. فَجَاءَ الَّذِي يَلْحَدُ فَلَحَدَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. رَوَاهُ فِي شَرْحِ السّنة

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Madinada ikki kishi bor edi, biri lahd (yon oʻra) qazir, ikkinchisi lahd qilmasdi. Odamlar: ‹Qaysi biri avval kelsa, oʻz ishini qiladi›, deyishdi. Bas, lahd qiladigani kelib, Rasululloh ﷺga lahd qazidi. Buni Bagʻaviy ‹Sharhus-sunna›da rivoyat qilgan.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мадинада икки киши бор эди, бири лаҳд (ён ўра) қазир, иккинчиси лаҳд қилмасди. Одамлар: ‹Қайси бири аввал келса, ўз ишини қилади›, дейишди. Бас, лаҳд қиладигани келиб, Расулуллоҳ ﷺга лаҳд қазиди. Буни Бағавий ‹Шарҳус-сунна›да ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اللَّحْدُ لَنَا وَالشَّقُّ لغيرنا» رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه وَرَوَاهُ أَحْمَدُ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Lahad (qabrning yon tomoniga oʻyilgan oʻra) biz uchun, shaqq (qabrning oʻrtasiga qazilgan oʻra) esa bizdan boshqalar uchundir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Лаҳад (қабрнинг ён томонига ўйилган ўра) биз учун, шаққ (қабрнинг ўртасига қазилган ўра) эса биздан бошқалар учундир».

وَعَنْ هِشَامِ بْنِ عَامِرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْمَ أُحُدٍ: «احْفُرُوا وَأَوْسِعُوا وَأَعْمِقُوا وَأَحْسِنُوا وَادْفِنُوا الِاثْنَيْنِ وَالثَّلَاثَةَ فِي قبر وَاحِد وَقدمُوا أَكْثَرهم قُرْآنًا» . رَوَاهُ أمد وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَرَوَى ابْنُ مَاجَهْ إِلَى قَوْله وأحسنوا

Hishom ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Uhud kuni Rasululloh ﷺga yaralar (koʻpligidan) shikoyat qilindi. Shunda u zot: «Qabr qazinglar, keng va chiroyli qilinglar, bir qabrga ikki-uchtadan (shahidni) dafn qilinglar va ular ichida Qurʼonni koʻproq bilganini oldinga oʻtkazinglar», dedilar. Otam vafot etgan edi, u ikki kishining oldiga (qoʻyib) oʻtkazildi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Xabbob, Jobir va Anasdan (ham hadislar bor). Bu hadis hasan sahihdir. Sufyon as-Savriy va boshqalar bu hadisni Ayyubdan, u Humayd ibn Hiloldan, u Hishom ibn Omirdan rivoyat qilishgan. Abu Dahmoning ismi Qirfa ibn Buhays yoki Bayhasdir.Ҳишом ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Уҳуд куни Расулуллоҳ ﷺга яралар (кўплигидан) шикоят қилинди. Шунда у зот: «Қабр қазинглар, кенг ва чиройли қилинглар, бир қабрга икки-учтадан (шаҳидни) дафн қилинглар ва улар ичида Қуръонни кўпроқ билганини олдинга ўтказинглар», дедилар. Отам вафот этган эди, у икки кишининг олдига (қўйиб) ўтказилди. Абу Исо айтди: Бу бобда Хаббоб, Жобир ва Анасдан (ҳам ҳадислар бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Суфён ас-Саврий ва бошқалар бу ҳадисни Айюбдан, у Ҳумайд ибн Ҳилолдан, у Ҳишом ибн Омирдан ривоят қилишган. Абу Даҳмонинг исми Қирфа ибн Буҳайс ёки Байҳасдир.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ جَاءَتْ عَمَّتِي بِأَبِي لِتَدْفِنَهُ فِي مَقَابِرِنَا فَنَادَى مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «رُدُّوا الْقَتْلَى إِلَى مَضَاجِعِهِمْ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَلَفظه لِلتِّرْمِذِي

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Uhud kuni boʻlganda, ammam otamni bizning qabristonimizga dafn qilish uchun olib keldi. Shunda Rasululloh ﷺning jarchisi: «Oʻldirilganlarni yotgan joylariga (Uhudga) qaytaringlar», deb nido qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Iso aytdi: Nubayh siqa (ishonchli)dir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у деди: Уҳуд куни бўлганда, аммам отамни бизнинг қабристонимизга дафн қилиш учун олиб келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг жарчиси: «Ўлдирилганларни ётган жойларига (Уҳудга) қайтаринглар», деб нидо қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Исо айтди: Нубайҳ сиқа (ишончли)дир.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: سُلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ قِبَلِ رَأْسِهِ. رَوَاهُ الشَّافِعِي

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrga bosh tomonlaridan kiritildilar. Shofiiy rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрга бош томонларидан киритилдилар. Шофиий ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ قَبْرًا لَيْلًا فَأُسْرِجَ لَهُ بسراج فَأخذ مِنْ قِبَلِ الْقِبْلَةِ وَقَالَ: «رَحِمَكَ اللَّهُ إِنْ كُنْتَ لَأَوَّاهًا تَلَّاءً لِلْقُرْآنِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ فِي شرح السّنة: إِسْنَاده ضَعِيف

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ kechasi bir qabrga kirdilar va ular uchun chiroq yoqildi. U zot (mayyitni) qibla tomonidan oldilar va: «Alloh senga rahm qilsin, sen koʻp (Allohga) ohu nola qilib yolvoruvchi, Qurʼonni koʻp tilovat qiluvchi eding», dedilar. Va unga toʻrt (marta) takbir aytdilar. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan hadisdir. Baʼzi ilm ahli shunga (amal qilishga) borib: Mayyit qabrga qibla tomonidan kiritiladi, deganlar. Baʼzilari esa: U tortib qoʻyiladi, deganlar. Koʻpchilik ilm ahli kechasi dafn etishga ruxsat berganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ кечаси бир қабрга кирдилар ва улар учун чироқ ёқилди. У зот (маййитни) қибла томонидан олдилар ва: «Аллоҳ сенга раҳм қилсин, сен кўп (Аллоҳга) оҳу нола қилиб ёлворувчи, Қуръонни кўп тиловат қилувчи эдинг», дедилар. Ва унга тўрт (марта) такбир айтдилар. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Баъзи илм аҳли шунга (амал қилишга) бориб: Маййит қабрга қибла томонидан киритилади, деганлар. Баъзилари эса: У тортиб қўйилади, деганлар. Кўпчилик илм аҳли кечаси дафн этишга рухсат берганлар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا أَدْخَلَ الْمَيِّتَ الْقَبْرَ قَالَ: «بِسم الله وَبِاللَّهِ وعَلى ملكة رَسُولِ اللَّهِ» . وَفِي رِوَايَةٍ: " وَعَلَى سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَرَوَى أَبُو دَاوُد الثَّانِيَة

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ mayyit qabrga kiritilganda — Abu Xolid bir marta: mayyit oʻzining lahadiga qoʻyilganda, dedi — bir marta: «Bismillahi va billahi va alo millati Rasulillah (Allohning nomi bilan, Alloh bilan va Allohning Rasuli dini uzra)», dedilar. Bir marta esa: «Bismillahi va billahi va alo sunnati Rasulillah ﷺ (Allohning nomi bilan, Alloh bilan va Allohning Rasuli sunnati uzra)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, bu yoʻldan gʻaribdir. Bu hadis Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Buni Abus-Siddiq an-Nojiy ham Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Yana Abus-Siddiq an-Nojiydan, u Ibn Umardan mavquf holida ham rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ маййит қабрга киритилганда — Абу Холид бир марта: маййит ўзининг лаҳадига қўйилганда, деди — бир марта: «Бисмиллаҳи ва биллаҳи ва ало миллати Расулиллаҳ (Аллоҳнинг номи билан, Аллоҳ билан ва Аллоҳнинг Расули дини узра)», дедилар. Бир марта эса: «Бисмиллаҳи ва биллаҳи ва ало суннати Расулиллаҳ ﷺ (Аллоҳнинг номи билан, Аллоҳ билан ва Аллоҳнинг Расули суннати узра)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, бу йўлдан ғарибдир. Бу ҳадис Ибн Умардан, у Набий ﷺдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Буни Абус-Сиддиқ ан-Ножий ҳам Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Яна Абус-Сиддиқ ан-Ножийдан, у Ибн Умардан мавқуф ҳолида ҳам ривоят қилинган.

وَعَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ مُرْسَلًا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حثا عَلَى الْمَيِّتِ ثَلَاثَ حَثَيَاتٍ بِيَدَيْهِ جَمِيعًا وَأَنَّهُ رَشَّ عَلَى قَبْرِ ابْنِهِ إِبْرَاهِيمَ وَوَضَعَ عَلَيْهِ حَصْبَاءَ. رَوَاهُ فِي شَرْحِ السُّنَّةِ وَرَوَى الشَّافِعِيُّ من قَوْله: «رش»

Jafar ibn Muhammad (rahimahulloh)ning otasidan mursal tarzida rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ mayyit ustiga ikki qoʻllari bilan uch marta tuproq sochdilar, oʻgʻillari Ibrohimning qabriga suv sepdilar va uning ustiga mayda toshlar qoʻydilar. Buni ‹Sharhus-sunna›da rivoyat qilingan, Shofiiy esa ‹suv sepdilar› qismini rivoyat qilgan.Жафар ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ)нинг отасидан мурсал тарзида ривоят қилинишича, Набий ﷺ маййит устига икки қўллари билан уч марта тупроқ сочдилар, ўғиллари Иброҳимнинг қабрига сув сепдилар ва унинг устига майда тошлар қўйдилар. Буни ‹Шарҳус-сунна›да ривоят қилинган, Шофиий эса ‹сув сепдилар› қисмини ривоят қилган.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَن تجصص الْقُبُور وَأَن يكْتب لعيها وَأَن تُوطأ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni ganchlab oqlashdan, ustiga yozuv yozishdan va ular ustidan yurishdan qaytardilar. Termiziy rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни ганчлаб оқлашдан, устига ёзув ёзишдан ва улар устидан юришдан қайтардилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَن جَابر قَالَ: رُشَّ قَبْرُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ الَّذِي رَشَّ الْمَاءَ عَلَى قَبْرِهِ بِلَالُ بْنُ رَبَاحٍ بِقِرْبَةٍ بَدَأَ مِنْ قِبَلِ رَأْسِهِ حَتَّى انْتَهَى إِلَى رِجْلَيْهِ. رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ. فِي دَلَائِل النُّبُوَّة

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning qabrlariga suv sepildi. Qabrlariga suv sepgan kishi Bilol ibn Raboh boʻlib, u mesh bilan bosh tomonlaridan boshlab oyoqlariga qadar sepdi. Buni Bayhaqiy ‹Daloilun-nubuvva›da rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг қабрларига сув сепилди. Қабрларига сув сепган киши Билол ибн Рабоҳ бўлиб, у меш билан бош томонларидан бошлаб оёқларига қадар сепди. Буни Байҳақий ‹Далоилун-нубувва›да ривоят қилган.

وَعَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ قَالَ: لَمَّا مَاتَ عُثْمَان ابْن مَظْعُونٍ أُخْرِجَ بِجَنَازَتِهِ فَدُفِنَ أَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا أَنْ يَأْتِيَهُ بِحَجَرٍ فَلم يسْتَطع حملهَا فَقَامَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَسَرَ عَنْ ذِرَاعَيْهِ. قَالَ الْمُطَّلِبُ: قَالَ الَّذِي يُخْبِرُنِي عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى بَيَاضِ ذِرَاعَيْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ حَسَرَ عَنْهُمَا ثُمَّ حَمَلَهَا فَوَضَعَهَا عِنْدَ رَأْسِهِ وَقَالَ: «أُعَلِّمُ بِهَا قَبْرَ أَخِي وَأَدْفِنُ إِلَيْهِ مَنْ مَاتَ من أَهلِي» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Muttalib (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Usmon ibn Mazʼun vafot etganida, uning janozasi olib chiqilib dafn etildi. Paygʻambar ﷺ bir kishiga oʻzlariga bir tosh keltirishni buyurdilar, lekin u uni koʻtarishga qodir boʻlmadi. Shunda Rasululloh ﷺ unga (tosh tomon) turib, ikki bilaklarini shimardilar. Kasir aytdiki, Muttalib aytdi: Menga buni Rasululloh ﷺ dan xabar bergan kishi aytdi: «Goʻyo men Rasululloh ﷺ ning bilaklarini shimargan paytlaridagi oq bilaklariga qarab turgandekman», dedi. Soʻng u zot uni (toshni) koʻtarib, (qabrning) bosh tarafiga qoʻydilar va: «Men bu bilan birodarimning qabrini belgilab qoʻyaman va ahlimdan kim vafot etsa, uni shu yerga dafn etaman», dedilar.Мутталиб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У деди: Усмон ибн Мазъун вафот этганида, унинг жанозаси олиб чиқилиб дафн этилди. Пайғамбар ﷺ бир кишига ўзларига бир тош келтиришни буюрдилар, лекин у уни кўтаришга қодир бўлмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга (тош томон) туриб, икки билакларини шимардилар. Касир айтдики, Мутталиб айтди: Менга буни Расулуллоҳ ﷺ дан хабар берган киши айтди: «Гўё мен Расулуллоҳ ﷺ нинг билакларини шимарган пайтларидаги оқ билакларига қараб тургандекман», деди. Сўнг у зот уни (тошни) кўтариб, (қабрнинг) бош тарафига қўйдилар ва: «Мен бу билан биродаримнинг қабрини белгилаб қўяман ва аҳлимдан ким вафот этса, уни шу ерга дафн этаман», дедилар.

وَعَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ: يَا أُمَّاهُ اكْشِفِي لِي عَنْ قَبْرِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصَاحِبَيْهِ فَكَشَفَتْ لِي عَنْ ثَلَاثَةِ قُبُورٍ لَا مُشْرِفَةٍ وَلَا لَا طئة مَبْطُوحَةٍ بِبَطْحَاءِ الْعَرْصَةِ الْحَمْرَاءِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Ahmad ibn Solih bizga Ibn Abu Fudaykdan, unga Amr ibn Usmon ibn Honiʼ al-Qosimdan rivoyat qildi. U (al-Qosim rahimahulloh) shunday dedi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdim-da: «Ey ona, menga Nabiy ﷺ ning va u zotning ikki sahobasi (roziyallohu anhumo)ning qabrlarini ochib koʻrsating», dedim. U menga uchta qabrni ochib koʻrsatdi: ular na baland, na yer bilan teppa-teng edi, qizil maydonning mayda toshlari bilan yopilgan edi. Abu Ali dedi: Aytiladiki, Rasululloh ﷺ oldinroqda, Abu Bakr (roziyallohu anhu) u zotning boshlari tomonida, Umar (roziyallohu anhu) esa Rasululloh ﷺ ning oyoqlari tomonidadir.Аҳмад ибн Солиҳ бизга Ибн Абу Фудайкдан, унга Амр ибн Усмон ибн Ҳониъ ал-Қосимдан ривоят қилди. У (ал-Қосим раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдим-да: «Эй она, менга Набий ﷺ нинг ва у зотнинг икки саҳобаси (розияллоҳу анҳумо)нинг қабрларини очиб кўрсатинг», дедим. У менга учта қабрни очиб кўрсатди: улар на баланд, на ер билан теппа-тенг эди, қизил майдоннинг майда тошлари билан ёпилган эди. Абу Али деди: Айтиладики, Расулуллоҳ ﷺ олдинроқда, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) у зотнинг бошлари томонида, Умар (розияллоҳу анҳу) эса Расулуллоҳ ﷺ нинг оёқлари томонидадир.

وَعَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَنَازَة رجل من الْأَنْصَار فَانْتَهَيْنَا إِلَى الْقَبْر وَلما يُلْحَدْ بَعْدُ فَجَلَسَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَجَلَسْنَا مَعَهُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَزَادَ فِي آخِرِهِ: كن على رؤوسنا الطير

Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga ansorlardan bir kishining janozasiga chiqdik. Qabr oldiga yetib bordik, hali lahad qazilmagan edi. Paygʻambar ﷺ qiblaga yuzlanib oʻtirdilar, biz ham u zot bilan birga oʻtirdik.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ансорлардан бир кишининг жанозасига чиқдик. Қабр олдига етиб бордик, ҳали лаҳад қазилмаган эди. Пайғамбар ﷺ қиблага юзланиб ўтирдилар, биз ҳам у зот билан бирга ўтирдик.

وَعَنْ عَائِشَةَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كَسْرُ عَظْمِ الْمَيِّتِ كَكَسْرِهِ حَيًّا» . رَوَاهُ مَالِكٌ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Maytning suyagini sindirish, uni tirigida sindirish kabidir».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Майтнинг суягини синдириш, уни тиригида синдириш кабидир».

عَنْ أَنَسٍ قَالَ: شَهِدْنَا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُدْفَنُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ عَلَى الْقَبْرِ فَرَأَيْتُ عَيْنَيْهِ تَدْمَعَانِ فَقَالَ: " هَلْ فِيكُمْ مَنْ أَحَدٍ لَمْ يُقَارِفِ اللَّيْلَةَ؟ . فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ: أَنَا. قَالَ: فَانْزِلْ فِي قَبْرِهَا فَنَزَلَ فِي قبرها ". رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning qizining janozasida edik va Rasululloh ﷺ qabr yonida oʻtirgan edilar. Men u zotning koʻzlari yoshga toʻlganini koʻrdim. U zot: «Sizlar ichida kechasi zavjasi bilan (yaqinlik) qilmagan (kishi) bormi?» — dedilar. Abu Talha ‹ha› (deb javob berdi). Bas, Allohning Paygʻambari ﷺ unga qabrga tushishni aytdilar va u uning (qizning) qabriga tushib, uni dafn qildi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг қизининг жанозасида эдик ва Расулуллоҳ ﷺ қабр ёнида ўтирган эдилар. Мен у зотнинг кўзлари ёшга тўлганини кўрдим. У зот: «Сизлар ичида кечаси завжаси билан (яқинлик) қилмаган (киши) борми?» — дедилар. Абу Талҳа ‹ҳа› (деб жавоб берди). Бас, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ унга қабрга тушишни айтдилар ва у унинг (қизнинг) қабрига тушиб, уни дафн қилди.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ لِابْنِهِ وَهُوَ فِي سِيَاقِ الْمَوْتِ: إِذَا أَنَا مُتُّ فَلَا تَصْحَبْنِي نَائِحَةٌ وَلَا نَارٌ فَإِذَا دَفَنْتُمُونِي فَشُنُّوا عَلَيَّ التُّرَابَ شَنًّا ثُمَّ أَقِيمُوا حَوْلَ قَبْرِي قَدْرَ مَا يُنْحَرُ جَزُورٌ وَيُقَسَّمُ لَحْمُهَا حَتَّى أَسْتَأْنِسَ بِكُمْ وَأَعْلَمَ مَاذَا أُرَاجِعُ بِهِ رُسُلَ رَبِّي. رَوَاهُ مُسلم

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Amr ibn al-Os(ning oldida), u oʻlim talvasasida ekanida, hozir boʻldik. U uzoq yigʻladi va yuzini devorga oʻgirdi. Shunda oʻgʻli: «Ey otajon, Rasululloh ﷺ sizni falon (narsa) bilan xushxabarlamaganmidilar? Rasululloh ﷺ sizni falon (narsa) bilan xushxabarlamaganmidilar?» deyaverdi. (Roviy) dedi: Shunda u yuzini (bizga) qaratdi-da, dedi: «Albatta biz tayyorlaydigan (eng yaxshi) narsa — ‹Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli› deb guvohlik berishdir. Men (umrimda) uch bosqichda (holatda) boʻlganman: oʻzimni shunday koʻrgan (paytim) borki, Rasululloh ﷺ ni mendan koʻra qattiqroq yomon koʻradigan va U Zotdan (gʻolib chiqib) imkon topib, uni oʻldirishimdan koʻra menga mahbubroq (boshqa) hech kim — hech narsa boʻlmagan. Agar men oʻsha holatda oʻlganimda, albatta doʻzax ahlidan boʻlardim. Soʻng Alloh qalbimga Islomni solganda, men Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib: ‹Oʻng qoʻlingizni choʻzing, sizga bayʼat beray›, dedim. U Zot oʻng qoʻllarini choʻzdilar — (roviy) dedi — men esa qoʻlimni (orqaga) tortdim. (Paygʻambar): ‹Senga nima boʻldi, ey Amr?› dedilar. Men: ‹Bir shart qoʻymoqchiman›, dedim. (Paygʻambar): ‹Nima shart qoʻymoqchisan?› dedilar. Men: ‹Magʻfirat qilinishimni (shart qilaman)›, dedim. (Paygʻambar): ‹Islom oʻzidan oldingi (gunoh)larni yoʻq qilishini, hijrat oʻzidan oldingi (gunoh)larni yoʻq qilishini va haj oʻzidan oldingi (gunoh)larni yoʻq qilishini bilmaysanmi?› dedilar». Va (Amr): «Menga Rasululloh ﷺ dan koʻra mahbubroq va koʻzimda U Zotdan koʻra ulugʻroq hech kim boʻlmagan; men U Zotga boʻlgan ulugʻlashim (hurmatim) sababli koʻzlarimni U Zotdan (toʻyib) toʻldira olmasdim. Agar mendan U Zotni taʼriflashim soʻralsa, (buni) eplolmasdim — chunki men koʻzlarimni U Zotdan toʻyib toʻldira olmaganman. Agar men oʻsha holatda oʻlganimda, jannat ahlidan boʻlishni umid qilardim. Soʻng biz baʼzi narsalarga (mutavalliy boʻldik, hokimlik qildik) — ularda ahvolim qanday ekanini bilmayman. Bas, men oʻlsam, mening (jasadim) bilan na yigʻichi (noha qiluvchi ayol) va na oʻt (gulxan) hamroh boʻlmasin. Meni dafn qilganingizda, ustimga tuproqni sekin (asta) tortinglar (tashlanglar); soʻng bir tuya soʻyilib, goʻshti taqsimlanadigan (qadar) muddatcha qabrim atrofida turinglar — toki men sizlar bilan unsiyat topay (koʻngil topay) va Rabbimning elchilari (farishtalari)ga nima (deb) javob qaytarishimni (oʻylab) qaray», dedi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Амр ибн ал-Ос(нинг олдида), у ўлим талвасасида эканида, ҳозир бўлдик. У узоқ йиғлади ва юзини деворга ўгирди. Шунда ўғли: «Эй отажон, Расулуллоҳ ﷺ сизни фалон (нарса) билан хушхабарламаганмидилар? Расулуллоҳ ﷺ сизни фалон (нарса) билан хушхабарламаганмидилар?» деяверди. (Ровий) деди: Шунда у юзини (бизга) қаратди-да, деди: «Албатта биз тайёрлайдиган (энг яхши) нарса — ‹Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули› деб гувоҳлик беришдир. Мен (умримда) уч босқичда (ҳолатда) бўлганман: ўзимни шундай кўрган (пайтим) борки, Расулуллоҳ ﷺ ни мендан кўра қаттиқроқ ёмон кўрадиган ва У Зотдан (ғолиб чиқиб) имкон топиб, уни ўлдиришимдан кўра менга маҳбуброқ (бошқа) ҳеч ким — ҳеч нарса бўлмаган. Агар мен ўша ҳолатда ўлганимда, албатта дўзах аҳлидан бўлардим. Сўнг Аллоҳ қалбимга Исломни солганда, мен Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб: ‹Ўнг қўлингизни чўзинг, сизга байъат берай›, дедим. У Зот ўнг қўлларини чўздилар — (ровий) деди — мен эса қўлимни (орқага) тортдим. (Пайғамбар): ‹Сенга нима бўлди, эй Амр?› дедилар. Мен: ‹Бир шарт қўймоқчиман›, дедим. (Пайғамбар): ‹Нима шарт қўймоқчисан?› дедилар. Мен: ‹Мағфират қилинишимни (шарт қиламан)›, дедим. (Пайғамбар): ‹Ислом ўзидан олдинги (гуноҳ)ларни йўқ қилишини, ҳижрат ўзидан олдинги (гуноҳ)ларни йўқ қилишини ва ҳаж ўзидан олдинги (гуноҳ)ларни йўқ қилишини билмайсанми?› дедилар». Ва (Амр): «Менга Расулуллоҳ ﷺ дан кўра маҳбуброқ ва кўзимда У Зотдан кўра улуғроқ ҳеч ким бўлмаган; мен У Зотга бўлган улуғлашим (ҳурматим) сабабли кўзларимни У Зотдан (тўйиб) тўлдира олмасдим. Агар мендан У Зотни таърифлашим сўралса, (буни) эплолмасдим — чунки мен кўзларимни У Зотдан тўйиб тўлдира олмаганман. Агар мен ўша ҳолатда ўлганимда, жаннат аҳлидан бўлишни умид қилардим. Сўнг биз баъзи нарсаларга (мутаваллий бўлдик, ҳокимлик қилдик) — уларда аҳволим қандай эканини билмайман. Бас, мен ўлсам, менинг (жасадим) билан на йиғичи (ноҳа қилувчи аёл) ва на ўт (гулхан) ҳамроҳ бўлмасин. Мени дафн қилганингизда, устимга тупроқни секин (аста) тортинглар (ташланглар); сўнг бир туя сўйилиб, гўшти тақсимланадиган (қадар) муддатча қабрим атрофида туринглар — токи мен сизлар билан унсият топай (кўнгил топай) ва Раббимнинг элчилари (фаришталари)га нима (деб) жавоб қайтаришимни (ўйлаб) қарай», деди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِذَا مَاتَ أَحَدُكُمْ فَلَا تَحْبِسُوهُ وَأَسْرِعُوا بِهِ إِلَى قَبْرِهِ وَلْيُقْرَأْ عِنْدَ رَأْسِهِ فَاتِحَةُ الْبَقَرَةِ وَعِنْدَ رِجْلَيْهِ بِخَاتِمَةِ الْبَقَرَةِ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَان. وَقَالَ: وَالصَّحِيح أَنه مَوْقُوف عَلَيْهِ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning: «Biringiz vafot etsa, uni ushlab turmang, balki qabriga tez olib boring va uning bosh tomonida Baqara surasining boshini, oyoq tomonida esa Baqara surasining oxirini oʻqisin», deb aytayotganlarini eshitdim. Buni Bayhaqiy ‹Shuabul-iymon›da rivoyat qilgan va: ‹Sahihi shuki, bu hadis Ibn Umarning oʻzida toʻxtagan (mavquf)›, degan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг: «Бирингиз вафот этса, уни ушлаб турманг, балки қабрига тез олиб боринг ва унинг бош томонида Бақара сурасининг бошини, оёқ томонида эса Бақара сурасининг охирини ўқисин», деб айтаётганларини эшитдим. Буни Байҳақий ‹Шуабул-иймон›да ривоят қилган ва: ‹Саҳиҳи шуки, бу ҳадис Ибн Умарнинг ўзида тўхтаган (мавқуф)›, деган.

وَعَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ: لَمَّا تُوُفِّيَ عبد الرَّحْمَن بن أبي بكر بالحبشي (مَوضِع قريب من مَكَّة) وَهُوَ مَوْضِعٌ فَحُمِلَ إِلَى مَكَّةَ فَدُفِنَ بِهَا فَلَمَّا قَدِمَتْ عَائِشَةُ أَتَتْ قَبْرَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَتْ: وَكُنَّا كَنَدْمَانَيْ جَذِيمَةَ حِقْبَةً مِنَ الدَّهْرِ حَتَّى قِيلَ لَنْ يَتَصَدَّعَا فَلَمَّا تَفَرَّقْنَا كَأَنِّي وَمَالِكًا لِطُولِ اجْتِمَاعٍ لَمْ نَبِتْ لَيْلَةً مَعَا ثُمَّ قَالَتْ: وَاللَّهِ لَوْ حَضَرْتُكَ مَا دُفِنْتَ إِلَّا حَيْثُ مُتَّ وَلَوْ شهدتك مَا زرتك رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Abu Bakr Hubshiy (degan joy)da vafot etdi. U Makkaga koʻtarib keltirildi va shu yerda dafn qilindi. Oisha (roziyalloho anho) kelgach, Abdurrahmon ibn Abu Bakrning qabri yoniga bordi va (shu maʼnodagi sheʼrni) aytdi: «Biz dahrning bir uzun muddati davomida Jazimaning ikki nadimi (ichkilik hamrohi) kabi edik, hatto: ‹Ular hech ajralmaydilar›, deyildi. Biz ajralganimizda esa, uzoq vaqt birga boʻlganimiz sababli, men bilan Molik goʻyo bir kechani ham birga oʻtkazmaganga oʻxshaymiz». Soʻng u (Oisha): «Vallohi, agar (oʻliming chogʻida) yoningda hozir boʻlganimda edi, sen oʻlgan joydan boshqa joyga dafn etilmas eding. Agar dafningda hozir boʻlganimda edi, (hozir) seni ziyorat qilmas edim», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Абу Бакр Ҳубший (деган жой)да вафот этди. У Маккага кўтариб келтирилди ва шу ерда дафн қилинди. Оиша (розияллоҳо анҳо) келгач, Абдурраҳмон ибн Абу Бакрнинг қабри ёнига борди ва (шу маънодаги шеърни) айтди: «Биз даҳрнинг бир узун муддати давомида Жазиманинг икки надими (ичкилик ҳамроҳи) каби эдик, ҳатто: ‹Улар ҳеч ажралмайдилар›, дейилди. Биз ажралганимизда эса, узоқ вақт бирга бўлганимиз сабабли, мен билан Молик гўё бир кечани ҳам бирга ўтказмаганга ўхшаймиз». Сўнг у (Оиша): «Валлоҳи, агар (ўлиминг чоғида) ёнингда ҳозир бўлганимда эди, сен ўлган жойдан бошқа жойга дафн этилмас эдинг. Агар дафнингда ҳозир бўлганимда эди, (ҳозир) сени зиёрат қилмас эдим», деди.

وَعَنْ أَبِي رَافِعٍ قَالَ: سَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَعْدًا وَرَشَّ عَلَى قَبره مَاء. رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Saʼdni qabriga sekin qoʻydilar va qabri ustiga suv sepdilar.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Саъдни қабрига секин қўйдилар ва қабри устига сув сепдилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى جَنَازَةٍ ثُمَّ أَتَى الْقَبْر فَحَثَا عَلَيْهِ مِنْ قِبَلِ رَأْسِهِ ثَلَاثًا. رَوَاهُ ابْنُ مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir janoza ustiga namoz oʻqidilar, soʻng mayyitning qabri oldiga kelib, uning bosh tomonidan uch marta tuproq sochdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир жаноза устига намоз ўқидилар, сўнг маййитнинг қабри олдига келиб, унинг бош томонидан уч марта тупроқ сочдилар.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ قَالَ: رَآنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَّكِئًا عَلَى قَبْرٍ فَقَالَ: لَا تؤذ صَاحب هَذَا الْقَبْر أَولا تؤذه. رَوَاهُ أَحْمد

Amr ibn Hazm (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ meni bir qabrga suyanib turganimni koʻrib: «Bu qabr sohibiga ozor berma», yoki: «Unga ozor berma», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Амр ибн Ҳазм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мени бир қабрга суяниб турганимни кўриб: «Бу қабр соҳибига озор берма», ёки: «Унга озор берма», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

عَنْ أَنَسٍ قَالَ: دَخَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أَبِي سَيْفٍ الْقَيْنِ وَكَانَ ظِئْرًا لِإِبْرَاهِيمَ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِبْرَاهِيمَ فَقَبَّلَهُ وَشَمَّهُ ثُمَّ دَخَلْنَا عَلَيْهِ بَعْدَ ذَلِكَ وَإِبْرَاهِيمُ يَجُودُ بِنَفْسِهِ فَجَعَلَتْ عَيْنَا رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَذْرِفَانِ. فَقَالَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ: وَأَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَقَالَ: " يَا ابْنَ عَوْفٍ إِنَّهَا رَحْمَةٌ ثُمَّ أَتْبَعَهَا بِأُخْرَى فَقَالَ: إِنَّ الْعَيْنَ تَدْمَعُ وَالْقَلْبَ يَحْزَنُ وَلَا نَقُولُ إِلَّا مَا يُرْضِي رَبَّنَا وَإِنَّا بِفِرَاقِك يَا إِبْرَاهِيم لَمَحْزُونُونَ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan temirchi Abu Sayfning oldiga bordik — u Ibrohim (Paygʻambar ﷺ ning oʻgʻli)ning enagasi (emizganchi ayoli)ning eri edi. Rasululloh ﷺ Ibrohimni oldilar, uni oʻpdilar va hidladilar; soʻng biz Abu Sayfning uyiga kirdik — oʻsha paytda Ibrohim soʻnggi nafaslarida edi — va Rasululloh ﷺ ning koʻzlari yosh toʻka boshladi. Abdurrahmon ibn Avf: «Yo Rasululloh, hatto siz ham yigʻlayapsizmi?» — dedi. U zot: «Ey Ibn Avf, bu — rahmat(dir)», — dedilar. Soʻng u zot yana yigʻlab: «Koʻz yosh toʻkadi va qalb gʻamgin; biz Robbimizni rozi qiladigan (soʻz)dan boshqani aytmaymiz; ey Ibrohim, albatta biz sening ayriliging tufayli gʻamgindirmiz», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан темирчи Абу Сайфнинг олдига бордик — у Иброҳим (Пайғамбар ﷺ нинг ўғли)нинг энагаси (эмизганчи аёли)нинг эри эди. Расулуллоҳ ﷺ Иброҳимни олдилар, уни ўпдилар ва ҳидладилар; сўнг биз Абу Сайфнинг уйига кирдик — ўша пайтда Иброҳим сўнгги нафасларида эди — ва Расулуллоҳ ﷺ нинг кўзлари ёш тўка бошлади. Абдурраҳмон ибн Авф: «Ё Расулуллоҳ, ҳатто сиз ҳам йиғлаяпсизми?» — деди. У зот: «Эй Ибн Авф, бу — раҳмат(дир)», — дедилар. Сўнг у зот яна йиғлаб: «Кўз ёш тўкади ва қалб ғамгин; биз Роббимизни рози қиладиган (сўз)дан бошқани айтмаймиз; эй Иброҳим, албатта биз сенинг айрилигинг туфайли ғамгиндирмиз», — дедилар.

وَعَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ قَالَ: أَرْسَلَتِ ابْنَةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهِ: إِنَّ ابْنًا لِي قُبِضَ فَأْتِنَا. فَأَرْسَلَ يُقْرِئُ السَّلَامَ وَيَقُولُ: «إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ وَلَهُ مَا أَعْطَى وَكُلٌّ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ» . فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ تُقْسِمُ عَلَيْهِ لَيَأْتِيَنَّهَا فَقَامَ وَمَعَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَمُعَاذُ بْنُ جبل وَأبي بن كَعْب وَزيد ابْن ثَابِتٍ وَرِجَالٌ فَرُفِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّبِيُّ وَنَفْسُهُ تَتَقَعْقَعُ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ. فَقَالَ سَعْدٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذَا؟ فَقَالَ: «هَذِهِ رَحْمَةٌ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ. فَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاء»

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning qizi u zotga (xabarchi) joʻnatdi — uning bolasi oʻlim holatida (yoki joni uzilayotgan) edi — va u zotni kelishni soʻradi; lekin Paygʻambar ﷺ xabarchini qaytardilar va unga — u zotning salomini unga yetkazishni hamda: «Alloh olgan narsa Unga xosdir va U bergan narsa (ham) Unga xosdir; Uning huzurida har bir narsaga belgilangan muddat bor; bas, u sabr qilsin va Allohning savobini umid qilsin», — deyishni aytdilar. U yana u zotga (xabarchi) joʻnatdi va u zotning kelishini qasam ichib (soʻradi). Paygʻambar ﷺ turdilar, Saʼd ibn Uboda, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Kaʼb, Zayd ibn Sobit va boshqa baʼzi kishilar ham (turdi). Bola Rasululloh ﷺ ga keltirildi — uning nafasi koʻkragida qiyinlashgan (yaʼni goʻyo charm mesh kabi shovqinli) edi. Shunda Paygʻambar ﷺ ning koʻzlari yosh toʻka boshladi. Saʼd: «Yo Rasululloh, bu nima?» — dedi. U zot: «Bu — Alloh oʻz bandalarining qalbiga joylagan rahmat(dir); va Alloh oʻz bandalaridan faqat rahmdil (boshqalarga rahm qiladigan)larigagina rahm qiladi», — dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг қизи у зотга (хабарчи) жўнатди — унинг боласи ўлим ҳолатида (ёки жони узилаётган) эди — ва у зотни келишни сўради; лекин Пайғамбар ﷺ хабарчини қайтардилар ва унга — у зотнинг саломини унга етказишни ҳамда: «Аллоҳ олган нарса Унга хосдир ва У берган нарса (ҳам) Унга хосдир; Унинг ҳузурида ҳар бир нарсага белгиланган муддат бор; бас, у сабр қилсин ва Аллоҳнинг савобини умид қилсин», — дейишни айтдилар. У яна у зотга (хабарчи) жўнатди ва у зотнинг келишини қасам ичиб (сўради). Пайғамбар ﷺ турдилар, Саъд ибн Убода, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб, Зайд ибн Собит ва бошқа баъзи кишилар ҳам (турди). Бола Расулуллоҳ ﷺ га келтирилди — унинг нафаси кўкрагида қийинлашган (яъни гўё чарм меш каби шовқинли) эди. Шунда Пайғамбар ﷺ нинг кўзлари ёш тўка бошлади. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, бу нима?» — деди. У зот: «Бу — Аллоҳ ўз бандаларининг қалбига жойлаган раҳмат(дир); ва Аллоҳ ўз бандаларидан фақат раҳмдил (бошқаларга раҳм қиладиган)ларигагина раҳм қилади», — дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: اشْتَكَى سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ شَكْوًى لَهُ فَأَتَاهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعُودُهُ مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهِ وَجَدَهُ فِي غَاشِيَةٍ فَقَالَ: (قَدْ قَضَى؟ قَالُوا: لَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَبَكَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا رَأَى الْقَوْمُ بُكَاءَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَكَوْا فَقَالَ: أَلَا تَسْمَعُونَ؟ أَنَّ اللَّهَ لَا يُعَذِّبُ بِدَمْعِ الْعَيْنِ وَلَا بِحُزْنِ الْقَلْبِ وَلَكِنْ يُعَذِّبُ بِهَذَا وَأَشَارَ إِلَى لِسَانِهِ أَوْ يَرْحَمُ وَإِن الْمَيِّت لعيذب ببكاء أَهله

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda kasal boʻldi va Paygʻambar ﷺ Abdurrahmon ibn Avf, Saʼd ibn Abu Vaqqos va Abdulloh ibn Masʼud bilan birga — uning ahvolini soʻrashga — uni ziyorat qildilar. U zot uning oldiga kelganda, uni oilasi oʻrab olgan holda topdilar va: «U vafot etdimi?» — dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», — dedi. Paygʻambar ﷺ yigʻladilar va odamlar Rasululloh ﷺ ning yigʻlaganini koʻrgach, ularning hammasi yigʻladi. U zot: «(Quloq solib) eshityapsizlarmi? Alloh koʻz yoshi uchun ham, qalbning gʻami uchun ham azoblamaydi; balki U buning (sababidan) azoblaydi yoki oʻz rahmatini ato etadi», — dedilar va tillariga ishora qildilar hamda: «Mayyit — uning ortidan yaqinlarining yigʻisi sababli — azoblanadi», — dedilar. Umar (mayyit ortidan yigʻlaydiganlarning) yuzlariga tayoq bilan urar, tosh otar va tuproq separ edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода касал бўлди ва Пайғамбар ﷺ Абдурраҳмон ибн Авф, Саъд ибн Абу Ваққос ва Абдуллоҳ ибн Масъуд билан бирга — унинг аҳволини сўрашга — уни зиёрат қилдилар. У зот унинг олдига келганда, уни оиласи ўраб олган ҳолда топдилар ва: «У вафот этдими?» — дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», — деди. Пайғамбар ﷺ йиғладилар ва одамлар Расулуллоҳ ﷺ нинг йиғлаганини кўргач, уларнинг ҳаммаси йиғлади. У зот: «(Қулоқ солиб) эшитяпсизларми? Аллоҳ кўз ёши учун ҳам, қалбнинг ғами учун ҳам азобламайди; балки У бунинг (сабабидан) азоблайди ёки ўз раҳматини ато этади», — дедилар ва тилларига ишора қилдилар ҳамда: «Маййит — унинг ортидан яқинларининг йиғиси сабабли — азобланади», — дедилар. Умар (маййит ортидан йиғлайдиганларнинг) юзларига таёқ билан урар, тош отар ва тупроқ сепар эди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَيْسَ مِنَّا مَنْ ضَرَبَ الْخُدُودَ وَشَقَّ الْجُيُوبَ وَدَعَا بِدَعْوَى الْجَاهِلِيَّةِ»

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim — yuziga (oʻzini) ursa, yoki koʻylagining oldini (yoqasini) yirtsa, yoki johiliyat chaqiriqlarini (yaʼni «voydod, falon urugʻ!» deb) chaqirsa — u bizdan emas», — dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким — юзига (ўзини) урса, ёки кўйлагининг олдини (ёқасини) йирца, ёки жоҳилият чақириқларини (яъни «войдод, фалон уруғ!» деб) чақирса — у биздан эмас», — деди.

وَعَن أبي بردة قَالَ: أُغمي على أبي مُوسَى فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ أُمُّ عَبْدِ اللَّهِ تَصِيحُ بِرَنَّةٍ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ: أَلَمْ تَعْلَمِي؟ وَكَانَ يُحَدِّثُهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أَنَا بَرِيءٌ مِمَّنْ حَلَقَ وَصَلَقَ وَخَرَقَ» . وَلَفظه لمُسلم

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Muso hushidan ketdi; xotini Ummu Abdulloh esa (faryod bilan) ovozini koʻtarib, baqira boshladi. Soʻng (Abu Muso) hushiga keldi-da: «Bilmaysanmi?» dedi — va unga hadis aytdi —ki, Rasululloh ﷺ: «Men soch yulgan, ovozini koʻtarib baqirgan va (yoqa) yirtgan (ayol)dan bezorman», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Мусо ҳушидан кетди; хотини Умму Абдуллоҳ эса (фарёд билан) овозини кўтариб, бақира бошлади. Сўнг (Абу Мусо) ҳушига келди-да: «Билмайсанми?» деди — ва унга ҳадис айтди —ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Мен соч юлган, овозини кўтариб бақирган ва (ёқа) йиртган (аёл)дан безорман», дедилар.

وَعَنْ أَبِي مَالِكٍ الْأَشْعَرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أَرْبَعٌ فِي أُمَّتِي مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ لَا يَتْرُكُونَهُنَّ: الْفَخْرُ فِي الْأَحْسَابِ وَالطَّعْنُ فِي الْأَنْسَابِ وَالِاسْتِسْقَاءُ بِالنُّجُومِ وَالنِّيَاحَةُ ". وَقَالَ: «النَّائِحَةُ إِذَا لَمْ تَتُبْ قَبْلَ مَوْتِهَا تُقَامُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَعَلَيْهَا سِرْبَالٌ مِنْ قطران وَدرع من جرب» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Molik al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ummatimda johiliyat ishlaridan toʻrtta (xislat) bor, ular ularni tark etmaydilar: hasab-nasab bilan faxrlanish, nasablarni taʼna qilish, yulduzlar bilan yomgʻir soʻrash va nola qilish», — dedilar. Va: «Nola qiluvchi ayol oʻlimidan oldin tavba qilmasa, qiyomat kuni ustida qatrondan (qora moydan) koʻylak va qoʻtirdan zirh bilan turgʻizib qoʻyiladi», — dedilar.Абу Молик ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Умматимда жоҳилият ишларидан тўртта (хислат) бор, улар уларни тарк этмайдилар: ҳасаб-насаб билан фахрланиш, насабларни таъна қилиш, юлдузлар билан ёмғир сўраш ва нола қилиш», — дедилар. Ва: «Нола қилувчи аёл ўлимидан олдин тавба қилмаса, қиёмат куни устида қатрондан (қора мойдан) кўйлак ва қўтирдан зирҳ билан турғизиб қўйилади», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: مَرَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِامْرَأَةٍ تَبْكِي عِنْدَ قَبْرٍ فَقَالَ: «اتَّقِي اللَّهَ وَاصْبِرِي» قَالَتْ: إِلَيْكَ عَنِّي فَإِنَّكَ لَمْ تُصَبْ بِمُصِيبَتِي وَلَمْ تَعْرِفْهُ فَقِيلَ لَهَا: إِنَّهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ. فَأَتَتْ بَابَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ تَجِدْ عِنْدَهُ بَوَّابِينَ فَقَالَتْ: لَمْ أَعْرِفْكَ. فَقَالَ: «إِنَّمَا الصَّبْرُ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الْأُولَى»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ qabr yonida yigʻlab turgan bir ayol yonidan oʻtdilar. U zot unga Allohdan qoʻrqishni va sabr qilishni aytdilar. U (ayol) u zotga: «Mendan narida boʻl (ket); chunki sen menga yetgan(dek) musibatga giriftor boʻlmagansan», — dedi va u (zotni) tanimadi. Soʻng unga — u (zot) Paygʻambar ﷺ ekanligi — aytildi. Bas, u Paygʻambar ﷺ ning uyiga bordi va u yerda hech qanday qoʻriqchi topmadi. Soʻng u zotga: «Men sizni tanimagan edim», — dedi. U zot: «Shubhasiz, sabr — musibatning birinchi (zarbasi) paytida(dir)», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ қабр ёнида йиғлаб турган бир аёл ёнидан ўтдилар. У зот унга Аллоҳдан қўрқишни ва сабр қилишни айтдилар. У (аёл) у зотга: «Мендан нарида бўл (кет); чунки сен менга етган(дек) мусибатга гирифтор бўлмагансан», — деди ва у (зотни) танимади. Сўнг унга — у (зот) Пайғамбар ﷺ эканлиги — айтилди. Бас, у Пайғамбар ﷺ нинг уйига борди ва у ерда ҳеч қандай қўриқчи топмади. Сўнг у зотга: «Мен сизни танимаган эдим», — деди. У зот: «Шубҳасиз, сабр — мусибатнинг биринчи (зарбаси) пайтида(дир)», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «لَا يَمُوت لمُسلم ثَلَاث مِنَ الْوَلَدِ فَيَلِجُ النَّارَ إِلَّا تَحِلَّةَ الْقَسَمِ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir musulmonning uch farzandi vafot etsa, u qasamning ado etilishidan boshqa holatda doʻzaxga kirmaydi», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир мусулмоннинг уч фарзанди вафот этса, у қасамнинг адо этилишидан бошқа ҳолатда дўзахга кирмайди», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِنِسْوَةٍ مِنَ الْأَنْصَارِ: " لَا يَمُوتُ لِإِحْدَاكُنَّ ثَلَاثَةٌ من الْوَلَد فتحتسبه إِلَّا دخلت الْجنَّة. فَقَالَ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ: أَوِ اثْنَانِ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: أَوْ اثْنَانِ ". رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَفِي رِوَايَةٍ لَهما: «ثَلَاثَة لم يبلغُوا الْحِنْث»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ansorlardan boʻlgan bir necha ayolga: «Sizlardan birovning uchta farzandi vafot etib, u (sabr qilib) ajr istasa, albatta, jannatga kiradi», dedilar. Shunda ulardan bir ayol: «Ikkita boʻlsa-chi, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Ikkita boʻlsa ham», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ансорлардан бўлган бир неча аёлга: «Сизлардан бировнинг учта фарзанди вафот этиб, у (сабр қилиб) ажр истаса, албатта, жаннатга киради», дедилар. Шунда улардан бир аёл: «Иккита бўлса-чи, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Иккита бўлса ҳам», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يَقُولُ اللَّهُ: مَا لِعَبْدِي الْمُؤْمِنِ عِنْدِي جَزَاءٌ إِذَا قَبَضْتُ صَفِيَّهُ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا ثُمَّ احتسبه إِلَّا الْجنَّة ". رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo (shunday) deydi: ‹Men dunyo ahlidan boʻlgan suyuklisini (yaqinini) olganimda (vafot ettirganimda), u esa (savobini) Mendan kutib sabr qilsa, bunday momin bandam uchun Mening huzurimda jannatdan boshqa mukofot yoʻq›», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло (шундай) дейди: ‹Мен дунё аҳлидан бўлган суюклисини (яқинини) олганимда (вафот эттирганимда), у эса (савобини) Мендан кутиб сабр қилса, бундай момин бандам учун Менинг ҳузуримда жаннатдан бошқа мукофот йўқ›», дедилар.

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّائِحَةَ وَالْمُسْتَمِعَةَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ marsiya aytib yigʻlovchi ayolni va uni (yigʻisini) tinglovchi ayolni laʼnatladilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ марсия айтиб йиғловчи аёлни ва уни (йиғисини) тингловчи аёлни лаънатладилар.

وَعَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " عَجَبٌ لِلْمُؤْمِنِ: إِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ حمد الله وَشَكَرَ وَإِنْ أَصَابَتْهُ مُصِيبَةٌ حَمِدَ اللَّهَ وَصَبَرَ فالمؤمن يُؤْجَرُ فِي كُلِّ أَمْرِهِ حَتَّى فِي اللُّقْمَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى فِي امْرَأَتِهِ. رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شعب الْإِيمَان

Saad ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminning ishi ajablanarlidir: agar unga yaxshilik yetsa, Allohga hamd aytib shukr qiladi; agar unga musibat yetsa, Allohga hamd aytib sabr qiladi. Bas, moʻmin har bir ishida, hatto xotinining ogʻziga koʻtarib bergan luqmasida ham ajr oladi», dedilar. Buni Bayhaqiy ‹Shuabul-iymon›da rivoyat qilgan.Саад ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминнинг иши ажабланарлидир: агар унга яхшилик етса, Аллоҳга ҳамд айтиб шукр қилади; агар унга мусибат етса, Аллоҳга ҳамд айтиб сабр қилади. Бас, мўмин ҳар бир ишида, ҳатто хотинининг оғзига кўтариб берган луқмасида ҳам ажр олади», дедилар. Буни Байҳақий ‹Шуабул-иймон›да ривоят қилган.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا مِنْ مُؤْمِنٍ إِلَّا وَله بَابَانِ: بَاب يصعد مِنْهُ علمه وَبَابٌ يَنْزِلُ مِنْهُ رِزْقُهُ. فَإِذَا مَاتَ بَكَيَا عَلَيْهِ فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى: (فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَاء وَالْأَرْض) رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir muʼmin uchun ikkita eshik bordir: bir eshikdan uning amali (yuqoriga) koʻtariladi, bir eshikdan uning rizqi (pastga) tushadi. Bas, u vafot etganda, ikkalasi unga (achinib) yigʻlaydi. Mana shu, Alloh azza va jallaning: {Bas, ularga osmon ham, yer ham yigʻlamadi va ularga muhlat ham berilmadi} (Duxon 29) degan soʻzidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni marfuʼ (Nabiyga koʻtarilgan) holatda faqat shu yoʻldan bilamiz. Muso ibn Ubayda va Yazid ibn Abon ar-Raqoshiy hadisda zaif sanaladilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир муъмин учун иккита эшик бордир: бир эшикдан унинг амали (юқорига) кўтарилади, бир эшикдан унинг ризқи (пастга) тушади. Бас, у вафот этганда, иккаласи унга (ачиниб) йиғлайди. Мана шу, Аллоҳ азза ва жалланинг: {Бас, уларга осмон ҳам, ер ҳам йиғламади ва уларга муҳлат ҳам берилмади} (Духон 29) деган сўзидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни марфуъ (Набийга кўтарилган) ҳолатда фақат шу йўлдан биламиз. Мусо ибн Убайда ва Язид ибн Абон ар-Рақоший ҳадисда заиф саналадилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: مَنْ كَانَ لَهُ فرطان من متي أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِهِمَا الْجَنَّةَ ". فَقَالَتْ عَائِشَةُ: فَمَنْ كَانَ لَهُ فَرَطٌ مَنْ أُمَّتِكَ؟ قَالَ: «وَمَنْ كَانَ لَهُ فَرَطٌ يَا مُوَفَّقَةُ» . فَقَالَتْ: فَمَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ فَرَطٌ مِنْ أُمَّتِكَ؟ قَالَ: «فَأَنَا فَرَطُ أُمَّتِي لَنْ يُصَابُوا بِمِثْلِي» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ: «Kimning ummatimdan ikkita (oldinga yuborgan farzandi — farat) boʻlsa, Alloh uni ular sababli jannatga kiritadi», deyayotganlarini eshitdi. Shunda Oisha (roziyalloho anho) unga: «Ummatingizdan kimning bitta farati boʻlsa-chi?» dedi. U zot: «Kimning bitta farati boʻlsa ham (jannatga kiradi), ey muvaffaqa», dedilar. U: «Ummatingizdan kimning farati boʻlmasa-chi?» dedi. U zot: «Men ummatim uchun fartman (oldinga yuborilganman), ular menga oʻxshash (musibat) bilan hech qachon musibatlanmaydilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Abdurabbih ibn Boriqning hadisidan bilamiz va undan imomlardan bir nechtasi rivoyat qilgan. Simok ibn al-Validning kunyasi Abu Zumayl al-Hanafiydir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг умматимдан иккита (олдинга юборган фарзанди — фарат) бўлса, Аллоҳ уни улар сабабли жаннатга киритади», деяётганларини эшитди. Шунда Оиша (розияллоҳо анҳо) унга: «Умматингиздан кимнинг битта фарати бўлса-чи?» деди. У зот: «Кимнинг битта фарати бўлса ҳам (жаннатга киради), эй муваффақа», дедилар. У: «Умматингиздан кимнинг фарати бўлмаса-чи?» деди. У зот: «Мен умматим учун фартман (олдинга юборилганман), улар менга ўхшаш (мусибат) билан ҳеч қачон мусибатланмайдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абдураббиҳ ибн Бориқнинг ҳадисидан биламиз ва ундан имомлардан бир нечтаси ривоят қилган. Симок ибн ал-Валиднинг куняси Абу Зумайл ал-Ҳанафийдир.

وَعَن أبي مُوسَى اشعري قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا مَاتَ وَلَدُ الْعَبْدِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِمَلَائِكَتِهِ: قَبَضْتُمْ وَلَدَ عَبْدِي؟ فَيَقُولُونَ: نَعَمْ. فَيَقُولُ: قَبَضْتُمْ ثَمَرَةَ فُؤَادِهِ؟ فَيَقُولُونَ: نَعَمْ. فَيَقُولُ: مَاذَا قَالَ عَبْدِي؟ فَيَقُولُونَ: حَمِدَكَ وَاسْتَرْجَعَ. فَيَقُولُ اللَّهُ: ابْنُوا لِعَبْدِي بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ وَسَمُّوهُ بَيت الْحَمد ". رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bandaning farzandi vafot etg: anda, Alloh Oʻz farishtalariga: ‹Bandamning farzandini olib qoʻydingizmi?› deydi. Ular: ‹Ha›, deyishadi. Alloh: ‹Uning yuragining mevasini olib qoʻydingizmi?› deydi. Ular: ‹Ha›, deyishadi. Alloh: ‹Bandam nima dedi?› deydi. Ular: ‹U Senga hamd aytdi va ‹innaa lillaahi va innaa ilayhi rojiʼuun› dedi›, deyishadi. Shunda Alloh: ‹Bandamga jannatda bir uy bino qilinglar va uni ‹Hamd uyi› deb nomlanglar›, deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Банданинг фарзанди вафот этг: анда, Аллоҳ Ўз фаришталарига: ‹Бандамнинг фарзандини олиб қўйдингизми?› дейди. Улар: ‹Ҳа›, дейишади. Аллоҳ: ‹Унинг юрагининг мевасини олиб қўйдингизми?› дейди. Улар: ‹Ҳа›, дейишади. Аллоҳ: ‹Бандам нима деди?› дейди. Улар: ‹У Сенга ҳамд айтди ва ‹иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи рожиъуун› деди›, дейишади. Шунда Аллоҳ: ‹Бандамга жаннатда бир уй бино қилинглар ва уни ‹Ҳамд уйи› деб номланглар›, дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من عَزَّى مُصَابًا فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ حَدِيثِ عَلِيِّ بْنِ عَاصِمٍ الرَّاوِي وَقَالَ: وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ مُحَمَّد بن سوقة بِهَذَا الْإِسْنَاد مَوْقُوفا

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim musibatga uchragan kishiga taʼziya bildirsa, unga ham xuddi shuning savobiday savob boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мусибатга учраган кишига таъзия билдирса, унга ҳам худди шунинг савобидай савоб бўлади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي بَرْزَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ عَزَّى ثَكْلَى كسي بردا فِي الْجَنَّةِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيب

Abu Barza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim farzandidan judo boʻlgan onaga taʼziya bersa, jannatda unga bir burd (chiroyli kiyim) kiygiziladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir, uning isnodi qaviy emas.Абу Барза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким фарзандидан жудо бўлган онага таъзия берса, жаннатда унга бир бурд (чиройли кийим) кийгизилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир, унинг исноди қавий эмас.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: لَمَّا جَاءَ نَعْيُ جَعْفَرٍ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: صانعوا لِآلِ جَعْفَرٍ طَعَامًا فَقَدْ أَتَاهُمْ مَا يَشْغَلُهُمْ) رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhumo) aytdi: Jaʼfarning oʻlimi xabari kelganida, Paygʻambar ﷺ: «Jaʼfarning ahliga taom tayyorlanglar, chunki ularga oʻzlarini band qiladigan (musibat) yetdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir. Baʼzi ilm ahli mayyitning ahliga, ular musibat bilan band boʻlganligi sababli, biror narsa yetkazishni mustahab koʻrishar edi. Bu Shofiiyning soʻzidir. Abu Iso aytdi: Jaʼfar ibn Xolid — u Soraning oʻgʻlidir va u siqadir, undan Ibn Jurayj rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Жаъфарнинг ўлими хабари келганида, Пайғамбар ﷺ: «Жаъфарнинг аҳлига таом тайёрланглар, чунки уларга ўзларини банд қиладиган (мусибат) етди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир. Баъзи илм аҳли маййитнинг аҳлига, улар мусибат билан банд бўлганлиги сабабли, бирор нарса етказишни мустаҳаб кўришар эди. Бу Шофиийнинг сўзидир. Абу Исо айтди: Жаъфар ибн Холид — у Соранинг ўғлидир ва у сиқадир, ундан Ибн Журайж ривоят қилган.

عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يَقُول: «من نِيحَ عَلَيْهِ فَإِنَّهُ يُعَذَّبُ بِمَا نِيحَ عَلَيْهِ يَوْم الْقِيَامَة»

Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Kufada birinchi boʻlib kimga nola (bilan yigʻi) qilingani Qaraza ibn Kaʼb edi. Shunda Mugʻira ibn Shuʼba: «Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Kimga (oʻlimidan keyin) nola qilinsa, albatta, u qiyomat kuni oʻziga nola qilingani sababli azoblanadi›, — deyayotganlarini eshitganman», — dedi.Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Куфада биринчи бўлиб кимга нола (билан йиғи) қилингани Қараза ибн Каъб эди. Шунда Муғира ибн Шуъба: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Кимга (ўлимидан кейин) нола қилинса, албатта, у қиёмат куни ўзига нола қилингани сабабли азобланади›, — деяётганларини эшитганман», — деди.

وَعَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهَا قَالَتْ: سَمِعْتُ عَائِشَةَ وَذُكِرَ لَهَا أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقُولُ: إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَيِّ عَلَيْهِ تَقُولُ: يَغْفِرُ اللَّهُ لِأَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَمَا إِنَّهُ لَمْ يَكْذِبْ وَلَكِنَّهُ نَسِيَ أَوْ أَخْطَأَ إِنَّمَا مَرَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى يَهُودِيَّةٍ يُبْكَى عَلَيْهَا فَقَالَ: «إِنَّهُمْ لَيَبْكُونَ عَلَيْهَا وَإِنَّهَا لتعذب فِي قبرها»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Unga (Oishaga) Abdulloh ibn Umar «Albatta, mayyit tirikning yigʻisi sababli azoblanadi», deganligi zikr qilingan edi. Shunda Oisha: «Alloh Abu Abdurrahmonni (Ibn Umarni) magʻfirat qilsin! U yolgʻon gapirmadi, lekin u unutdi yoki yanglishdi. Aslida Rasululloh ﷺ bir yahudiy ayolning oldidan oʻtdilar, unga yigʻlanayotgan edi. Shunda u zot: ‹Albatta, ular unga yigʻlamoqdalar, holbuki, u oʻz qabrida azoblanmoqda›, — dedilar», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Унга (Оишага) Абдуллоҳ ибн Умар «Албатта, маййит тирикнинг йиғиси сабабли азобланади», деганлиги зикр қилинган эди. Шунда Оиша: «Аллоҳ Абу Абдурраҳмонни (Ибн Умарни) мағфират қилсин! У ёлғон гапирмади, лекин у унутди ёки янглишди. Аслида Расулуллоҳ ﷺ бир яҳудий аёлнинг олдидан ўтдилар, унга йиғланаётган эди. Шунда у зот: ‹Албатта, улар унга йиғламоқдалар, ҳолбуки, у ўз қабрида азобланмоқда›, — дедилар», — деди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ: تُوُفِّيَتْ بِنْتٌ لِعُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ بِمَكَّةَ فَجِئْنَا لِنَشْهَدَهَا وَحَضَرَهَا ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ فَإِنِّي لَجَالِسٌ بَيْنَهُمَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بن عمر لعَمْرو بْنِ عُثْمَانَ وَهُوَ مُوَاجِهُهُ: أَلَا تَنْهَى عَنِ الْبُكَاءِ؟ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ» . فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: قَدْ كَانَ عُمَرُ يَقُولُ بَعْضَ ذَلِكَ. ثُمَّ حَدَّثَ فَقَالَ: صَدَرْتُ مَعَ عُمَرَ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِالْبَيْدَاءِ فَإِذَا هُوَ بِرَكْبٍ تَحْتَ ظِلِّ سَمُرَةٍ فَقَالَ: اذْهَبْ فَانْظُرْ مَنْ هَؤُلَاءِ الرَّكْبُ؟ فَنَظَرْتُ فَإِذَا هُوَ صُهَيْبٌ. قَالَ: فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ: ادْعُهُ فَرَجَعْتُ إِلَى صُهَيْبٍ فَقُلْتُ: ارْتَحِلْ فَالْحَقْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَلَمَّا أَنْ أُصِيبَ عُمَرُ دَخَلَ صُهَيْبٌ يبكي يَقُول: وَا أَخَاهُ واصاحباه. فَقَالَ عُمَرُ: يَا صُهَيْبُ أَتَبْكِي عَلَيَّ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبَعْضِ بُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ؟» فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: فَلَمَّا مَاتَ عُمَرُ ذَكَرْتُ ذَلِك لعَائِشَة فَقَالَت: يَرْحَمُ اللَّهُ عُمَرَ لَا وَاللَّهِ مَا حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَن الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ وَلَكِنْ: إِنَّ اللَّهَ يَزِيدُ الْكَافِرَ عَذَابًا بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ. وَقَالَتْ عَائِشَةُ: حَسْبُكُمُ الْقُرْآنُ: (وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وزر أُخْرَى) قَالَ ابْن عَبَّاس عِنْد ذَلِك: وَالله أضح وأبكي. قَالَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ: فَمَا قَالَ ابْنُ عمر شَيْئا

Abdulloh ibn Abu Mulayka (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Usmon ibn Affonning bir qizi Makkada vafot etdi. (Abdulloh) dedi: Biz uning (janozasi)da hozir boʻlgani keldik. (U) dedi: Ibn Umar va Ibn Abbos ham unda hozir boʻldilar. (U) dedi: Men esa ularning ikkovi orasida oʻtirgan edim. (U) dedi: Men ulardan birining yoniga oʻtirdim, soʻng ikkinchisi kelib, mening yonimga oʻtirdi. Shunda Abdulloh ibn Umar oʻzining roʻparasidagi Amr ibn Usmonga: «Yigʻidan qaytarmaysanmi? Zero, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum oʻziga ahli yigʻlagani sababli azoblanadi›, deganlar», dedi. Shunda Ibn Abbos: «Umar ham buning baʼzisini aytar edi», dedi-da, soʻng hadis aytib dedi: Men Umar bilan birga Makkadan qaytdim, nihoyat Baydoga yetganimizda, qarasak, bir daraxt soyasi ostida (otliq) yoʻlovchilar bor edi. (Umar): «Borib, bu yoʻlovchilar kimligini qara», dedi. Men qaradim, u Suhayb edi. (U) dedi: Men buni unga xabar berdim. Shunda (Umar): «Uni menga chaqir», dedi. (U) dedi: Men Suhaybning oldiga qaytib: «Yoʻlga chiqib, moʻminlarning amiriga qoʻshil», dedim. Umar yaralanganda, Suhayb yigʻlab kirib: «Voy birodarim! Voy doʻstim!» dedi. Shunda Umar: «Ey Suhayb! Menga yigʻlayapsanmi? Holbuki Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, marhum oʻziga ahli yigʻlagan baʼzi yigʻisi sababli azoblanadi›, deganlar», dedi. Ibn Abbos dedi: Umar vafot etganida, men buni Oishaga aytdim. Shunda u: «Alloh Umarga rahm qilsin! Yoʻq, Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh moʻminni birovning yigʻisi sababli azoblaydi›, deb aytmaganlar. Balki u zot: ‹Albatta, Alloh kofirga oʻziga ahli yigʻlagani sababli azobni ziyoda qiladi›, deganlar», dedi. (U) dedi: Oisha: «Sizlarga Qurʼon kifoyadir: {Hech bir koʻtaruvchi (gunohkor) boshqaning yukini (gunohini) koʻtarmas} (Anʼom 164)», dedi. (U) dedi: Shunda Ibn Abbos: «Allohning Oʻzi kuldiradi va yigʻlatadi», dedi. Ibn Abu Mulayka dedi: Allohga qasamki, Ibn Umar (bunga qarshi) hech narsa demadi.Абдуллоҳ ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Усмон ибн Аффоннинг бир қизи Маккада вафот этди. (Абдуллоҳ) деди: Биз унинг (жанозаси)да ҳозир бўлгани келдик. (У) деди: Ибн Умар ва Ибн Аббос ҳам унда ҳозир бўлдилар. (У) деди: Мен эса уларнинг иккови орасида ўтирган эдим. (У) деди: Мен улардан бирининг ёнига ўтирдим, сўнг иккинчиси келиб, менинг ёнимга ўтирди. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар ўзининг рўпарасидаги Амр ибн Усмонга: «Йиғидан қайтармайсанми? Зеро, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум ўзига аҳли йиғлагани сабабли азобланади›, деганлар», деди. Шунда Ибн Аббос: «Умар ҳам бунинг баъзисини айтар эди», деди-да, сўнг ҳадис айтиб деди: Мен Умар билан бирга Маккадан қайтдим, ниҳоят Байдога етганимизда, қарасак, бир дарахт сояси остида (отлиқ) йўловчилар бор эди. (Умар): «Бориб, бу йўловчилар кимлигини қара», деди. Мен қарадим, у Суҳайб эди. (У) деди: Мен буни унга хабар бердим. Шунда (Умар): «Уни менга чақир», деди. (У) деди: Мен Суҳайбнинг олдига қайтиб: «Йўлга чиқиб, мўминларнинг амирига қўшил», дедим. Умар яраланганда, Суҳайб йиғлаб кириб: «Вой биродарим! Вой дўстим!» деди. Шунда Умар: «Эй Суҳайб! Менга йиғлаяпсанми? Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, марҳум ўзига аҳли йиғлаган баъзи йиғиси сабабли азобланади›, деганлар», деди. Ибн Аббос деди: Умар вафот этганида, мен буни Оишага айтдим. Шунда у: «Аллоҳ Умарга раҳм қилсин! Йўқ, Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ мўминни бировнинг йиғиси сабабли азоблайди›, деб айтмаганлар. Балки у зот: ‹Албатта, Аллоҳ кофирга ўзига аҳли йиғлагани сабабли азобни зиёда қилади›, деганлар», деди. (У) деди: Оиша: «Сизларга Қуръон кифоядир: {Ҳеч бир кўтарувчи (гуноҳкор) бошқанинг юкини (гуноҳини) кўтармас} (Анъом 164)», деди. (У) деди: Шунда Ибн Аббос: «Аллоҳнинг Ўзи кулдиради ва йиғлатади», деди. Ибн Абу Мулайка деди: Аллоҳга қасамки, Ибн Умар (бунга қарши) ҳеч нарса демади.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: لَمَّا جَاءَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَتْلُ ابْنِ حَارِثَةَ وَجَعْفَرٍ وَابْنِ رَوَاحَةَ جَلَسَ يُعْرَفُ فِيهِ الْحُزْنُ وَأَنَا أَنْظُرُ مِنْ صَائِرِ الْبَابِ تَعْنِي شَقَّ الْبَابِ فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ: إِنَّ نِسَاءَ جَعْفَرٍ وَذَكَرَ بُكَاءَهُنَّ فَأَمَرَهُ أَنْ يَنْهَاهُنَّ فَذَهَبَ ثُمَّ أَتَاهُ الثَّانِيَةَ لَمْ يُطِعْنَهُ فَقَالَ: انْهَهُنَّ فَأَتَاهُ الثَّالِثَةَ قَالَ: وَاللَّهِ غَلَبْنَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَزَعَمْتُ أَنَّهُ قَالَ: «فَاحْثُ فِي أَفْوَاهِهِنَّ التُّرَابَ» . فَقُلْتُ: أَرْغَمَ اللَّهُ أَنْفَكَ لَمْ تَفْعَلْ مَا أَمَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ تَتْرُكْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ العناء

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga Ibn Horisa (Zayd), Jaʼfar va Ibn Ravohaning shahid boʻlgani haqidagi xabar yetganda, u zot oʻtirib, gʻamgin koʻrindilar — men u zotga eshik tirqishidan qarab turgan edim. Bir kishi kelib, u zotga Jaʼfarning ayollari yigʻlayapti, deb aytdi. Paygʻambar ﷺ uni — ularni qaytarishga — buyurdilar. U kishi borib, qaytib kelib, ularga aytganini, lekin ular unga quloq solmaganini aytdi. Paygʻambar ﷺ: «Ularni qaytar», — dedilar. Bas, u yana borib, uchinchi marta qaytib kelib: «Yo Rasululloh, Allohga qasamki, ular bizga aslo quloq solmadi», — dedi. (Oisha qoʻshdi:) Rasululloh ﷺ unga — borib, ularning ogʻziga tuproq solishni — buyurdilar. Men (oʻsha kishiga): «Alloh burningni tuproqqa (qorib) tiqsin (yaʼni seni xor qilsin)! Sen na Rasululloh ﷺ ning amrini bajara olding, na Rasululloh ﷺ ni charchoqdan xalos qil(a ol)ding», — dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га Ибн Ҳориса (Зайд), Жаъфар ва Ибн Равоҳанинг шаҳид бўлгани ҳақидаги хабар етганда, у зот ўтириб, ғамгин кўриндилар — мен у зотга эшик тирқишидан қараб турган эдим. Бир киши келиб, у зотга Жаъфарнинг аёллари йиғлаяпти, деб айтди. Пайғамбар ﷺ уни — уларни қайтаришга — буюрдилар. У киши бориб, қайтиб келиб, уларга айтганини, лекин улар унга қулоқ солмаганини айтди. Пайғамбар ﷺ: «Уларни қайтар», — дедилар. Бас, у яна бориб, учинчи марта қайтиб келиб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, улар бизга асло қулоқ солмади», — деди. (Оиша қўшди:) Расулуллоҳ ﷺ унга — бориб, уларнинг оғзига тупроқ солишни — буюрдилар. Мен (ўша кишига): «Аллоҳ бурнингни тупроққа (қориб) тиқсин (яъни сени хор қилсин)! Сен на Расулуллоҳ ﷺ нинг амрини бажара олдинг, на Расулуллоҳ ﷺ ни чарчоқдан халос қил(а ол)динг», — дедим.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: لَمَّا مَاتَ أَبُو سَلَمَةَ قُلْتُ غَرِيبٌ وَفِي أَرْضِ غُرْبَةٍ لَأَبْكِيَنَّهُ بُكَاءً يُتَحَدَّثُ عَنْهُ فَكُنْتُ قَدْ تَهَيَّأْتُ لِلْبُكَاءِ عَلَيْهِ إِذْ أَقْبَلَتِ امْرَأَةٌ تُرِيدُ أَنْ تُسْعِدَنِي فَاسْتَقْبَلَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «أَتُرِيدِينَ أَنْ تُدْخُلِي الشَّيْطَانَ بَيْتًا أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْهُ؟» مَرَّتَيْنِ وَكَفَفْتُ عَنِ الْبُكَاءِ فَلَمْ أبك. رَوَاهُ مُسلم

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Salama vafot etganida, men: «(U) gʻarib (musofir) va gʻurbat yurtida (vafot etdi); men unga el orasida tilga olinadigan (zoʻr) yigʻi bilan yigʻlayman», — dedim. Shunday qilib, men unga yigʻlashga tayyorgarlik koʻrdim, shu payt shahar chekkasidan menga (yigʻida) hamroh boʻlmoqchi boʻlgan bir ayol kelib qoldi. Shunda Rasululloh ﷺ unga roʻbaroʻ boʻlib: «Sen Alloh ikki marta chiqarib yuborgan uyga shaytonni kirgizmoqchimisan?» — dedilar — (buni) ikki marta (aytdilar). Shunda men yigʻidan toʻxtadim va yigʻlamadim.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Салама вафот этганида, мен: «(У) ғариб (мусофир) ва ғурбат юртида (вафот этди); мен унга эл орасида тилга олинадиган (зўр) йиғи билан йиғлайман», — дедим. Шундай қилиб, мен унга йиғлашга тайёргарлик кўрдим, шу пайт шаҳар чеккасидан менга (йиғида) ҳамроҳ бўлмоқчи бўлган бир аёл келиб қолди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга рўбарў бўлиб: «Сен Аллоҳ икки марта чиқариб юборган уйга шайтонни киргизмоқчимисан?» — дедилар — (буни) икки марта (айтдилар). Шунда мен йиғидан тўхтадим ва йиғламадим.

وَعَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَ: أُغْمِيَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَوَاحَةَ فَجَعَلَتْ أُخْتُهُ عَمْرَةُ تبْكي: واجبلاه واكذا واكذا تُعَدِّدُ عَلَيْهِ فَقَالَ حِينَ أَفَاقَ: مَا قُلْتِ شَيْئًا إِلَّا قِيلَ لِي: أَنْتَ كَذَلِكَ؟ زَادَ فِي رِوَايَةٍ فَلَمَّا مَاتَ لَمْ تَبْكِ عَلَيْهِ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo) aytdi:) Abdulloh ibn Ravoha behush boʻ ldi. Singlisi Amra: «Voy togʻim (suyangan tovim)-a! Voy falon-a! Voy falon-a!» deb — unga (yaxshi sifatlarini) sanab — yigʻlay boshladi. U (Ibn Ravoha) oʻ ziga kelganida: «Sen biror narsa demadingki, illo menga: ‹Sen shundaymisan?› deb aytilmagan boʻ lsa (yaʼni har maqtoving haqida soʻroq qilindi)», dedi.(Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Абдуллоҳ ибн Равоҳа беҳуш бў лди. Синглиси Амра: «Вой тоғим (суянган товим)-а! Вой фалон-а! Вой фалон-а!» деб — унга (яхши сифатларини) санаб — йиғлай бошлади. У (Ибн Равоҳа) ў зига келганида: «Сен бирор нарса демадингки, илло менга: ‹Сен шундаймисан?› деб айтилмаган бў лса (яъни ҳар мақтовинг ҳақида сўроқ қилинди)», деди.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " مَا من ميت يَمُوت فَيقوم باكيهم فيقولك: واجبلاه واسيداه وَنَحْوَ ذَلِكَ إِلَّا وَكَّلَ اللَّهُ بِهِ مَلَكَيْنِ يَلْهَزَانِهِ وَيَقُولَانِ: أَهَكَذَا كُنْتَ؟ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَسَنٌ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning: «Qaysi bir marhum vafot etsa-yu, uni yigʻlovchi kishi turib: ‹Voy togʻim-a! Voy sarvarim-a!› va shunga oʻxshash (soʻzlarni) aytsa, albatta Alloh unga ikki farishtani vakil qiladi. Ular uni turtib: ‹Sen haqiqatan shundaymiding?› deb turadilar», deganlarini eshitdim. Termiziy rivoyat qilib: «Bu gʻarib hasan hadisdir», degan.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Қайси бир марҳум вафот этса-ю, уни йиғловчи киши туриб: ‹Вой тоғим-а! Вой сарварим-а!› ва шунга ўхшаш (сўзларни) айтса, албатта Аллоҳ унга икки фариштани вакил қилади. Улар уни туртиб: ‹Сен ҳақиқатан шундаймидинг?› деб турадилар», деганларини эшитдим. Термизий ривоят қилиб: «Бу ғариб ҳасан ҳадисдир», деган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: مَاتَ مَيِّتٌ مِنْ آلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاجْتَمَعَ النِّسَاءُ يَبْكِينَ عَلَيْهِ فَقَامَ عُمَرُ يَنْهَاهُنَّ وَيَطْرُدُهُنَّ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «دَعْهُنَّ فَإِنَّ الْعَيْنَ دَامِعَةٌ وَالْقَلْبَ مُصَابٌ وَالْعَهْدَ قَرِيبٌ» . رَوَاهُ أَحْمد وَالنَّسَائِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oilalaridan bir kishi vafot etdi, ayollar yigʻilib, uning uchun yigʻlashdi. Umar oʻrnidan turib, ularni qaytara boshladi va haydadi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ularni qoʻyib ber, ey Umar, chunki koʻz yosh toʻkadi, qalb qaygʻuga botadi, ayriliq ham yaqin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ оилаларидан бир киши вафот этди, аёллар йиғилиб, унинг учун йиғлашди. Умар ўрнидан туриб, уларни қайтара бошлади ва ҳайдади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уларни қўйиб бер, эй Умар, чунки кўз ёш тўкади, қалб қайғуга ботади, айрилиқ ҳам яқин», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: مَاتَتْ زَيْنَبُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَكَتِ النِّسَاء فَجعل عُمَرُ يَضْرِبُهُنَّ بِسَوْطِهِ فَأَخَّرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ وَقَالَ: «مهلا يَا عمر» ثُمَّ قَالَ: «إِيَّاكُنَّ وَنَعِيقَ الشَّيْطَانِ» ثُمَّ قَالَ: «إِنَّهُ مَهْمَا كَانَ مِنَ الْعَيْنِ وَمِنَ الْقَلْبِ فَمِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمِنَ الرَّحْمَةِ وَمَا كَانَ مِنَ الْيَدِ وَمِنَ اللِّسَانِ فَمِنَ الشَّيْطَانِ» . رَوَاهُ أَحْمد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qizlari Zaynab vafot etdi va ayollar yigʻlay boshladilar. Umar ularni qamchisi bilan ura boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ uni qoʻllari bilan orqaga surib: «Sekin, ey Umar!» dedilar. Soʻng: «Shaytonning qichqirigʻidan saqlaninglar!» dedilar. Soʻng: «Koʻzdan va qalbdan (kelib chiqadigan) narsa aziz va jalil Allohdan hamda rahmatdandir; qoʻldan va tildan (chiqadigan) narsa esa shaytondandir», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Зайнаб вафот этди ва аёллар йиғлай бошладилар. Умар уларни қамчиси билан ура бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни қўллари билан орқага суриб: «Секин, эй Умар!» дедилар. Сўнг: «Шайтоннинг қичқириғидан сақланинглар!» дедилар. Сўнг: «Кўздан ва қалбдан (келиб чиқадиган) нарса азиз ва жалил Аллоҳдан ҳамда раҳматдандир; қўлдан ва тилдан (чиқадиган) нарса эса шайтондандир», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنِ الْبُخَارِيِّ تَعْلِيقًا قَالَ: لَمَّا مَاتَ الْحَسَنُ بن الْحسن بن عَليّ ضَرَبَتِ امْرَأَتُهُ الْقُبَّةَ عَلَى قَبْرِهِ سَنَةً ثُمَّ رَفَعَتْ فَسَمِعَتْ صَائِحًا يَقُولُ: أَلَا هَلْ وَجَدُوا مَا فَقَدُوا؟ فَأَجَابَهُ آخَرُ: بَلْ يَئِسُوا فَانْقَلَبُوا

Imom Buxoriy (rahimahulloh) taʼliq tarzida rivoyat qilib aytadi: Hasan ibn Hasan ibn Ali vafot etganida, uning xotini qabri ustiga bir yil (davomida) chodir tikdi, soʻng uni olib tashladi. Shunda u bir nido qiluvchining: «Yoʻqotgan narsalarini topishdimikan?» deganini eshitdi. Boshqa (nido qiluvchi) esa unga: «Yoʻq, balki umid uzib, qaytib ketishdi», deb javob berdi.Имом Бухорий (раҳимаҳуллоҳ) таълиқ тарзида ривоят қилиб айтади: Ҳасан ибн Ҳасан ибн Али вафот этганида, унинг хотини қабри устига бир йил (давомида) чодир тикди, сўнг уни олиб ташлади. Шунда у бир нидо қилувчининг: «Йўқотган нарсаларини топишдимикан?» деганини эшитди. Бошқа (нидо қилувчи) эса унга: «Йўқ, балки умид узиб, қайтиб кетишди», деб жавоб берди.

وَعَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَأَبِي بَرْزَةَ قَالَا: خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَنَازَةٍ فَرَأَى قَوْمًا قَدْ طَرَحُوا أَرْدَيْتَهُمْ يَمْشُونَ فِي قُمُصٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَبِفِعْلِ الْجَاهِلِيَّةِ تَأْخُذُونَ؟ أَوْ بِصَنِيعِ الْجَاهِلِيَّةِ تَشَبَّهُونَ؟ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ أَدْعُوَ عَلَيْكُمْ دَعْوَةً تَرْجِعُونَ فِي غَيْرِ صُوَرِكُمْ» قَالَ: فَأخذُوا أرديتهم وَلم يعودوا لذَلِك. رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Imron ibn al-Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir janozaga chiqdik. U zot ridolarini tashlab, faqat koʻylakda yurib borayotgan bir qavmni koʻrib qoldilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Johiliyat ishini qilyapsizlarmi yoki johiliyat amaliga oʻxshamoqchimisizlar? Men sizlarni surating oʻzgargan holda qaytadigan bir qargʻish bilan qargʻamoqchi boʻlib turgan edim», dedilar. Soʻng ular ridolarini kiyib olishdi va boshqa bunday qilmadilar.Имрон ибн ал-Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир жанозага чиқдик. У зот ридоларини ташлаб, фақат кўйлакда юриб бораётган бир қавмни кўриб қолдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Жоҳилият ишини қиляпсизларми ёки жоҳилият амалига ўхшамоқчимисизлар? Мен сизларни суратинг ўзгарган ҳолда қайтадиган бир қарғиш билан қарғамоқчи бўлиб турган эдим», дедилар. Сўнг улар ридоларини кийиб олишди ва бошқа бундай қилмадилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تُتْبَعَ جَنَازَةٌ مَعهَا رانة. رَوَاهُ أَحْمد وَابْن مَاجَه

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ nola qiluvchi ayol hamroh boʻlgan janoza ortidan borishni qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нола қилувчи аёл ҳамроҳ бўлган жаноза ортидан боришни қайтардилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَجُلًا قَالَ لَهُ: مَاتَ ابْنٌ لِي فَوَجَدْتُ عَلَيْهِ هَلْ سَمِعْتَ مِنْ خَلِيلِكَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ شَيْئًا يَطَيِّبُ بِأَنْفُسِنَا عَنْ مَوْتَانَا؟ قَالَ: نَعَمْ سَمِعْتُهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «صِغَارُهُمْ دَعَامِيصُ الْجَنَّةِ يلقى أحدهم أَبَاهُ فَيَأْخُذ بِنَاحِيَةِ ثَوْبِهِ فَلَا يُفَارِقُهُ حَتَّى يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ» . رَوَاهُ مُسلم وَأحمد وَاللَّفْظ لَهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi unga: «Mening bir oʻgʻlim vafot etdi va men uning uchun qattiq qaygʻurdim. Doʻstingiz ﷺdan oʻlganlarimiz haqida koʻnglimizni taskin topadigan biror narsa eshitganmisiz?» dedi. U: «Ha, u zot ﷺning: ‹Ularning kichkintoylari jannatning erkin kezuvchilaridir. Ulardan biri otasini uchratib, uning koʻylagi etagidan ushlab oladi va uni jannatga kiritmaguncha undan ajralmaydi›, deganlarini eshitganman», dedi. Muslim va Ahmad rivoyat qilgan, lafz Ahmadnikidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши унга: «Менинг бир ўғлим вафот этди ва мен унинг учун қаттиқ қайғурдим. Дўстингиз ﷺдан ўлганларимиз ҳақида кўнглимизни таскин топадиган бирор нарса эшитганмисиз?» деди. У: «Ҳа, у зот ﷺнинг: ‹Уларнинг кичкинтойлари жаннатнинг эркин кезувчиларидир. Улардан бири отасини учратиб, унинг кўйлаги этагидан ушлаб олади ва уни жаннатга киритмагунча ундан ажралмайди›, деганларини эшитганман», деди. Муслим ва Аҳмад ривоят қилган, лафз Аҳмадникидир.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَهَبَ الرِّجَالُ بِحَدِيثِكَ فَاجْعَلْ لَنَا مِنْ نَفْسِكَ يَوْمًا نَأْتِيكَ فِيهِ تُعَلِّمُنَا مِمَّا عَلَّمَكَ اللَّهُ. فَقَالَ: «اجْتَمِعْنَ فِي يَوْمِ كَذَا وَكَذَا فِي مَكَانِ كَذَا وَكَذَا» فَاجْتَمَعْنَ فَأَتَاهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَّمَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَهُ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ: «مَا مِنْكُنَّ امْرَأَةٌ تُقَدِّمَ بَيْنَ يَدَيْهَا من وَلَدهَا ثَلَاثَة إِلَّا كَانَ لَهَا حِجَابا ن النَّارِ» فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوِ اثْنَيْنِ؟ فَأَعَادَتْهَا مَرَّتَيْنِ. ثُمَّ قَالَ: «وَاثْنَيْنِ وَاثْنَيْنِ وَاثْنَيْنِ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Rasululloh, sizning hadisingizni (eshitishni) erkaklar olib qoʻydi. Bizga ham oʻzingizdan bir kun ajrating — biz sizning oldingizga kelaylik, siz bizga Alloh oʻzingizga oʻrgatgan narsalardan oʻrgatasiz», dedi. U zot: «Falon-falon kuni, falon-falon joyda toʻplaninglar», dedilar. Ular toʻplandilar. Rasululloh ﷺ ularning oldilariga kelib, Alloh oʻzlariga oʻrgatgan narsalardan ularga oʻrgatdilar. Soʻng: «Sizlardan qaysi bir ayol uch farzandini (oʻzidan) oldin (vafot ettirib) yuborsa, albatta ular unga doʻzaxdan toʻsiq boʻladi», dedilar. Ulardan bir ayol: «Ey Rasululloh, ikkitasi(ni yuborsa)?» dedi. (Rovi) aytdi: U buni ikki marta takrorladi. Soʻng u zot: «Ikkitasi ham, ikkitasi ham, ikkitasi ham (xuddi shunday)», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, сизнинг ҳадисингизни (эшитишни) эркаклар олиб қўйди. Бизга ҳам ўзингиздан бир кун ажратинг — биз сизнинг олдингизга келайлик, сиз бизга Аллоҳ ўзингизга ўргатган нарсалардан ўргатасиз», деди. У зот: «Фалон-фалон куни, фалон-фалон жойда тўпланинглар», дедилар. Улар тўпландилар. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдиларига келиб, Аллоҳ ўзларига ўргатган нарсалардан уларга ўргатдилар. Сўнг: «Сизлардан қайси бир аёл уч фарзандини (ўзидан) олдин (вафот эттириб) юборса, албатта улар унга дўзахдан тўсиқ бўлади», дедилар. Улардан бир аёл: «Эй Расулуллоҳ, иккитаси(ни юборса)?» деди. (Рови) айтди: У буни икки марта такрорлади. Сўнг у зот: «Иккитаси ҳам, иккитаси ҳам, иккитаси ҳам (худди шундай)», дедилар.

وَعَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يُتَوَفَّى لَهُمَا ثَلَاثَةٌ إِلَّا أَدْخَلَهُمَا اللَّهُ الْجَنَّةَ بِفَضْلِ رَحْمَتِهِ إِيَّاهُمَا» . فَقَالُوا: يَا رَسُولَ الله أَو اثْنَان؟ قَالَ: «أواثنان» . قَالُوا: أَوْ وَاحِدٌ؟ قَالَ: «أَوْ وَاحِدٌ» . ثُمَّ قَالَ: «وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ السِّقْطَ لَيَجُرُّ أُمَّهُ بِسَرَرِهِ إِلَى الْجَنَّةِ إِذَا احْتَسَبَتْهُ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَرَوَى ابْنُ مَاجَهْ مِنْ قَوْلِهِ: «وَالَّذِي نَفسِي بِيَدِهِ»

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, chala tushgan bola, agar onasi savob umid qilib sabr qilgan boʻlsa, uni kindik ipi bilan jannatga sudrab olib boradi», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, чала тушган бола, агар онаси савоб умид қилиб сабр қилган бўлса, уни киндик ипи билан жаннатга судраб олиб боради», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: " من قَدَّمَ ثَلَاثَةً مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ: كَانُوا لَهُ حِصْنًا حَصِينًا مِنَ النَّارِ " فَقَالَ أَبُو ذَرٍّ: قَدَّمْتُ اثْنَيْنِ. قَالَ: «وَاثْنَيْنِ» . قَالَ أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ أَبُو الْمُنْذِرِ سَيِّدُ الْقُرَّاءِ: قدمت وَاحِد. قَالَ: «وَوَاحِد» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيث غَرِيب

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim balogʻatga yetmagan uchta farzandini oʻzidan oldin qoʻysa, ular unga doʻzaxdan saqlovchi mustahkam qalʼa boʻladilar», dedilar. Shunda Abu Zar: «Men ikkitasini oldin qoʻydim», dedi. U zot: «Ikkitasi ham», dedilar. Qorilar sarvari Ubay ibn Kaʼb Abul Munzir esa: «Men bittasini oldin qoʻydim», dedi. U zot: «Bittasi ham», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким балоғатга етмаган учта фарзандини ўзидан олдин қўйса, улар унга дўзахдан сақловчи мустаҳкам қалъа бўладилар», дедилар. Шунда Абу Зар: «Мен иккитасини олдин қўйдим», деди. У зот: «Иккитаси ҳам», дедилар. Қорилар сарвари Убай ибн Каъб Абул Мунзир эса: «Мен биттасини олдин қўйдим», деди. У зот: «Биттаси ҳам», дедилар.

وَعَنْ قُرَّةَ الْمُزَنِيِّ: أَنَّ رَجُلًا كَانَ يَأْتِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ ابْنٌ لَهُ. فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَتُحِبُّهُ؟» فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَبَّكَ اللَّهُ كَمَا أُحِبُّهُ. فَفَقَدَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «مَا فَعَلَ ابْنُ فُلَانٍ؟» قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَاتَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَمَّا تحب أَلا تَأْتِيَ بَابًا مِنْ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ إِلَّا وَجَدْتَهُ يَنْتَظِرُكَ؟» فَقَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ لَهُ خَاصَّةً أَمْ لِكُلِّنَا؟ قَالَ: «بَلْ لِكُلِّكُمْ» . رَوَاهُ أَحْمد

Qurra ibn Iyos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning huzuriga bir oʻgʻli bilan keldi. U zot unga: «Buni yaxshi koʻrasanmi?» dedilar. U: «Men uni yaxshi koʻrganimdek, Alloh sizni yaxshi koʻrsin», dedi. Soʻng u bola vafot etdi. U zot uni koʻrmay qolib, u haqda soʻradilar. Shunda: «Jannat eshiklaridan qaysi biriga borsang, uni oʻsha yerda seni kutib, senga ochish uchun shoshilib turgan holda topishing seni xursand qilmaydimi?» dedilar.Қурра ибн Иёс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурига бир ўғли билан келди. У зот унга: «Буни яхши кўрасанми?» дедилар. У: «Мен уни яхши кўрганимдек, Аллоҳ сизни яхши кўрсин», деди. Сўнг у бола вафот этди. У зот уни кўрмай қолиб, у ҳақда сўрадилар. Шунда: «Жаннат эшикларидан қайси бирига борсанг, уни ўша ерда сени кутиб, сенга очиш учун шошилиб турган ҳолда топишинг сени хурсанд қилмайдими?» дедилар.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِن السِّقْطَ لَيُرَاغِمُ رَبَّهُ إِذَا أَدْخَلَ أَبَوَيْهِ النَّارَ فَيُقَالُ: أَيُّهَا السِّقْطُ الْمُرَاغِمُ رَبَّهُ أَدْخِلْ أَبَوَيْكَ الْجَنَّةَ فَيَجُرُّهُمَا بِسَرَرِهِ حَتَّى يُدْخِلَهُمَا الْجَنَّةَ ". رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta chala tushgan bola ota-onasi doʻzaxga kiritilsa, Robbisiga oʻjarlik qiladi. Shunda: ‹Ey Robbisiga oʻjarlik qilayotgan chala tushgan bola! Ota-onangni jannatga kirit›, deyiladi. Bas, u ularni kindik ipi bilan tortib, jannatga kiritadi», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта чала тушган бола ота-онаси дўзахга киритилса, Роббисига ўжарлик қилади. Шунда: ‹Эй Роббисига ўжарлик қилаётган чала тушган бола! Ота-онангни жаннатга кирит›, дейилади. Бас, у уларни киндик ипи билан тортиб, жаннатга киритади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " يَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى: ابْنَ آدَمَ إِنْ صَبَرْتَ وَاحْتَسَبْتَ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الْأُولَى لَمْ أَرْضَ لَكَ ثَوَابًا دُونَ الْجَنَّةِ ". رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh subhanahu: ‹Ey odam bolasi, agar sen ilk zarba paytida sabr qilsang va ajrini Mendan kutsang, Men sen uchun jannatdan boshqa mukofotga rozi boʻlmayman›, deydi», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ субҳанаҳу: ‹Эй одам боласи, агар сен илк зарба пайтида сабр қилсанг ва ажрини Мендан кутсанг, Мен сен учун жаннатдан бошқа мукофотга рози бўлмайман›, дейди», дедилар.

وَعَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا مِنْ مُسْلِمٍ وَلَا مُسْلِمَةٍ يُصَابُ بِمُصِيبَةٍ فَيَذْكُرُهَا وَإِنْ طَالَ عَهْدُهَا فَيُحْدِثُ لِذَلِكَ اسْتِرْجَاعًا إِلَّا جَدَّدَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَهُ عِنْدَ ذَلِكَ فَأَعْطَاهُ مِثْلَ أَجْرِهَا يَوْمَ أُصِيبَ بِهَا» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي شعب الْإِيمَان

Husayn ibn Ali (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qaysi bir musulmon erkak yoki musulmon ayol biror musibatga uchrasa-yu, garchi koʻp vaqt oʻtgan boʻlsa ham, uni eslab istirjaʼ (‹Inna lillahi va inna ilayhi rojiʼun›) aytsa, albatta Alloh taborak va taolo unga oʻsha payt (ajrini) yangilab, unga musibatga uchragan kunidagi ajrining mislini beradi», dedilar. Ahmad va Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Ҳусайн ибн Али (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қайси бир мусулмон эркак ёки мусулмон аёл бирор мусибатга учраса-ю, гарчи кўп вақт ўтган бўлса ҳам, уни эслаб истиржаъ (‹Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун›) айтса, албатта Аллоҳ таборак ва таоло унга ўша пайт (ажрини) янгилаб, унга мусибатга учраган кунидаги ажрининг мислини беради», дедилар. Аҳмад ва Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا انْقَطَعَ شِسْعُ أَحَدِكُمْ فَلْيَسْتَرْجِعْ فَإِنَّهُ مِنَ المصائب» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birortangizning (poyabzali) tasmasi uzilsa, istirjaʼ aytsin (‹Inna lillahi va inna ilayhi rojiʼun› desin), chunki bu ham musibatlardandir», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангизнинг (поябзали) тасмаси узилса, истиржаъ айтсин (‹Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиъун› десин), чунки бу ҳам мусибатлардандир», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

وَعَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ قَالَتْ: سَمِعْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ يَقُولُ: سَمِعْتُ أَبَا الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: " إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ: يَا عِيسَى إِنِّي بَاعِثٌ مِنْ بَعْدِكَ أُمَّةً إِذَا أَصَابَهُمْ مَا يُحِبُّونَ حَمِدُوا اللَّهَ وَإِنْ أَصَابَهُمْ مَا يَكْرَهُونَ احْتَسَبُوا وَصَبَرُوا وَلَا حِلْمَ وَلَا عَقْلَ. فَقَالَ: يَا رَبِّ كَيْفَ يَكُونُ هَذَا لَهُمْ وَلَا حِلْمَ وَلَا عَقْلَ؟ قَالَ: أُعْطِيهِمْ مِنْ حِلْمِي وَعِلْمِي ". رَوَاهُمَا الْبَيْهَقِيُّ فِي شعب الْإِيمَان

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taborak va taolo: ‹Ey Iso, Men sendan keyin bir ummatni yuboruvchiman: ularga sevadigan narsalari yetsa, Allohga hamd aytadilar, yoqmaydigan narsa yetsa, (ajrini Allohdan umid qilib) sabr qiladilar. Holbuki ularda (kuchli) hilm ham, aql ham yoʻqdir›, dedi. (Iso): ‹Ey Robbim, ularda hilm ham, aql ham boʻlmasa, bu ularga qanday nasib etadi?› dedi. (Alloh): ‹Men ularga Oʻz hilmimdan va ilmimdan beraman›, dedi», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таборак ва таоло: ‹Эй Исо, Мен сендан кейин бир умматни юборувчиман: уларга севадиган нарсалари етса, Аллоҳга ҳамд айтадилар, ёқмайдиган нарса етса, (ажрини Аллоҳдан умид қилиб) сабр қиладилар. Ҳолбуки уларда (кучли) ҳилм ҳам, ақл ҳам йўқдир›, деди. (Исо): ‹Эй Роббим, уларда ҳилм ҳам, ақл ҳам бўлмаса, бу уларга қандай насиб этади?› деди. (Аллоҳ): ‹Мен уларга Ўз ҳилмимдан ва илмимдан бераман›, деди», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

عَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِي فَوْقَ ثَلَاثٍ فَأَمْسِكُوا مَا بَدَا لَكُمْ وَنَهَيْتُكُمْ عَنِ النَّبِيذِ إِلَّا فِي سِقَاءٍ فَاشْرَبُوا فِي الْأَسْقِيَةِ كُلِّهَا وَلَا تشْربُوا مُسكرا» . رَوَاهُ مُسلم

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim, endi ularni ziyorat qilaveringlar. Sizlarni qurbonlik goʻshtlarini uch kundan ortiq (saqlashdan) qaytargan edim, endi xohlaganingizcha saqlab qoʻyaveringlar. Sizlarni meshdan boshqasidagi nabizdan qaytargan edim, endi har xil meshlarda ichaveringlar, faqat mast qiluvchi narsani ichmanglar», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди уларни зиёрат қилаверинглар. Сизларни қурбонлик гўштларини уч кундан ортиқ (сақлашдан) қайтарган эдим, энди хоҳлаганингизча сақлаб қўяверинглар. Сизларни мешдан бошқасидаги набиздан қайтарган эдим, энди ҳар хил мешларда ичаверинглар, фақат маст қилувчи нарсани ичманглар», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: زَارَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْرَ أُمِّهِ فَبَكَى وَأَبْكَى مَنْ حَوْلَهَ فَقَالَ: «اسْتَأْذَنْتُ رَبِّي فِي أَن أسْتَغْفر لَهَا فَلم يُؤذن لي ن وَاسْتَأْذَنْتُهُ فِي أَنْ أَزُورَ قَبْرَهَا فَأُذِنَ لِي فَزُورُوا الْقُبُورَ فَإِنَّهَا تُذَكِّرُ الْمَوْتَ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ onalarining qabrini ziyorat qildilar va yigʻladilar, atroflaridagilarni ham yigʻlatdilar. Soʻng: «Men Robbimdan u (onam) uchun magʻfirat soʻrashga ruxsat soʻradim, lekin menga ruxsat berilmadi. Va men Undan onamning qabrini ziyorat qilishga ruxsat soʻradim, menga ruxsat berildi. Bas, qabrlarni ziyorat qilinglar, chunki u (ziyorat) oʻlimni eslatadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ оналарининг қабрини зиёрат қилдилар ва йиғладилар, атрофларидагиларни ҳам йиғлатдилар. Сўнг: «Мен Роббимдан у (онам) учун мағфират сўрашга рухсат сўрадим, лекин менга рухсат берилмади. Ва мен Ундан онамнинг қабрини зиёрат қилишга рухсат сўрадим, менга рухсат берилди. Бас, қабрларни зиёрат қилинглар, чунки у (зиёрат) ўлимни эслатади», дедилар.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُهُمْ إِذَا خَرَجُوا إِلَى الْمَقَابِرِ: «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لَلَاحِقُونَ نَسْأَلُ اللَّهَ لَنَا وَلَكُمُ الْعَافِيَةَ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ularga qabristonga chiqqanlarida qaytaruvchisi shunday deyishni oʻrgatar edilar: «Assalomu alaykum, ey moʻminlar va musulmonlardan boʻlgan bu maskanlar ahli. Inshaalloh, biz ham sizlarga qoʻshiluvchimiz. Allohdan oʻzimiz uchun va sizlar uchun ofiyat soʻraymiz».Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уларга қабристонга чиққанларида қайтарувчиси шундай дейишни ўргатар эдилар: «Ассалому алайкум, эй мўминлар ва мусулмонлардан бўлган бу масканлар аҳли. Иншааллоҳ, биз ҳам сизларга қўшилувчимиз. Аллоҳдан ўзимиз учун ва сизлар учун офият сўраймиз».

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: مَرَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقُبُورٍ بِالْمَدِينَةِ فَأَقْبَلَ عَلَيْهِمْ بِوَجْهِهِ فَقَالَ: «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ الْقُبُورِ يَغْفِرُ اللَّهُ لَنَا وَلَكُمْ أَنْتُمْ سَلَفُنَا وَنَحْنُ بِالْأَثَرِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaning qabrlari yonidan oʻtdilar, soʻng ularga yuzlarini qaratib: «Assalomu alaykum, ey qabr ahli! Alloh bizni ham, sizni ham magʻfirat qilsin. Sizlar bizning oldimizdagilarsiz, biz esa ortingizdan boruvchilarmiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan gʻaribdir. Abu Kudaynaning ismi Yahyo ibn al-Muhallab, Abu Zabyonning ismi esa Husayn ibn Jundubdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинанинг қабрлари ёнидан ўтдилар, сўнг уларга юзларини қаратиб: «Ассалому алайкум, эй қабр аҳли! Аллоҳ бизни ҳам, сизни ҳам мағфират қилсин. Сизлар бизнинг олдимиздагиларсиз, биз эса ортингиздан борувчилармиз», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Абу Кудайнанинг исми Яҳё ибн ал-Муҳаллаб, Абу Забённинг исми эса Ҳусайн ибн Жундубдир.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّمَا كَانَ لَيْلَتُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْرُجُ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ إِلَى الْبَقِيعِ فَيَقُولُ: «السَّلَامُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ وَأَتَاكُمْ مَا تُوعِدُونَ غَدًا مُؤَجَّلُونَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لَاحِقُونَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لأهل بَقِيع الْغَرْقَد» . رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ — har gal Rasululloh ﷺ ning (Oisha) huzurida boʻladigan kechasi kelganida — tunning oxirida Baqiʼ tomon chiqib, shunday derdilar: «Sizlarga salom boʻlsin, ey moʻminlar qavmining diyori! Sizlarga vaʼda qilingan narsa keldi, ertaga (qiyomatga qadar) muhlat berilgansiz. Va biz, inshoolloh, sizlarga qoʻshilguvchimiz. Allohim, Baqiʼul-Gʻarqad ahlini magʻfirat qilgin». Qutayba uning «sizlarga keldi» degan soʻzini keltirmadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ — ҳар гал Расулуллоҳ ﷺ нинг (Оиша) ҳузурида бўладиган кечаси келганида — туннинг охирида Бақиъ томон чиқиб, шундай дердилар: «Сизларга салом бўлсин, эй мўминлар қавмининг диёри! Сизларга ваъда қилинган нарса келди, эртага (қиёматга қадар) муҳлат берилгансиз. Ва биз, иншооллоҳ, сизларга қўшилгувчимиз. Аллоҳим, Бақиъул-Ғарқад аҳлини мағфират қилгин». Қутайба унинг «сизларга келди» деган сўзини келтирмади.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَيْفَ أَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ تَعْنِي فِي زِيَارَةِ الْقُبُورِ قَالَ: " قُولِي: السَّلَامُ عَلَى أَهْلِ الدِّيَارِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُسْلِمِينَ وَيَرْحَمُ اللَّهُ الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنَّا وَالْمُسْتَأْخِرِينَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ للاحقون ". رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ mening huzurimda boʻladigan kecham kelganida, u zot (yotgani) qaytdi, ridosini qoʻydi, ikki kovushini yechib, oyoqlari yoniga qoʻydilar, izorlarining bir uchini toʻshaklariga yozdilar va yotdilar. U zot men uxlab qoldim, deb oʻylaguncha sal vaqt oʻtmadi. Soʻng ridolarini sekin oldilar, kovushlarini sekin kiydilar, eshikni ochib chiqdilar, keyin uni sekin yopdilar. Men koʻylagimni boshimga kiyib, roʻmolimni oʻrab, izorimni belimga bogʻladim, soʻng u zotning izidan ketdim, toki u zot Baqiʼga keldilar. U zot (tik) turdilar va uzoq turdilar, soʻng qoʻllarini uch marta koʻtardilar, keyin (orqaga) burildilar, men ham burildim. U zot shoshdilar, men ham shoshdim, u zot yengil yugurdilar, men ham yengil yugurdim, u zot tez yurdilar, men ham tez yurdim. Men u zotdan oʻzib ketdim va (uyga) kirdim. Men yotgan zahotim u zot kirdilar va: «Senga nima boʻldi, ey Oish, hansirab, koʻksing koʻtarilib?» dedilar. (Oisha) dedi: Men: «Hech narsa», dedim. U zot: «Sen menga aytasan yoki menga Latif va Xabir (Alloh) xabar beradi», dedilar. (Oisha) dedi: Men: «Yo Rasululloh, otam-onam Sizga fido boʻlsin», dedim va u zotga (boʻlgan voqeani) aytib berdim. U zot: «Demak, oldimda koʻrgan qoramtir narsa sen ekansan?» dedilar. Men: «Ha», dedim. Shunda u zot koʻksimga bir turtdilar, menga ogʻrindi, soʻng: «Alloh va Uning Rasuli senga zulm qiladi deb oʻyladingmi?» dedilar. (Oisha) dedi: «Odamlar nimani yashirsa, Alloh uni biladi. Ha (shunday oʻyladim)», dedim. U zot dedilar: «Sen meni koʻrganingda Jibril huzurimga keldi va meni chaqirdi, u (chaqiriqni) sendan yashirdi. Men unga javob berdim, men ham (javobni) sendan yashirdim. U sening huzuringga kirmadi, chunki sen kiyimingni yechgan eding. Men sen uxlab qolgansan deb oʻyladim, seni uygʻotishni xohlamadim va sen qoʻrqib ketishingdan xavotirlandim. U (Jibril): ‹Albatta Robbing seni Baqiʼ ahliga borishga va ular uchun magʻfirat soʻrashga buyurmoqda›, dedi». (Oisha) dedi: Men: «Ularga qanday aytay, yo Rasululloh?» dedim. U zot: «Ayt: ‹Ey diyor ahli, moʻminlar va musulmonlar, sizlarga salom boʻlsin! Alloh bizdan ilgari oʻtganlarga ham, keyin qolganlarga ham rahm qilsin. Va biz, inshoolloh, sizlarga albatta qoʻshilguvchimiz›», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ менинг ҳузуримда бўладиган кечам келганида, у зот (ётгани) қайтди, ридосини қўйди, икки ковушини ечиб, оёқлари ёнига қўйдилар, изорларининг бир учини тўшакларига ёздилар ва ётдилар. У зот мен ухлаб қолдим, деб ўйлагунча сал вақт ўтмади. Сўнг ридоларини секин олдилар, ковушларини секин кийдилар, эшикни очиб чиқдилар, кейин уни секин ёпдилар. Мен кўйлагимни бошимга кийиб, рўмолимни ўраб, изоримни белимга боғладим, сўнг у зотнинг изидан кетдим, токи у зот Бақиъга келдилар. У зот (тик) турдилар ва узоқ турдилар, сўнг қўлларини уч марта кўтардилар, кейин (орқага) бурилдилар, мен ҳам бурилдим. У зот шошдилар, мен ҳам шошдим, у зот енгил югурдилар, мен ҳам енгил югурдим, у зот тез юрдилар, мен ҳам тез юрдим. Мен у зотдан ўзиб кетдим ва (уйга) кирдим. Мен ётган заҳотим у зот кирдилар ва: «Сенга нима бўлди, эй Оиш, ҳансираб, кўксинг кўтарилиб?» дедилар. (Оиша) деди: Мен: «Ҳеч нарса», дедим. У зот: «Сен менга айтасан ёки менга Латиф ва Хабир (Аллоҳ) хабар беради», дедилар. (Оиша) деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, отам-онам Сизга фидо бўлсин», дедим ва у зотга (бўлган воқеани) айтиб бердим. У зот: «Демак, олдимда кўрган қорамтир нарса сен экансан?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. Шунда у зот кўксимга бир туртдилар, менга оғринди, сўнг: «Аллоҳ ва Унинг Расули сенга зулм қилади деб ўйладингми?» дедилар. (Оиша) деди: «Одамлар нимани яширса, Аллоҳ уни билади. Ҳа (шундай ўйладим)», дедим. У зот дедилар: «Сен мени кўрганингда Жибрил ҳузуримга келди ва мени чақирди, у (чақириқни) сендан яширди. Мен унга жавоб бердим, мен ҳам (жавобни) сендан яширдим. У сенинг ҳузурингга кирмади, чунки сен кийимингни ечган эдинг. Мен сен ухлаб қолгансан деб ўйладим, сени уйғотишни хоҳламадим ва сен қўрқиб кетишингдан хавотирландим. У (Жибрил): ‹Албатта Роббинг сени Бақиъ аҳлига боришга ва улар учун мағфират сўрашга буюрмоқда›, деди». (Оиша) деди: Мен: «Уларга қандай айтай, ё Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Айт: ‹Эй диёр аҳли, мўминлар ва мусулмонлар, сизларга салом бўлсин! Аллоҳ биздан илгари ўтганларга ҳам, кейин қолганларга ҳам раҳм қилсин. Ва биз, иншооллоҳ, сизларга албатта қўшилгувчимиз›», дедилар.

وَعَنْ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ يُرْفَعُ الْحَدِيثَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ زَارَ قَبْرَ أَبَوَيْهِ أَوْ أَحَدِهِمَا فِي كُلِّ جُمُعَةٍ غُفِرَ لَهُ وَكُتِبَ بَرًّا» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شعب الْإِيمَان مُرْسلا

Muhammad ibn Nuʼmon (rahimahulloh) hadisni Nabiy ﷺga koʻtargan holda rivoyat qiladi. U zot ﷺ: «Kim har juma ota-onasining yoki ulardan birining qabrini ziyorat qilsa, unga magʻfirat qilinadi va (ota-onaga) yaxshilik qilgan deb yoziladi», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da mursal shaklda rivoyat qilgan.Муҳаммад ибн Нуъмон (раҳимаҳуллоҳ) ҳадисни Набий ﷺга кўтарган ҳолда ривоят қилади. У зот ﷺ: «Ким ҳар жума ота-онасининг ёки улардан бирининг қабрини зиёрат қилса, унга мағфират қилинади ва (ота-онага) яхшилик қилган деб ёзилади», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да мурсал шаклда ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا فَإِنَّهَا تُزَهِّدُ فِي الدُّنْيَا وتذكر الْآخِرَة» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim. Endi qabrlarni ziyorat qilinglar, chunki u dunyoga qiziqishni kamaytiradi va oxiratni eslatadi», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим. Энди қабрларни зиёрат қилинглар, чунки у дунёга қизиқишни камайтиради ва охиратни эслатади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم لعن زوارات الْقُبُورِ. رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيح وَقَالَ: قَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ هَذَا كَانَ قبل أَن يرخص النَّبِي فِي زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَلَمَّا رَخَّصَ دَخَلَ فِي رُخْصَتِهِ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ. وَقَالَ بَعْضُهُمْ: إِنَّمَا كَرِهَ زِيَارَةَ الْقُبُورِ لِلنِّسَاءِ لِقِلَّةِ صَبْرِهِنَّ وَكَثْرَةِ جَزَعِهِنَّ. تمّ كَلَامه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni koʻp ziyorat qiluvchi ayollarni laʼnatladilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli bu (hukm) Nabiy ﷺ qabrlarni ziyorat qilishga ruxsat berishlaridan oldin boʻlgan, deb qaraganlar; ruxsat berganlarida esa, ruxsatga erkaklar ham, ayollar ham kirgan. Baʼzilari esa: Ayollar uchun qabrlarni ziyorat qilish faqat ularning sabri kamligi va dod-faryodlari koʻpligi sababli makruh sanalgan, deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни кўп зиёрат қилувчи аёлларни лаънатладилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли бу (ҳукм) Набий ﷺ қабрларни зиёрат қилишга рухсат беришларидан олдин бўлган, деб қараганлар; рухсат берганларида эса, рухсатга эркаклар ҳам, аёллар ҳам кирган. Баъзилари эса: Аёллар учун қабрларни зиёрат қилиш фақат уларнинг сабри камлиги ва дод-фарёдлари кўплиги сабабли макруҳ саналган, деганлар.

وَعَن عَائِشَة قَالَتْ: كُنْتُ أَدْخُلُ بَيْتِيَ الَّذِي فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنِّي وَاضِعٌ ثَوْبِي وَأَقُولُ: إِنَّمَا هُوَ زَوْجِي وَأَبِي فَلَمَّا دُفِنَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مَعَهُمْ فَوَاللَّهِ مَا دَخَلْتُهُ إِلَّا وَأَنَا مَشْدُودَةٌ عَلَيَّ ثِيَابِي حَيَاء من عمر. رَوَاهُ أَحْمد

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ (dafn etilgan) uyimga kirar edim va ustimdagi (baʼzi) kiyimimni yechib qoʻyar, ‹Bu yerda faqat erim va otam bor›, der edim. Umar (roziyallohu anhu) ular bilan birga dafn etilgach esa, Allohga qasamki, men u yerga Umardan hayo qilib, kiyimlarimni mahkam oʻrab olmagan holda kirmadim», dedi. Ahmad rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ (дафн этилган) уйимга кирар эдим ва устимдаги (баъзи) кийимимни ечиб қўяр, ‹Бу ерда фақат эрим ва отам бор›, дер эдим. Умар (розияллоҳу анҳу) улар билан бирга дафн этилгач эса, Аллоҳга қасамки, мен у ерга Умардан ҳаё қилиб, кийимларимни маҳкам ўраб олмаган ҳолда кирмадим», деди. Аҳмад ривоят қилган.