عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ: «إِنَّك تَأتي قوما من أهل الْكتاب. فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ. فَإِنْ هُمْ أطاعوا لذَلِك. فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ. فَإِنْ هم أطاعوا لذَلِك فأعلمهم أَن الله قد فرض عَلَيْهِم صَدَقَة تُؤْخَذ من أغنيائهم فَترد فِي فُقَرَائِهِمْ. فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ. فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَين الله حجاب»

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni (Yamanga) yubordilar va: «Albatta sen Ahli kitobdan boʻlgan bir qavmga borasan. Bas, ularni Allohdan boshqa iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berishga daʼvat qil. Agar ular bunga itoat qilsalar, ularga xabar berki, Alloh ularga har kunu tunda besh (vaqt) namozni farz qildi. Agar ular bunga itoat qilsalar, ularga xabar berki, Alloh ularga boylaridan olinib, kambagʻallariga qaytariladigan sadaqani (zakotni) farz qildi. Agar ular bunga itoat qilsalar, sen ularning mollarining sarasini (eng yaxshisini olishdan) ehtiyot boʻl; va mazlumning duosidan saqlan, chunki u bilan Alloh orasida (toʻsiq) parda yoʻq», dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени (Яманга) юбордилар ва: «Албатта сен Аҳли китобдан бўлган бир қавмга борасан. Бас, уларни Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик беришга даъват қил. Агар улар бунга итоат қилсалар, уларга хабар берки, Аллоҳ уларга ҳар куну тунда беш (вақт) намозни фарз қилди. Агар улар бунга итоат қилсалар, уларга хабар берки, Аллоҳ уларга бойларидан олиниб, камбағалларига қайтариладиган садақани (закотни) фарз қилди. Агар улар бунга итоат қилсалар, сен уларнинг молларининг сарасини (энг яхшисини олишдан) эҳтиёт бўл; ва мазлумнинг дуосидан сақлан, чунки у билан Аллоҳ орасида (тўсиқ) парда йўқ», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا مِنْ صَاحِبِ ذَهَبٍ وَلَا فِضَّةٍ لَا يُؤَدِّي مِنْهَا حَقَّهَا إِلَّا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ صُفِّحَتْ لَهُ صَفَائِحُ مِنْ نَارٍ فَأُحْمِيَ عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَيُكْوَى بِهَا جَنْبُهُ وجبينه وظهره كلما بردت أُعِيدَتْ لَهُ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ الْعِبَادِ فَيُرَى سَبِيلُهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّارِ» قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْإِبِلُ؟ قَالَ: «وَلَا صَاحِبُ إِبِلٍ لَا يُؤَدِّي مِنْهَا حَقَّهَا وَمِنْ حَقِّهَا حَلْبُهَا يَوْمَ وِرْدِهَا إِلَّا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ بُطِحَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ أَوْفَرَ مَا كَانَت لَا يفقد مِنْهَا فصيلا وَاحِدًا تَطَؤُهُ بِأَخْفَافِهَا وَتَعَضُّهُ بِأَفْوَاهِهَا كُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ أولاها رد عَلَيْهِ أخراها فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ الْعِبَادِ فَيُرَى سَبِيلُهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّار» قيل: يَا رَسُول الله فَالْبَقَرُ وَالْغَنَمُ؟ قَالَ: «وَلَا صَاحِبُ بَقْرٍ وَلَا غَنَمٍ لَا يُؤَدِّي مِنْهَا حَقَّهَا إِلَّا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ بُطِحَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ لَا يَفْقِدُ مِنْهَا شَيْئًا لَيْسَ فِيهَا عَقْصَاءُ وَلَا جَلْحَاءُ وَلَا عَضْبَاءُ تَنْطِحُهُ بِقُرُونِهَا وَتَطَؤُهُ بِأَظْلَافِهَا كُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ أُولَاهَا رُدَّ عَلَيْهِ أُخْرَاهَا فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ الْعِبَادِ فَيُرَى سَبِيلُهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّارِ» . قِيلَ: يَا رَسُول الله فالخيل؟ قَالَ: " الْخَيل ثَلَاثَةٌ: هِيَ لِرَجُلٍ وِزْرٌ وَهِيَ لِرَجُلٍ سِتْرٌ وَهِيَ لِرَجُلٍ أَجْرٌ. فَأَمَّا الَّتِي هِيَ لَهُ وِزْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا رِيَاءً وَفَخْرًا وَنِوَاءً عَلَى أَهْلِ الْإِسْلَامِ فَهِيَ لَهُ وِزْرٌ. وَأَمَّا الَّتِي لَهُ سِتْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَمْ يَنْسَ حَقَّ اللَّهِ فِي ظُهُورِهَا وَلَا رِقَابِهَا فَهِيَ لَهُ سِتْرٌ. وَأَمَّا الَّتِي هِيَ لَهُ أَجْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا فِي سَبِيلِ الله لأهل الْإِسْلَام فِي مرج أَو رَوْضَة فَمَا أَكَلَتْ مِنْ ذَلِكَ الْمَرْجِ أَوِ الرَّوْضَةِ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا كُتِبَ لَهُ عَدَدَ مَا أَكَلَتْ حَسَنَاتٌ وَكُتِبَ لَهُ عَدَدَ أَرْوَاثِهَا وَأَبْوَالِهَا حَسَنَاتٌ وَلَا تَقْطَعُ طِوَلَهَا فَاسْتَنَّتْ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عَدَدَ آثَارِهَا وأوراثها حَسَنَاتٍ وَلَا مَرَّ بِهَا صَاحِبُهَا عَلَى نَهْرٍ فَشَرِبَتْ مِنْهُ وَلَا يُرِيدُ أَنْ يَسْقِيَهَا إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عَدَدَ مَا شَرِبَتْ حَسَنَاتٍ " قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْحُمُرُ؟ قَالَ: " مَا أُنْزِلَ عَلَيَّ فِي الْحُمُرِ شَيْءٌ إِلَّا هَذِهِ الْآيَةُ الْفَاذَّةُ الْجَامِعَةُ (فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ) الزلزلة. رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Oltin yoki kumush egasi boʻlib, ulardan haqqini (zakotini) ado etmagan har bir kishi uchun Qiyomat kuni boʻlganida (oltin-kumushi) olovdan lavhalar qilib yoyiladi, soʻng jahannam olovida qizdiriladi va u bilan uning yon-biqini, peshonasi va orqasi dogʻlanadi. Ular har sovuganida, miqdori ellik ming yil boʻlgan bir kunda — bandalar oʻrtasida hukm chiqarilib, uning yoʻli yo jannatga, yo doʻzaxga (eltishi) koʻrsatilguniga qadar — yana qaytariladi». «Yo Rasululloh, tuyalar-chi?» deyildi. (Rasululloh ﷺ): «Tuya egasi ham ulardan haqqini ado etmasa — ularning haqqidan biri suv ichish kuni ularni sogʻib (suti)ni (muhtojlarga berish)dir — Qiyomat kuni boʻlganida u uchun keng, tep-tekis maydonga (tuyalar) eng toʻla holida yotqiziladi; ulardan birorta boʻta ham yoʻqolmaydi, ular uni tuyoqlari bilan bosib-yanchadi va ogʻizlari bilan tishlaydi. Ularning oldingisi uning ustidan oʻtgan sayin, oxirgisi unga qaytariladi — miqdori ellik ming yil boʻlgan bir kunda — bandalar oʻrtasida hukm chiqarilib, uning yoʻli yo jannatga, yo doʻzaxga (eltishi) koʻrsatilguniga qadar», dedilar. «Yo Rasululloh, mol va qoʻylar-chi?» deyildi. (Rasululloh ﷺ): «Mol va qoʻy egasi ham ulardan haqqini ado etmasa, Qiyomat kuni boʻlganida u uchun keng, tep-tekis maydonga (ular) yotqiziladi; ulardan hech narsa yoʻqolmaydi, ular orasida shoxi qayrilgani ham, shoxsizi ham, shoxi singani ham boʻlmaydi, ular uni shoxlari bilan suzadi va tuyoqlari bilan bosib-yanchadi. Ularning oldingisi uning ustidan oʻtgan sayin, oxirgisi unga qaytariladi — miqdori ellik ming yil boʻlgan bir kunda — bandalar oʻrtasida hukm chiqarilib, uning yoʻli yo jannatga, yo doʻzaxga (eltishi) koʻrsatilguniga qadar», dedilar. «Yo Rasululloh, otlar-chi?» deyildi. (Rasululloh ﷺ): «Otlar uch xil: u bir kishi uchun yuk (gunoh), bir kishi uchun parda (himoya), yana bir kishi uchun ajrdir. Unga yuk boʻlgani — uni riyo, kibr va islom ahliga qarshilik uchun bogʻlab boqqan kishi (oti)dir, u unga yukdir. Unga parda boʻlgani — uni Alloh yoʻlida bogʻlab, soʻng ularning yelkasidagi va boʻynidagi Allohning haqqini unutmagan kishi (oti)dir, u unga pardadir. Unga ajr boʻlgani esa — uni Alloh yoʻlida, islom ahli uchun yaylov va oʻtloqda bogʻlab boqqan kishi (oti)dir; u (ot) oʻsha yaylov yoki oʻtloqdan nima yesa, yegani miqdoricha unga savoblar yoziladi, va ularning tezagi va siydigi miqdoricha unga savoblar yoziladi; (ot) arqonini uzib bir yoki ikki dovon (masofa) yugursa, Alloh unga izlari va tezaklari miqdoricha savoblar yozadi; (ot) egasi uni biror daryodan oʻtkazib, u (ot) undan ichsa — egasi uni sugʻorishni niyat qilmagan boʻlsa-da — Alloh unga (ot) ichgani miqdoricha savoblar yozadi», dedilar. «Yo Rasululloh, eshaklar-chi?» deyildi. (Rasululloh ﷺ): «Eshaklar haqida menga shu yagona, qamrovli oyatdan boshqa hech narsa nozil qilinmadi: {Bas, kim zarra miqdoricha yaxshilik qilsa, uni koʻradi. Va kim zarra miqdoricha yomonlik qilsa, uni koʻradi} (Zalzala 7-8)», dedilar.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Олтин ёки кумуш эгаси бўлиб, улардан ҳаққини (закотини) адо этмаган ҳар бир киши учун Қиёмат куни бўлганида (олтин-кумуши) оловдан лавҳалар қилиб ёйилади, сўнг жаҳаннам оловида қиздирилади ва у билан унинг ён-биқини, пешонаси ва орқаси доғланади. Улар ҳар совуганида, миқдори эллик минг йил бўлган бир кунда — бандалар ўртасида ҳукм чиқарилиб, унинг йўли ё жаннатга, ё дўзахга (элтиши) кўрсатилгунига қадар — яна қайтарилади». «Ё Расулуллоҳ, туялар-чи?» дейилди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Туя эгаси ҳам улардан ҳаққини адо этмаса — уларнинг ҳаққидан бири сув ичиш куни уларни соғиб (сути)ни (муҳтожларга бериш)дир — Қиёмат куни бўлганида у учун кенг, теп-текис майдонга (туялар) энг тўла ҳолида ётқизилади; улардан бирорта бўта ҳам йўқолмайди, улар уни туёқлари билан босиб-янчади ва оғизлари билан тишлайди. Уларнинг олдингиси унинг устидан ўтган сайин, охиргиси унга қайтарилади — миқдори эллик минг йил бўлган бир кунда — бандалар ўртасида ҳукм чиқарилиб, унинг йўли ё жаннатга, ё дўзахга (элтиши) кўрсатилгунига қадар», дедилар. «Ё Расулуллоҳ, мол ва қўйлар-чи?» дейилди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Мол ва қўй эгаси ҳам улардан ҳаққини адо этмаса, Қиёмат куни бўлганида у учун кенг, теп-текис майдонга (улар) ётқизилади; улардан ҳеч нарса йўқолмайди, улар орасида шохи қайрилгани ҳам, шохсизи ҳам, шохи сингани ҳам бўлмайди, улар уни шохлари билан сузади ва туёқлари билан босиб-янчади. Уларнинг олдингиси унинг устидан ўтган сайин, охиргиси унга қайтарилади — миқдори эллик минг йил бўлган бир кунда — бандалар ўртасида ҳукм чиқарилиб, унинг йўли ё жаннатга, ё дўзахга (элтиши) кўрсатилгунига қадар», дедилар. «Ё Расулуллоҳ, отлар-чи?» дейилди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Отлар уч хил: у бир киши учун юк (гуноҳ), бир киши учун парда (ҳимоя), яна бир киши учун ажрдир. Унга юк бўлгани — уни риё, кибр ва ислом аҳлига қаршилик учун боғлаб боққан киши (оти)дир, у унга юкдир. Унга парда бўлгани — уни Аллоҳ йўлида боғлаб, сўнг уларнинг елкасидаги ва бўйнидаги Аллоҳнинг ҳаққини унутмаган киши (оти)дир, у унга пардадир. Унга ажр бўлгани эса — уни Аллоҳ йўлида, ислом аҳли учун яйлов ва ўтлоқда боғлаб боққан киши (оти)дир; у (от) ўша яйлов ёки ўтлоқдан нима еса, егани миқдорича унга савоблар ёзилади, ва уларнинг тезаги ва сийдиги миқдорича унга савоблар ёзилади; (от) арқонини узиб бир ёки икки довон (масофа) югурса, Аллоҳ унга излари ва тезаклари миқдорича савоблар ёзади; (от) эгаси уни бирор дарёдан ўтказиб, у (от) ундан ичса — эгаси уни суғоришни ният қилмаган бўлса-да — Аллоҳ унга (от) ичгани миқдорича савоблар ёзади», дедилар. «Ё Расулуллоҳ, эшаклар-чи?» дейилди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Эшаклар ҳақида менга шу ягона, қамровли оятдан бошқа ҳеч нарса нозил қилинмади: {Бас, ким зарра миқдорича яхшилик қилса, уни кўради. Ва ким зарра миқдорича ёмонлик қилса, уни кўради} (Залзала 7-8)», дедилар.»

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَنْ آتَاهُ اللَّهُ مَالًا فَلَمْ يُؤَدِّ زَكَاتَهُ مُثِّلَ لَهُ مَالُهُ شُجَاعًا أَقْرَعَ لَهُ زَبِيبَتَانِ يُطَوَّقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَأْخُذ بِلِهْزِمَتَيْهِ - يَعْنِي بشدقيه - يَقُولُ: أَنَا مَالُكَ أَنَا كَنْزُكَ ". ثُمَّ تَلَا هَذِه الْآيَة: (وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ من فَضله) إِلَى آخر الْآيَة. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kimga Alloh mol bersa-yu, u uning zakotini ado etmasa, qiyomat kuni uning moli — unga ikki nuqtasi (zahar belgisi) boʻ lgan kal (boshi yalongʻoch, zaharli) ilon (qiyofasida) misol qilinadi va boʻ yniga oʻ rab qoʻ yiladi; u (ilon) uning ikki jagʻ idan (yoki ikki lunjidan) tutib: ‹Men sening molingman, men sening xazinangman› deydi», dedilar. Soʻng bu oyatni: ‹Va Alloh oʻz fazlidan bergan narsani baxillik bilan ushlab qoladiganlar (uni yaxshilik deb oʻylamasin)...› (Al-Imron surasi, 180) (oyatini) oxiriga qadar tilovat qildilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга Аллоҳ мол берса-ю, у унинг закотини адо этмаса, қиёмат куни унинг моли — унга икки нуқтаси (заҳар белгиси) бў лган кал (боши ялонғоч, заҳарли) илон (қиёфасида) мисол қилинади ва бў йнига ў раб қў йилади; у (илон) унинг икки жағ идан (ёки икки лунжидан) тутиб: ‹Мен сенинг молингман, мен сенинг хазинангман› дейди», дедилар. Сўнг бу оятни: ‹Ва Аллоҳ ўз фазлидан берган нарсани бахиллик билан ушлаб қоладиганлар (уни яхшилик деб ўйламасин)...› (Ал-Имрон сураси, 180) (оятини) охирига қадар тиловат қилдилар.

عَنْ أَبِي ذَرٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا مِنْ رَجُلٍ يَكُونُ لَهُ إِبِلٌ أَوْ بَقَرٌ أَوْ غَنَمٌ لَا يُؤَدِّي حَقَّهَا إِلَّا أَتَى بِهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ أعظم مَا يكون وَأَسْمَنَهُ تَطَؤُهُ بِأَخْفَافِهَا وَتَنْطِحُهُ بِقُرُونِهَا كُلَّمَا جَازَتْ أُخْرَاهَا رُدَّتْ عَلَيْهِ أُولَاهَا حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ النَّاس»

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta men u zot (Paygʻambar ﷺ)ning oldiga bordim va u zot: «Joni qoʻlida boʻlgan Allohga qasamki (yoki, ehtimol: ‹Oʻzidan boshqa haq maʼbud boʻlmagan Allohga qasamki›, — dedilar) — kimda tuya yoki sigir yoki qoʻy boʻlib, u ularning zakotini bermagan boʻlsa, oʻsha hayvonlar Qiyomat kuni — avvalgisidan koʻra kattaroq va semizroq holda — keltiriladi va ular uni tuyoqlari bilan bosib, shoxlari bilan suzadi; (bu hayvonlar davra (aylana) boʻlib keladi:) oxirgisi oʻz (galini) tugatganda, birinchisi yana boshlaydi — va bu azob Alloh odamlar orasida hukm chiqarib boʻlguncha davom etadi», — dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта мен у зот (Пайғамбар ﷺ)нинг олдига бордим ва у зот: «Жони қўлида бўлган Аллоҳга қасамки (ёки, эҳтимол: ‹Ўзидан бошқа ҳақ маъбуд бўлмаган Аллоҳга қасамки›, — дедилар) — кимда туя ёки сигир ёки қўй бўлиб, у уларнинг закотини бермаган бўлса, ўша ҳайвонлар Қиёмат куни — аввалгисидан кўра каттароқ ва семизроқ ҳолда — келтирилади ва улар уни туёқлари билан босиб, шохлари билан сузади; (бу ҳайвонлар давра (айлана) бўлиб келади:) охиргиси ўз (галини) тугатганда, биринчиси яна бошлайди — ва бу азоб Аллоҳ одамлар орасида ҳукм чиқариб бўлгунча давом этади», — дедилар.

وَعَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِذا أَتَاكُمُ الْمُصَدِّقُ فَلْيَصْدُرْ عَنْكُمْ وَهُوَ عَنْكُمْ رَاضٍ» . رَوَاهُ مُسلم

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga sadaqa (zakot) yigʻuvchi kelsa, u sizlardan rozi boʻlgan holda qaytsin», — dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга садақа (закот) йиғувчи келса, у сизлардан рози бўлган ҳолда қайтсин», — дедилар.

وَعَنْ عَبْدُ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَاهُ قَوْمٌ بِصَدَقَتِهِمْ قَالَ: «اللَّهُمَّ صلى على آل فلَان» . فَأَتَاهُ أبي بِصَدَقَتِهِ فَقَالَ: «اللَّهُمَّ صلى الله على آل أبي أوفى» وَفِي رِوَايَة: " إِذا أَتَى الرجل النَّبِي بِصَدَقَتِهِ قَالَ: «اللَّهُمَّ صلي عَلَيْهِ»

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ga oʻz sadaqasi bilan kelgan har safar, Paygʻambar ﷺ: «Allohim, falonchiga oʻz (rahmat va) barakatingni yogʻdir», — der edilar. Otam u zotning oldiga oʻz sadaqasi bilan bordi va Paygʻambar ﷺ: «Allohim, Abu Avfoning farzandlariga oʻz barakatingni yogʻdir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ га ўз садақаси билан келган ҳар сафар, Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳим, фалончига ўз (раҳмат ва) баракатингни ёғдир», — дер эдилар. Отам у зотнинг олдига ўз садақаси билан борди ва Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳим, Абу Авфонинг фарзандларига ўз баракатингни ёғдир», — дедилар.

عَن أَبِي هُرَيْرَةَ. قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُمَرَ عَلَى الصَّدَقَةِ. فَقِيلَ: مَنَعَ ابْنُ جَمِيلٍ وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ وَالْعَبَّاسُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا يَنْقِمُ ابْنُ جَمِيلٍ إِلَّا أَنَّهُ كَانَ فَقِيرًا فَأَغْنَاهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ. وَأَمَّا خَالِدٌ فَإِنَّكُمْ تَظْلِمُونَ خَالِدًا. قَدِ احْتَبَسَ أَدْرَاعَهُ وَأَعْتُدَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ. وَأَمَّا الْعَبَّاسُ فَهِيَ عَلَيَّ. وَمِثْلُهَا مَعَهَا» . ثُمَّ قَالَ: «يَا عُمَرُ أَمَا شَعَرْتَ أَن عَم الرجل صنوا أَبِيه؟»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Umarni sadaqa (zakot yigʻish)ga yubordilar. Shunda: «Ibn Jamil, Xolid ibn Valid va Rasululloh ﷺ ning ammakilari Abbos (zakot berishdan) bosh tortishdi», deyildi. Rasululloh ﷺ: «Ibn Jamil faqir edi, soʻng Alloh uni boy qildi, shundan boshqa narsa uni (zakotni) inkor qilishga undamagan. Xolidga kelsak, sizlar Xolidga zulm qilyapsizlar, axir u oʻzining sovutlari va jang anjomlarini Alloh yoʻlida vaqf qilib qoʻygan. Abbosga kelsak, uning (zakoti) mening zimmamda, yana shuncha (ortigʻi) ham men bilan birga», dedilar. Soʻng: «Ey Umar, bilmaysanmi, kishining amakisi otasining bir tomiri (oʻrnida)dir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умарни садақа (закот йиғиш)га юбордилар. Шунда: «Ибн Жамил, Холид ибн Валид ва Расулуллоҳ ﷺ нинг аммакилари Аббос (закот беришдан) бош тортишди», дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ибн Жамил фақир эди, сўнг Аллоҳ уни бой қилди, шундан бошқа нарса уни (закотни) инкор қилишга ундамаган. Холидга келсак, сизлар Холидга зулм қиляпсизлар, ахир у ўзининг совутлари ва жанг анжомларини Аллоҳ йўлида вақф қилиб қўйган. Аббосга келсак, унинг (закоти) менинг зиммамда, яна шунча (ортиғи) ҳам мен билан бирга», дедилар. Сўнг: «Эй Умар, билмайсанми, кишининг амакиси отасининг бир томири (ўрнида)дир», дедилар.

عَن أبي حميد السَّاعِدِيّ: اسْتَعْمَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا مِنَ الأزد يُقَال لَهُ ابْن اللتبية الأتبية عَلَى الصَّدَقَةِ فَلَمَّا قَدِمَ قَالَ: هَذَا لَكُمْ وَهَذَا أُهْدِيَ لِي فَخَطَبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأثْنى عَلَيْهِ وَقَالَ: " أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَسْتَعْمِلُ رِجَالًا مِنْكُمْ عَلَى أُمُور مِمَّا ولاني الله فَيَأْتِي أحدكُم فَيَقُول: هَذَا لكم وَهَذَا هَدِيَّةٌ أُهْدِيَتْ لِي فَهَلَّا جَلَسَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ أَوْ بَيْتِ أُمِّهِ فَيَنْظُرُ أَيُهْدَى لَهُ أَمْ لَا؟ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يَأْخُذُ أَحَدٌ مِنْهُ شَيْئًا إِلَّا جَاءَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَحْمِلُهُ عَلَى رَقَبَتِهِ إِنْ كَانَ بَعِيرًا لَهُ رُغَاءٌ أَوْ بَقْرًا لَهُ خُوَارٌ أَوْ شَاة تَيْعر " ثمَّ رفع يَدَيْهِ حَتَّى رَأينَا عفرتي إِبِطَيْهِ ثُمَّ قَالَ: «اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ اللَّهُمَّ هَل بلغت» . . قَالَ الْخَطَّابِيُّ: وَفِي قَوْلِهِ: «هَلَّا جَلَسَ فِي بَيْتِ أُمِّهِ أَوْ أَبِيهِ فَيَنْظُرُ أَيُهْدَى إِلَيْهِ أَمْ لَا؟» دَلِيلٌ عَلَى أَنَّ كُلَّ أَمْرٍ يُتَذَرَّعُ بِهِ إِلَى مَحْظُورٍ فَهُوَ مَحْظُورٌ وَكُلُّ دخل فِي الْعُقُودِ يُنْظَرُ هَلْ يَكُونُ حُكْمُهُ عِنْدَ الِانْفِرَادِ كَحُكْمِهِ عِنْدَ الِاقْتِرَانِ أَمْ لَا؟ هَكَذَا فِي شرح السّنة

Abu Humayd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Azd qabilasidan — Ibn Lutbiyya degan — bir kishini zakot yigʻishga tayinladi. U (zakotni yigʻib) qaytganda: «Bu (zakot) — siz uchun va bu — menga hadya (sifatida) berildi», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «U — oʻz otasi yoki onasining uyida oʻtirib, unga hadya beriladimi yoki yoʻqmi — koʻrsa boʻlmasmidi? Mening jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, kim zakot (mol)idan biror narsani (nohaq) olsa, u Qiyomat kuni uni boʻyniga koʻtarib keladi: agar u tuya boʻlsa — boʻkirib, agar sigir boʻlsa — moʻrab, agar qoʻy boʻlsa — maʼrab (turadi)», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ qoʻllarini — biz uning qoʻltigʻining oqligini koʻrgunimizcha — koʻtardi va uch marta: «Allohim! Men (ularga) Sening (risolatingni) yetkazmadimmi?» — dedilar.Абу Ҳумайд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Азд қабиласидан — Ибн Лутбийя деган — бир кишини закот йиғишга тайинлади. У (закотни йиғиб) қайтганда: «Бу (закот) — сиз учун ва бу — менга ҳадя (сифатида) берилди», — деди. Пайғамбар ﷺ: «У — ўз отаси ёки онасининг уйида ўтириб, унга ҳадя бериладими ёки йўқми — кўрса бўлмасмиди? Менинг жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, ким закот (мол)идан бирор нарсани (ноҳақ) олса, у Қиёмат куни уни бўйнига кўтариб келади: агар у туя бўлса — бўкириб, агар сигир бўлса — мўраб, агар қўй бўлса — маъраб (туради)», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ қўлларини — биз унинг қўлтиғининг оқлигини кўргунимизча — кўтарди ва уч марта: «Аллоҳим! Мен (уларга) Сенинг (рисолатингни) етказмадимми?» — дедилар.

وَعَنْ عَدِيِّ بْنِ عُمَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنِ اسْتَعْمَلْنَاهُ مِنْكُم على عمر فَكَتَمَنَا مِخْيَطًا فَمَا فَوْقَهُ كَانَ غُلُولًا يَأْتِي بِهِ يَوْم الْقِيَامَة» . رَوَاهُ مُسلم

Adiy ibn Amira al-Kindiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni: «Sizlardan kimniki biz biror ishga (amaldor qilib) tayinlasak-u, u bizdan ignani yoki undan ortigʻini yashirsa, bu gʻulul (xiyonat) boʻlur; qiyomat kunida uni (koʻtarib) keladi», deganlarini eshitdim. (Adiy) dedi: shunda ansorlardan qora tanli bir kishi oʻrnidan turdi — goʻyo men hozir ham unga qarab turgandayman — va: «Yo Rasululloh, oʻz ishingizni mendan (qaytarib) oling», dedi. (Rasululloh): «Senga nima boʻldi?» dedilar. U: «Men sizni shunday-shunday deyayotganingizni eshitdim», dedi. (Rasululloh): «Men buni hozir ham aytaman: sizlardan kimniki biz biror ishga tayinlasak, u (oʻsha ishdan) ozini ham, koʻpini ham keltirsin; soʻng undan oʻziga berilganini olsin, qaytarilganidan esa toʻxtasin (uzoqlashsin)», dedilar.Адий ибн Амира ал-Киндий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: «Сизлардан кимники биз бирор ишга (амалдор қилиб) тайинласак-у, у биздан игнани ёки ундан ортиғини яширса, бу ғулул (хиёнат) бўлур; қиёмат кунида уни (кўтариб) келади», деганларини эшитдим. (Адий) деди: шунда ансорлардан қора танли бир киши ўрнидан турди — гўё мен ҳозир ҳам унга қараб тургандайман — ва: «Ё Расулуллоҳ, ўз ишингизни мендан (қайтариб) олинг», деди. (Расулуллоҳ): «Сенга нима бўлди?» дедилар. У: «Мен сизни шундай-шундай деяётганингизни эшитдим», деди. (Расулуллоҳ): «Мен буни ҳозир ҳам айтаман: сизлардан кимники биз бирор ишга тайинласак, у (ўша ишдан) озини ҳам, кўпини ҳам келтирсин; сўнг ундан ўзига берилганини олсин, қайтарилганидан эса тўхтасин (узоқлашсин)», дедилар.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ (وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ) كَبُرَ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ. فَقَالَ عُمَرُ أَنَا أُفَرِّجُ عَنْكُمْ فَانْطَلَقَ. فَقَالَ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ قد كبر على أَصْحَابك هَذِه الْآيَة. فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ لم يفْرض الزَّكَاة إِلَّا ليطيب بهَا مَا بَقِيَ مِنْ أَمْوَالِكُمْ وَإِنَّمَا فَرَضَ الْمَوَارِيثَ وَذكر كلمة لتَكون لمن بعدكم» قَالَ فَكَبَّرَ عُمَرُ. ثُمَّ قَالَ لَهُ: «أَلَا أُخْبِرُكَ بِخَيْرِ مَا يَكْنِزُ الْمَرْءُ الْمَرْأَةُ الصَّالِحَةُ إِذَا نَظَرَ إِلَيْهَا سَرَّتْهُ وَإِذَا أَمَرَهَا أَطَاعَتْهُ وَإِذَا غَابَ عَنْهَا حفظته» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ushbu oyat: {Oltin va kumushni xazina qilib (zakotini bermay) yigʻadiganlar...} (Tavba 34) nozil boʻlganida, bu musulmonlarga ogʻir botdi. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Men sizlarning gʻamingizni tarqataman», dedi-da, (Rasulullohning oldilariga) borib: «Ey Allohning Paygʻambari, bu oyat ashoblaringizga ogʻir botdi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh zakotni mollaringizdan qolganini pok qilish uchungina farz qildi. Meroslarni esa, sizlardan keyin qoladiganlarga boʻlishi uchungina farz qildi», dedilar. Shunda Umar takbir aytdi. Soʻng u zot unga: «Kishi xazina qiladigan eng yaxshi narsa haqida senga xabar bermayinmi? (U) solih ayoldir: (eri) unga qaraganda uni xursand qiladi, unga buyursa itoat etadi, undan gʻoyib boʻlsa (oʻzini va molini) saqlaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ушбу оят: {Олтин ва кумушни хазина қилиб (закотини бермай) йиғадиганлар...} (Тавба 34) нозил бўлганида, бу мусулмонларга оғир ботди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Мен сизларнинг ғамингизни тарқатаман», деди-да, (Расулуллоҳнинг олдиларига) бориб: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, бу оят ашобларингизга оғир ботди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ закотни молларингиздан қолганини пок қилиш учунгина фарз қилди. Меросларни эса, сизлардан кейин қоладиганларга бўлиши учунгина фарз қилди», дедилар. Шунда Умар такбир айтди. Сўнг у зот унга: «Киши хазина қиладиган энг яхши нарса ҳақида сенга хабар бермайинми? (У) солиҳ аёлдир: (эри) унга қараганда уни хурсанд қилади, унга буюрса итоат этади, ундан ғойиб бўлса (ўзини ва молини) сақлайди», дедилар.

عَن جَابِرِ بْنِ عَتِيكٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «سَيَأْتِيكُمْ رُكَيْبٌ مُبَغَّضُونَ فَإِذا جاؤكم فَرَحِّبُوا بِهِمْ وَخَلُّوا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَبْتَغُونَ فَإِنْ عَدَلُوا فَلِأَنْفُسِهِمْ وَإِنْ ظَلَمُوا فَعَلَيْهِمْ وَأَرْضُوهُمْ فَإِنَّ تَمَامَ زَكَاتِكُمْ رِضَاهُمْ وَلْيَدْعُوا لَكُمْ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Jobir ibn Atik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Tez orada sizlarning oldingizga (sizga) yoqmaydigan otliqlar (zakot yigʻuvchilar) keladi. Bas, ular sizlarning oldingizga kelganda ularni xush kutib oling va ularni oʻzlari istagan narsalari bilan (ularga toʻsiq qoʻymay) qoʻyib bering. Agar ular adolatli ish tutsalar, oʻzlari uchun (savob), agar zulm qilsalar, oʻzlari ziyon koʻrurlar. Ularni rozi qiling, chunki sizning zakotingiz kamoli ularning roziligidadir. Va ular sizlar uchun duo qilsinlar». Abu Dovud aytdi: Abulgʻusnning ismi Sobit ibn Qays ibn Gʻusndir.Жобир ибн Атик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Тез орада сизларнинг олдингизга (сизга) ёқмайдиган отлиқлар (закот йиғувчилар) келади. Бас, улар сизларнинг олдингизга келганда уларни хуш кутиб олинг ва уларни ўзлари истаган нарсалари билан (уларга тўсиқ қўймай) қўйиб беринг. Агар улар адолатли иш тутсалар, ўзлари учун (савоб), агар зулм қилсалар, ўзлари зиён кўрурлар. Уларни рози қилинг, чунки сизнинг закотингиз камоли уларнинг розилигидадир. Ва улар сизлар учун дуо қилсинлар». Абу Довуд айтди: Абулғусннинг исми Собит ибн Қайс ибн Ғусндир.

عَن جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: جَاءَ نَاسٌ يَعْنِي مِنَ الْأَعْرَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا: إِنَّ نَاسًا مِنَ المصدقين يَأْتُونَا فيظلمونا قَالَ: فَقَالَ: «أَرْضُوا مُصَدِّقِيكُمْ وَإِنْ ظُلِمْتُمْ» رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Baʼzi odamlar — yaʼni aʼrobiylardan (sahroyi arablardan) — Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib: «Sadaqa yigʻuvchilardan baʼzi odamlar oldimizga kelib, bizga zulm qiladilar», — dedilar. U dedi: Shunda u zot: «Sadaqa yigʻuvchilaringizni rozi qiling», — dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, ular bizga zulm qilsalar ham-a?» — dedilar. U zot: «Sadaqa yigʻuvchilaringizni rozi qiling», — dedilar. Usmon (oʻz rivoyatida): «Mabodo sizga zulm qilinsa ham», — deb ziyoda qildi. Abu Komil oʻz hadisida shunday dedi: Jarir aytdi: Men buni Rasululloh ﷺ dan eshitganimdan keyin oldimdan biror sadaqa yigʻuvchi mendan rozi boʻlmagan holda qaytmadi.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Баъзи одамлар — яъни аъробийлардан (саҳройи араблардан) — Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб: «Садақа йиғувчилардан баъзи одамлар олдимизга келиб, бизга зулм қиладилар», — дедилар. У деди: Шунда у зот: «Садақа йиғувчиларингизни рози қилинг», — дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, улар бизга зулм қилсалар ҳам-а?» — дедилар. У зот: «Садақа йиғувчиларингизни рози қилинг», — дедилар. Усмон (ўз ривоятида): «Мабодо сизга зулм қилинса ҳам», — деб зиёда қилди. Абу Комил ўз ҳадисида шундай деди: Жарир айтди: Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганимдан кейин олдимдан бирор садақа йиғувчи мендан рози бўлмаган ҳолда қайтмади.

وَعَنْ بَشِيرِ بْنِ الْخَصَاصِيَّةِ قَالَ: قُلْنَا: أَنَّ أَهْلَ الصَّدَقَةِ يَعْتَدُونَ عَلَيْنَا أَفَنَكْتُمُ مِنْ أَمْوَالِنَا بِقَدْرِ مَا يَعْتَدُونَ؟ قَالَ: «لَا» رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Bashir ibn al-Xasosiya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — Ibn Ubayd oʻz hadisida shunday dedi: Uning ismi Bashir emas edi, lekin Rasululloh ﷺ unga Bashir deb nom qoʻydilar — u dedi: Biz: «Sadaqa (yigʻuvchi) odamlar bizga (zakotni) haddan oshirib oladilar. Bas, ularning bizga oshirib olganlari miqdoricha mol-mulkimizdan yashirib qoʻysak boʻladimi?» — dedik. Shunda u zot: «Yoʻq», — dedilar.Башир ибн ал-Хасосия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — Ибн Убайд ўз ҳадисида шундай деди: Унинг исми Башир эмас эди, лекин Расулуллоҳ ﷺ унга Башир деб ном қўйдилар — у деди: Биз: «Садақа (йиғувчи) одамлар бизга (закотни) ҳаддан ошириб оладилар. Бас, уларнинг бизга ошириб олганлари миқдорича мол-мулкимиздан яшириб қўйсак бўладими?» — дедик. Шунда у зот: «Йўқ», — дедилар.

وَعَن رَافع بن خديح قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْعَامِلُ عَلَى الصَّدَقَةِ بِالْحَقِّ كَالْغَازِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى بَيْتِهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytadilar: Men Rasululloh ﷺning: «Sadaqani (zakotni) haqqoniy ravishda yigʻadigan amaldor uyiga qaytguniga qadar Alloh yoʻlida jihod qiluvchi gʻoziy kabidir», deganlarini eshitdim.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Садақани (закотни) ҳаққоний равишда йиғадиган амалдор уйига қайтгунига қадар Аллоҳ йўлида жиҳод қилувчи ғозий кабидир», деганларини эшитдим.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا جَلَبَ وَلَا جَنَبَ وَلَا تُؤْخَذُ صَدَقَاتُهُمْ إِلَّا فِي دُورِهِمْ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Amr ibn Shuayb otasidan, u esa bobosidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Jalab ham, janab ham yoʻq (zakot uchun hayvonlar uzoq joydan haydab kelinmaydi va yigʻuvchidan uzoqlashtirilmaydi), va ularning sadaqalari (zakotlari) faqat oʻz uy-joylarida olinadi».Амр ибн Шуайб отасидан, у эса бобосидан ривоят қилади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Жалаб ҳам, жанаб ҳам йўқ (закот учун ҳайвонлар узоқ жойдан ҳайдаб келинмайди ва йиғувчидан узоқлаштирилмайди), ва уларнинг садақалари (закотлари) фақат ўз уй-жойларида олинади».

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنِ اسْتَفَادَ مَالًا فَلَا زَكَاة فِيهِ حَتَّى يحول عيه الْحَوْلُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَذَكَرَ جَمَاعَةٌ أَنَّهُمْ وَقَفُوهُ على ابْن عمر

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror mol topsa, toki uning ustidan Robbi huzurida bir yil aylanmaguncha, unga zakot yoʻq», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор мол топса, токи унинг устидан Робби ҳузурида бир йил айланмагунча, унга закот йўқ», дедилар.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: أَنَّ الْعَبَّاسَ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي تَعْجِيل صَدَقَة قَبْلَ أَنْ تَحِلَّ: فَرَخَّصَ لَهُ فِي ذَلِكَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abbos (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan sadaqani (zakotni) muddati kelmasidan oldin oldindan berish haqida soʻradi. U zot ﷺ unga bunga ruxsat berdilar. Abu Dovud, Termiziy, Ibn Moja va Doramiy rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аббос (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан садақани (закотни) муддати келмасидан олдин олдиндан бериш ҳақида сўради. У зот ﷺ унга бунга рухсат бердилар. Абу Довуд, Термизий, Ибн Можа ва Дорамий ривоят қилган.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ: «أَلَا مَنْ وَلِيَ يَتِيمًا لَهُ مَالٌ فَلْيَتَّجِرْ فِيهِ وَلَا يَتْرُكْهُ حَتَّى تَأْكُلَهُ الصَّدَقَةُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: فِي إِسْنَادِهِ مقَال: لِأَن الْمثنى بن الصَّباح ضَعِيف

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh) otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ odamlarga xutba qilib: «Ogoh boʻlinglar! Kim moli bor yetimga vasiy boʻlsa, uning moli bilan tijorat qilsin, uni sadaqa (zakot) yeb tugatmaguncha qoʻyib qoʻymasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis faqat shu yoʻl bilan rivoyat qilingan va uning isnodida soʻz (eʼtiroz oʻrni) bor, chunki Musanno ibn Sabboh hadisda zaif sanaladi. Baʼzilari bu hadisni Amr ibn Shuaybdan, Umar ibn Xattobdan deb rivoyat qilib, bu hadisni zikr qilganlar. Ilm ahli bu bobda ixtilof qilgan. Nabiy ﷺning sahobalaridan bir nechalari — ular orasida Umar, Ali, Oisha va Ibn Umar — yetimning molida zakot bor deb koʻrganlar. Molik, Shofiiy, Ahmad va Ishoq shuni aytadilar. Ilm ahlidan bir toifa: «Yetimning molida zakot yoʻq», deganlar. Sufyon Savriy va Abdulloh ibn Muborak shuni aytadilar. Amr ibn Shuayb — u Muhammad ibn Abdulloh ibn Amr ibn Osning oʻgʻlidir, Shuayb bobosi Abdulloh ibn Amrdan eshitgan. Yahyo ibn Said Amr ibn Shuaybning hadisi haqida soʻz qilib: «U bizning nazarimizda zaifdir», degan. Uni zaif sanaganlar faqat u bobosi Abdulloh ibn Amrning sahifasidan rivoyat qilgani uchun zaif sanaganlar. Hadis ahlining koʻpchiligi esa Amr ibn Shuaybning hadisi bilan hujjat keltiradilar va uni isbotlaydilar; ular orasida Ahmad, Ishoq va boshqalar bor.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Набий ﷺ одамларга хутба қилиб: «Огоҳ бўлинглар! Ким моли бор етимга васий бўлса, унинг моли билан тижорат қилсин, уни садақа (закот) еб тугатмагунча қўйиб қўймасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис фақат шу йўл билан ривоят қилинган ва унинг иснодида сўз (эътироз ўрни) бор, чунки Мусанно ибн Саббоҳ ҳадисда заиф саналади. Баъзилари бу ҳадисни Амр ибн Шуайбдан, Умар ибн Хаттобдан деб ривоят қилиб, бу ҳадисни зикр қилганлар. Илм аҳли бу бобда ихтилоф қилган. Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир нечалари — улар орасида Умар, Али, Оиша ва Ибн Умар — етимнинг молида закот бор деб кўрганлар. Молик, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқ шуни айтадилар. Илм аҳлидан бир тоифа: «Етимнинг молида закот йўқ», деганлар. Суфён Саврий ва Абдуллоҳ ибн Муборак шуни айтадилар. Амр ибн Шуайб — у Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Амр ибн Оснинг ўғлидир, Шуайб бобоси Абдуллоҳ ибн Амрдан эшитган. Яҳё ибн Саид Амр ибн Шуайбнинг ҳадиси ҳақида сўз қилиб: «У бизнинг назаримизда заифдир», деган. Уни заиф санаганлар фақат у бобоси Абдуллоҳ ибн Амрнинг саҳифасидан ривоят қилгани учун заиф санаганлар. Ҳадис аҳлининг кўпчилиги эса Амр ибн Шуайбнинг ҳадиси билан ҳужжат келтирадилар ва уни исботлайдилар; улар орасида Аҳмад, Ишоқ ва бошқалар бор.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: لَمَّا تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ وَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنَ الْعَرَبِ قَالَ عُمَرُ: يَا أَبَا بَكْرٍ كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَمَنْ قَالَ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلَّا بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ على الله ". قَالَ أَبُو بَكْرٍ: وَاللَّهِ لَأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عَنَاقًا كَانُوا يُؤَدُّونَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهَا. قَالَ عُمَرُ: فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلَّا أَن رَأَيْت أَن قد شرح الله صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ لِلْقِتَالِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ vafot etib, Abu Bakr (oʻrinlariga) xalifa boʻlganida va arablardan (baʼzilari) kofir boʻlganida, Umar: «Yo Abu Bakr, sen odamlar bilan qanday jang qilasan? Axir Rasululloh ﷺ: ‹Men odamlar ‹La ilaha illalloh› deguncha ular bilan jang qilishga buyurilganman; kim ‹La ilaha illalloh› desa, oʻz moli va jonini mendan saqlab qoladi — uning (haqi evaziga boʻlgani) bundan mustasno — uning hisobi esa Allohning zimmasidadir›, deganlar-ku», dedi. Abu Bakr: «Vallohi, men namoz bilan zakot orasini ajratgan (biri ado etib, biridan bosh tortgan) kishi bilan, albatta, jang qilaman; chunki zakot — molning haqqi (vazifasi)dir. Vallohi, agar ular menga Rasululloh ﷺga (zakot qilib) berib turgan bir (yosh) echki (uloq)ni bermasalar ham, men ularni shuni man qilgani uchun (ham) jang qilardim», dedi. Umar: «Vallohi, (bu) faqat shu (boʻldiki) — men Alloh Abu Bakrning koʻksini jangga (ochib) sharh qilganini koʻrdim va uning haq ekanini bildim», dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ вафот этиб, Абу Бакр (ўринларига) халифа бўлганида ва араблардан (баъзилари) кофир бўлганида, Умар: «Ё Абу Бакр, сен одамлар билан қандай жанг қиласан? Ахир Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен одамлар ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› дегунча улар билан жанг қилишга буюрилганман; ким ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деса, ўз моли ва жонини мендан сақлаб қолади — унинг (ҳақи эвазига бўлгани) бундан мустасно — унинг ҳисоби эса Аллоҳнинг зиммасидадир›, деганлар-ку», деди. Абу Бакр: «Валлоҳи, мен намоз билан закот орасини ажратган (бири адо этиб, биридан бош тортган) киши билан, албатта, жанг қиламан; чунки закот — молнинг ҳаққи (вазифаси)дир. Валлоҳи, агар улар менга Расулуллоҳ ﷺга (закот қилиб) бериб турган бир (ёш) эчки (улоқ)ни бермасалар ҳам, мен уларни шуни ман қилгани учун (ҳам) жанг қилардим», деди. Умар: «Валлоҳи, (бу) фақат шу (бўлдики) — мен Аллоҳ Абу Бакрнинг кўксини жангга (очиб) шарҳ қилганини кўрдим ва унинг ҳақ эканини билдим», деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَكُونُ كَنْزُ أَحَدِكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ يَفِرُّ مِنْهُ صَاحِبُهُ وَهُوَ يَطْلُبُهُ حَتَّى يُلْقِمَهُ أَصَابِعه» . رَوَاهُ أَحْمد

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringizning (zakoti toʻlanmagan) xazinasi (kanzi) Qiyomat kuni kal (boshli zaharli) ilon boʻlib (keladi); egasi undan qochadi, u esa uni quvib: ‹Men sening xazinangman›, deydi», dedilar. U zot: «Vallohi, u (ilon) uni — toki u qoʻlini choʻzib, (ilon) uni (qoʻlni) ogʻziga (tishlab) olmaguncha — quvaverdi», dedilar. Rasululloh ﷺ (yana): «Qachonki chorva egasi uning haqqini (zakotini) bermasa, Qiyomat kuni (chorva) unga (qarshi) qoʻyiladi va tuyoqlari bilan yuzini (ezib) uradi», dedilar. (Buxoriy aytdi:) Baʼzi kishilar esa bir kishi haqida — uning tuyalari boʻlib, ularga sadaqa (zakot) vojib boʻlishidan qoʻrqib, ularni xuddi shunday tuyalar, yoki qoʻy, yoki sigir, yoki dirhamlarga — zakotdan bir kun (oldin) qochish uchun hiyla bilan sotsa — «unga hech (gunoh) yoʻq», deydi va: «Agar tuyalari zakotini yil (toʻlishi)dan bir kun yoki bir yil oldin (toʻlasa), bu undan (sahih hisoblanib) oʻtadi», deydi (— bu esa togʻri emas).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингизнинг (закоти тўланмаган) хазинаси (канзи) Қиёмат куни кал (бошли заҳарли) илон бўлиб (келади); эгаси ундан қочади, у эса уни қувиб: ‹Мен сенинг хазинангман›, дейди», дедилар. У зот: «Валлоҳи, у (илон) уни — токи у қўлини чўзиб, (илон) уни (қўлни) оғзига (тишлаб) олмагунча — қуваверди», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ (яна): «Қачонки чорва эгаси унинг ҳаққини (закотини) бермаса, Қиёмат куни (чорва) унга (қарши) қўйилади ва туёқлари билан юзини (эзиб) уради», дедилар. (Бухорий айтди:) Баъзи кишилар эса бир киши ҳақида — унинг туялари бўлиб, уларга садақа (закот) вожиб бўлишидан қўрқиб, уларни худди шундай туялар, ёки қўй, ёки сигир, ёки дирҳамларга — закотдан бир кун (олдин) қочиш учун ҳийла билан соца — «унга ҳеч (гуноҳ) йўқ», дейди ва: «Агар туялари закотини йил (тўлиши)дан бир кун ёки бир йил олдин (тўласа), бу ундан (саҳиҳ ҳисобланиб) ўтади», дейди (— бу эса тоғри эмас).

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَا مِنْ رَجُلٍ لَا يُؤَدِّي زَكَاةَ مَالِهِ إِلَّا جَعَلَ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي عُنُقِهِ شُجَاعًا» ثُمَّ قَرَأَ عَلَيْنَا مِصْدَاقَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ: (وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يبلخون بِمَا آتَاهُم الله من فَضله) الْآيَة. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ وَابْن مَاجَه

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mol-mulkining zakotini ado etmagan har bir kishining boʻyniga Alloh qiyomat kuni (zaharli) ilonni oʻrab qoʻyadi», dedilar. Soʻng bizga buning tasdigʻini Allohning Kitobidan oʻqib berdilar: {Alloh Oʻz fazlidan ato etgan narsaga baxillik qiladiganlar uni oʻzlari uchun yaxshi deb hisoblamasinlar} (Oli Imron 180) oyati. Termiziy, Nasoiy va Ibn Moja rivoyat qilgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мол-мулкининг закотини адо этмаган ҳар бир кишининг бўйнига Аллоҳ қиёмат куни (заҳарли) илонни ўраб қўяди», дедилар. Сўнг бизга бунинг тасдиғини Аллоҳнинг Китобидан ўқиб бердилар: {Аллоҳ Ўз фазлидан ато этган нарсага бахиллик қиладиганлар уни ўзлари учун яхши деб ҳисобламасинлар} (Оли Имрон 180) ояти. Термизий, Насоий ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَا خَالَطَتِ الزَّكَاةُ مَالًا قَطُّ إِلَّا أَهْلَكَتْهُ» . رَوَاهُ الشَّافِعِيُّ وَالْبُخَارِيُّ فِي تَارِيخِهِ وَالْحُمَيْدِيُّ وَزَادَ قَالَ: يَكُونُ قَدْ وَجَبَ عَلَيْكَ صَدَقَةٌ فَلَا تُخْرِجْهَا فَيُهْلِكُ الْحَرَامُ الْحَلَالَ. وَقَدِ احْتَجَّ بِهِ من يرى تعلق الزَّكَاةِ بِالْعَيْنِ هَكَذَا فِي الْمُنْتَقَى وَرَوَى الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ بِإِسْنَادِهِ إِلَى عَائِشَةَ. وَقَالَ أَحْمَدُ فِي «خَالَطَتْ» : تَفْسِيرُهُ أَنَّ الرَّجُلَ يَأْخُذُ الزَّكَاةَ وَهُوَ مُوسِرٌ أَو غَنِي وَإِنَّمَا هِيَ للْفُقَرَاء

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning namozlarida Dajjol fitnasidan (Allohga) panoh tilaganlarini eshitganman.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг намозларида Дажжол фитнасидан (Аллоҳга) паноҳ тилаганларини эшитганман.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ مِنَ التَّمْرِ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ مِنَ الْوَرِقِ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ من الْإِبِل صَدَقَة»

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Besh vasqdan kam xurmoga zakot solinmaydi; besh avoq (uqiya) kumushdan kam (mol)ga zakot solinmaydi; va besh tuyadan kam (mol)ga zakot solinmaydi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Беш васқдан кам хурмога закот солинмайди; беш авоқ (уқия) кумушдан кам (мол)га закот солинмайди; ва беш туядан кам (мол)га закот солинмайди», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَيْسَ عَلَى الْمُسْلِمِ صَدَقَةٌ فِي عَبْدِهِ وَلَا فِي فَرَسِهِ» . وَفِي رِوَايَةٍ قَالَ: «لَيْسَ فِي عَبْدِهِ صَدَقَةٌ إِلَّا صَدَقَةُ الْفِطْرِ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishiga oʻz quli va oti uchun sadaqa (zakot) yoʻqdir», dedilar. Boshqa rivoyatda: «Uning quli uchun sadaqa yoʻq, faqat fitr sadaqasi bundan mustasno», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кишига ўз қули ва оти учун садақа (закот) йўқдир», дедилар. Бошқа ривоятда: «Унинг қули учун садақа йўқ, фақат фитр садақаси бундан мустасно», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَن أنس بن مَالك: أَن أَبَا بكر رَضِي الله عَنهُ كَتَبَ لَهُ هَذَا الْكِتَابَ لَمَّا وَجَّهَهُ إِلَى الْبَحْرِينِ: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ وَالَّتِي أَمَرَ اللَّهُ عز وَجل بهَا رَسُوله فَمن سَأَلَهَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَلَى وَجْهِهَا فَلْيُعْطِهَا وَمَنْ سُئِلَ فَوْقَهَا فَلَا يُعْطِ: فِي أَرْبَعٍ وَعِشْرِينَ مِنَ الْإِبِل فَمَا دونهَا خَمْسٍ شَاةٌ. فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ إِلَى خَمْسٍ وَثَلَاثِينَ فَفِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ أُنْثَى فَإِذَا بلغت سِتا وَثَلَاثِينَ فَفِيهَا بنت لبون أُنْثَى. فَإِذا بلغت سِتَّة وَأَرْبَعين إِلَى سِتِّينَ فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْجَمَلِ فَإِذَا بَلَغَتْ وَاحِدَةً وَسِتِّينَ فَفِيهَا جَذَعَة. فَإِذا بلغت سِتا وَسبعين فَفِيهَا بِنْتَا لَبُونٍ. فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَتِسْعِينَ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِيهَا حِقَّتَانِ طَرُوقَتَا الْجَمَلِ. فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ فَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ بِنْتُ لَبُونٍ وَفِي كُلِّ خَمْسِينَ حِقَّةٌ. وَمَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ إِلَّا أَرْبَعٌ مِنَ الْإِبِلِ فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا. فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا فَفِيهَا شَاةٌ وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ مِنَ الْإِبِلِ صَدَقَةَ الْجَذَعَةِ وَلَيْسَتْ عِنْده جَذَعَة وَعِنْده حقة فَإِنَّهَا تقبل مِنْهُ الْحِقَّةُ وَيُجْعَلُ مَعَهَا شَاتَيْنِ إِنِ اسْتَيْسَرَتَا لَهُ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا. وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةَ الْحِقَّةِ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ الْحِقَّةُ وَعِنْدَهُ الْجَذَعَةُ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ الْجَذَعَةُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ. وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةَ الْحِقَّةِ وَلَيْسَت إِلَّا عِنْده بِنْتُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ بِنْتُ لَبُونٍ وَيُعْطِي مَعهَا شَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا. وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ بنت لبون وَعِنْده حقة فَإِنَّهَا تقبل مِنْهُ الْحِقَّةُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ. وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ بَنْتَ لِبَوْنٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ بِنْتُ مَخَاضٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ بِنْتُ مَخَاضٍ وَيُعْطَى مَعَهَا عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ. وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ بَنْتَ مَخَاضٍ وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ بِنْتُ لَبُونٍ فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ. فَإِنْ لَمْ تَكُنْ عِنْدَهُ بِنْتُ مَخَاضٍ عَلَى وَجْهِهَا وَعِنْدَهُ ابْن لَبُونٍ فَإِنَّهُ يُقْبَلُ مِنْهُ وَلَيْسَ مَعَهُ شَيْءٌ. وَفِي صَدَقَةِ الْغَنَمِ فِي سَائِمَتِهَا إِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ فَفِيهَا شَاة إِلَى عشْرين وَمِائَة شَاة فَإِن زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ إِلَى مِائَتَيْنِ فَفِيهَا شَاتَان. فَإِن زَادَتْ عَلَى مِائَتَيْنِ إِلَى ثَلَاثِمِائَةٍ فَفِيهَا ثَلَاثُ شِيَاهٍ. فَإِذَا زَادَتْ عَلَى ثَلَاثِمِائَةٍ فَفِي كُلِّ مِائَةٍ شَاةٌ. فَإِذَا كَانَتْ سَائِمَةُ الرَّجُلِ نَاقِصَةً مِنْ أَرْبَعِينَ شَاةً وَاحِدَةً فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا. وَلَا تُخْرَجَ فِي الصَّدَقَة هرمة وَلَا ذَات عور وَلَا تَيْسٌ إِلَّا مَا شَاءَ الْمُصَدِّقُ. وَلَا يجمع بَين متفرق وَلَا يفرق بَين مُجْتَمع خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ. وَفِي الرِّقَةِ رُبُعُ الْعُشْرِ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ إِلَّا تِسْعِينَ وَمِائَةً فَلَيْسَ فِيهَا شَيْءٌ إِلَّا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr meni (zakot yigʻishga) Bahraynga joʻnatganda, menga quyidagini yozdi: «Rahmonu Rahim boʻlgan Alloh nomi bilan. Bular — Rasululloh ﷺ har bir musulmonga farz qilgan va Alloh oʻz Rasuliga rioya qilishni buyurgan farz sadaqa (zakot) (hukmlari)dir: musulmonlardan kim shunga koʻra zakot toʻlashga soʻralsa, uni (zakot yigʻuvchiga) bersin; kimdan bundan ortigʻi soʻralsa, uni bermasin. Yigirma toʻrt yoki undan kam tuya uchun qoʻy(lar) (zakot sifatida) toʻlanadi: har besh tuyaga bir qoʻy. Agar tuyalar yigirma beshdan oʻttiz beshgacha boʻlsa, bir ‹bint mahod›; oʻttiz oltidan qirq beshgacha boʻlsa, bir ‹bint labun›; qirq oltidan oltmishgacha boʻlsa, bir ‹hiqqa›; oltmish birdan yetmish beshgacha boʻlsa, bir ‹jazaʼa›; yetmish oltidan toʻqsongacha boʻlsa, ikki ‹bint labun›; toʻqson birdan bir yuz yigirmagacha boʻlsa, ikki ‹hiqqa› (toʻlanadi). Bir yuz yigirmadan ortiq boʻlsa — har qirqtasiga bir ‹bint labun› va har elliktasiga bir ‹hiqqa› (toʻlanadi). Kimda faqat toʻrt tuya boʻlsa, unda zakot sifatida hech narsa (lozim) emas — lekin bu toʻrt tuya egasi biror narsa bermoqchi boʻlsa, bera oladi. Tuyalar soni beshga yetsa, egasi zakot sifatida bir qoʻy toʻlaydi. Qoʻylar zakotiga kelsa: agar ular qirqtadan bir yuz yigirmagacha boʻlsa, bir qoʻy; bir yuz yigirmadan ikki yuzgacha boʻlsa, ikki qoʻy; ikki yuzdan uch yuzgacha boʻlsa, uch qoʻy; uch yuzdan ortiq boʻlsa — har bir ortiqcha yuztasiga bir qoʻy (zakot sifatida) toʻlanadi. Kimda qirqtadan kam qoʻy boʻlsa, zakot (lozim) emas — lekin bermoqchi boʻlsa, bera oladi. Kumush (zakoti) — (jami)ning qirqdan biri (yaʼni ikki yarim foiz); agar uning qiymati ikki yuz dirhamdan kam boʻlsa, zakot (lozim) emas — lekin egasi toʻlamoqchi boʻlsa, toʻla oladi».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр мени (закот йиғишга) Баҳрайнга жўнатганда, менга қуйидагини ёзди: «Раҳмону Раҳим бўлган Аллоҳ номи билан. Булар — Расулуллоҳ ﷺ ҳар бир мусулмонга фарз қилган ва Аллоҳ ўз Расулига риоя қилишни буюрган фарз садақа (закот) (ҳукмлари)дир: мусулмонлардан ким шунга кўра закот тўлашга сўралса, уни (закот йиғувчига) берсин; кимдан бундан ортиғи сўралса, уни бермасин. Йигирма тўрт ёки ундан кам туя учун қўй(лар) (закот сифатида) тўланади: ҳар беш туяга бир қўй. Агар туялар йигирма бешдан ўттиз бешгача бўлса, бир ‹бинт маҳод›; ўттиз олтидан қирқ бешгача бўлса, бир ‹бинт лабун›; қирқ олтидан олтмишгача бўлса, бир ‹ҳиққа›; олтмиш бирдан етмиш бешгача бўлса, бир ‹жазаъа›; етмиш олтидан тўқсонгача бўлса, икки ‹бинт лабун›; тўқсон бирдан бир юз йигирмагача бўлса, икки ‹ҳиққа› (тўланади). Бир юз йигирмадан ортиқ бўлса — ҳар қирқтасига бир ‹бинт лабун› ва ҳар элликтасига бир ‹ҳиққа› (тўланади). Кимда фақат тўрт туя бўлса, унда закот сифатида ҳеч нарса (лозим) эмас — лекин бу тўрт туя эгаси бирор нарса бермоқчи бўлса, бера олади. Туялар сони бешга еца, эгаси закот сифатида бир қўй тўлайди. Қўйлар закотига келса: агар улар қирқтадан бир юз йигирмагача бўлса, бир қўй; бир юз йигирмадан икки юзгача бўлса, икки қўй; икки юздан уч юзгача бўлса, уч қўй; уч юздан ортиқ бўлса — ҳар бир ортиқча юзтасига бир қўй (закот сифатида) тўланади. Кимда қирқтадан кам қўй бўлса, закот (лозим) эмас — лекин бермоқчи бўлса, бера олади. Кумуш (закоти) — (жами)нинг қирқдан бири (яъни икки ярим фоиз); агар унинг қиймати икки юз дирҳамдан кам бўлса, закот (лозим) эмас — лекин эгаси тўламоқчи бўлса, тўла олади».

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «فِيمَا سَقَتِ السَّمَاءُ وَالْعُيُونُ أَوْ كَانَ عَثَرِيًّا الْعُشْرُ. وَمَا سقِِي بالنضح نصف الْعشْر» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Solim ibn Abdulloh (otasidan) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ: «Yomgʻir suvi yoki tabiiy suv ariqlari bilan sugʻorilgan — yoki yaqindagi suv (manbai) tufayli nam boʻlgan — yer (hosili)dan ushr (yaʼni oʻndan biri) (zakot sifatida) vojibdir; quduq (suvi) bilan sugʻorilgan yer (hosili)dan esa ushrning yarmi (yaʼni yigirmadan biri) vojibdir», — dedilar.Солим ибн Абдуллоҳ (отасидан) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ: «Ёмғир суви ёки табиий сув ариқлари билан суғорилган — ёки яқиндаги сув (манбаи) туфайли нам бўлган — ер (ҳосили)дан ушр (яъни ўндан бири) (закот сифатида) вожибдир; қудуқ (суви) билан суғорилган ер (ҳосили)дан эса ушрнинг ярми (яъни йигирмадан бири) вожибдир», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «العجماء جرحها جَبَّار والبشر جَبَّار والمعدن جَبَّار وَفِي الرِّكَاز الْخمس»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Hayvonning (yetkazgan) jarohati behuda (bekorga ketadi), quduq behuda, kon behuda, rikozda esa beshdan bir (zakot bor)», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir. Bu bobda Jobir, Amr ibn Avf al-Muzaniy va Uboda ibn Somitdan ham (rivoyatlar) bor. Mol ibn Anas: «Nabiy ﷺning ‹hayvonning jarohati behuda› degan soʻzlari behuda (ketadi), unda diyat yoʻq, degani», dedi. Abu Iso aytdi: «Hayvonning jarohati behuda» degan soʻzlarining maʼnosini baʼzi ahli ilm shunday tushuntirdilar: hayvon — egasidan boshqarib boʻlmay qochib ketgan hayvon boʻlib, u qochgan paytida nimaiki zarar yetkazsa, egasiga toʻlov yoʻq. «Kon behuda» — yaʼni kishi kon qazib, unga bir odam yiqilib tushsa, unga toʻlov yoʻq. Quduq ham shunday: kishi (umumiy) yoʻl uchun quduq qazib, unga bir odam yiqilib tushsa, egasiga toʻlov yoʻq. «Rikozda beshdan bir» — rikoz johiliyat ahlining koʻmib ketgan (xazinasi)dir. Kim rikoz topsa, undan beshdan birini sultonga topshiradi, qolgani esa oʻzimiki boʻladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳайвоннинг (етказган) жароҳати беҳуда (бекорга кетади), қудуқ беҳуда, кон беҳуда, рикозда эса бешдан бир (закот бор)», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Жобир, Амр ибн Авф ал-Музаний ва Убода ибн Сомитдан ҳам (ривоятлар) бор. Мол ибн Анас: «Набий ﷺнинг ‹ҳайвоннинг жароҳати беҳуда› деган сўзлари беҳуда (кетади), унда дият йўқ, дегани», деди. Абу Исо айтди: «Ҳайвоннинг жароҳати беҳуда» деган сўзларининг маъносини баъзи аҳли илм шундай тушунтирдилар: ҳайвон — эгасидан бошқариб бўлмай қочиб кетган ҳайвон бўлиб, у қочган пайтида нимаики зарар етказса, эгасига тўлов йўқ. «Кон беҳуда» — яъни киши кон қазиб, унга бир одам йиқилиб тушса, унга тўлов йўқ. Қудуқ ҳам шундай: киши (умумий) йўл учун қудуқ қазиб, унга бир одам йиқилиб тушса, эгасига тўлов йўқ. «Рикозда бешдан бир» — рикоз жоҳилият аҳлининг кўмиб кетган (хазинаси)дир. Ким рикоз топса, ундан бешдан бирини султонга топширади, қолгани эса ўзимики бўлади.

عَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " قَدْ عَفَوْتُ عَنِ الْخَيْلِ وَالرَّقِيقِ فَهَاتُوا صَدَقَةً الرِّقَةِ: مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمٌ وَلَيْسَ فِي تِسْعِينَ وَمِائَةٍ شَيْءٌ فَإِذَا بَلَغَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَفِي رِوَايَةٍ لأبي دَاوُد عَن الْحَارِث عَنْ عَلِيٍّ قَالَ زُهَيْرٌ أَحْسَبُهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: " هَاتُوا رُبْعَ الْعُشْرِ مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمٌ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ شَيْءٌ حَتَّى تَتِمَّ مِائَتَيْ دِرْهَمٍ. فَإِذَا كَانَتْ مِائَتَيْ دِرْهَمٍ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ. فَمَا زَادَ فَعَلَى حِسَابِ ذَلِكَ. وَفِي الْغَنَمِ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَة ز فَإِن زَادَت وَاحِدَة فشاتان إِلَى مِائَتَيْنِ. فَإِن زَادَتْ فَثَلَاثُ شِيَاهٍ إِلَى ثَلَاثِمِائَةٍ فَإِذَا زَادَتْ على ثَلَاث مائَة فَفِي كُلِّ مِائَةٍ شَاةٌ. فَإِنْ لَمْ تَكُنْ إِلَّا تِسْعٌ وَثَلَاثُونَ فَلَيْسَ عَلَيْكَ فِيهَا شَيْءٌ وَفِي الْبَقَرِ: فِي كُلِّ ثَلَاثِينَ تَبِيعٌ وَفِي الْأَرْبَعين مُسِنَّة وَلَيْسَ على العوامل شَيْء "

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot ﷺ dedilar: «Oʻndan birning toʻrtdan birini bering: har qirq dirhamda bir dirham boʻladi. Ikki yuz dirhamga yetmaguncha sizga hech narsa (vojib) emas. Agar ikki yuz dirham boʻlsa, unda besh dirham boʻladi, qancha oshsa, shu hisobga koʻra (olinadi). Qoʻylarda esa har qirq qoʻyda bir qoʻy boʻladi. Agar oʻttiz toʻqqiztadangina boshqa boʻlmasa, ularda senga hech narsa (vojib) emas». Va u qoʻy sadaqasini az-Zuhriy (rivoyati)dek bayon qildi. (U zot ﷺ) dedilar: «Mollarda har oʻttiztada bir yashar buzoq (tabiʼ), qirqtada bir ikki yashar (musinna) boʻladi; ish hayvonlarida esa hech narsa yoʻq. Tuyalarda…» — soʻng u zot uning sadaqasini az-Zuhriy zikr qilganidek zikr qildilar. (U zot ﷺ) dedilar: «Yigirma beshtada beshta qoʻy boʻladi; bitta oshsa, unda bir yashar urgʻochi tuya (ibna maxoz) boʻladi, agar bir yashar urgʻochi tuya boʻlmasa, oʻrniga oʻttiz beshtagacha bir yashar erkak tuya (ibn labun) boʻladi; bitta oshsa, unda qirq beshtagacha ikki yashar urgʻochi tuya (binta labun) boʻladi; bitta oshsa, unda oltmishtagacha erkak tuya bilan jufutlasha oladigan uch yashar tuya (hiqqa) boʻladi». Soʻng u az-Zuhriy hadisidek bayon qildi va (u zot ﷺ) dedilar: «Bitta oshsa — yaʼni toʻqson birta boʻlsa — unda bir yuz yigirmatagacha erkak tuya bilan jufutlasha oladigan ikkita uch yashar tuya boʻladi. Agar tuyalar bundan koʻproq boʻlsa, har ellikta tuyada bitta uch yashar tuya boʻladi. Sadaqa (zakot)dan qoʻrqib, birga toʻplanganlari ajratilmaydi va tarqoq turganlari birga toʻplanmaydi. Sadaqada qarib qolgani ham, aybi bori ham, qoʻchqor ham olinmaydi, magar zakot yigʻuvchi xohlasa, (boshqa gap). Ekinlardan daryolar yoki yomgʻir sugʻorganida oʻndan bir, dalv (suv tortish moslamasi) bilan sugʻorilganida esa oʻndan birning yarmi (boʻladi)». Osim va al-Horis hadisida: «Sadaqa har yili (olinadi)», deyilgan. Zuhayr aytdi: «Menimcha, u ‹bir marta› dedi». Osim hadisida esa: «Agar tuyalar orasida bir yashar urgʻochi tuya ham, bir yashar erkak tuya ham boʻlmasa, oʻn dirham yoki ikki qoʻy (olinadi)», deyilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот ﷺ дедилар: «Ўндан бирнинг тўртдан бирини беринг: ҳар қирқ дирҳамда бир дирҳам бўлади. Икки юз дирҳамга етмагунча сизга ҳеч нарса (вожиб) эмас. Агар икки юз дирҳам бўлса, унда беш дирҳам бўлади, қанча ошса, шу ҳисобга кўра (олинади). Қўйларда эса ҳар қирқ қўйда бир қўй бўлади. Агар ўттиз тўққизтадангина бошқа бўлмаса, уларда сенга ҳеч нарса (вожиб) эмас». Ва у қўй садақасини аз-Зуҳрий (ривояти)дек баён қилди. (У зот ﷺ) дедилар: «Молларда ҳар ўттизтада бир яшар бузоқ (табиъ), қирқтада бир икки яшар (мусинна) бўлади; иш ҳайвонларида эса ҳеч нарса йўқ. Туяларда…» — сўнг у зот унинг садақасини аз-Зуҳрий зикр қилганидек зикр қилдилар. (У зот ﷺ) дедилар: «Йигирма бештада бешта қўй бўлади; битта ошса, унда бир яшар урғочи туя (ибна махоз) бўлади, агар бир яшар урғочи туя бўлмаса, ўрнига ўттиз бештагача бир яшар эркак туя (ибн лабун) бўлади; битта ошса, унда қирқ бештагача икки яшар урғочи туя (бинта лабун) бўлади; битта ошса, унда олтмиштагача эркак туя билан жуфутлаша оладиган уч яшар туя (ҳиққа) бўлади». Сўнг у аз-Зуҳрий ҳадисидек баён қилди ва (у зот ﷺ) дедилар: «Битта ошса — яъни тўқсон бирта бўлса — унда бир юз йигирматагача эркак туя билан жуфутлаша оладиган иккита уч яшар туя бўлади. Агар туялар бундан кўпроқ бўлса, ҳар элликта туяда битта уч яшар туя бўлади. Садақа (закот)дан қўрқиб, бирга тўпланганлари ажратилмайди ва тарқоқ турганлари бирга тўпланмайди. Садақада қариб қолгани ҳам, айби бори ҳам, қўчқор ҳам олинмайди, магар закот йиғувчи хоҳласа, (бошқа гап). Экинлардан дарёлар ёки ёмғир суғорганида ўндан бир, далв (сув тортиш мосламаси) билан суғорилганида эса ўндан бирнинг ярми (бўлади)». Осим ва ал-Ҳорис ҳадисида: «Садақа ҳар йили (олинади)», дейилган. Зуҳайр айтди: «Менимча, у ‹бир марта› деди». Осим ҳадисида эса: «Агар туялар орасида бир яшар урғочи туя ҳам, бир яшар эркак туя ҳам бўлмаса, ўн дирҳам ёки икки қўй (олинади)», дейилган.

وَعَنْ مُعَاذٍ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا وَجَّهَهُ إِلَى الْيَمَنِ أَمْرَهُ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ الْبَقَرَة: مِنْ كُلِّ ثَلَاثِينَ تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً وَمِنْ كل أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ والدارمي

Muoz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uni Yamanga joʻnatganlarida, unga mollardan har oʻttiztadan bitta erkak yoki urgʻochi bir yashar buzoq (tabiʼ yoki tabiʼa), har qirqtadan bitta ikki yashar (musinna) olishni va har bir balogʻatga yetgan (kishi)dan — yaʼni ehtilom koʻradigan (kishidan) — bir dinor yoki uning oʻrniga Yamanda toʻqiladigan maʼofir kiyimlaridan olishni amr qildilar.Муоз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уни Яманга жўнатганларида, унга моллардан ҳар ўттизтадан битта эркак ёки урғочи бир яшар бузоқ (табиъ ёки табиъа), ҳар қирқтадан битта икки яшар (мусинна) олишни ва ҳар бир балоғатга етган (киши)дан — яъни эҳтилом кўрадиган (кишидан) — бир динор ёки унинг ўрнига Яманда тўқиладиган маъофир кийимларидан олишни амр қилдилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْمُعْتَدِي فِي الصَّدَقَةِ كَمَانِعِهَا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqada haddan oshuvchi (uni adolatsiz yigʻuvchi) uni bermay turuvchi kabidir», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ibn Umar, Ummu Salama va Abu Hurayradan (ham hadis) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi bu vajhdan gʻaribdir. Ahmad ibn Hanbal Saʼd ibn Sinon haqida (tanqidiy) gapirgan. «Sadaqada haddan oshuvchi uni bermay turuvchi kabidir» degan soʻzning maʼnosi shuki: haddan oshuvchining ustidagi gunoh, xuddi (sadaqani) bermay turuvchi bermaganida uning ustidagi gunoh kabidir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақада ҳаддан ошувчи (уни адолатсиз йиғувчи) уни бермай турувчи кабидир», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Ибн Умар, Умму Салама ва Абу Ҳурайрадан (ҳам ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси бу важҳдан ғарибдир. Аҳмад ибн Ҳанбал Саъд ибн Синон ҳақида (танқидий) гапирган. «Садақада ҳаддан ошувчи уни бермай турувчи кабидир» деган сўзнинг маъноси шуки: ҳаддан ошувчининг устидаги гуноҳ, худди (садақани) бермай турувчи бермаганида унинг устидаги гуноҳ кабидир.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَيْسَ فِي حَبٍّ وَلَا تَمْرٍ صَدَقَةٌ حَتَّى يَبْلُغَ خَمْسَةَ أَوْسُقٍ» . رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dedilar: «Don va xurmoda besh vasqqa yetmaguncha zakot yoʻq, besh tuyadan kam (chorvada) zakot yoʻq va besh oʻqiyadan kam (kumushda) zakot yoʻq».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дедилар: «Дон ва хурмода беш васққа етмагунча закот йўқ, беш туядан кам (чорвада) закот йўқ ва беш ўқиядан кам (кумушда) закот йўқ».

وَعَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ قَالَ: عِنْدَنَا كِتَابُ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: إِنَّمَا أَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ الصَّدَقَةَ مِنَ الْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرِ وَالزَّبِيبِ وَالتَّمْرِ. مُرْسل رَوَاهُ فِي شرح السّنة

Muso ibn Talha (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bizda Muoz ibn Jabalning Nabiy ﷺdan (naql qilgan) xati bor edi. Unda (Nabiy ﷺ) unga zakotni faqat bugʻdoy, arpa, mayiz va xurmodan olishni buyurgan edilar. (Bu hadis) mursal boʻlib, «Sharhus-sunna»da rivoyat qilingan.Мусо ибн Талҳа (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бизда Муоз ибн Жабалнинг Набий ﷺдан (нақл қилган) хати бор эди. Унда (Набий ﷺ) унга закотни фақат буғдой, арпа, майиз ва хурмодан олишни буюрган эдилар. (Бу ҳадис) мурсал бўлиб, «Шарҳус-сунна»да ривоят қилинган.

وَعَنْ عَتَّابِ بْنِ أَسِيدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي زَكَاةِ الْكُرُومِ: «إِنَّهَا تُخْرَصُ كَمَا تُخْرَصُ النَّخْلُ ثُمَّ تُؤَدَّى زَكَاتُهُ زَبِيبًا كَمَا تُؤَدَّى زَكَاةُ النَّخْلِ تَمْرًا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد

Attob ibn Asiyd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ odamlar ustiga ularning uzumzor va mevalarini chamalaydigan kishini yuborar edilar. Shu isnod bilan (rivoyat qilinadiki), Nabiy ﷺ uzum zakoti haqida: «U xurmo chamalanganidek chamalanadi, soʻng uning zakoti xurmoning zakoti quruq xurmo (tamr) bilan adolatganidek, mayiz bilan adolanadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadisni Ibn Jurayj Ibn Shihobdan, u Urvadan, u Oishadan rivoyat qilgan. Men Muhammaddan (Buxoriydan) bu hadis haqida soʻradim, u: «Ibn Jurayjning hadisi mahfuz emas, Ibn Musayyabning Attob ibn Asiyddan (rivoyati) esa mustahkamroq va sahihroqdir», dedi.Аттоб ибн Асийд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ одамлар устига уларнинг узумзор ва меваларини чамалайдиган кишини юборар эдилар. Шу иснод билан (ривоят қилинадики), Набий ﷺ узум закоти ҳақида: «У хурмо чамаланганидек чамаланади, сўнг унинг закоти хурмонинг закоти қуруқ хурмо (тамр) билан адолатганидек, майиз билан адоланади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадисни Ибн Журайж Ибн Шиҳобдан, у Урвадан, у Оишадан ривоят қилган. Мен Муҳаммаддан (Бухорийдан) бу ҳадис ҳақида сўрадим, у: «Ибн Журайжнинг ҳадиси маҳфуз эмас, Ибн Мусайябнинг Аттоб ибн Асийддан (ривояти) эса мустаҳкамроқ ва саҳиҳроқдир», деди.

وَعَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ حَدَّثَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ: «إِذَا خَرَصْتُمْ فَخُذُوا وَدَعُوا الثُّلُثَ فَإِنْ لَمْ تَدَعُوا الثُّلُثَ فَدَعُوا الرُّبُعَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ: ‹Hosilni chamalaganingizda (xars qilganingizda), oling va uchdan birini qoldiring; agar uchdan birini qoldirmasangiz, choragini qoldiring›, der edilar», deb rivoyat qildi. Abu Iso aytdi: Ilm ahlining koʻpchiligi huzurida xars (chamalash) borasida Sahl ibn Abu Hasmaning hadisiga amal qilinadi. Sahl ibn Abu Hasmaning hadisi bilan Ahmad va Ishoq aytadilar. Xars shuki, qachon meva — yangi xurmo va uzumdan zakot vojib boʻladigani — yetilganda, hokim chamalovchini yuboradi, u ularning (hosilini) chamalaydi. Xars deganda, buni koʻra biladigan kishi nazar solib: ‹Bundan mayizdan shuncha, xurmodan shuncha chiqadi›, deydi. Soʻng ularga (miqdor) belgilanadi va undan ushrning miqdori qaraladi-da, ularga (qarz qilib) qayd etiladi. Soʻng ular bilan meva orasiga erkinlik beriladi, ular xohlaganini qiladilar. Meva yetilganda esa ulardan ushr olinadi. Ilm ahlidan baʼzilari shunday tafsir qilgan. Molik, Shofiiy, Ahmad va Ishoq shuni aytadilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ҳосилни чамалаганингизда (харс қилганингизда), олинг ва учдан бирини қолдиринг; агар учдан бирини қолдирмасангиз, чорагини қолдиринг›, дер эдилар», деб ривоят қилди. Абу Исо айтди: Илм аҳлининг кўпчилиги ҳузурида харс (чамалаш) борасида Саҳл ибн Абу Ҳасманинг ҳадисига амал қилинади. Саҳл ибн Абу Ҳасманинг ҳадиси билан Аҳмад ва Ишоқ айтадилар. Харс шуки, қачон мева — янги хурмо ва узумдан закот вожиб бўладигани — етилганда, ҳоким чамаловчини юборади, у уларнинг (ҳосилини) чамалайди. Харс деганда, буни кўра биладиган киши назар солиб: ‹Бундан майиздан шунча, хурмодан шунча чиқади›, дейди. Сўнг уларга (миқдор) белгиланади ва ундан ушрнинг миқдори қаралади-да, уларга (қарз қилиб) қайд этилади. Сўнг улар билан мева орасига эркинлик берилади, улар хоҳлаганини қиладилар. Мева етилганда эса улардан ушр олинади. Илм аҳлидан баъзилари шундай тафсир қилган. Молик, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқ шуни айтадилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يبْعَث عبد الله ابْن رَوَاحَةَ إِلَى يَهُودٍ فَيَخْرُصُ النَّخْلَ حِينَ يَطِيبُ قَبْلَ أَنْ يُؤْكَلَ مِنْهُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ xurmolar pishay deb qolganda, ulardan yeyilishidan oldin Abdulloh ibn Ravohani yuborar edilar. U esa xurmoni chama bilan oʻlchab (xars qilib) chiqar edi. Soʻng yahudiylarni ixtiyorli qilar edi: ular xurmoni ana shu taxmin bilan oʻzlarida olib qolar yoki ana shu taxmin bilan ularga (musulmonlarga) topshirar edilar — toki mevalar yeyilishidan va boʻlinib ketishidan oldin zakot hisoblab chiqilsin.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ хурмолар пишай деб қолганда, улардан ейилишидан олдин Абдуллоҳ ибн Равоҳани юборар эдилар. У эса хурмони чама билан ўлчаб (харс қилиб) чиқар эди. Сўнг яҳудийларни ихтиёрли қилар эди: улар хурмони ана шу тахмин билан ўзларида олиб қолар ёки ана шу тахмин билан уларга (мусулмонларга) топширар эдилар — токи мевалар ейилишидан ва бўлиниб кетишидан олдин закот ҳисоблаб чиқилсин.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم فِي الْعَمَل: «فِي كُلِّ عَشْرَةِ أَزُقٍّ زِقٌّ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: فِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ وَلَا يَصِحُّ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْبَاب كثير شَيْء

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Asalda — har oʻn meshda bir mesh (sadaqa boʻladi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umar hadisining isnodida (kamchilik haqida) gap bor, bu bobda Nabiy ﷺdan sahih boʻlgan biror muhim narsa yoʻq. Koʻpchilik ilm ahli nazdida shunga amal qilingan, Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar. Baʼzi ilm ahli esa: «Asalda hech narsa (zakot) yoʻq», dedilar. Sadaqa ibn Abdulloh hofiz (rovi) emas va Sadaqa ibn Abdullohga bu hadisni Nofiʼdan rivoyat qilishda muxolafat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Асалда — ҳар ўн мешда бир меш (садақа бўлади)», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умар ҳадисининг иснодида (камчилик ҳақида) гап бор, бу бобда Набий ﷺдан саҳиҳ бўлган бирор муҳим нарса йўқ. Кўпчилик илм аҳли наздида шунга амал қилинган, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар. Баъзи илм аҳли эса: «Асалда ҳеч нарса (закот) йўқ», дедилар. Садақа ибн Абдуллоҳ ҳофиз (рови) эмас ва Садақа ибн Абдуллоҳга бу ҳадисни Нофиъдан ривоят қилишда мухолафат қилинган.

وَعَنْ زَيْنَبَ امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَتْ: خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ تَصَدَّقْنَ وَلَوْ مِنْ حُلِيِّكُنَّ فَإِنَّكُنَّ أَكْثَرُ أَهْلِ جَهَنَّمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Zaynab — Abdulloh ibn Masʼudning ayoli (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qildilar va: «Ey ayollar jamoasi, sadaqa qilinglar, hatto taqinchoqlaringizdan boʻlsa-da! Chunki siz qiyomat kuni jahannam ahlining koʻpchiligini tashkil etasiz», dedilar.Зайнаб — Абдуллоҳ ибн Масъуднинг аёли (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилдилар ва: «Эй аёллар жамоаси, садақа қилинглар, ҳатто тақинчоқларингиздан бўлса-да! Чунки сиз қиёмат куни жаҳаннам аҳлининг кўпчилигини ташкил этасиз», дедилар.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ: أَنَّ امْرَأَتَيْنِ أَتَتَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِي أَيْدِيهِمَا سِوَارَانِ مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ لَهُمَا: «تُؤَدِّيَانِ زَكَاتَهُ؟» قَالَتَا: لَا. فَقَالَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَتُحِبَّانِ أَنْ يُسَوِّرَكُمَا اللَّهُ بِسِوَارَيْنِ مِنْ نَارٍ؟» قَالَتَا: لَا. قَالَ: «فَأَدِّيَا زَكَاتَهُ» رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيث قد رَوَاهُ الْمُثَنَّى بْنُ الصَّبَّاحِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ نَحْوَ هَذَا وَالْمُثَنَّى بْنُ الصَّبَّاحِ وَابْنُ لَهِيعَةَ يُضَعَّفَانِ فِي الْحَدِيثِ وَلَا يَصِحُّ فِي هَذَا الْبَابِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْء

Amr ibn Shuayb (rahimahulloh) otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, ikki ayol Rasululloh ﷺning huzurlariga keldi, qoʻllarida oltindan ikkita bilakuzuk bor edi. U zot ularga: «Bularning zakotini berasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. Rasululloh ﷺ ularga: «Alloh sizlarni olovdan boʻlgan ikkita bilakuzuk bilan bezashini xohlaysizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedilar. U zot: «Unda uning zakotini beringlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Musanno ibn Sabboh Amr ibn Shuaybdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Musanno ibn Sabboh va Ibn Lahiya hadisda zaif sanaladilar, bu bobda Nabiy ﷺdan hech narsa sahih emas.Амр ибн Шуайб (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, икки аёл Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келди, қўлларида олтиндан иккита билакузук бор эди. У зот уларга: «Буларнинг закотини берасизми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Аллоҳ сизларни оловдан бўлган иккита билакузук билан безашини хоҳлайсизми?» дедилар. Улар: «Йўқ», дедилар. У зот: «Унда унинг закотини беринглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Мусанно ибн Саббоҳ Амр ибн Шуайбдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Мусанно ибн Саббоҳ ва Ибн Лаҳия ҳадисда заиф саналадилар, бу бобда Набий ﷺдан ҳеч нарса саҳиҳ эмас.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: كُنْتُ أَلْبَسُ أَوْضَاحًا مِنْ ذَهَبٍ فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكَنْزٌ هُوَ؟ فَقَالَ: «مَا بلغ أَن يُؤدى زَكَاتُهُ فَزُكِّيَ فَلَيْسَ بِكَنْزٍ» . رَوَاهُ مَالِكٌ وَأَبُو دَاوُد

Ummul moʻminin Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men oltindan avzoh (taqinchoqlar) taqib yurardim. Shunda men: ‹Yo Rasululloh, bu kanz (xazina)mi?› dedim. U zot ﷺ: ‹Zakoti ado etiladigan miqdorga yetib, zakoti berilgan (mol) kanz emas›, dedilar», dedi.Уммул мўминин Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен олтиндан авзоҳ (тақинчоқлар) тақиб юрардим. Шунда мен: ‹Ё Расулуллоҳ, бу канз (хазина)ми?› дедим. У зот ﷺ: ‹Закоти адо этиладиган миқдорга етиб, закоти берилган (мол) канз эмас›, дедилар», деди.

وَعَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْمُرُنَا أَنْ نُخْرِجَ الصَّدَقَةَ مِنَ الَّذِي نُعِدُّ لِلْبَيْعِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ammo baʼdu, Rasululloh ﷺ bizni savdo uchun tayyorlab qoʻygan (mol)imizdan sadaqa (zakot) chiqarishga buyurar edilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аммо баъду, Расулуллоҳ ﷺ бизни савдо учун тайёрлаб қўйган (мол)имиздан садақа (закот) чиқаришга буюрар эдилар.

وَعَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْطَعَ لِبِلَالِ بْنِ الْحَارِثِ الْمُزَنِيِّ معادن الْقبلية وَهِيَ مِنْ نَاحِيَةِ الْفُرْعِ فَتِلْكَ الْمَعَادِنُ لَا تُؤْخَذُ مِنْهَا إِلَّا الزَّكَاةُ إِلَى الْيَوْمِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Robiʼa ibn Abu Abdurrahmon (rahimahulloh) bir necha kishidan rivoyat qilib aytadi: Rasululloh ﷺ Bilol ibn al-Horis al-Muzaniyga al-Qabaliyya konlarini — u al-Furʼ tomonida (joylashgan) — (mulk qilib) ajratib berdilar. Bas, bugungi kunga qadar oʻsha konlardan faqat zakot olinadi, xolos.Робиъа ибн Абу Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ) бир неча кишидан ривоят қилиб айтади: Расулуллоҳ ﷺ Билол ибн ал-Ҳорис ал-Музанийга ал-Қабалийя конларини — у ал-Фуръ томонида (жойлашган) — (мулк қилиб) ажратиб бердилар. Бас, бугунги кунга қадар ўша конлардан фақат закот олинади, холос.

عَنْ عَلِيٍّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَيْسَ فِي الْخَضْرَاوَاتِ صَدَقَةٌ وَلَا فِي الْعَرَايَا صَدَقَةٌ وَلَا فِي أَقَلَّ مِنْ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ وَلَا فِي الْعَوَامِلِ صَدَقَةٌ وَلَا فِي الْجَبْهَةِ صَدَقَةٌ» . قَالَ الصَّقْرُ: الْجَبْهَةُ الْخَيل وَالْبِغَال وَالْعَبِيد. رَوَاهُ الدَّارَقُطْنِيّ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Koʻkatlarda zakot yoʻq, ariyyalarda zakot yoʻq, besh vasqdan kam (hosil)da zakot yoʻq, ishchi hayvonlarda zakot yoʻq va jabhada zakot yoʻq», dedilar. Saqr aytdi: Jabha — otlar, xachirlar va qullardir. Doraqutniy rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кўкатларда закот йўқ, арийяларда закот йўқ, беш васқдан кам (ҳосил)да закот йўқ, ишчи ҳайвонларда закот йўқ ва жабҳада закот йўқ», дедилар. Сақр айтди: Жабҳа — отлар, хачирлар ва қуллардир. Дорақутний ривоят қилган.

وَعَنْ طَاوُسٍ أَنَّ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ أَتَى بِوَقَصِ الْبَقَرِ فَقَالَ: لَمْ يَأْمُرْنِي فِيهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَيْءٍ. رَوَاهُ الدَّارَقُطْنِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَقَالَ: الْوَقَصُ مَا لَمْ يَبْلُغِ الْفَرِيضَةَ

Tovus (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Muoz ibn Jabalga qoramolning vaqasi keltirildi. Shunda u: «Nabiy ﷺ menga bu haqda hech narsa buyurmaganlar», dedi. Doraqutniy va Shofeiy rivoyat qilishgan. Shofeiy: «Vaqas — nisob (farz miqdori)ga yetmagan sondir», dedi.Товус (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Муоз ибн Жабалга қорамолнинг вақаси келтирилди. Шунда у: «Набий ﷺ менга бу ҳақда ҳеч нарса буюрмаганлар», деди. Дорақутний ва Шофеий ривоят қилишган. Шофеий: «Вақас — нисоб (фарз миқдори)га етмаган сондир», деди.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَكَاةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ عَلَى الْعَبْدِ وَالْحُرِّ وَالذَّكَرِ وَالْأُنْثَى وَالصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَأَمَرَ بِهَا أَنْ تُؤَدَّى قَبْلَ خُرُوجِ النَّاس إِلَى الصَّلَاة

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ har bir musulmon — qul yoki ozod, erkak yoki ayol, yosh yoki katta — uchun zakotul-fitr sifatida bir soʼ xurmo yoki bir soʼ arpa berishni farz qildilar va uni odamlar iyd namoziga (tashqariga) chiqishdan oldin berishni buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳар бир мусулмон — қул ёки озод, эркак ёки аёл, ёш ёки катта — учун закотул-фитр сифатида бир сў хурмо ёки бир сў арпа беришни фарз қилдилар ва уни одамлар ийд намозига (ташқарига) чиқишдан олдин беришни буюрдилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ أَو صَاعا من شعير أَو صَاعا من تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مَنْ أَقِطٍ أَوْ صَاعًا من زبيب

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz zakotul-fitr sifatida bir soʼ taom (don), yoki bir soʼ arpa, yoki bir soʼ xurmo, yoki bir soʼ pishloq (quruq tvorog), yoki bir soʼ mayiz (quruq uzum) berar edik.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз закотул-фитр сифатида бир сў таом (дон), ёки бир сў арпа, ёки бир сў хурмо, ёки бир сў пишлоқ (қуруқ творог), ёки бир сў майиз (қуруқ узум) берар эдик.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: فِي آخِرِ رَمَضَانَ أخرجُوا صَدَقَة صومكم. فرض رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذِهِ الصَّدَقَةَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ شَعِيرٍ أَوْ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ قَمْحٍ عَلَى كُلِّ حُرٍّ أَوْ مَمْلُوكٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Hasan (al-Basriy rahimahulloh) aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) ramazon oxirida Basra minbarida xutba qilib: «Roʻzangiz sadaqasini (fitrni) chiqaringlar!» dedilar. Goʻyo odamlar (buni) bilmadilar shekilli, shunda u: «Bu yerda Madina ahlidan kim bor? Birodarlaringiz oldiga turib boringlar va ularga oʻrgatinglar, chunki ular bilmaydilar», dedilar. (Soʻng dedilar:) «Rasululloh ﷺ bu sadaqani har bir hur yoki qul, erkak yoki ayol, kichik yoki katta nomidan bir soʼ xurmo yoki arpa, yoxud yarim soʼ bugʻdoy qilib farz qildilar». Ali (roziyallohu anhu) (Basraga) kelganida, narx arzonlashganini koʻrib: «Alloh sizlarga (rizqni) keng qildi, agar uni har bir narsadan bir soʼ qilsangizlar (boʻlardi)», dedi. Humayd aytdi: Hasan roʻza tutgan kishi ramazon sadaqasini (berishini) lozim deb bilar edi.Ҳасан (ал-Басрий раҳимаҳуллоҳ) айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) рамазон охирида Басра минбарида хутба қилиб: «Рўзангиз садақасини (фитрни) чиқаринглар!» дедилар. Гўё одамлар (буни) билмадилар шекилли, шунда у: «Бу ерда Мадина аҳлидан ким бор? Биродарларингиз олдига туриб боринглар ва уларга ўргатинглар, чунки улар билмайдилар», дедилар. (Сўнг дедилар:) «Расулуллоҳ ﷺ бу садақани ҳар бир ҳур ёки қул, эркак ёки аёл, кичик ёки катта номидан бир сў хурмо ёки арпа, ёхуд ярим сў буғдой қилиб фарз қилдилар». Али (розияллоҳу анҳу) (Басрага) келганида, нарх арзонлашганини кўриб: «Аллоҳ сизларга (ризқни) кенг қилди, агар уни ҳар бир нарсадан бир сў қилсангизлар (бўларди)», деди. Ҳумайд айтди: Ҳасан рўза тутган киши рамазон садақасини (беришини) лозим деб билар эди.

وَعَن ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَكَاةَ الْفِطْرِ طُهْرَ الصِّيَامِ مِنَ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ وَطُعْمَةً لِلْمَسَاكِينِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ zakotul-fitrni roʻzadorni behuda va qabih (gaplardan) poklash hamda miskinlarga taom (boʻlishi) uchun farz qildilar. Kim uni (Iyd) namozidan oldin ado etsa, u qabul qilingan zakotdir, kim uni namozdan keyin ado etsa, u sadaqalardan bir sadaqadir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ закотул-фитрни рўзадорни беҳуда ва қабиҳ (гаплардан) поклаш ҳамда мискинларга таом (бўлиши) учун фарз қилдилар. Ким уни (Ийд) намозидан олдин адо этса, у қабул қилинган закотдир, ким уни намоздан кейин адо этса, у садақалардан бир садақадир.

عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مُنَادِيًا فِي فِجَاجِ مَكَّةَ: «أَلَا إِنَّ صَدَقَةَ الْفِطْرِ وَاجِبَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ مُدَّانِ مِنْ قَمْحٍ أَوْ سِوَاهُ أَوْ صَاع من طَعَام» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Amr ibn Shuʼayb otasidan, u bobosidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ Makka koʻchalariga bir jarchini yuborib: «Ogʻoh boʻlinglar! Fitr sadaqasi har bir musulmonga — erkak boʻlsin yoki ayol, ozod boʻlsin yoki qul, kichik boʻlsin yoki katta boʻlsin — vojibdir: bugʻdoydan ikki mudd yoki undan boshqasidan bir soʼ taomdir», deb (eʼlon qildirdilar). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Umar ibn Horun bu hadisni Ibn Jurayjdan rivoyat qilib, Abbos ibn Miyno orqali Nabiy ﷺdan deb keltirgan va bu hadisning baʼzisini zikr qilgan.Амр ибн Шуъайб отасидан, у бобосидан ривоят қиладики, Набий ﷺ Макка кўчаларига бир жарчини юбориб: «Оғоҳ бўлинглар! Фитр садақаси ҳар бир мусулмонга — эркак бўлсин ёки аёл, озод бўлсин ёки қул, кичик бўлсин ёки катта бўлсин — вожибдир: буғдойдан икки мудд ёки ундан бошқасидан бир сў таомдир», деб (эълон қилдирдилар). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Умар ибн Ҳорун бу ҳадисни Ибн Журайждан ривоят қилиб, Аббос ибн Мийно орқали Набий ﷺдан деб келтирган ва бу ҳадиснинг баъзисини зикр қилган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ثَعْلَبَةَ أَوْ ثَعْلَبَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي صُعَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَاعٌ مِنْ بُرٍّ أَوْ قَمْحٍ عَنْ كُلِّ اثْنَيْنِ صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى. أَمَّا غَنِيُّكُمْ فَيُزَكِّيهِ اللَّهُ. وَأَمَّا فَقِيرُكُمْ فَيَرُدُّ عَلَيْهِ أَكْثَرَ مَا أعطَاهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Saʼlaba ibn Abdulloh ibn Abu Suʼayr — yoki Abdulloh ibn Saʼlaba ibn Abu Suʼayr — oʻz otasidan rivoyat qilib aytdiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bir soʼ bugʻdoy yoki gʻalla har ikki kishi — kichik yoki katta, hur yoki qul, erkak yoki ayol nomidan (vojibdir). Boylaringizni esa Alloh poklaydi, kambagʻallaringizga esa Alloh u bergan narsasidan koʻproq qilib qaytaradi». Sulaymon oʻz hadisida: «boy yoki kambagʻal» degan ziyodani qoʻshdi.Саълаба ибн Абдуллоҳ ибн Абу Суъайр — ёки Абдуллоҳ ибн Саълаба ибн Абу Суъайр — ўз отасидан ривоят қилиб айтдики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бир сў буғдой ёки ғалла ҳар икки киши — кичик ёки катта, ҳур ёки қул, эркак ёки аёл номидан (вожибдир). Бойларингизни эса Аллоҳ поклайди, камбағалларингизга эса Аллоҳ у берган нарсасидан кўпроқ қилиб қайтаради». Сулаймон ўз ҳадисида: «бой ёки камбағал» деган зиёдани қўшди.

عَنْ أَنَسٍ قَالَ: مَرَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِتَمْرَةٍ فِي الطَّرِيقِ فَقَالَ: «لَوْلَا أَنِّي أَخَافُ أَنْ تَكُونَ مِنَ الصَّدَقَةِ لأكلتها»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yoʻlda tushib yotgan bir dona xurmoning yonidan oʻtib qoldilar-da: «Agar uning sadaqadan boʻlishidan qoʻrqmaganimda, uni yer edim», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ йўлда тушиб ётган бир дона хурмонинг ёнидан ўтиб қолдилар-да: «Агар унинг садақадан бўлишидан қўрқмаганимда, уни ер эдим», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: أَخَذَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ تَمْرَةً مِنْ تَمْرِ الصَّدَقَةِ فَجَعَلَهَا فِي فِيهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كِخْ كِخْ» لِيَطْرَحَهَا ثُمَّ قَالَ: «أما شَعرت أَنا لَا نَأْكُل الصَّدَقَة؟»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Hasan ibn Ali sadaqa (qilib berilgan) xurmolardan bir xurmoni olib, ogʻziga soldi. Paygʻambar ﷺ: «Uni ogʻzingdan chiqar. Biz sadaqa (qilib) berilgan narsani yemasligimizni bilmaysanmi?» — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳасан ибн Али садақа (қилиб берилган) хурмолардан бир хурмони олиб, оғзига солди. Пайғамбар ﷺ: «Уни оғзингдан чиқар. Биз садақа (қилиб) берилган нарсани емаслигимизни билмайсанми?» — дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِن هَذِهِ الصَّدَقَاتِ إِنَّمَا هِيَ أَوْسَاخُ النَّاسِ وَإِنَّهَا لَا تَحِلُّ لِمُحَمَّدٍ وَلَا لِآلِ مُحَمَّدٍ» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulmuttalib ibn Rabiʼa ibn Horis ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Otasi Rabiʼa ibn Horis ibn Abdulmuttalib va Abbos ibn Abdulmuttalib Abdulmuttalib ibn Rabiʼaga va Fazl ibn Abbosga: «Rasululloh ﷺ ning oldilariga boringlar», dedilar — va u hadisni Molikning hadisiga oʻxshatib soʻzlab berdi. Unda shunday dedi: Ali ridosini tashlab, soʻng uning ustida yonboshlab yotdi-da: «Men Abul-Hasan, (bosh) ilonman. Allohga qasamki, sizlar Rasululloh ﷺ ga (gap) bilan yuborgan ikki oʻgʻlingiz sizlarga javob bilan qaytmaguncha, men joyimdan jilmayman», dedi. Yana hadisda shunday dedi: Soʻng u zot bizga: «Albatta, bu sadaqalar faqat xalqning kiridir. U Muhammadga ham, Muhammadning oilasiga ham halol emas», dedilar. Yana shunday ham dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ: «Menga Mahmiya ibn Jazʼni chaqiringlar», dedilar. U Banu Asaddan boʻlgan bir kishi edi — Rasululloh ﷺ uni axmoslar (xumslarni yigʻish) ustiga amil qilgan edilar.Абдулмутталиб ибн Рабиъа ибн Ҳорис ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Отаси Рабиъа ибн Ҳорис ибн Абдулмутталиб ва Аббос ибн Абдулмутталиб Абдулмутталиб ибн Рабиъага ва Фазл ибн Аббосга: «Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига боринглар», дедилар — ва у ҳадисни Моликнинг ҳадисига ўхшатиб сўзлаб берди. Унда шундай деди: Али ридосини ташлаб, сўнг унинг устида ёнбошлаб ётди-да: «Мен Абул-Ҳасан, (бош) илонман. Аллоҳга қасамки, сизлар Расулуллоҳ ﷺ га (гап) билан юборган икки ўғлингиз сизларга жавоб билан қайтмагунча, мен жойимдан жилмайман», деди. Яна ҳадисда шундай деди: Сўнг у зот бизга: «Албатта, бу садақалар фақат халқнинг киридир. У Муҳаммадга ҳам, Муҳаммаднинг оиласига ҳам ҳалол эмас», дедилар. Яна шундай ҳам деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Менга Маҳмия ибн Жазъни чақиринглар», дедилар. У Бану Асаддан бўлган бир киши эди — Расулуллоҳ ﷺ уни ахмослар (хумсларни йиғиш) устига амил қилган эдилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أُتِيَ بِطَعَامٍ سَأَلَ عَنْهُ: «أَهَدْيَةٌ أَمْ صَدَقَةٌ؟» فَإِنْ قِيلَ: صَدَقَةٌ: قَالَ لِأَصْحَابِهِ: «كُلُوا» وَلَمْ يَأْكُلْ وَإِنْ قِيلَ: هَدِيَّةٌ ضَرَبَ بِيَدِهِ فَأَكَلَ مَعَهم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga taom keltirilgan har safar, u zot — bu hadyami yoki sadaqa(mi) — deb soʻrar edi. Agar unga — bu sadaqa, deb — aytilsa, u sahobalariga uni yeyishni aytar, lekin u hadya boʻlsa, u zot uni ular bilan boʻlishishga shoshilar edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га таом келтирилган ҳар сафар, у зот — бу ҳадями ёки садақа(ми) — деб сўрар эди. Агар унга — бу садақа, деб — айтилса, у саҳобаларига уни ейишни айтар, лекин у ҳадя бўлса, у зот уни улар билан бўлишишга шошилар эди.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ فِي بَرِيرَةَ ثَلَاثُ سُنَنٍ: إِحْدَى السُّنَنِ أَنَّهَا عُتِقَتْ فَخُيِّرَتْ فِي زَوْجِهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْوَلَاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ» . وَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْبُرْمَةُ تَفُورُ بِلَحْمٍ فَقُرِّبَ إِلَيْهِ خُبْزٌ وَأُدْمٌ مِنْ أُدْمِ الْبَيْتِ فَقَالَ: «أَلَمْ أَرَ بُرْمَةً فِيهَا لَحْمٌ؟» قَالُوا: بَلَى وَلَكِنَّ ذَلِكَ لَحْمٌ تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ وَأَنْتَ لَا تَأْكُلُ الصَّدَقَةَ قَالَ: «هُوَ عَلَيْهَا صَدَقَةٌ وَلنَا هَدِيَّة»

(Oisha (roziyallohu anho) (Paygʻambar ﷺning zavjasi) aytdi:) Barira(da) uchta sunnat (hukm) bor edi: sunnatlardan biri — u ozod qilindi va eri (masalasida) ixtiyorga qoʻ yildi. Rasululloh ﷺ: «Valoʼ — ozod qilgan (kishi)niki(dir)» dedilar. (Yana) Rasululloh ﷺ kirdilar — qozonda goʻsht qaynab turgan edi; u zotga non va uydagi noxoʻ rishlardan (biror) noxoʻ rish keltirildi. U zot: «Men qozonda goʻsht (borligini) koʻ rmadimmi?» dedilar. Ular: «Ha, lekin u — Bariraga sadaqa qilingan goʻsht; sen esa sadaqani yemaysan-ku» dedi. U zot: «U — unga sadaqa, bizga esa hadya(dir)» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) (Пайғамбар ﷺнинг завжаси) айтди:) Барира(да) учта суннат (ҳукм) бор эди: суннатлардан бири — у озод қилинди ва эри (масаласида) ихтиёрга қў йилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Валў — озод қилган (киши)ники(дир)» дедилар. (Яна) Расулуллоҳ ﷺ кирдилар — қозонда гўшт қайнаб турган эди; у зотга нон ва уйдаги нохў ришлардан (бирор) нохў риш келтирилди. У зот: «Мен қозонда гўшт (борлигини) кў рмадимми?» дедилар. Улар: «Ҳа, лекин у — Барирага садақа қилинган гўшт; сен эса садақани емайсан-ку» деди. У зот: «У — унга садақа, бизга эса ҳадя(дир)» дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَبِّلُ الْهَدِيَّة ويثيب عَلَيْهَا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ hadyani qabul qilar va (uning) evaziga biror narsa berar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳадяни қабул қилар ва (унинг) эвазига бирор нарса берар эди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَوْ دُعِيتُ إِلَى كُرَاعٍ لَأَجَبْتُ وَلَوْ أُهْدِيَ إِلَيَّ ذِرَاع لقبلت» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Agar men kuroʼ (qoʻ yning oyoq qismi taomi)ga chaqirilsam, albatta ijobat qilgan (borgan) boʻ lar edim; va agar menga bir ziroʼ (qoʻ l-yelka goʻshti) hadya qilinsa, albatta qabul qilgan boʻ lar edim», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Агар мен курў (қў йнинг оёқ қисми таоми)га чақирилсам, албатта ижобат қилган (борган) бў лар эдим; ва агар менга бир зирў (қў л-елка гўшти) ҳадя қилинса, албатта қабул қилган бў лар эдим», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَيْسَ الْمِسْكِينُ الَّذِي يَطُوفُ عَلَى النَّاسِ تَرُدُّهُ اللُّقْمَةُ وَاللُّقْمَتَانِ وَالتَّمْرَةُ وَالتَّمْرَتَانِ وَلَكِنَّ الْمِسْكِينَ الَّذِي لَا يَجِدُ غِنًى يُغْنِيهِ وَلَا يُفْطَنُ بِهِ فَيُتَصَدَّقَ عَلَيْهِ وَلَا يَقُومُ فَيَسْأَلَ النَّاس»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Miskin (kambagʻal) — odamlarni aylanib yurib, ulardan bir-ikki luqma (taom) yoki bir-ikki xurmo soʻraydigan kishi emas; balki miskin — oʻz ehtiyojini qondirishga (mablagʻi) yetmaydigan, ahvoli boshqalarga maʼlum boʻlmagan (shuning uchun unga sadaqa berilmaydigan) va odamlardan tilamaydigan kishidir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мискин (камбағал) — одамларни айланиб юриб, улардан бир-икки луқма (таом) ёки бир-икки хурмо сўрайдиган киши эмас; балки мискин — ўз эҳтиёжини қондиришга (маблағи) етмайдиган, аҳволи бошқаларга маълум бўлмаган (шунинг учун унга садақа берилмайдиган) ва одамлардан тиламайдиган кишидир», — дедилар.

عَنْ أَبِي رَافِعٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ رَجُلًا مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ عَلَى الصَّدَقَةِ فَقَالَ لِأَبِي رَافِعٍ: اصْحَبْنِي كَيْمَا تُصِيبُ مِنْهَا. فَقَالَ: لَا حَتَّى أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَسْأَلَهُ. فَانْطَلَقَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ: «إِنَّ الصَّدَقَةَ لَا تَحِلُّ لَنَا وَإِنَّ مَوَالِيَ الْقَوْمِ مِنْ أَنْفُسِهِمْ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Banu Maxzumdan bir kishini sadaqa (yigʻish)ga yubordilar. U Abu Rofiʼga: «Men bilan birga bor, undan (sadaqadan) senga ham tegar», dedi. U: «Yoʻq, toki Rasululloh ﷺning oldilariga borib, u zotdan soʻramagunimcha (bormayman)», dedi. Soʻng u Nabiy ﷺning oldilariga borib, soʻradi. U zot: «Albatta, sadaqa bizga halol boʻlmaydi, qavmning mavolisi (ozod qilingan qullari) ham oʻzlaridan (ularning bir qismi)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺning mavlosi Abu Rofiʼning ismi Aslamdir. Ibn Abu Rofiʼ esa Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ning kotibi Ubaydulloh ibn Abu Rofiʼdir.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Бану Махзумдан бир кишини садақа (йиғиш)га юбордилар. У Абу Рофиъга: «Мен билан бирга бор, ундан (садақадан) сенга ҳам тегар», деди. У: «Йўқ, токи Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бориб, у зотдан сўрамагунимча (бормайман)», деди. Сўнг у Набий ﷺнинг олдиларига бориб, сўради. У зот: «Албатта, садақа бизга ҳалол бўлмайди, қавмнинг маволиси (озод қилинган қуллари) ҳам ўзларидан (уларнинг бир қисми)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг мавлоси Абу Рофиънинг исми Асламдир. Ибн Абу Рофиъ эса Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)нинг котиби Убайдуллоҳ ибн Абу Рофиъдир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ وَلَا لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَأَبُو دَاوُد والدارمي وَرَوَاهُ أَحْمَدُ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ عَنْ أَبِي هُرَيْرَة

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqa boy kishiga ham, kuch-quvvatga toʻla sogʻlom kishiga ham halol boʻlmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақа бой кишига ҳам, куч-қувватга тўла соғлом кишига ҳам ҳалол бўлмайди», дедилар.

وَعَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَدِيِّ بْنِ الْخِيَارِ قَالَ: أَخْبَرَنِي رَجُلَانِ أَنَّهُمَا أَتَيَا النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهُوَ يُقَسِّمُ الصَّدَقَةَ فَسَأَلَاهُ مِنْهَا فَرَفَعَ فِينَا النَّظَرَ وَخَفَضَهُ فَرَآنَا جَلْدَيْنِ فَقَالَ: «إِنْ شِئْتُمَا أَعْطَيْتُكُمَا وَلَا حَظَّ فِيهَا لِغَنِيٍّ وَلَا لِقَوِيٍّ مكتسب» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Ubaydulloh ibn Adiy ibn al-Xiyor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Menga ikki kishi xabar berdiki, ular Vidolashuv hajida Nabiy ﷺ huzurlariga keldilar, u zot esa sadaqani taqsimlayotgan edilar. Bas, ular u zotdan undan (sadaqadan) soʻradilar. U zot bizga nazar (koʻzlarini) koʻtarib, soʻng pasaytirdilar va bizni baquvvat (yigitlar) koʻrdilar-da: «Agar xohlasangiz beraman, (lekin) unda na boyga va na ishlab topishga qodir kuchli kishiga nasiba bordir», dedilar.Убайдуллоҳ ибн Адий ибн ал-Хиёр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менга икки киши хабар бердики, улар Видолашув ҳажида Набий ﷺ ҳузурларига келдилар, у зот эса садақани тақсимлаётган эдилар. Бас, улар у зотдан ундан (садақадан) сўрадилар. У зот бизга назар (кўзларини) кўтариб, сўнг пасайтирдилар ва бизни бақувват (йигитлар) кўрдилар-да: «Агар хоҳласангиз бераман, (лекин) унда на бойга ва на ишлаб топишга қодир кучли кишига насиба бордир», дедилар.

وَعَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ مُرْسَلًا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: " لَا تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ إِلَّا لِخَمْسَةٍ: لِغَازٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ لِعَامِلٍ عَلَيْهَا أَوْ لِغَارِمٍ أَوْ لِرَجُلٍ اشْتَرَاهَا بِمَالِهِ أَوْ لِرَجُلٍ كَانَ لَهُ جَارٌ مِسْكِينٌ فَتَصَدَّقَ عَلَى الْمِسْكِينِ فَأَهْدَى الْمِسْكِين للغني ". رَوَاهُ مَالك وَأَبُو دَاوُد وَفِي رِوَايَةٍ لِأَبِي دَاوُدَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ: «أوابن السَّبِيل»

Atoʼ ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqa beshtadan boshqa boyga halol boʻlmaydi: Alloh yoʻlida gʻazot qiluvchiga, yoki uni (sadaqani) yiguvchiga, yoki qarzdorga, yoki uni oʻz moli bilan sotib olgan kishiga, yoxud miskin qoʻshnisi boʻlib, miskinga sadaqa berilgach, miskin uni boyga hadya qilgan kishiga», dedilar.Атў ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақа бештадан бошқа бойга ҳалол бўлмайди: Аллоҳ йўлида ғазот қилувчига, ёки уни (садақани) йигувчига, ёки қарздорга, ёки уни ўз моли билан сотиб олган кишига, ёхуд мискин қўшниси бўлиб, мискинга садақа берилгач, мискин уни бойга ҳадя қилган кишига», дедилар.

وَعَنْ زِيَادِ بْنِ الْحَارِثِ الصُّدَائِيِّ قَالَ: أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَايَعْتُهُ فَذَكَرَ حَدِيثًا طَوِيلًا فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ: أَعْطِنِي مِنَ الصَّدَقَةِ. فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَرْضَ بِحُكْمِ نَبِيٍّ وَلَا غَيْرِهِ فِي الصَّدَقَاتِ حَتَّى حَكَمَ فِيهَا هُوَ فَجَزَّأَهَا ثَمَانِيَةَ أَجْزَاءٍ فَإِنْ كُنْتَ مِنْ تِلْكَ الْأَجْزَاء أَعطيتك» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ziyod ibn al-Horis as-Sudoiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, u zotga bayʼat qildim — soʻng uzun bir hadisni zikr qildi — (Ziyod) aytdi: Soʻng u zotning oldilariga bir kishi kelib: «Menga sadaqadan bergin», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Alloh taolo sadaqalar haqida na bir Paygʻambarning va na boshqaning hukmiga rozi boʻlmadi, hatto uning oʻzi ularni hukm qildi va ularni sakkiz qismga boʻldi. Bas, agar sen oʻsha qismlardan boʻlsang, men senga haqqingni beraman», dedilar.Зиёд ибн ал-Ҳорис ас-Судоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, у зотга байъат қилдим — сўнг узун бир ҳадисни зикр қилди — (Зиёд) айтди: Сўнг у зотнинг олдиларига бир киши келиб: «Менга садақадан бергин», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Аллоҳ таоло садақалар ҳақида на бир Пайғамбарнинг ва на бошқанинг ҳукмига рози бўлмади, ҳатто унинг ўзи уларни ҳукм қилди ва уларни саккиз қисмга бўлди. Бас, агар сен ўша қисмлардан бўлсанг, мен сенга ҳаққингни бераман», дедилар.

عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ قَالَ: شَرِبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَبَنًا فَأَعْجَبَهُ فَسَأَلَ الَّذِي سَقَاهُ: مِنْ أَيْنَ هَذَا اللَّبَنُ؟ فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ وَرَدَ عَلَى مَاءٍ قَدْ سَمَّاهُ فَإِذَا نَعَمٌ مِنْ نَعَمِ الصَّدَقَةِ وَهُمْ يَسْقُونَ فَحَلَبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا فَجَعَلْتُهُ فِي سِقَائِي فَهُوَ هَذَا: فَأدْخل عمر يَده فاستقاءه. رَوَاهُ مَالِكٌ وَالْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ

Zayd ibn Aslam (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) sut ichib, u unga yoqib qoldi. Shunda u sutni bergan kishidan: «Bu sut qayerdan?» deb soʻradi. U (kishi) unga: bir suvning boshiga borganini, u yerda zakot tuyalari sugʻorilayotganini, ular oʻsha tuyalarning sutidan sogʻib olganini aytib: «Men uni meshimga soldim, mana shu», dedi. Shunda Umar qoʻlini ogʻziga tiqib, uni qusib tashladi. Molik va Bayhaqiy «Shuabul-iymon»da rivoyat qilgan.Зайд ибн Аслам (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) сут ичиб, у унга ёқиб қолди. Шунда у сутни берган кишидан: «Бу сут қаердан?» деб сўради. У (киши) унга: бир сувнинг бошига борганини, у ерда закот туялари суғорилаётганини, улар ўша туяларнинг сутидан соғиб олганини айтиб: «Мен уни мешимга солдим, мана шу», деди. Шунда Умар қўлини оғзига тиқиб, уни қусиб ташлади. Молик ва Байҳақий «Шуабул-иймон»да ривоят қилган.

عَن قبيصَة بن مُخَارق الْهِلَالِي قَالَ: تَحَمَّلْتُ حَمَالَةً فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْأَلُهُ فِيهَا. فَقَالَ: «أَقِمْ حَتَّى تَأْتِينَا الصَّدَقَة فنأمر لَك بهَا» . قَالَ ثُمَّ قَالَ: «يَا قَبِيصَةُ إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لَا تَحِلُّ إِلَّا لِأَحَدِ ثَلَاثَةٍ رَجُلٍ تَحَمَّلَ حَمَالَةً فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَهَا ثُمَّ يُمْسِكُ وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ اجْتَاحَتْ مَالَهُ فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ أَوْ قَالَ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ وَرَجُلٍ أَصَابَتْهُ فَاقَةٌ حَتَّى يقوم ثَلَاثَة من ذَوي الحجى مِنْ قَوْمِهِ. لَقَدْ أَصَابَتْ فُلَانًا فَاقَةٌ فَحَلَّتْ لَهُ الْمَسْأَلَةُ حَتَّى يُصِيبَ قِوَامًا مِنْ عَيْشٍ أَوْ قَالَ سِدَادًا مِنْ عَيْشٍ فَمَا سِوَاهُنَّ من الْمَسْأَلَة يَا قبيصَة سحتا يأكلها صَاحبهَا سحتا» . رَوَاهُ مُسلم

Qabisa ibn Muxoriq al-Hiloliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men (birovlar uchun) bir hamola (kafolat-tovon) zimmamga oldim, soʻng shu xususda Rasululloh ﷺ dan soʻrash uchun u zotning huzurlariga keldim. Shunda u zot: «Sadaqa (zakot mollari) bizga kelguncha turib tur, soʻng senga undan berishni buyuramiz», dedilar. Soʻng yana: «Ey Qabisa! Tilanchilik faqat uch kishidan biriga halol boʻladi: bir kishi (zimmasiga) hamola (kafolat-tovon) olgan boʻlsa, unga oʻshani topib oʻtaguncha tilanchilik halol boʻladi, soʻng (tilashdan) toʻxtaydi; bir kishini ofat urib, molini vayron qilgan boʻlsa, unga turmushni tiklaydigan miqdorni — yoki ‹yashashga yetadigan miqdorni› dedilar — topib olguncha tilanchilik halol boʻladi; va bir kishini qashshoqlik urgan, qavmidan aql egasi boʻlgan uch kishi turib: ‹Falonchini chindan ham qashshoqlik urdi› deb (guvohlik bersa), unga turmushni tiklaydigan miqdorni — yoki ‹yashashga yetadigan miqdorni› dedilar — topib olguncha tilanchilik halol boʻladi. Bulardan boshqa tilanchilik esa, ey Qabisa, harom boʻlib, uni egasi harom holda yeydi», dedilar.Қабиса ибн Мухориқ ал-Ҳилолий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен (бировлар учун) бир ҳамола (кафолат-товон) зиммамга олдим, сўнг шу хусусда Расулуллоҳ ﷺ дан сўраш учун у зотнинг ҳузурларига келдим. Шунда у зот: «Садақа (закот моллари) бизга келгунча туриб тур, сўнг сенга ундан беришни буюрамиз», дедилар. Сўнг яна: «Эй Қабиса! Тиланчилик фақат уч кишидан бирига ҳалол бўлади: бир киши (зиммасига) ҳамола (кафолат-товон) олган бўлса, унга ўшани топиб ўтагунча тиланчилик ҳалол бўлади, сўнг (тилашдан) тўхтайди; бир кишини офат уриб, молини вайрон қилган бўлса, унга турмушни тиклайдиган миқдорни — ёки ‹яшашга етадиган миқдорни› дедилар — топиб олгунча тиланчилик ҳалол бўлади; ва бир кишини қашшоқлик урган, қавмидан ақл эгаси бўлган уч киши туриб: ‹Фалончини чиндан ҳам қашшоқлик урди› деб (гувоҳлик берса), унга турмушни тиклайдиган миқдорни — ёки ‹яшашга етадиган миқдорни› дедилар — топиб олгунча тиланчилик ҳалол бўлади. Булардан бошқа тиланчилик эса, эй Қабиса, ҳаром бўлиб, уни эгаси ҳаром ҳолда ейди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ سَأَلَ النَّاسَ أَمْوَالَهُمْ تَكَثُّرًا فَإِنَّمَا يَسْأَلُ جمرا. فليستقل أَو ليستكثر» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim odamlarning mollarini koʻpaytirish (boyish) maqsadida soʻrasa, aslida u choʻgʻni soʻragan boʻladi. Endi xohlasa, ozini soʻrasin, xohlasa, koʻpini soʻrasin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким одамларнинг молларини кўпайтириш (бойиш) мақсадида сўраса, аслида у чўғни сўраган бўлади. Энди хоҳласа, озини сўрасин, хоҳласа, кўпини сўрасин», — дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا يَزَالُ الرَّجُلُ يَسْأَلُ النَّاسَ حَتَّى يَأْتِيَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَيْسَ فِي وَجْهِهِ مُزْعَةُ لحم»

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kishi (boshqalardan) soʻrayveradi — to Qiyomat kuni yuzida bir parcha (boʻlagina) goʻsht qolmagan holda kelguncha», — dedilar. Paygʻambar ﷺ qoʻshdilar: «Qiyomat kuni quyosh (odamlarga) shunchalik yaqinlashadiki, ter quloqlarning oʻrtasigacha yetib keladi; bas, barcha odamlar shu holatda turganda, ular Odam(dan), soʻng Muso(dan), soʻng Muhammad ﷺ dan yordam soʻraydi». Rivoyatchi qoʻshdi: «Muhammad ﷺ — odamlar orasida hukm chiqarilishi uchun — Alloh huzurida shafoat qiladi. U zot (oldinga) yuradi — to (jannat) eshigining halqasini ushlaguncha; soʻng Alloh uni Maqomi Mahmudga (yaʼni shafoat maqomiga) koʻtaradi. Va (oʻsha) yigʻindagi barcha odamlar Allohga hamd(lar) aytadi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Киши (бошқалардан) сўрайверади — то Қиёмат куни юзида бир парча (бўлагина) гўшт қолмаган ҳолда келгунча», — дедилар. Пайғамбар ﷺ қўшдилар: «Қиёмат куни қуёш (одамларга) шунчалик яқинлашадики, тер қулоқларнинг ўртасигача етиб келади; бас, барча одамлар шу ҳолатда турганда, улар Одам(дан), сўнг Мусо(дан), сўнг Муҳаммад ﷺ дан ёрдам сўрайди». Ривоятчи қўшди: «Муҳаммад ﷺ — одамлар орасида ҳукм чиқарилиши учун — Аллоҳ ҳузурида шафоат қилади. У зот (олдинга) юради — то (жаннат) эшигининг ҳалқасини ушлагунча; сўнг Аллоҳ уни Мақоми Маҳмудга (яъни шафоат мақомига) кўтаради. Ва (ўша) йиғиндаги барча одамлар Аллоҳга ҳамд(лар) айтади».

وَعَنْ مُعَاوِيَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُلْحِفُوا فِي الْمَسْأَلَةِ فوَاللَّه لَا يسألني أحدق مِنْكُمِ شَيْئًا فَتُخْرِجَ لَهُ مَسْأَلَتُهُ مِنِّي شَيْئًا وَأَنَا لَهُ كَارِهٌ فَيُبَارَكَ لَهُ فِيمَا أَعْطَيْتُهُ» . رَوَاهُ مُسلم

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Soʻrashda qistab-yalinmanglar. Ollohga qasamki, sizlardan biror kishi mendan biror narsa soʻrasa-yu, men yoqtirmagan holimda uning soʻrovi mendan biror narsa chiqartirsa, men bergan narsada unga baraka boʻlmaydi», — dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сўрашда қистаб-ялинманглар. Оллоҳга қасамки, сизлардан бирор киши мендан бирор нарса сўраса-ю, мен ёқтирмаган ҳолимда унинг сўрови мендан бирор нарса чиқартирса, мен берган нарсада унга барака бўлмайди», — дедилар.

وَعَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَأَنْ يَأْخُذَ أَحَدُكُمْ حَبْلَهُ فَيَأْتِيَ بِحُزْمَةِ حَطَبٍ عَلَى ظَهْرِهِ فَيَبِيعَهَا فَيَكُفَّ اللَّهُ بِهَا وَجْهَهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَسْأَلَ النَّاسَ أَعْطَوْهُ أَوْ مَنَعُوهُ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Zubayr ibn Avvom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringizning — bir arqon olib, (oʻrmondan) yelkasida bir bogʻlam oʻtin keltirib, uni sotishi — va Alloh shu sababli uning yuzini (doʻzax oʻtidan) saqlaydi — odamlardan (biror narsa) soʻrashdan, ular bersa ham, bermasa ham — yaxshiroqdir», — dedilar.Зубайр ибн Аввом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингизнинг — бир арқон олиб, (ўрмондан) елкасида бир боғлам ўтин келтириб, уни сотиши — ва Аллоҳ шу сабабли унинг юзини (дўзах ўтидан) сақлайди — одамлардан (бирор нарса) сўрашдан, улар берса ҳам, бермаса ҳам — яхшироқдир», — дедилар.

وَعَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ: سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَعْطَانِي ثُمَّ سَأَلْتُهُ فَأَعْطَانِي ثُمَّ قَالَ لِي: «يَا حَكِيمُ إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرٌ حُلْوٌ فَمَنْ أَخَذَهُ بِسَخَاوَةِ نَفْسٍ بُورِكَ لَهُ فِيهِ وَمَنْ أَخَذَهُ بِإِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ. وَكَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلَا يَشْبَعُ وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى» . قَالَ حَكِيمٌ: فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَا أَرْزَأُ أَحَدًا بَعْدَكَ شَيْئًا حَتَّى أُفَارِقَ الدُّنْيَا "

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan (biror narsa) soʻradim, u zot menga berdilar. Soʻng yana soʻradim, yana berdilar. Soʻng menga: «Ey Hakim, bu mol koʻm-koʻk, shirindir. Kim uni nafsi saxovati bilan olsa, unga barakali qilinadi. Kim uni nafsi ochkoʻzligi bilan olsa, unga barakasiz boʻladi. U yeb-yeb toʻymaydigan kishiga oʻxshaydi. Yuqori qoʻl quyi qoʻldan yaxshiroqdir», dedilar. Hakim aytadi: «Ey Allohning Rasuli, sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, sizdan keyin dunyodan ketgunimcha hech kimdan hech narsa olmayman», dedim. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан (бирор нарса) сўрадим, у зот менга бердилар. Сўнг яна сўрадим, яна бердилар. Сўнг менга: «Эй Ҳаким, бу мол кўм-кўк, шириндир. Ким уни нафси саховати билан олса, унга баракали қилинади. Ким уни нафси очкўзлиги билан олса, унга баракасиз бўлади. У еб-еб тўймайдиган кишига ўхшайди. Юқори қўл қуйи қўлдан яхшироқдир», дедилар. Ҳаким айтади: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, сиздан кейин дунёдан кетгунимча ҳеч кимдан ҳеч нарса олмайман», дедим. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَذْكُرُ الصَّدَقَةَ وَالتَّعَفُّفَ عَنِ الْمَسْأَلَةِ: «الْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى وَالْيَد الْعليا هِيَ المنفقة وَالْيَد السُّفْلى هِيَ السائلة»

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minbar ustida turib, sadaqa va (odamlardan) tilashdan saqlanish haqida zikr qilayotib: «Yuqori qoʻl pastki qoʻldan yaxshiroqdir; yuqori qoʻl — infoq qiluvchi (beruvchi), pastki qoʻl — tilanchidir», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ минбар устида туриб, садақа ва (одамлардан) тилашдан сақланиш ҳақида зикр қилаётиб: «Юқори қўл пастки қўлдан яхшироқдир; юқори қўл — инфоқ қилувчи (берувчи), пастки қўл — тиланчидир», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: إِنَّ أُنَاسًا مِنَ الْأَنْصَارِ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَعْطَاهُمْ ثُمَّ سَأَلُوهُ فَأَعْطَاهُمْ حَتَّى نَفِدَ مَا عِنْدَهُ. فَقَالَ: «مَا يَكُونُ عِنْدِي مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ أَدَّخِرَهُ عَنْكُمْ وَمَنْ يَسْتَعِفَّ يُعِفَّهُ اللَّهُ وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ وَمَنْ يَتَصَبَّرْ يُصَبِّرْهُ اللَّهُ وَمَا أُعْطِيَ أَحَدٌ عَطَاءً هُوَ خَيْرٌ وَأَوْسَعُ مِنَ الصَّبْرِ»

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi ansoriylar Rasululloh ﷺ dan (biror narsa) soʻradi va u zot ularga berdilar. Ular yana soʻradi va u zot yana berdilar. Soʻng ular yana soʻradi va u zot yana berdilar — to u zotning yonidagi (mol) tugaguncha. Soʻng u zot: «Menda biror narsa boʻlganda, men uni sizlardan (qizgʻanib) tutib qoʻymas edim. (Bilingki,) kim (boshqalardan) soʻrashdan tiyilsa, Alloh uni qanoatli (toʻq) qiladi; kim oʻzini (boyga) hisoblab (oʻz-oʻziga yetarli boʻlishga harakat) qilsa, Alloh uni oʻz-oʻziga yetarli qiladi; kim sabr qilsa, Alloh unga sabr beradi. Hech kimga sabrdan koʻra yaxshiroq va kattaroq (boʻlgan) biror neʼmat berilmagan», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи ансорийлар Расулуллоҳ ﷺ дан (бирор нарса) сўради ва у зот уларга бердилар. Улар яна сўради ва у зот яна бердилар. Сўнг улар яна сўради ва у зот яна бердилар — то у зотнинг ёнидаги (мол) тугагунча. Сўнг у зот: «Менда бирор нарса бўлганда, мен уни сизлардан (қизғаниб) тутиб қўймас эдим. (Билингки,) ким (бошқалардан) сўрашдан тийилса, Аллоҳ уни қаноатли (тўқ) қилади; ким ўзини (бойга) ҳисоблаб (ўз-ўзига етарли бўлишга ҳаракат) қилса, Аллоҳ уни ўз-ўзига етарли қилади; ким сабр қилса, Аллоҳ унга сабр беради. Ҳеч кимга сабрдан кўра яхшироқ ва каттароқ (бўлган) бирор неъмат берилмаган», — дедилар.

وَعَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْطِينِي الْعَطَاءَ فَأَقُولُ: أَعْطِهِ أَفْقَرَ إِلَيْهِ مِنِّي. فَقَالَ: «خُذْهُ فَتَمَوَّلْهُ وَتَصَدَّقْ بِهِ فَمَا جَاءَكَ مِنْ هَذَا الْمَالِ وَأَنْتَ غَيْرُ مُشْرِفٍ وَلَا سَائِلٍ فَخذه. ومالا فَلَا تتبعه نَفسك»

(Zuhriydan (yana rivoyat qilinadiki,) Salim ibn Abdulloh aytdi: Abdulloh ibn Umar dedi:) Men Umarning shunday deganini eshitdim: Paygʻambar ﷺ menga ato (ulush) berar edilar, men esa: «Buni mendan koʻra muhtojroq (kishi)ga bering», der edim. Hatto U zot bir marta menga mol berdilar, men: «Buni — mendan koʻra unga muhtojroq boʻlgan kishiga bering», dedim. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Uni ol-da, (oʻzingga) mol qil va undan sadaqa qil. Mana shu moldan — sen (uni) koʻzlamagan va soʻramagan holda — senga kelganini ol; boʻlmaganini esa oʻz nafsingni unga ergashtirma (quvma)», dedilar.(Зуҳрийдан (яна ривоят қилинадики,) Салим ибн Абдуллоҳ айтди: Абдуллоҳ ибн Умар деди:) Мен Умарнинг шундай деганини эшитдим: Пайғамбар ﷺ менга ато (улуш) берар эдилар, мен эса: «Буни мендан кўра муҳтожроқ (киши)га беринг», дер эдим. Ҳатто У зот бир марта менга мол бердилар, мен: «Буни — мендан кўра унга муҳтожроқ бўлган кишига беринг», дедим. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Уни ол-да, (ўзингга) мол қил ва ундан садақа қил. Мана шу молдан — сен (уни) кўзламаган ва сўрамаган ҳолда — сенга келганини ол; бўлмаганини эса ўз нафсингни унга эргаштирма (қувма)», дедилар.

عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْمَسَائِلُ كُدُوحٌ يَكْدَحُ بِهَا الرَّجُلُ وَجْهَهُ فَمَنْ شَاءَ أَبْقَى عَلَى وَجْهِهِ وَمَنْ شَاءَ تَرَكَهُ إِلَّا أَنْ يَسْأَلَ الرَّجُلُ ذَا سُلْطَانٍ أَوْ فِي أَمْرٍ لَا يَجِدُ مِنْهُ بُدًّا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Soʻrashlar — yirtiqlardir, kishi ular bilan oʻz yuzini tirnaydi. Bas, kimki xohlasa oʻz yuzini (butun) saqlab qolsin, kimki xohlasa (uni) tark etsin. Magar kishi hokimdan (sulton) soʻrasa yoxud undan iloji boʻlmaydigan bir ish (ehtiyoj)da soʻrasa bundan mustasno», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Сўрашлар — йиртиқлардир, киши улар билан ўз юзини тирнайди. Бас, кимки хоҳласа ўз юзини (бутун) сақлаб қолсин, кимки хоҳласа (уни) тарк этсин. Магар киши ҳокимдан (султон) сўраса ёхуд ундан иложи бўлмайдиган бир иш (эҳтиёж)да сўраса бундан мустасно», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من سَأَلَ النَّاسَ وَلَهُ مَا يُغْنِيهِ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمَسْأَلَتُهُ فِي وَجْهِهِ خُمُوشٌ أَوْ خُدُوشٌ أَوْ كُدُوحٌ» . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا يُغْنِيهِ؟ قَالَ: «خَمْسُونَ دِرْهَمًا أَوْ قِيمَتُهَا مِنَ الذَّهَبِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ والدارمي

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimda oʻzini boy qiladigan narsa boʻlsa-yu, (shunga qaramay) odamlardan soʻrasa, qiyomat kunida tilanganligi yuzida tirnoq yoki chizilgan yara yoxud chandiq boʻlib keladi», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, uni boy qiladigan narsa nima?» deyildi. U zot: «Ellik dirham yoki uning oltindagi qiymati», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan (ham hadis) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Masʼudning hadisi hasandir. Shuʼba shu hadis sababli Hakim ibn Jubayr haqida (tanqidiy) gapirgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимда ўзини бой қиладиган нарса бўлса-ю, (шунга қарамай) одамлардан сўраса, қиёмат кунида тиланганлиги юзида тирноқ ёки чизилган яра ёхуд чандиқ бўлиб келади», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, уни бой қиладиган нарса нима?» дейилди. У зот: «Эллик дирҳам ёки унинг олтиндаги қиймати», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан (ҳам ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Ибн Масъуднинг ҳадиси ҳасандир. Шуъба шу ҳадис сабабли Ҳаким ибн Жубайр ҳақида (танқидий) гапирган.

وَعَنْ سَهْلِ بْنِ الْحَنْظَلِيَّةِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ سَأَلَ وَعِنْدَهُ مَا يُغْنِيهِ فَإِنَّمَا يَسْتَكْثِرُ مِنَ النَّارِ» . قَالَ النُّفَيْلِيُّ. وَهُوَ أَحَدُ رُوَاتِهِ فِي مَوْضِعٍ آخر: وَمَا الْغنى الَّذِي لَا يَنْبَغِي مَعَهُ الْمَسْأَلَةُ؟ قَالَ: «قَدْرُ مَا يُغَدِّيهِ وَيُعَشِّيهِ» . وَقَالَ فِي مَوْضِعٍ آخَرَ: «أَنْ يَكُونَ لَهُ شِبَعُ يَوْمٍ أَوْ لَيْلَةٍ وَيَوْمٍ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Sahl ibn Hanzaliyya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlariga Uyayna ibn Hisn va Aqraʼ ibn Hobis keldi va u zotdan (mol) soʻradilar. U zot ularga soʻraganlarini berishni buyurdilar va Muoviyaga amr qildilar, u esa ular soʻragan narsani (rasmiy hujjat qilib) yozib berdi. Aqraʼ oʻz hujjatini olib sallasiga oʻradi-da, ketdi. Uyayna esa oʻz hujjatini olib, oʻsha joyda Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Muhammad, men qavmimga ichida nima borligini bilmaydigan, Mutalammisning xatiga oʻxshagan bir xatni olib boraman, deb oʻylaysizmi?» dedi. Muoviya uning bu soʻzini Rasululloh ﷺga xabar qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kimning oʻzini beozor qiladigan narsasi boʻla turib soʻrasa, faqat oʻziga doʻzaxdan koʻproq (azob) talab qilgan boʻladi», dedilar. Nufayliy boshqa bir joyda: «Jahannam choʻgʻidan», deb (rivoyat) qildi. Shunda ular: «Yo Rasululloh, uni beozor qiladigan narsa nima?» dedilar. Nufayliy boshqa bir joyda: «Soʻrashni tark etishni lozim qiladigan boylik nima?» (deb) (rivoyat qildi). U zot: «Ertalab va kechqurun ovqatlana oladigan miqdoridir», dedilar. Nufayliy boshqa bir joyda: «Bir kun-tunga yoki bir tun-kunga yetadigan toʻyimli ovqati boʻlishidir», (deb rivoyat qildi). U (Nufayliy) buni bizga zikr qilingan mana shu lafzlar bilan ixchamlangan holda rivoyat qilgan edi.Саҳл ибн Ҳанзалийя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига Уяйна ибн Ҳисн ва Ақраъ ибн Ҳобис келди ва у зотдан (мол) сўрадилар. У зот уларга сўраганларини беришни буюрдилар ва Муовияга амр қилдилар, у эса улар сўраган нарсани (расмий ҳужжат қилиб) ёзиб берди. Ақраъ ўз ҳужжатини олиб салласига ўради-да, кетди. Уяйна эса ўз ҳужжатини олиб, ўша жойда Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Муҳаммад, мен қавмимга ичида нима борлигини билмайдиган, Муталаммиснинг хатига ўхшаган бир хатни олиб бораман, деб ўйлайсизми?» деди. Муовия унинг бу сўзини Расулуллоҳ ﷺга хабар қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг ўзини беозор қиладиган нарсаси бўла туриб сўраса, фақат ўзига дўзахдан кўпроқ (азоб) талаб қилган бўлади», дедилар. Нуфайлий бошқа бир жойда: «Жаҳаннам чўғидан», деб (ривоят) қилди. Шунда улар: «Ё Расулуллоҳ, уни беозор қиладиган нарса нима?» дедилар. Нуфайлий бошқа бир жойда: «Сўрашни тарк этишни лозим қиладиган бойлик нима?» (деб) (ривоят қилди). У зот: «Эрталаб ва кечқурун овқатлана оладиган миқдоридир», дедилар. Нуфайлий бошқа бир жойда: «Бир кун-тунга ёки бир тун-кунга етадиган тўйимли овқати бўлишидир», (деб ривоят қилди). У (Нуфайлий) буни бизга зикр қилинган мана шу лафзлар билан ихчамланган ҳолда ривоят қилган эди.

وَعَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي أَسَدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ سَأَلَ مِنْكُمْ وَلَهُ أُوقِيَّةٌ أَوْ عَدْلُهَا فَقَدْ سَأَلَ إِلْحَافًا» . رَوَاهُ مَالك وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Ato ibn Yasordan rivoyat qilinishicha, Banu Asaddan boʻlgan bir kishi aytdi: Men va ahlim Baqiul Gʻarqadga tushdik. Ahlim menga: «Rasululloh ﷺning oldilariga borib, bizga yeydigan biror narsa soʻrab kel», dedi. Men Rasululloh ﷺning oldilariga bordim. U zotning huzurlarida biror narsa soʻrayotgan bir kishini koʻrdim. Rasululloh ﷺ: «Senga beradigan narsam yoʻq», deyar edilar. Kishi gʻazablangan holda: «Umrimga qasamki, sen istagan kishingga berasan», deb u zotdan yuz oʻgirib ketdi. Rasululloh ﷺ: «Unga beradigan narsam yoʻqligi uchun u menga gʻazablanyapti. Sizlardan kim bir uqiya yoki uning muqobili boʻla turib soʻrasa, u qattiq turib soʻragan (ilhof qilgan) boʻladi», dedilar. Asadiy aytdi: shunda men: «Sogʻin tuyamiz bir uqiyadan yaxshiroq — uqiya esa qirq dirham edi», dedim-da, u zotdan soʻramay qaytdim. Shundan soʻng Rasululloh ﷺga arpa va mayiz kelib, u zot bizga ham undan boʻlib berdilar, hatto Alloh azza va jalla bizni beniyoz qildi.Ато ибн Ясордан ривоят қилинишича, Бану Асаддан бўлган бир киши айтди: Мен ва аҳлим Бақиул Ғарқадга тушдик. Аҳлим менга: «Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бориб, бизга ейдиган бирор нарса сўраб кел», деди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бордим. У зотнинг ҳузурларида бирор нарса сўраётган бир кишини кўрдим. Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга берадиган нарсам йўқ», деяр эдилар. Киши ғазабланган ҳолда: «Умримга қасамки, сен истаган кишингга берасан», деб у зотдан юз ўгириб кетди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга берадиган нарсам йўқлиги учун у менга ғазабланяпти. Сизлардан ким бир уқия ёки унинг муқобили бўла туриб сўраса, у қаттиқ туриб сўраган (илҳоф қилган) бўлади», дедилар. Асадий айтди: шунда мен: «Соғин туямиз бир уқиядан яхшироқ — уқия эса қирқ дирҳам эди», дедим-да, у зотдан сўрамай қайтдим. Шундан сўнг Расулуллоҳ ﷺга арпа ва майиз келиб, у зот бизга ҳам ундан бўлиб бердилар, ҳатто Аллоҳ азза ва жалла бизни бениёз қилди.

وَعَنْ حُبْشِيِّ بْنِ جُنَادَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لَا تَحِلُّ لِغَنِيٍّ وَلَا لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ إِلَّا لِذِي فَقْرٍ مُدْقِعٍ أَوْ غُرْمٍ مُفْظِعٍ وَمَنْ سَأَلَ النَّاسَ لِيُثْرِيَ بِهِ مَالَهُ: كَانَ خُمُوشًا فِي وَجْهِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَرَضْفًا يَأْكُلُهُ مِنْ جَهَنَّمَ فَمَنْ شَاءَ فَلْيَقُلْ وَمَنْ شَاءَ فليكثر ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Hubshiy ibn Junoda as-Saluliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Vidoʼ hajjida Rasululloh ﷺni eshitdim. U zot Arafotda turgan edilar, oldilariga bir aʼrobiy kelib, ridolarining etagidan ushladi-da, undan (sadaqa) soʻradi. U zot unga berdilar, u esa ketdi. Ana shunda tilanish harom qilindi. Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, tilanish boyga ham, badani sogʻlom kuchli kishiga ham halol boʻlmaydi, magar qattiq qashshoqlikka tushgan yoki ogʻir qarzga botgan kishiga (mustasno). Kim molini koʻpaytirish uchun odamlardan soʻrasa, (bu mol) qiyomat kunida uning yuzida tirnoq yarasi va jahannamdan (boʻlib) u yeydigan qizigan toshlar boʻladi. Bas, kim xohlasa, (soʻrashni) kamaytirsin, kim xohlasa, koʻpaytirsin (oqibatini bilib qoʻysin)›, dedilar», dedi.Ҳубший ибн Жунода ас-Салулий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Видў ҳажжида Расулуллоҳ ﷺни эшитдим. У зот Арафотда турган эдилар, олдиларига бир аъробий келиб, ридоларининг этагидан ушлади-да, ундан (садақа) сўради. У зот унга бердилар, у эса кетди. Ана шунда тиланиш ҳаром қилинди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, тиланиш бойга ҳам, бадани соғлом кучли кишига ҳам ҳалол бўлмайди, магар қаттиқ қашшоқликка тушган ёки оғир қарзга ботган кишига (мустасно). Ким молини кўпайтириш учун одамлардан сўраса, (бу мол) қиёмат кунида унинг юзида тирноқ яраси ва жаҳаннамдан (бўлиб) у ейдиган қизиган тошлар бўлади. Бас, ким хоҳласа, (сўрашни) камайтирсин, ким хоҳласа, кўпайтирсин (оқибатини билиб қўйсин)›, дедилар», деди.

وَعَن أنس بن مَالك: أَنَّ رَجُلًا مِنَ الْأَنْصَارِ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْأَلُهُ فَقَالَ: «أَمَا فِي بَيْتك شَيْء؟» قَالَ بَلَى حِلْسٌ نَلْبَسُ بَعْضَهُ وَنَبْسُطُ بَعْضَهُ وَقَعْبٌ نَشْرَبُ فِيهِ مِنَ الْمَاءِ. قَالَ: «ائْتِنِي بِهِمَا» قَالَ فَأَتَاهُ بِهِمَا فَأَخَذَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ وَقَالَ: «مَنْ يَشْتَرِي هَذَيْنِ؟» قَالَ رَجُلٌ أَنَا آخُذُهُمَا بِدِرْهَمٍ قَالَ: «مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ؟» مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا قَالَ رجل أَنا آخذهما بِدِرْهَمَيْنِ فَأَعْطَاهُمَا إِيَّاه وَأخذ الدِّرْهَمَيْنِ فَأَعْطَاهُمَا الْأَنْصَارِيُّ وَقَالَ: «اشْتَرِ بِأَحَدِهِمَا طَعَامًا فانبذه إِلَى أهلك واشتر بِالْآخرِ قدومًا فأتني بِهِ» . فَأَتَاهُ بِهِ فَشَدَّ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُودًا بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ لَهُ اذْهَبْ فَاحْتَطِبْ وَبِعْ وَلَا أَرَيَنَّكَ خَمْسَةَ عَشَرَ يَوْمًا ". فَذهب الرجل يحتطب وَيبِيع فجَاء وَقَدْ أَصَابَ عَشَرَةَ دَرَاهِمَ فَاشْتَرَى بِبَعْضِهَا ثَوْبًا وَبِبَعْضِهَا طَعَامًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «هَذَا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ تَجِيءَ الْمَسْأَلَةُ نُكْتَةً فِي وَجْهِكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لَا تَصْلُحُ إِلَّا لِثَلَاثَةٍ لِذِي فَقْرٍ مُدْقِعٍ أَوْ لِذِي غُرْمٍ مُفْظِعٍ أَوْ لِذِي دَمٍ مُوجِعٍ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى ابْن مَاجَه إِلَى قَوْله: «يَوْم الْقِيَامَة»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ansorlardan bir kishi Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib, u zotdan (biror narsa) soʻradi. U zot: «Uyingda biror narsa yoʻqmi?» dedilar. U: «Bor, bir boʻlagini kiyib, bir boʻlagini (yerga) toʻshaydigan gilamimiz va undan suv ichadigan bir yogʻoch kosamiz bor», dedi. U zot: «Ularni menga olib kel», dedilar. U ikkalasini olib keldi. Rasululloh ﷺ ularni qoʻllariga olib: «Bu ikkalasini kim sotib oladi?» dedilar. Bir kishi: «Men ularni bir dirhamga olaman», dedi. U zot ikki yoki uch marta: «Bir dirhamdan ortiq beradigan kim bor?» dedilar. Bir kishi: «Men ularni ikki dirhamga olaman», dedi. U zot ularni oʻshanga berib, ikki dirhamni oldilar va uni ansoriyga berib: «Bularning biriga taom sotib olib, ahlingga (yetkazib) qoʻy, ikkinchisiga bolta sotib olib, menga olib kel», dedilar. U boltani olib keldi. Rasululloh ﷺ unga oʻz qoʻllari bilan bir dasta mahkamladilar, soʻng unga: «Bor, oʻtin terib sotgin, oʻn besh kungacha seni koʻrmay», dedilar. U kishi oʻtin terib sotgani ketdi va oʻn dirham topib keldi. Uning bir qismiga kiyim, bir qismiga taom sotib oldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu sen uchun qiyomat kuni soʻrash (izi) yuzingda dogʻ boʻlib kelishidan koʻra yaxshiroqdir. Albatta, soʻrash faqat uch kishiga — qattiq faqirlikka tushgan, yoki ogʻir qarzga botgan, yoki alamli qon (xunbaho)ga giriftor boʻlgan kishiga(gina) joiz boʻladi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ансорлардан бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб, у зотдан (бирор нарса) сўради. У зот: «Уйингда бирор нарса йўқми?» дедилар. У: «Бор, бир бўлагини кийиб, бир бўлагини (ерга) тўшайдиган гиламимиз ва ундан сув ичадиган бир ёғоч косамиз бор», деди. У зот: «Уларни менга олиб кел», дедилар. У иккаласини олиб келди. Расулуллоҳ ﷺ уларни қўлларига олиб: «Бу иккаласини ким сотиб олади?» дедилар. Бир киши: «Мен уларни бир дирҳамга оламан», деди. У зот икки ёки уч марта: «Бир дирҳамдан ортиқ берадиган ким бор?» дедилар. Бир киши: «Мен уларни икки дирҳамга оламан», деди. У зот уларни ўшанга бериб, икки дирҳамни олдилар ва уни ансорийга бериб: «Буларнинг бирига таом сотиб олиб, аҳлингга (етказиб) қўй, иккинчисига болта сотиб олиб, менга олиб кел», дедилар. У болтани олиб келди. Расулуллоҳ ﷺ унга ўз қўллари билан бир даста маҳкамладилар, сўнг унга: «Бор, ўтин териб сотгин, ўн беш кунгача сени кўрмай», дедилар. У киши ўтин териб сотгани кетди ва ўн дирҳам топиб келди. Унинг бир қисмига кийим, бир қисмига таом сотиб олди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу сен учун қиёмат куни сўраш (изи) юзингда доғ бўлиб келишидан кўра яхшироқдир. Албатта, сўраш фақат уч кишига — қаттиқ фақирликка тушган, ёки оғир қарзга ботган, ёки аламли қон (хунбаҳо)га гирифтор бўлган кишига(гина) жоиз бўлади», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَصَابَتْهُ فَاقَةٌ فَأَنْزَلَهَا بِالنَّاسِ لَمْ تُسَدَّ فَاقَتُهُ. وَمَنْ أَنْزَلَهَا بِاللَّه أوشك الله لَهُ بالغنى إِمَّا بِمَوْتٍ عَاجِلٍ أَوْ غِنًى آجِلٍ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadilar: Rasululloh ﷺ: «Kimga muhtojlik yetsa-yu, uni odamlarga arz qilsa, uning muhtojligi bartaraf boʻlmaydi. Kim uni Allohga arz qilsa, Alloh tezda unga behojatlikni nasib etadi — yo tez (kelguvchi) ajal bilan, yo tez (kelguvchi) boylik bilan», dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга муҳтожлик етса-ю, уни одамларга арз қилса, унинг муҳтожлиги бартараф бўлмайди. Ким уни Аллоҳга арз қилса, Аллоҳ тезда унга беҳожатликни насиб этади — ё тез (келгувчи) ажал билан, ё тез (келгувчи) бойлик билан», дедилар.

عَنِ ابْنِ الْفِرَاسِيِّ أَنَّ الْفِرَاسِيَّ قَالَ: قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْأَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا وَإِن كنت لابد فسل الصَّالِحين» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Ibn al-Firosiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, (uning otasi) al-Firosiy Rasululloh ﷺga: «Yo Rasululloh, (odamlardan) soʻrasam (boʻladimi)?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Yoʻq, ammo soʻramasdan iloj boʻlmasa, solihlardan soʻragin», dedilar.Ибн ал-Фиросий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, (унинг отаси) ал-Фиросий Расулуллоҳ ﷺга: «Ё Расулуллоҳ, (одамлардан) сўрасам (бўладими)?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Йўқ, аммо сўрамасдан илож бўлмаса, солиҳлардан сўрагин», дедилар.

وَعَن ابْن السَّاعِدِيّ الْمَالِكِي أَنه قَالَ: استعملني عمر بن الْخطاب رَضِي الله عَنْهُم عَلَى الصَّدَقَةِ فَلَمَّا فَرَغْتُ مِنْهَا وَأَدَّيْتُهَا إِلَيْهِ أَمَرَ لِي بِعُمَالَةٍ فَقُلْتُ إِنَّمَا عَمِلْتُ لِلَّهِ وَأجْرِي على الله فَقَالَ خُذْ مَا أُعْطِيتَ فَإِنِّي قَدْ عَمِلْتُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَمَّلَنِي فَقُلْتُ مِثْلَ قَوْلِكَ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا أُعْطِيتَ شَيْئا من غير أَن تسْأَل فَكل وَتصدق» . رَوَاهُ مُسلم وَأَبُو دَاوُد

Ibn as-Soidiy al-Molikiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob meni sadaqa (zakot) yigʻishga ishga oldi. Men uni (yigʻib) bitirib, oʻziga topshirganimda, u menga ish haqi (mukofot) berishni buyurdi. Men: «Men buni faqat Alloh uchun qildim, ajrim esa Allohning zimmasida», dedim. U: «Senga berilganni ol! Men ham Rasululloh ﷺ zamonida (shunday) ish qilgan edim, u zot meni ishga olgan edilar. Men ham sening soʻzingdek aytgan edim. Shunda Rasululloh ﷺ menga: ‹Senga soʻramaganing holda biror narsa berilsa, (uni ol-da) ye va sadaqa qil› dedilar», dedi.Ибн ас-Соидий ал-Моликий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб мени садақа (закот) йиғишга ишга олди. Мен уни (йиғиб) битириб, ўзига топширганимда, у менга иш ҳақи (мукофот) беришни буюрди. Мен: «Мен буни фақат Аллоҳ учун қилдим, ажрим эса Аллоҳнинг зиммасида», дедим. У: «Сенга берилганни ол! Мен ҳам Расулуллоҳ ﷺ замонида (шундай) иш қилган эдим, у зот мени ишга олган эдилар. Мен ҳам сенинг сўзингдек айтган эдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Сенга сўрамаганинг ҳолда бирор нарса берилса, (уни ол-да) е ва садақа қил› дедилар», деди.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ سَمِعَ يَوْمَ عَرَفَةَ رَجُلًا يَسْأَلُ النَّاسَ فَقَالَ: أَفِي هَذَا الْيَوْمِ: وَفِي هَذَا الْمَكَانِ تسْأَل من يغر الله؟ فخفقه بِالدرةِ. رَوَاهُ رزين

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Arafa kunida bir kishining odamlardan soʻrayotganini eshitib qoldi-da: «Shu kunda va shu joyda Allohdan boʻlak birovdan soʻraysanmi?!» dedi va uni durra bilan urdi. Razin rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Арафа кунида бир кишининг одамлардан сўраётганини эшитиб қолди-да: «Шу кунда ва шу жойда Аллоҳдан бўлак бировдан сўрайсанми?!» деди ва уни дурра билан урди. Разин ривоят қилган.

وَعَن عمر رَضِي الله عَنهُ قَالَ: تَعْلَمُنَّ أَيُّهَا النَّاسُ أَنَّ الطَّمَعَ فَقْرٌ وَأَنَّ الْإِيَاسَ غِنًى وَأَنَّ الْمَرْءَ إِذَا يَئِسَ عَن شَيْء اسْتغنى عَنهُ. رَوَاهُ رزين

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey odamlar, bilinglarki, tamagirlik faqirlikdir, umidni uzish esa boylikdir. Kishi biror narsadan umidini uzsa, undan behojat boʻladi», dedi. Razin rivoyat qilgan.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Эй одамлар, билингларки, тамагирлик фақирликдир, умидни узиш эса бойликдир. Киши бирор нарсадан умидини узса, ундан беҳожат бўлади», деди. Разин ривоят қилган.

وَعَنْ ثَوْبَانَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ يَكْفُلُ لِي أَنْ لَا يَسْأَلَ النَّاسَ شَيْئًا فَأَتَكَفَّلَ لَهُ بِالْجَنَّةِ؟» فَقَالَ ثَوْبَانُ: أَنَا فَكَانَ لَا يَسْأَلُ أَحَدًا شَيْئا. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Rasululloh ﷺning ozod qilgan quli Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlardan biror narsa soʻramaslikka kim menga kafil boʻlsa, men unga jannatga (kirishi bilan) kafil boʻlaman», dedilar. Shunda Savbon: «Men», dedi. Soʻngra u hech kimdan hech narsa soʻramaydigan boʻldi.Расулуллоҳ ﷺнинг озод қилган қули Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлардан бирор нарса сўрамасликка ким менга кафил бўлса, мен унга жаннатга (кириши билан) кафил бўламан», дедилар. Шунда Савбон: «Мен», деди. Сўнгра у ҳеч кимдан ҳеч нарса сўрамайдиган бўлди.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: دَعَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَشْتَرِطُ عَلَيَّ: «أَنْ لَا تَسْأَلَ النَّاسَ شَيْئًا» قُلْتُ: نَعَمْ. قَالَ: «وَلَا سَوْطَكَ إِنْ سَقَطَ مِنْكَ حَتَّى تنزل إِلَيْهِ فتأخذه» . رَوَاهُ أَحْمَدُ

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni chaqirib, menga: «Odamlardan hech narsa soʻramasligingni (shart qilaman)», deb shart qoʻydilar. Men: «Xoʻp», dedim. U zot: «Hatto qamching qoʻlingdan tushib qolsa ham, toki oʻzing tushib uni olguningcha (birovdan soʻrama)», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени чақириб, менга: «Одамлардан ҳеч нарса сўрамаслигингни (шарт қиламан)», деб шарт қўйдилар. Мен: «Хўп», дедим. У зот: «Ҳатто қамчинг қўлингдан тушиб қолса ҳам, токи ўзинг тушиб уни олгунингча (бировдан сўрама)», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَوْ كَانَ لِي مِثْلُ أُحُدٍ ذَهَبًا لَسَرَّنِي أَنْ لَا يَمُرَّ عَلَيَّ ثَلَاثُ لَيَالٍ وَعِنْدِي مِنْهُ شَيْءٌ إِلَّا شَيْءٌ أَرْصُدُهُ لِدَيْنٍ» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Agar menda Uhuddek oltin boʻlsa, uning hech narsasi mening oldimda uch kechadan ortiq qolmasligi meni xursand qilardi — qarz uchun ajratib qoʻyadiganimdan boshqa(si)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Агар менда Уҳуддек олтин бўлса, унинг ҳеч нарсаси менинг олдимда уч кечадан ортиқ қолмаслиги мени хурсанд қиларди — қарз учун ажратиб қўядиганимдан бошқа(си)», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَا مِنْ يَوْمٍ يُصْبِحُ الْعِبَادُ فِيهِ إِلَّا مَلَكَانِ يَنْزِلَانِ فَيَقُولُ أَحَدُهُمَا: اللَّهُمَّ أطع مُنْفِقًا خَلَفًا وَيَقُولُ الْآخَرُ: اللَّهُمَّ أَعْطِ مُمْسِكًا تلفا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bandalar tongni qarshilagan har bir kunda albatta ikki farishta tushib keladi. Ulardan biri: ‹Ey Alloh, (yaxshilik yoʻlida) infoq qiluvchiga (sarflaganining) oʻrnini ber›, deydi. Ikkinchisi: ‹Ey Alloh, (molini) ushlab qoluvchiga talofat (yoʻqotish) ber›, deydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бандалар тонгни қаршилаган ҳар бир кунда албатта икки фаришта тушиб келади. Улардан бири: ‹Эй Аллоҳ, (яхшилик йўлида) инфоқ қилувчига (сарфлаганининг) ўрнини бер›, дейди. Иккинчиси: ‹Эй Аллоҳ, (молини) ушлаб қолувчига талофат (йўқотиш) бер›, дейди», дедилар.

وَعَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَنَفِقِي وَلَا تُحْصِي فَيُحْصِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ وَلَا تُوعِي فَيُوعِيَ اللَّهُ عَلَيْكِ ارْضَخِي مَا اسْتَطَعْتِ»

Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «(Yaxshilik) ulashgin — yoki sochgin yoki infoq qilgin — va sanab oʻtirma, aks holda Alloh ham senga (rizqni) sanab oʻlchab beradi; (xazinaga) yiqib qoʻyma, aks holda Alloh ham sendan (rizqni) yiqib qoʻyadi», — dedilar.Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «(Яхшилик) улашгин — ёки сочгин ёки инфоқ қилгин — ва санаб ўтирма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сенга (ризқни) санаб ўлчаб беради; (хазинага) йиқиб қўйма, акс ҳолда Аллоҳ ҳам сендан (ризқни) йиқиб қўяди», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: أَنْفِقْ يَا ابْن آدم أنْفق عَلَيْك "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo: ‹Ey Odam farzandi, infoq qil, Men senga infoq qilaman›, dedi», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло: ‹Эй Одам фарзанди, инфоқ қил, Мен сенга инфоқ қиламан›, деди», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا ابْنَ آدَمَ إِنْ تَبْذُلِ الْفَضْلَ خَيْرٌ لَكَ وَإِنْ تُمْسِكْهُ شَرٌّ لَكَ وَلَا تُلَامُ عَلَى كَفَافٍ وَابْدَأْ بِمن تعول» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Odam farzandi! Albatta sen ortiqchani (ehtiyojdan ortgan molni) sarflashing oʻzing uchun yaxshiroqdir; uni ushlab qolishing oʻzing uchun yomonroqdir. Yetarli (miqdorni saqlaganing) uchun esa malomat qilinmaysan. (Sadaqani) oʻzing boqadiganlardan boshla; yuqori qoʻl pastki qoʻldan yaxshiroqdir», — dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Одам фарзанди! Албатта сен ортиқчани (эҳтиёждан ортган молни) сарфлашинг ўзинг учун яхшироқдир; уни ушлаб қолишинг ўзинг учун ёмонроқдир. Етарли (миқдорни сақлаганинг) учун эса маломат қилинмайсан. (Садақани) ўзинг боқадиганлардан бошла; юқори қўл пастки қўлдан яхшироқдир», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَثَلُ الْبَخِيلِ وَالْمُتَصَدِّقِ كَمَثَلِ رَجُلَيْنِ عَلَيْهِمَا جُنَّتَانِ مِنْ حَدِيدٍ قَدِ اضْطُرَّتْ أَيْدِيهِمَا إِلَى ثُدُيِّهِمَا وَتَرَاقِيهِمَا فَجَعَلَ الْمُتَصَدِّقُ كُلَّمَا تَصَدَّقَ بِصَدقَة انبسطت عَنهُ الْبَخِيلُ كُلَّمَا هَمَّ بِصَدَقَةٍ قَلَصَتْ وَأَخَذَتْ كُلُّ حَلقَة بمكانها»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ baxil va sadaqa qiluvchining masalini keltirib (shunday dedilar): «(Ular) ustiga temirdan ikki zirh kiygan, qoʻllari koʻkraklari va kekirdaklariga (yopishib) majbur boʻlib qolgan ikki kishi kabidir. Sadaqa qiluvchi har qachon bir sadaqa qilsa, u (zirh) undan yoyilib (kengayib) ketadi, hatto uning barmoq uchlarini qoplab, izini oʻchirib yuboradi. Baxil esa har qachon sadaqa qilishga ahd qilsa, u (zirh) torayib, har bir halqa oʻz oʻrnini (mahkam) egallaydi». (Roviy) dedi: Men Rasululloh ﷺ ni barmoqlari bilan yoqalarining ichiga (ishora qilib) shunday deyayotganlarini koʻrdim: «Agar uni (zirhni) kengaytirmoqchi boʻlayotganini koʻrsang, u kengaymaydi (deb)».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бахил ва садақа қилувчининг масалини келтириб (шундай дедилар): «(Улар) устига темирдан икки зирҳ кийган, қўллари кўкраклари ва кекирдакларига (ёпишиб) мажбур бўлиб қолган икки киши кабидир. Садақа қилувчи ҳар қачон бир садақа қилса, у (зирҳ) ундан ёйилиб (кенгайиб) кетади, ҳатто унинг бармоқ учларини қоплаб, изини ўчириб юборади. Бахил эса ҳар қачон садақа қилишга аҳд қилса, у (зирҳ) торайиб, ҳар бир ҳалқа ўз ўрнини (маҳкам) эгаллайди». (Ровий) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни бармоқлари билан ёқаларининг ичига (ишора қилиб) шундай деяётганларини кўрдим: «Агар уни (зирҳни) кенгайтирмоқчи бўлаётганини кўрсанг, у кенгаймайди (деб)».

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاتَّقُوا الشُّحَّ فَإِنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ: حَمَلَهُمْ عَلَى أَنْ سَفَكُوا دِمَاءَهُمْ وَاسْتَحَلُّوا مَحَارِمهمْ ". رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zulmdan saqlaninglar, chunki zulm qiyomat kuni zulmatlardir. Baxillikdan ham saqlaninglar, chunki baxillik sizlardan oldingilarni halok qildi; u (baxillik) ularni qonlarini toʻkishga va oʻzlariga harom qilingan narsalarni halol sanashga olib bordi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зулмдан сақланинглар, чунки зулм қиёмат куни зулматлардир. Бахилликдан ҳам сақланинглар, чунки бахиллик сизлардан олдингиларни ҳалок қилди; у (бахиллик) уларни қонларини тўкишга ва ўзларига ҳаром қилинган нарсаларни ҳалол санашга олиб борди», дедилар.

وَعَنْ حَارِثَةَ بْنِ وَهْبٌ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " تصدقوا فَإِنَّهُ يَأْتِي عَلَيْكُمْ زَمَانٌ يَمْشِي الرَّجُلُ بِصَدَقَتِهِ فَلَا يَجِدُ مَنْ يَقْبَلُهَا يَقُولُ الرَّجُلُ: لَوْ جِئْت بهَا بِالْأَمْسِ لَقَبِلْتُهَا فَأَمَّا الْيَوْمَ فَلَا حَاجَةَ لِي بهَا "

Horisa ibn Vahb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Ey odamlar, sadaqa beringlar; chunki sizlarga bir vaqt keladiki, (oʻshanda) kishi oʻz sadaqasi bilan (yurar-)yurar, lekin uni qabul qiladigan hech kimni topa olmaydi va (sadaqa berilishi soʻralgan) kishi: ‹Agar uni kecha keltirgan boʻlganingda, men olar edim, lekin bugun men unga muhtoj emasman›, — deydi».Ҳориса ибн Ваҳб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Эй одамлар, садақа беринглар; чунки сизларга бир вақт келадики, (ўшанда) киши ўз садақаси билан (юрар-)юрар, лекин уни қабул қиладиган ҳеч кимни топа олмайди ва (садақа берилиши сўралган) киши: ‹Агар уни кеча келтирган бўлганингда, мен олар эдим, лекин бугун мен унга муҳтож эмасман›, — дейди».

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَجُلٌ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الصَّدَقَةِ أَعْظَمُ أَجْرًا؟ قَالَ: " أَنْ تَصَدَّقَ وَأَنْتَ صَحِيحٌ شَحِيحٌ تَخْشَى الْفَقْرَ وَتَأْمُلُ الْغِنَى وَلَا تُمْهِلَ حَتَّى إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ قُلْتَ: لِفُلَانٍ كَذَا وَلِفُلَانٍ كَذَا وَقَدْ كَانَ لِفُلَانٍ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ga kelib: «Yo Rasululloh, qaysi sadaqa savobda eng afzal?» — dedi. U zot: «Sen sogʻ-salomat, baxil va kambagʻallikdan qoʻrqib, boylikni istab turgan paytda bergan sadaqang. Uni — oʻlim (vaqti) yaqinlashguncha — kechiktirib, soʻng: ‹Falonchiga shuncha, falonchiga shuncha bering›, — deb aytma; holbuki u (mol) allaqachon falonchiniki boʻlib boʻlgan (yaʼni kech boʻladi)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ га келиб: «Ё Расулуллоҳ, қайси садақа савобда энг афзал?» — деди. У зот: «Сен соғ-саломат, бахил ва камбағалликдан қўрқиб, бойликни истаб турган пайтда берган садақанг. Уни — ўлим (вақти) яқинлашгунча — кечиктириб, сўнг: ‹Фалончига шунча, фалончига шунча беринг›, — деб айтма; ҳолбуки у (мол) аллақачон фалончиники бўлиб бўлган (яъни кеч бўлади)», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: انْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ فَلَمَّا رَآنِي قَالَ: «هُمُ الْأَخْسَرُونَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ» فَقُلْتُ: فَدَاكَ أَبِي وَأُمِّي مَنْ هُمْ؟ قَالَ: " هُمُ الْأَكْثَرُونَ أَمْوَالًا إِلَّا مَنْ قَالَ: هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا مِنْ بَين يَدَيْهِ وَمن خَلفه وعني مينه وَعَن شِمَاله وَقَلِيل مَا هم "

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Nabiy ﷺ ning oldilariga keldim, u zot Kaʼba soyasida oʻtirgan edilar. Meni koʻrganlarida: «Kaʼbaning Robbiga qasamki, ular — eng ziyon koʻrguvchilardir», dedilar. (Abu Zarr) aytdi: men kelib oʻtirdim, biroq tinch oʻtirolmay turib: «Yo Rasululloh, otam-onam sizga fido boʻlsin, ular kimlar?» dedim. U zot: «Ular — moli eng koʻp boʻlganlardir, magar (molini) mana bunday, mana bunday va mana bunday — oldidan, ortidan, oʻngidan va chapidan (infoq qilib) sarflaganlar bundan mustasno; bundaylar esa ozdir. Tuya, sigir va qoʻyga ega boʻlib, ularning zakotini ado etmaydigan hech kim yoʻqki, magar (ular) qiyomat kuni boʻlganidan kattaroq va semizroq holda kelib, shoxlari bilan uni suzadi va tuyoqlari bilan bosib oʻtadi; oxirgisi tugagani sayin avvalgisi unga qaytadi — toki odamlar orasida hukm chiqarilgunga qadar», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Набий ﷺ нинг олдиларига келдим, у зот Каъба соясида ўтирган эдилар. Мени кўрганларида: «Каъбанинг Роббига қасамки, улар — энг зиён кўргувчилардир», дедилар. (Абу Зарр) айтди: мен келиб ўтирдим, бироқ тинч ўтиролмай туриб: «Ё Расулуллоҳ, отам-онам сизга фидо бўлсин, улар кимлар?» дедим. У зот: «Улар — моли энг кўп бўлганлардир, магар (молини) мана бундай, мана бундай ва мана бундай — олдидан, ортидан, ўнгидан ва чапидан (инфоқ қилиб) сарфлаганлар бундан мустасно; бундайлар эса оздир. Туя, сигир ва қўйга эга бўлиб, уларнинг закотини адо этмайдиган ҳеч ким йўқки, магар (улар) қиёмат куни бўлганидан каттароқ ва семизроқ ҳолда келиб, шохлари билан уни сузади ва туёқлари билан босиб ўтади; охиргиси тугагани сайин аввалгиси унга қайтади — токи одамлар орасида ҳукм чиқарилгунга қадар», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «السَّخِيُّ قَرِيبٌ مِنَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْجَنَّةِ قَرِيبٌ مِنَ النَّاسِ بَعِيدٌ مِنَ النَّارِ. وَالْبَخِيلُ بَعِيدٌ مِنَ اللَّهِ بَعِيدٌ مِنَ الْجَنَّةِ بَعِيدٌ مِنَ النَّاسِ قَرِيبٌ مِنَ النَّارِ. وَلَجَاهِلٌ سَخِيٌّ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنْ عَابِدٍ بَخِيلٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Saxiy kishi Allohga yaqin, jannatga yaqin, odamlarga yaqin, doʻzaxdan uzoqdir. Baxil kishi esa Allohdan uzoq, jannatdan uzoq, odamlardan uzoq, doʻzaxga yaqindir. Saxiy johil esa Alloh azza va jalla nazdida baxil obiddan koʻra suyukliroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni Yahyo ibn Saidning al-Aʼrajdan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilgan) hadisi sifatida faqat Said ibn Muhammadning hadisidan bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сахий киши Аллоҳга яқин, жаннатга яқин, одамларга яқин, дўзахдан узоқдир. Бахил киши эса Аллоҳдан узоқ, жаннатдан узоқ, одамлардан узоқ, дўзахга яқиндир. Сахий жоҳил эса Аллоҳ азза ва жалла наздида бахил обиддан кўра суюклироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни Яҳё ибн Саиднинг ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилган) ҳадиси сифатида фақат Саид ибн Муҳаммаднинг ҳадисидан биламиз.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَأَنْ يَتَصَدَّقَ الْمَرْءُ فِي حَيَاتِهِ بِدِرْهَمٍ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَتَصَدَّقَ بِمِائَةٍ عِنْدِ مَوته» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kishining hayotligida bir dirham sadaqa qilishi, oʻlimi paytida yuz (dirham) sadaqa qilishidan oʻzi uchun yaxshiroqdir».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кишининг ҳаётлигида бир дирҳам садақа қилиши, ўлими пайтида юз (дирҳам) садақа қилишидан ўзи учун яхшироқдир».

وَعَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَثَلُ الَّذِي يَتَصَدَّقُ عِنْدَ مَوْتِهِ أَوْ يُعْتِقُ كَالَّذِي يُهْدِي إِذَا شَبِعَ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالنَّسَائِيُّ والدارمي وَالتِّرْمِذِيّ وَصحح

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqa qilib, soʻng sadaqasini qaytarib oladigan kishining misoli qusib, soʻng qaytib kelib qusgʻisini yeydigan itning misoliga oʻxshaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақа қилиб, сўнг садақасини қайтариб оладиган кишининг мисоли қусиб, сўнг қайтиб келиб қусғисини ейдиган итнинг мисолига ўхшайди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: " خصلتان لَا تجتمعان فِي مُؤْمِنٍ: الْبُخْلُ وَسُوءُ الْخُلُقِ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki xislat moʻminda jamlanmaydi: baxillik va yomon axloq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Sadaqa ibn Musoning hadisidan bilamiz. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки хислат мўминда жамланмайди: бахиллик ва ёмон ахлоқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Садақа ибн Мусонинг ҳадисидан биламиз. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.

وَعَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ خِبٌّ وَلَا بَخِيلٌ وَلَا منان» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatga baxil ham, ayyor ham, xoin ham, qoʻl ostidagilarga yomon muomala qiluvchi ham kirmaydi. Jannat eshigini birinchi boʻlib qullar taqillatadi, agar ular Alloh azza va jalla bilan oʻzlari orasidagi va xoʻjayinlari bilan oʻzlari orasidagi narsalarni chiroyli ado etgan boʻlsalar», dedilar.Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатга бахил ҳам, айёр ҳам, хоин ҳам, қўл остидагиларга ёмон муомала қилувчи ҳам кирмайди. Жаннат эшигини биринчи бўлиб қуллар тақиллатади, агар улар Аллоҳ азза ва жалла билан ўзлари орасидаги ва хўжайинлари билан ўзлари орасидаги нарсаларни чиройли адо этган бўлсалар», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «شَرُّ مَا فِي الرَّجُلِ شُحٌّ هَالِعٌ وَجُبْنٌ خَالِعٌ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishidagi eng yomon narsa — jon talvasasidagi baxillik va yuragini uzib yuboradigan qoʻrqoqlikdir», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишидаги энг ёмон нарса — жон талвасасидаги бахиллик ва юрагини узиб юборадиган қўрқоқликдир», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ بَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْنَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّنَا أَسْرَعُ بِكَ لُحُوقًا؟ قَالَ: " أَطْوَلُكُنَّ يَدًا فَأَخَذُوا قَصَبَةً يَذْرَعُونَهَا فَكَانَت سَوْدَة أَطْوَلهنَّ يدا فَعلمنَا بعد أَنما كَانَت طُولُ يَدِهَا الصَّدَقَةَ وَكَانَتْ أَسْرَعَنَا لُحُوقًا بِهِ زَيْنَبُ وَكَانَتْ تُحِبُّ الصَّدَقَةَ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ. وَفِي رِوَايَةِ مُسْلِمٍ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «أَسْرَعكُنَّ لُحُوقا بَين أَطْوَلكُنَّ يَدًا» . قَالَتْ: فَكَانَتْ أَطْوَلَنَا يَدًا زَيْنَبُ؟ لِأَنَّهَا كَانَت تعْمل بِيَدِهَا وَتَتَصَدَّق

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning baʼzi zavjalari u zotdan: «Bizdan qaysibirimiz sizga birinchi boʻlib (ergashib) yetib boramiz (yaʼni sizdan keyin birinchi boʻlib vafot etamiz)?» — deb soʻradi. U zot: «Qoʻli eng uzun (boʻlgan)ingiz», — dedilar. Bas, ular qoʻllarini tayoq bilan oʻlchay boshladi va Savdaning qoʻli eng uzun chiqdi. (Zaynab bint Jahsh Umar xilofati paytida hammadan birinchi boʻlib vafot etganda,) biz — uzun qoʻl sadaqa qilishning ramzi ekanini — bildik; bas, u (Zaynab) Paygʻambar ﷺ ga birinchi boʻlib (ergashib) yetib bordi va u sadaqa qilishni sevar edi. (Savda keyinroq, Muoviya xilofati paytida vafot etdi.)Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг баъзи завжалари у зотдан: «Биздан қайсибиримиз сизга биринчи бўлиб (эргашиб) етиб борамиз (яъни сиздан кейин биринчи бўлиб вафот этамиз)?» — деб сўради. У зот: «Қўли энг узун (бўлган)ингиз», — дедилар. Бас, улар қўлларини таёқ билан ўлчай бошлади ва Савданинг қўли энг узун чиқди. (Зайнаб бинт Жаҳш Умар хилофати пайтида ҳаммадан биринчи бўлиб вафот этганда,) биз — узун қўл садақа қилишнинг рамзи эканини — билдик; бас, у (Зайнаб) Пайғамбар ﷺ га биринчи бўлиб (эргашиб) етиб борди ва у садақа қилишни севар эди. (Савда кейинроқ, Муовия хилофати пайтида вафот этди.)

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " قَالَ رَجُلٌ: لَأَتَصَدَّقَنَّ بِصَدَقَةٍ فَخَرَجَ بِصَدَقَتِهِ فَوَضَعَهَا فِي يَدِ سَارِقٍ فَأَصْبَحُوا يَتَحَدَّثُونَ تصدق عَلَى سَارِقٍ فَقَالَ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلَى سَارِقٍ لَأَتَصَدَّقَنَّ بِصَدَقَةٍ فَخَرَجَ بِصَدَقَتِهِ فَوَضَعَهَا فِي يَدي زَانِيَةٍ فَأَصْبَحُوا يَتَحَدَّثُونَ تُصُدِّقَ اللَّيْلَةَ عَلَى زَانِيَةٍ فَقَالَ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلَى زَانِيَةٍ لَأَتَصَدَّقَنَّ بِصَدقَة فَخرج بِصَدَقَتِهِ فوضعها فِي يَدي غَنِي فَأَصْبحُوا يتحدثون تصدق عَلَى غَنِيٍّ فَقَالَ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ عَلَى سَارِق وعَلى زَانِيَة وعَلى غَنِي فَأُتِيَ فَقِيلَ لَهُ أَمَّا صَدَقَتُكَ عَلَى سَارِقٍ فَلَعَلَّهُ أَنْ يَسْتَعِفَّ عَنْ سَرِقَتِهِ وَأَمَّا الزَّانِيَةُ فَلَعَلَّهَا أَنْ تَسْتَعِفَّ عَنْ زِنَاهَا وَأَمَّا الْغَنِيُّ فَلَعَلَّهُ يَعْتَبِرُ فَيُنْفِقَ مِمَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ ". مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ وَلَفظه للْبُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishi: ‹Albatta, men sadaqa beraman›, — dedi. U sadaqasi bilan (tashqariga) chiqdi va uni — bilmasdan — bir oʻgʻriga berdi. Ertalab odamlar — u sadaqasini oʻgʻriga beribdi, deb — gapirdi. (Buni eshitib,) u: ‹Allohim, barcha hamd Senga xosdir. Men yana sadaqa beraman›, — dedi va yana sadaqasi bilan chiqib, uni — bilmasdan — bir zinokor ayolga berdi. Ertalab odamlar — u kecha sadaqasini zinokor ayolga beribdi, deb — gapirdi. U: ‹Allohim, barcha hamd Senga xosdir. (Men sadaqamni) zinokor ayolga (berdim). Men yana sadaqa beraman›, — dedi va yana sadaqasi bilan chiqib, uni — bilmasdan — bir boyga berdi. Ertalab odamlar — u sadaqasini boyga beribdi, deb — gapirdi. U: ‹Allohim, barcha hamd Senga xosdir. (Men sadaqamni) oʻgʻriga, zinokorga va boyga (berdim)›, — dedi. Soʻng kimdir kelib, unga: ‹Sen oʻgʻriga bergan sadaqang — uni oʻgʻirlikdan saqlashi mumkin; zinokorga berganing — uni zinodan saqlashi mumkin; boyga berganing esa — uni ibrat qilib, Alloh bergan molini Alloh yoʻlida sarflashiga sabab boʻlishi mumkin›, — dedi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши: ‹Албатта, мен садақа бераман›, — деди. У садақаси билан (ташқарига) чиқди ва уни — билмасдан — бир ўғрига берди. Эрталаб одамлар — у садақасини ўғрига берибди, деб — гапирди. (Буни эшитиб,) у: ‹Аллоҳим, барча ҳамд Сенга хосдир. Мен яна садақа бераман›, — деди ва яна садақаси билан чиқиб, уни — билмасдан — бир зинокор аёлга берди. Эрталаб одамлар — у кеча садақасини зинокор аёлга берибди, деб — гапирди. У: ‹Аллоҳим, барча ҳамд Сенга хосдир. (Мен садақамни) зинокор аёлга (бердим). Мен яна садақа бераман›, — деди ва яна садақаси билан чиқиб, уни — билмасдан — бир бойга берди. Эрталаб одамлар — у садақасини бойга берибди, деб — гапирди. У: ‹Аллоҳим, барча ҳамд Сенга хосдир. (Мен садақамни) ўғрига, зинокорга ва бойга (бердим)›, — деди. Сўнг кимдир келиб, унга: ‹Сен ўғрига берган садақанг — уни ўғирликдан сақлаши мумкин; зинокорга берганинг — уни зинодан сақлаши мумкин; бойга берганинг эса — уни ибрат қилиб, Аллоҳ берган молини Аллоҳ йўлида сарфлашига сабаб бўлиши мумкин›, — деди», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «بَيْنَا رَجُلٌ بِفَلَاةٍ مِنَ الْأَرْضِ فَسَمِعَ صَوْتًا فِي سَحَابَةٍ اسْقِ حَدِيقَةَ فُلَانٍ فَتَنَحَّى ذَلِكَ السَّحَابُ فَأَفْرَغَ مَاءَهُ فِي حَرَّةٍ فَإِذَا شَرْجَةٌ مِنْ تِلْكَ الشِّرَاجِ قَدِ اسْتَوْعَبَتْ ذَلِكَ الْمَاءَ كُلَّهُ فَتَتَبَّعَ الْمَاءَ فَإِذَا رَجُلٌ قَائِمٌ فِي حَدِيقَتِهِ يُحَوِّلُ الْمَاءَ بِمِسْحَاتِهِ فَقَالَ لَهُ يَا عَبْدَ اللَّهِ مَا اسْمُكَ فَقَالَ لَهُ يَا عَبْدَ اللَّهِ لِمَ تَسْأَلُنِي عَنِ اسْمِي فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ صَوْتًا فِي السَّحَابِ الَّذِي هَذَا مَاؤُهُ يَقُول اسْقِ حَدِيقَةَ فُلَانٍ لِاسْمِكَ فَمَا تَصْنَعُ فِيهَا قَالَ أما إِذْ قُلْتَ هَذَا فَإِنِّي أَنْظُرُ إِلَى مَا يَخْرُجُ مِنْهَا فَأَتَصَدَّقُ بِثُلُثِهِ وَآكُلُ أَنَا وَعِيَالِي ثُلُثًا وأرد فِيهَا ثلثه» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Bir kishi yerning sahrosida (ketayotgan) edi, bulutda bir ovozni eshitdi: ‹Falonchining bogʻini sugʻor!› (deyilardi). Soʻng oʻsha bulut bir tomonga surilib, suvini bir toshloq yerga toʻkdi. Shunda oʻsha ariqlardan biri butun suvni oʻziga oldi. (Kishi) suvga ergashib bordi-da, bir kishini koʻrdi: u oʻz bogʻida turib, suvni belkuragi bilan (u yoqdan bu yoqqa) burib turardi. (U) unga: ‹Ey Ollohning bandasi, isming nima?› dedi. (Bogʻbon) bulutda eshitilgan oʻsha ismni aytib: ‹Falonchiman›, dedi. Soʻng (bogʻbon) unga: ‹Ey Ollohning bandasi, nega mendan ismimni soʻrayapsan?› dedi. (Kishi): ‹Men suvi mana shu (boʻlgan) bulutda bir ovozni eshitdim, u: ‹Falonchining bogʻini — sening isming bilan — sugʻor› deyardi. Sen u (bogʻ)da nima qilasan?› dedi. (Bogʻbon): ‹Modomiki, buni aytdingmi (sen soʻraganing uchun aytaman): men undan chiqqan (hosil)ga qarayman-da, uchdan birini sadaqa qilaman, uchdan birini oʻzim va oilam yeymiz, uchdan birini esa unga (bogʻga) qaytaraman›, dedi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Бир киши ернинг саҳросида (кетаётган) эди, булутда бир овозни эшитди: ‹Фалончининг боғини суғор!› (дейиларди). Сўнг ўша булут бир томонга сурилиб, сувини бир тошлоқ ерга тўкди. Шунда ўша ариқлардан бири бутун сувни ўзига олди. (Киши) сувга эргашиб борди-да, бир кишини кўрди: у ўз боғида туриб, сувни белкураги билан (у ёқдан бу ёққа) буриб турарди. (У) унга: ‹Эй Оллоҳнинг бандаси, исминг нима?› деди. (Боғбон) булутда эшитилган ўша исмни айтиб: ‹Фалончиман›, деди. Сўнг (боғбон) унга: ‹Эй Оллоҳнинг бандаси, нега мендан исмимни сўраяпсан?› деди. (Киши): ‹Мен суви мана шу (бўлган) булутда бир овозни эшитдим, у: ‹Фалончининг боғини — сенинг исминг билан — суғор› деярди. Сен у (боғ)да нима қиласан?› деди. (Боғбон): ‹Модомики, буни айтдингми (сен сўраганинг учун айтаман): мен ундан чиққан (ҳосил)га қарайман-да, учдан бирини садақа қиламан, учдан бирини ўзим ва оилам еймиз, учдан бирини эса унга (боғга) қайтараман›, деди».

وَعَن أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ ثَلَاثَة فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ أَبْرَصَ وَأَقْرَعَ وَأَعْمَى فَأَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَبْتَلِيَهُمْ فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ مَلَكًا فَأَتَى الْأَبْرَصَ فَقَالَ أَيُّ شَيْءٍ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ لَوْنٌ حَسَنٌ وَجِلْدٌ حَسَنٌ وَيَذْهَبُ عَنِّي الَّذِي قَدْ قَذِرَنِي النَّاسُ» قَالَ: «فَمَسَحَهُ فَذَهَبَ عَنْهُ قَذَرُهُ وَأُعْطِيَ لَوْنًا حَسَنًا وَجِلْدًا حَسَنًا قَالَ فَأَيُّ الْمَالِ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ الْإِبِلُ - أَوْ قَالَ الْبَقر شكّ إِسْحَق - إِلَّا أَنَّ الْأَبْرَصَ أَوِ الْأَقْرَعَ قَالَ أَحَدُهُمَا الْإِبِلُ وَقَالَ الْآخَرُ الْبَقَرُ قَالَ فَأُعْطِيَ نَاقَةً عُشَرَاءَ فَقَالَ بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِيهَا» قَالَ: «فَأتى الْأَقْرَع فَقَالَ أَي شَيْء أحب إِلَيْك قَالَ شَعَرٌ حَسَنٌ وَيَذْهَبُ عَنِّي هَذَا الَّذِي قَدْ قَذِرَنِي النَّاسُ» . قَالَ: " فَمَسَحَهُ فَذَهَبَ عَنْهُ وَأُعْطِيَ شَعَرًا حَسَنًا قَالَ فَأَيُّ الْمَالِ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ الْبَقَرُ فَأُعْطِيَ بَقَرَةً حَامِلًا قَالَ: «بَارَكَ اللَّهُ لَكَ فِيهَا» قَالَ: «فَأَتَى الْأَعْمَى فَقَالَ أَيُّ شَيْءٍ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ أَنْ يَرُدَّ اللَّهُ إِلَيَّ بَصَرِي فَأُبْصِرَ بِهِ النَّاسَ» . قَالَ: «فَمَسَحَهُ فَرَدَّ اللَّهُ إِلَيْهِ بَصَرَهُ قَالَ فَأَيُّ الْمَالِ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ الْغَنَمُ فَأُعْطِيَ شَاة والدا فأنتج هَذَانِ وَولد هَذَا قَالَ فَكَانَ لِهَذَا وَادٍ مِنِ الْإِبِلِ وَلِهَذَا وَادٍ مِنَ الْبَقَرِ وَلِهَذَا وَادٍ مِنَ الْغَنَمِ» . قَالَ: «ثُمَّ إِنَّهُ أَتَى الْأَبْرَصَ فِي صُورَتِهِ وَهَيْئَتِهِ فَقَالَ رَجُلٌ مِسْكِينٌ قَدِ انْقَطَعَتْ بِيَ الْحِبَالُ فِي سَفَرِي فَلَا بَلَاغَ لِيَ الْيَوْمَ إِلَّا بِاللَّهِ ثُمَّ بِكَ أَسْأَلُكَ بِالَّذِي أَعْطَاكَ اللَّوْنَ الْحسن وَالْجَلد الْحسن وَالْمَال بَعِيرًا أتبلغ عَلَيْهِ فِي سَفَرِي فَقَالَ الْحُقُوق كَثِيرَة فَقَالَ لَهُ كَأَنِّي أَعْرِفُكَ أَلَمْ تَكُنْ أَبْرَصَ يَقْذَرُكَ النَّاسُ فَقِيرًا فَأَعْطَاكَ اللَّهُ مَالًا فَقَالَ إِنَّمَا وَرِثْتُ هَذَا الْمَالَ كَابِرًا عَنْ كَابِرٍ فَقَالَ إِنْ كُنْتَ كَاذِبًا فَصَيَّرَكَ اللَّهُ إِلَى مَا كُنْتَ» . قَالَ: «وَأَتَى الْأَقْرَعَ فِي صُورَتِهِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ مَا قَالَ لِهَذَا وَرَدَّ عَلَيْهِ مِثْلَ مَا رَدَّ عَلَى هَذَا فَقَالَ إِنْ كُنْتَ كَاذِبًا فَصَيَّرَكَ اللَّهُ إِلَى مَا كُنْتَ» . قَالَ: «وَأَتَى الْأَعْمَى فِي صُورَتِهِ وَهَيْئَتِهِ فَقَالَ رَجُلٌ مِسْكِينٌ وَابْنُ سَبِيلٍ انْقَطَعَتْ بِيَ الْحِبَالُ فِي سَفَرِي فَلَا بَلَاغَ لِيَ الْيَوْمَ إِلَّا بِاللَّهِ ثُمَّ بِكَ أَسْأَلُكَ بِالَّذِي رَدَّ عَلَيْكَ بَصَرَكَ شَاةً أَتَبَلَّغُ بِهَا فِي سَفَرِي فَقَالَ قَدْ كُنْتُ أَعْمَى فَرَدَّ اللَّهُ إِلَيَّ بَصَرِي فَخُذْ مَا شِئْتَ وَدَعْ مَا شِئْتَ فَوَاللَّهِ لَا أجهدك الْيَوْم شَيْئا أَخَذْتَهُ لِلَّهِ فَقَالَ أَمْسِكْ مَالَكَ فَإِنَّمَا ابْتُلِيتُمْ فقد رَضِي عَنْك وَسخط على صاحبيك»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bani Isroilda uch kishi bor edi — biri pes (terisi oqargan), biri kal, biri koʻr. Alloh ularni sinamoqchi boʻldi va ularga bir farishtani yubordi. (Farishta) pes kishining oldiga keldi-da: ‹Senga eng yoqimli narsa nima?› dedi. U: ‹Chiroyli rang, chiroyli teri va meni odamlar jirkanadigan qilib qoʻygan bu narsaning ketishi›, dedi. (Farishta) uni siypaladi, shunda undan jirkanchligi ketdi-yu, unga chiroyli rang va chiroyli teri berildi. (Farishta): ‹Senga qaysi mol eng yoqimli?› dedi. U: ‹Tuya›, dedi — yoki ‹sigir›, dedi, Isʼhoq shubha qildi — biroq pes yoki kalning biri ‹tuya›, ikkinchisi ‹sigir› dedi. Shunda unga boʻgʻoz tuya berildi. (Farishta): ‹Alloh senga bunda baraka bersin›, dedi. Soʻng (farishta) kalning oldiga keldi-da: ‹Senga eng yoqimli narsa nima?› dedi. U: ‹Chiroyli soch va meni odamlar jirkanadigan qilib qoʻygan bu (kallikning) ketishi›, dedi. (Farishta) uni siypaladi, shunda undan u ketdi va unga chiroyli soch berildi. (Farishta): ‹Senga qaysi mol eng yoqimli?› dedi. U: ‹Sigir›, dedi. Shunda unga boʻgʻoz sigir berildi. (Farishta): ‹Alloh senga bunda baraka bersin›, dedi. Soʻng (farishta) koʻrning oldiga keldi-da: ‹Senga eng yoqimli narsa nima?› dedi. U: ‹Alloh koʻzimni qaytarib bersa-yu, odamlarni koʻrsam›, dedi. (Farishta) uni siypaladi, shunda Alloh unga koʻzini qaytarib berdi. (Farishta): ‹Senga qaysi mol eng yoqimli?› dedi. U: ‹Qoʻy›, dedi. Shunda unga boʻgʻoz qoʻy berildi. Soʻng bularning ikkisi (tuya bilan sigir) toʻllab, bu (qoʻy) ham koʻpaydi. Natijada bunisida bir vodi tuya, bunisida bir vodi sigir, bunisida bir vodi qoʻy boʻldi. Soʻng (farishta) pes kishining oldiga uning oldingi qiyofasi va shaklida kelib: ‹Men kambagʻal kishiman, safarimda yoʻl-yoʻriqlarim uzilib qoldi, bugun menga Allohdan, soʻng sendan boshqa yetkazguvchi yoʻq. Senga chiroyli rang, chiroyli teri va mol bergan Zot haqqi, safarimda yetib oladigan bir tuya berishingni soʻrayman›, dedi. U esa: ‹Haqlar (toʻlashim kerak boʻlgan qarzlar) koʻp›, dedi. (Farishta): ‹Goʻyo men seni taniydigandayman. Sen pes emasmiding, odamlar sendan jirkanardi, faqir eding, Alloh esa senga berdi-ku?› dedi. U: ‹Men bu molni faqat ota-bobolarimdan meros oldim›, dedi. (Farishta): ‹Agar yolgʻonchi boʻlsang, Alloh seni avvalgi holingga qaytarsin›, dedi. (Farishta) kalning oldiga uning (oldingi) qiyofasida kelib, unga ham bunisiga aytgani kabi aytdi, u ham bunisi qaytargani kabi javob qaytardi. Shunda (farishta): ‹Agar yolgʻonchi boʻlsang, Alloh seni avvalgi holingga qaytarsin›, dedi. (Farishta) koʻrning oldiga uning (oldingi) qiyofasi va shaklida kelib: ‹Men kambagʻal kishi, yoʻlovchiman, safarimda yoʻl-yoʻriqlarim uzilib qoldi, bugun menga Allohdan, soʻng sendan boshqa yetkazguvchi yoʻq. Senga koʻzingni qaytarib bergan Zot haqqi, safarimda yetib oladigan bir qoʻy berishingni soʻrayman›, dedi. U: ‹Men koʻr edim, Alloh menga koʻzimni qaytarib berdi. Xohlaganingni ol, xohlaganingni qoʻy. Allohga qasamki, bugun Alloh uchun olgan narsangda men senga qiyinchilik tugʻdirmayman›, dedi. (Farishta): ‹Molingni oʻzingda saqlab qol. Sizlar faqat sinalgan eding. Sendan rozi boʻlindi, ikki sherigingdan esa gʻazablanildi›, dedi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бани Исроилда уч киши бор эди — бири пес (териси оқарган), бири кал, бири кўр. Аллоҳ уларни синамоқчи бўлди ва уларга бир фариштани юборди. (Фаришта) пес кишининг олдига келди-да: ‹Сенга энг ёқимли нарса нима?› деди. У: ‹Чиройли ранг, чиройли тери ва мени одамлар жирканадиган қилиб қўйган бу нарсанинг кетиши›, деди. (Фаришта) уни сийпалади, шунда ундан жирканчлиги кетди-ю, унга чиройли ранг ва чиройли тери берилди. (Фаришта): ‹Сенга қайси мол энг ёқимли?› деди. У: ‹Туя›, деди — ёки ‹сигир›, деди, Исъҳоқ шубҳа қилди — бироқ пес ёки калнинг бири ‹туя›, иккинчиси ‹сигир› деди. Шунда унга бўғоз туя берилди. (Фаришта): ‹Аллоҳ сенга бунда барака берсин›, деди. Сўнг (фаришта) калнинг олдига келди-да: ‹Сенга энг ёқимли нарса нима?› деди. У: ‹Чиройли соч ва мени одамлар жирканадиган қилиб қўйган бу (калликнинг) кетиши›, деди. (Фаришта) уни сийпалади, шунда ундан у кетди ва унга чиройли соч берилди. (Фаришта): ‹Сенга қайси мол энг ёқимли?› деди. У: ‹Сигир›, деди. Шунда унга бўғоз сигир берилди. (Фаришта): ‹Аллоҳ сенга бунда барака берсин›, деди. Сўнг (фаришта) кўрнинг олдига келди-да: ‹Сенга энг ёқимли нарса нима?› деди. У: ‹Аллоҳ кўзимни қайтариб берса-ю, одамларни кўрсам›, деди. (Фаришта) уни сийпалади, шунда Аллоҳ унга кўзини қайтариб берди. (Фаришта): ‹Сенга қайси мол энг ёқимли?› деди. У: ‹Қўй›, деди. Шунда унга бўғоз қўй берилди. Сўнг буларнинг иккиси (туя билан сигир) тўллаб, бу (қўй) ҳам кўпайди. Натижада бунисида бир води туя, бунисида бир води сигир, бунисида бир води қўй бўлди. Сўнг (фаришта) пес кишининг олдига унинг олдинги қиёфаси ва шаклида келиб: ‹Мен камбағал кишиман, сафаримда йўл-йўриқларим узилиб қолди, бугун менга Аллоҳдан, сўнг сендан бошқа етказгувчи йўқ. Сенга чиройли ранг, чиройли тери ва мол берган Зот ҳаққи, сафаримда етиб оладиган бир туя беришингни сўрайман›, деди. У эса: ‹Ҳақлар (тўлашим керак бўлган қарзлар) кўп›, деди. (Фаришта): ‹Гўё мен сени танийдигандайман. Сен пес эмасмидинг, одамлар сендан жирканарди, фақир эдинг, Аллоҳ эса сенга берди-ку?› деди. У: ‹Мен бу молни фақат ота-боболаримдан мерос олдим›, деди. (Фаришта): ‹Агар ёлғончи бўлсанг, Аллоҳ сени аввалги ҳолингга қайтарсин›, деди. (Фаришта) калнинг олдига унинг (олдинги) қиёфасида келиб, унга ҳам бунисига айтгани каби айтди, у ҳам буниси қайтаргани каби жавоб қайтарди. Шунда (фаришта): ‹Агар ёлғончи бўлсанг, Аллоҳ сени аввалги ҳолингга қайтарсин›, деди. (Фаришта) кўрнинг олдига унинг (олдинги) қиёфаси ва шаклида келиб: ‹Мен камбағал киши, йўловчиман, сафаримда йўл-йўриқларим узилиб қолди, бугун менга Аллоҳдан, сўнг сендан бошқа етказгувчи йўқ. Сенга кўзингни қайтариб берган Зот ҳаққи, сафаримда етиб оладиган бир қўй беришингни сўрайман›, деди. У: ‹Мен кўр эдим, Аллоҳ менга кўзимни қайтариб берди. Хоҳлаганингни ол, хоҳлаганингни қўй. Аллоҳга қасамки, бугун Аллоҳ учун олган нарсангда мен сенга қийинчилик туғдирмайман›, деди. (Фаришта): ‹Молингни ўзингда сақлаб қол. Сизлар фақат синалган эдинг. Сендан рози бўлинди, икки шеригингдан эса ғазабланилди›, деди», — дедилар.

وَعَن أم بجيد قَالَتْ: قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْمِسْكِينَ لِيَقِفُ عَلَى بَابِي حَتَّى أَسْتَحْيِيَ فَلَا أَجِدُ فِي بَيْتِي مَا أَدْفَعُ فِي يَدِهِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «ادْفَعِي فِي يَدِهِ وَلَوْ ظِلْفًا مُحْرَقًا» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Umm Bujayd (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, miskin eshigim oldida shunday turadiki, hatto men uyalib ketaman, biroq uyimda uning qoʻliga beradigan hech narsa topmayman», dedim. Rasululloh ﷺ: «Uning qoʻliga, kuygan tuyoq boʻlsa ham, biror narsa bergin», dedilar. Ahmad, Abu Dovud va Termiziy rivoyat qilgan. Termiziy: «Bu hasan-sahih hadisdir», dedi.Умм Бужайд (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, мискин эшигим олдида шундай турадики, ҳатто мен уялиб кетаман, бироқ уйимда унинг қўлига берадиган ҳеч нарса топмайман», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг қўлига, куйган туёқ бўлса ҳам, бирор нарса бергин», дедилар. Аҳмад, Абу Довуд ва Термизий ривоят қилган. Термизий: «Бу ҳасан-саҳиҳ ҳадисдир», деди.

وَعَن مولى لعُثْمَان رَضِي الله عَنهُ قَالَ: أُهْدِيَ لِأُمِّ سَلَمَةَ بُضْعَةٌ مِنْ لَحْمٍ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْجِبُهُ اللَّحْمُ فَقَالَتْ لِلْخَادِمِ: ضَعِيهِ فِي الْبَيْتِ لَعَلَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْكُلُهُ فَوَضَعَتْهُ فِي كَوَّةِ الْبَيْتِ. وَجَاءَ سَائِلٌ فَقَامَ عَلَى الْبَابِ فَقَالَ: تَصَدَّقُوا بَارَكَ اللَّهُ فِيكُمْ. فَقَالُوا: بَارَكَ اللَّهُ فِيكَ. فَذَهَبَ السَّائِلُ فَدَخَلَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «يَا أَمَّ سَلَمَةَ هَلْ عِنْدَكُمْ شَيْءٌ أَطْعَمُهُ؟» . فَقَالَتْ: نَعَمْ. قَالَتْ لِلْخَادِمِ: اذْهَبِي فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكِ اللَّحْمِ. فَذَهَبَتْ فَلَمْ تَجِدْ فِي الْكَوَّةِ إِلَّا قِطْعَةَ مَرْوَةٍ فَقَالَ النَّبِي صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: «فَإِن ذَلِك اللَّحْمَ عَادَ مَرْوَةً لِمَا لَمْ تُعْطُوهُ السَّائِلَ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيّ فِي دَلَائِل النُّبُوَّة

Usmon (roziyallohu anhu)ning bir ozod qilgan xizmatkoridan rivoyat qilinadi: Umm Salamaga bir boʻlak goʻsht hadya qilindi. Nabiy ﷺ goʻshtni yoqtirar edilar. Shunda Umm Salama xizmatkorga: «Uni uyga qoʻyib qoʻy, balki Nabiy ﷺ uni yerlar», dedi. U (xizmatkor) uni uyning tuynugiga qoʻydi. Shu payt bir tilanchi kelib eshik oldida turdi-da: «Sadaqa qilinglar, Alloh sizlarni barakali qilsin», dedi. Ular: «Alloh seni barakali qilsin», deyishdi. Tilanchi ketdi. Soʻng Nabiy ﷺ kirib: «Ey Umm Salama, oldingizda men yeydigan biror narsa bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi va xizmatkorga: «Bor», dedi va Rasululloh ﷺga oʻsha goʻshtni olib keldi. U borib, tuynukda faqat bir boʻlak chaqmoqtoshni topdi. Shunda Nabiy ﷺ: «U goʻsht, sizlar uni tilanchiga bermaganingiz uchun, chaqmoqtoshga aylanib qoldi», dedilar. Bayhaqiy «Daloilun-nubuvva»da rivoyat qilgan.Усмон (розияллоҳу анҳу)нинг бир озод қилган хизматкоридан ривоят қилинади: Умм Саламага бир бўлак гўшт ҳадя қилинди. Набий ﷺ гўштни ёқтирар эдилар. Шунда Умм Салама хизматкорга: «Уни уйга қўйиб қўй, балки Набий ﷺ уни ерлар», деди. У (хизматкор) уни уйнинг туйнугига қўйди. Шу пайт бир тиланчи келиб эшик олдида турди-да: «Садақа қилинглар, Аллоҳ сизларни баракали қилсин», деди. Улар: «Аллоҳ сени баракали қилсин», дейишди. Тиланчи кетди. Сўнг Набий ﷺ кириб: «Эй Умм Салама, олдингизда мен ейдиган бирор нарса борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди ва хизматкорга: «Бор», деди ва Расулуллоҳ ﷺга ўша гўштни олиб келди. У бориб, туйнукда фақат бир бўлак чақмоқтошни топди. Шунда Набий ﷺ: «У гўшт, сизлар уни тиланчига бермаганингиз учун, чақмоқтошга айланиб қолди», дедилар. Байҳақий «Далоилун-нубувва»да ривоят қилган.

وَعَن ابْن عَبَّاس رَضِي الله عَنْهُمَا قَالَتْ: قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِشَرِّ النَّاسِ مَنْزِلًا؟ قِيلَ: نَعَمْ قَالَ: الَّذِي يُسْأَلُ بِاللَّهِ وَلَا يُعْطِي بِهِ ". رَوَاهُ أَحْمد

(Asmo bint Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Men hovuz ustida (turaman) — toki sizlardan kim mening oldimga kelishini koʻraman; (ammo) baʼzi kishilar mendan (tortib) olib ketiladi. Shunda men: ‹Ey Robbim, (bular) mendan va mening ummatimdan!› deyman. (Menga): ‹Ular sendan keyin nima qilganlarini sezdingmi? Allohga qasamki, ular tinmay orqalariga (dindan) qaytaverdilar›, deyiladi», dedilar. Ibn Abu Mulayka: «Allohim, biz orqalarimizga qaytishimizdan yoki dinimizdan fitnaga solinishimizdan Senga panoh tilaymiz», der edi. ‹...aʼqobikum tankisuna› (Muʼminun surasi, 66-oyat) — ‹tovonlaringiz uzra orqaga qaytasiz› (degani).(Асмо бинт Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Мен ҳовуз устида (тураман) — токи сизлардан ким менинг олдимга келишини кўраман; (аммо) баъзи кишилар мендан (тортиб) олиб кетилади. Шунда мен: ‹Эй Роббим, (булар) мендан ва менинг умматимдан!› дейман. (Менга): ‹Улар сендан кейин нима қилганларини сездингми? Аллоҳга қасамки, улар тинмай орқаларига (диндан) қайтавердилар›, дейилади», дедилар. Ибн Абу Мулайка: «Аллоҳим, биз орқаларимизга қайтишимиздан ёки динимиздан фитнага солинишимиздан Сенга паноҳ тилаймиз», дер эди. ‹...аъқобикум танкисуна› (Муъминун сураси, 66-оят) — ‹товонларингиз узра орқага қайтасиз› (дегани).

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ أَنَّهُ اسْتَأْذَنَ عَلَى عُثْمَانَ فَأَذِنَ لَهُ وَبِيَدِهِ عَصَاهُ فَقَالَ عُثْمَانُ: يَا كَعْبُ إِنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ تُوُفِّيَ وَتَرَكَ مَالًا فَمَا تَرَى فِيهِ؟ فَقَالَ: إِنْ كَانَ يَصِلُ فِيهِ حَقَّ اللَّهِ فَلَا بَأْسَ عَلَيْهِ. فَرَفَعَ أَبُو ذَرٍّ عَصَاهُ فَضَرَبَ كَعْبًا وَقَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَا أُحِبُّ لَوْ أَنَّ لِي هَذَا الْجَبَلَ ذَهَبًا أُنْفِقُهُ وَيُتَقَبَّلُ مِنِّي أَذَرُ خَلْفِي مِنْهُ سِتَّ أَوَاقِيَّ» . أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ يَا عُثْمَانُ أَسَمِعْتَهُ؟ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ. قَالَ: نعم. رَوَاهُ أَحْمد

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Zar Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) huzuriga kirishga izn soʻrab keldi, u izn berdi, qoʻlida esa hassasi bor edi. Usmon (roziyallohu anhu): «Ey Kaʼb, Abdurrahmon vafot etdi va mol qoldirdi. Bu haqda nima deysan?» dedi. U: «Agar u undan Allohning haqqini ado etib turgan boʻlsa, unga zarar yoʻq», dedi. Shunda Abu Zar hassasini koʻtarib, Kaʼbga urdi va: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Menda mana shu togʻ oltin boʻlsayu, uni Alloh yoʻlida sarflasam va u mendan qabul qilinsa, ammo undan orqamda olti oqiya qoldirishimni yoqtirmayman›, deganlarini eshitganman», dedi. «Allohni oʻrtaga qoʻyib soʻrayman, ey Usmon, buni eshitganmiding?» dedi — uch marta. U: «Ha», dedi.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Зар Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) ҳузурига киришга изн сўраб келди, у изн берди, қўлида эса ҳассаси бор эди. Усмон (розияллоҳу анҳу): «Эй Каъб, Абдурраҳмон вафот этди ва мол қолдирди. Бу ҳақда нима дейсан?» деди. У: «Агар у ундан Аллоҳнинг ҳаққини адо этиб турган бўлса, унга зарар йўқ», деди. Шунда Абу Зар ҳассасини кўтариб, Каъбга урди ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Менда мана шу тоғ олтин бўлсаю, уни Аллоҳ йўлида сарфласам ва у мендан қабул қилинса, аммо ундан орқамда олти оқия қолдиришимни ёқтирмайман›, деганларини эшитганман», деди. «Аллоҳни ўртага қўйиб сўрайман, эй Усмон, буни эшитганмидинг?» деди — уч марта. У: «Ҳа», деди.

وَعَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ: صَلَّيْتُ وَرَاءَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْمَدِينَةِ الْعَصْرَ فَسَلَّمَ ثُمَّ قَامَ مُسْرِعًا فَتَخَطَّى رِقَابَ النَّاسِ إِلَى بَعْضِ حُجَرِ نِسَائِهِ فَفَزِعَ النَّاسُ مِنْ سُرْعَتِهِ فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ فَرَأَى أَنَّهُمْ قَدْ عَجِبُوا مِنْ سُرْعَتِهِ قَالَ: «ذَكَرْتُ شَيْئًا مِنْ تِبْرٍ عِنْدَنَا فَكَرِهْتُ أَنْ يَحْبِسَنِي فَأَمَرْتُ بِقِسْمَتِهِ» . رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ. وَفِي رِوَايَةٍ لَهُ قَالَ: «كُنْتُ خَلَّفْتُ فِي الْبَيْتِ تِبْرًا مِنَ الصَّدَقَةِ فَكَرِهْتُ أَنْ أبيته»

Uqba (ibn Horis) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Madinada Paygʻambar ﷺ orqasida asr namozini oʻqidim. U zot namozni salom bilan tugatganlarida, shoshilib turdilar va odamlar saflarini yorib oʻtib, zavjalaridan birining xonasiga (chiqib) ketdilar. Odamlar u zotning shoshilishidan choʻchidi. Paygʻambar ﷺ qaytib keldilar va odamlarni oʻz shoshilishlaridan hayratda (turgan holda) topib, ularga: «Men uyimda turgan bir parcha oltinni esladim va uning meni Alloh ibodatidan chalgʻitishini yoqtirmadim, shuning uchun uni (sadaqaga) tarqatishni buyurdim», — dedilar.Уқба (ибн Ҳорис) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Мадинада Пайғамбар ﷺ орқасида аср намозини ўқидим. У зот намозни салом билан тугатганларида, шошилиб турдилар ва одамлар сафларини ёриб ўтиб, завжаларидан бирининг хонасига (чиқиб) кетдилар. Одамлар у зотнинг шошилишидан чўчиди. Пайғамбар ﷺ қайтиб келдилар ва одамларни ўз шошилишларидан ҳайратда (турган ҳолда) топиб, уларга: «Мен уйимда турган бир парча олтинни эсладим ва унинг мени Аллоҳ ибодатидан чалғитишини ёқтирмадим, шунинг учун уни (садақага) тарқатишни буюрдим», — дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدِي فِي مَرضه سِتَّةُ دَنَانِيرَ أَوْ سَبْعَةٌ فَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أُفَرِّقَهَا فَشَغَلَنِي وَجَعُ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ سَأَلَنِي عَنْهَا: «مَا فَعَلَتِ السِّتَّةُ أَوِ السَّبْعَة؟» قلت: لَا وَالله لقد كَانَ شَغَلَنِي وَجَعُكَ فَدَعَا بِهَا ثُمَّ وَضَعَهَا فِي كَفِّهِ فَقَالَ: «مَا ظَنُّ نَبِيِّ اللَّهِ لَوْ لَقِيَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَهَذِهِ عِنْدَهُ؟» . رَوَاهُ أَحْمد

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning kasalliklari chogʻida menda u zotga tegishli olti yoki yetti dinor bor edi. Rasululloh ﷺ menga uni tarqatib yuborishni buyurdilar. Nabiyulloh ﷺ ning ogʻriqlari meni band qilib qoʻydi. Soʻng u zot mendan uni soʻrab: «Olti yoki yetti dinor nima boʻldi?» dedilar. Men: «Yoʻq, Allohga qasamki, ogʻriqlaringiz meni band qilib qoʻygan edi», dedim. Bas, u zot ularni keltirishni buyurdilar va kaftlariga qoʻyib: «Agar Nabiyulloh bular oʻzining huzurida turgan holida aziz va ulugʻ Allohga roʻbaru boʻlsa, u nima deb oʻylaydi?» dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг касалликлари чоғида менда у зотга тегишли олти ёки етти динор бор эди. Расулуллоҳ ﷺ менга уни тарқатиб юборишни буюрдилар. Набиюллоҳ ﷺ нинг оғриқлари мени банд қилиб қўйди. Сўнг у зот мендан уни сўраб: «Олти ёки етти динор нима бўлди?» дедилар. Мен: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, оғриқларингиз мени банд қилиб қўйган эди», дедим. Бас, у зот уларни келтиришни буюрдилар ва кафтларига қўйиб: «Агар Набиюллоҳ булар ўзининг ҳузурида турган ҳолида азиз ва улуғ Аллоҳга рўбару бўлса, у нима деб ўйлайди?» дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَى بِلَالٍ وَعِنْدَهُ صُبْرَةٌ مِنْ تَمْرٍ فَقَالَ: «مَا هَذَا يَا بِلَالُ؟» قَالَ: شَيْءٌ ادَّخَرْتُهُ لِغَدٍ. فَقَالَ: «أَمَا تَخْشَى أَنْ تَرَى لَهُ غَدًا بخارا فِي نَار جَهَنَّمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَنْفِقْ بِلَالُ وَلَا تَخْشَ من ذِي الْعَرْش إقلالا»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Bilolning huzuriga kirdilar, uning oldida bir uyum xurmo bor edi. U zot: «Bu nima, ey Bilol?» dedilar. U: «Ertaga uchun saqlab qoʻygan narsam», dedi. Shunda u zot: «Qiyomat kuni buning uchun jahannam otashida tutun koʻrishdan qoʻrqmaysanmi? Infoq qil, ey Bilol, Arsh Egasidan kambagʻallik kelishidan qoʻrqma», dedilar. Bayhaqiy Shuʻab ul-iymonda rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Билолнинг ҳузурига кирдилар, унинг олдида бир уюм хурмо бор эди. У зот: «Бу нима, эй Билол?» дедилар. У: «Эртага учун сақлаб қўйган нарсам», деди. Шунда у зот: «Қиёмат куни бунинг учун жаҳаннам оташида тутун кўришдан қўрқмайсанми? Инфоқ қил, эй Билол, Арш Эгасидан камбағаллик келишидан қўрқма», дедилар. Байҳақий Шуъаб ул-иймонда ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «السَّخَاءُ شَجَرَةٌ فِي الْجَنَّةِ فَمَنْ كَانَ سَخِيًّا أَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْهَا فَلَمْ يَتْرُكْهُ الْغُصْنُ حَتَّى يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ. وَالشُّحُّ شَجَرَةٌ فِي النَّارِ فَمَنْ كَانَ شَحِيحًا أَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْهَا فَلَمْ يَتْرُكْهُ الْغُصْنُ حَتَّى يُدْخِلَهُ النَّارَ» . رَوَاهُمَا الْبَيْهَقِيُّ فِي شعب الْإِيمَان

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Saxovat jannatdagi bir daraxtdir. Kim saxiy boʻlsa, uning bir shoxidan ushlaydi va bu shox uni jannatga kiritmaguncha qoʻyib yubormaydi. Baxillik esa doʻzaxdagi bir daraxtdir. Kim baxil boʻlsa, uning bir shoxidan ushlaydi va bu shox uni doʻzaxga kiritmaguncha qoʻyib yubormaydi», dedilar. Bayhaqiy Shuʻab ul-iymonda rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Саховат жаннатдаги бир дарахтдир. Ким сахий бўлса, унинг бир шохидан ушлайди ва бу шох уни жаннатга киритмагунча қўйиб юбормайди. Бахиллик эса дўзахдаги бир дарахтдир. Ким бахил бўлса, унинг бир шохидан ушлайди ва бу шох уни дўзахга киритмагунча қўйиб юбормайди», дедилар. Байҳақий Шуъаб ул-иймонда ривоят қилган.

وَعَنْ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بَادِرُوا بِالصَّدَقَةِ فَإِنَّ الْبَلَاءَ لَا يَتَخَطَّاهَا» . رَوَاهُ رَزِينٌ

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqa berishga shoshiling, chunki balo undan oʻta olmaydi», dedilar. Razin rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақа беришга шошилинг, чунки бало ундан ўта олмайди», дедилар. Разин ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ تَصَدَّقَ بِعَدْلِ تَمْرَةٍ مِنْ كَسْبٍ طَيِّبٍ وَلَا يَقْبَلُ اللَّهُ إِلَّا الطَّيِّبَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتَقَبَّلُهَا بِيَمِينِهِ ثُمَّ يُرَبِّيهَا لِصَاحِبِهَا كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ فَلُوَّهُ حَتَّى تَكُونَ مِثْلَ الْجَبَل»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim halol topgan moldan bir xurmoga teng (narsa)ni sadaqa qilsa — Alloh esa faqat halol (topilgan)ni qabul qiladi — Alloh uni oʻz oʻng (qoʻli)da oladi, soʻng — biringiz oʻz toychasini katta qilganidek — uni (sadaqani) oʻsha kishi uchun — to u togʻdek (katta) boʻlguncha — kattalashtiradi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳалол топган молдан бир хурмога тенг (нарса)ни садақа қилса — Аллоҳ эса фақат ҳалол (топилган)ни қабул қилади — Аллоҳ уни ўз ўнг (қўли)да олади, сўнг — бирингиз ўз тойчасини катта қилганидек — уни (садақани) ўша киши учун — то у тоғдек (катта) бўлгунча — катталаштиради», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا نقصت صَدَقَة من مَال شَيْئا وَمَا زَادَ اللَّهُ عَبْدًا بِعَفْوٍ إِلَّا عِزًّا وَمَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ لِلَّهِ إِلَّا رَفَعَهُ اللَّهُ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqa moldan (hech narsani) kamaytirmaydi; banda kechirim qilgani sayin Alloh uning izzatini ziyoda qiladi; va kim Alloh uchun tavozuʼ qilsa, Alloh uni yuksaltiradi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақа молдан (ҳеч нарсани) камайтирмайди; банда кечирим қилгани сайин Аллоҳ унинг иззатини зиёда қилади; ва ким Аллоҳ учун тавозуъ қилса, Аллоҳ уни юксалтиради», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَنْفَقَ زَوْجَيْنِ مِنْ شَيْءٍ مِنَ الْأَشْيَاءِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ دُعِيَ مِنْ أَبْوَاب الْجنَّة واللجنة أَبْوَابٌ فَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الصَّلَاةِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الصَّلَاةِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الْجِهَاد دعِي من بَاب الْجِهَاد وَمن كَانَ مَنْ أَهْلِ الصَّدَقَةِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الصَّدَقَةِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الصِّيَامِ دُعِيَ مِنْ بَابِ الرَّيَّانِ» . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ: مَا عَلَى مَنْ دُعِيَ مِنْ تِلْكَ الْأَبْوَابِ مِنْ ضَرُورَةٍ فَهَلْ يُدْعَى أَحَدٌ مِنْ تِلْكَ الْأَبْوَابِ كُلِّهَا؟ قَالَ: «نعم وَأَرْجُو أَن تكون مِنْهُم»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida bir juft (narsa) infoq qilsa, jannatda: ‹Ey Allohning bandasi, bu yaxshidir›, deb chaqiriladi. Kim namoz ahlidan boʻlsa, namoz eshigidan chaqiriladi; kim jihod ahlidan boʻlsa, jihod eshigidan chaqiriladi; kim sadaqa ahlidan boʻlsa, sadaqa eshigidan chaqiriladi; kim roʻza ahlidan boʻlsa, Rayyon eshigidan chaqiriladi», dedilar. Shunda Abu Bakr: «Otam-onam sizga fido boʻlsin, bu eshiklardan chaqirilgan kishiga (qaysi biridan kirsa ham) zarur emasdir (zarari yoʻq). Biror kishi bu eshiklarning hammasidan chaqiriladimi?» dedi. U zot: «Ha, men sen ulardan boʻlishingni umid qilaman», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида бир жуфт (нарса) инфоқ қилса, жаннатда: ‹Эй Аллоҳнинг бандаси, бу яхшидир›, деб чақирилади. Ким намоз аҳлидан бўлса, намоз эшигидан чақирилади; ким жиҳод аҳлидан бўлса, жиҳод эшигидан чақирилади; ким садақа аҳлидан бўлса, садақа эшигидан чақирилади; ким рўза аҳлидан бўлса, Райён эшигидан чақирилади», дедилар. Шунда Абу Бакр: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, бу эшиклардан чақирилган кишига (қайси биридан кирса ҳам) зарур эмасдир (зарари йўқ). Бирор киши бу эшикларнинг ҳаммасидан чақириладими?» деди. У зот: «Ҳа, мен сен улардан бўлишингни умид қиламан», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ صَائِمًا؟» قَالَ أَبُو بكر: أَنا قَالَ: «فن تَبِعَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ جِنَازَةً؟» قَالَ أَبُو بَكْرٍ: أَنَا. قَالَ: «فَمَنْ أَطْعَمَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ مِسْكِينًا؟» قَالَ أَبُو بَكْرٍ: أَنَا. قَالَ: «فَمَنْ عَادَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ مَرِيضًا؟» . قَالَ أَبُو بَكْرٍ: أَنَا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا اجْتَمَعْنَ فِي امْرِئٍ إِلَّا دَخَلَ الْجَنَّةَ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bugun sizlardan kim roʻzador boʻlib tongni qarshi oldi?» dedilar. Abu Bakr: «Men», dedi. U zot: «Bugun sizlardan kim bir janozaga ergashdi?» dedilar. Abu Bakr: «Men», dedi. U zot: «Bugun sizlardan kim bir miskinni taomlantirdi?» dedilar. Abu Bakr: «Men», dedi. U zot: «Bugun sizlardan kim bir kasalni borib koʻrdi?» dedilar. Abu Bakr: «Men», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu (yaxshi amallar) bir kishida jamlangan boʻlsa, u albatta jannatga kiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бугун сизлардан ким рўзадор бўлиб тонгни қарши олди?» дедилар. Абу Бакр: «Мен», деди. У зот: «Бугун сизлардан ким бир жанозага эргашди?» дедилар. Абу Бакр: «Мен», деди. У зот: «Бугун сизлардан ким бир мискинни таомлантирди?» дедилар. Абу Бакр: «Мен», деди. У зот: «Бугун сизлардан ким бир касални бориб кўрди?» дедилар. Абу Бакр: «Мен», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу (яхши амаллар) бир кишида жамланган бўлса, у албатта жаннатга киради», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا نِسَاءَ الْمُسْلِمَاتِ لَا تَحْقِرَنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا وَلَوْ فِرْسِنَ شَاةٍ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ey musulmon ayollar! Sizlardan hech biringiz — qoʻshni ayoli yuborgan hadyani — u qoʻyning tuyogʻi (goʻshtsiz oyoq qismi) boʻlsa ham — mensimaslik (past koʻrish) qilmasin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Эй мусулмон аёллар! Сизлардан ҳеч бирингиз — қўшни аёли юборган ҳадяни — у қўйнинг туёғи (гўшциз оёқ қисми) бўлса ҳам — менсимаслик (паст кўриш) қилмасин», — дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ وَحُذَيْفَةَ قَالَا: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كُلُّ مَعْرُوف صَدَقَة»

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Har bir yaxshilik sadaqadir. Albatta, birodaring bilan ochiq yuz bilan uchrashishing va oʻz chelagingdan birodaringning idishiga (suv) quyib berishing yaxshilikdandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир яхшилик садақадир. Албатта, биродаринг билан очиқ юз билан учрашишинг ва ўз челагингдан биродарингнинг идишига (сув) қуйиб беришинг яхшиликдандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا وَلَوْ أَنْ تَلْقَى أَخَاكَ بِوَجْهٍ طليق» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Menga Nabiy ﷺ: «Yaxshilikdan hech narsani kichik (arzimas) deb sanama, hatto u birodaringni ochiq yuz bilan kutib olishing boʻlsa ham», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менга Набий ﷺ: «Яхшиликдан ҳеч нарсани кичик (арзимас) деб санама, ҳатто у биродарингни очиқ юз билан кутиб олишинг бўлса ҳам», дедилар.

وَعَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَدَقَةٌ» . قَالُوا: فَإِنْ لَمْ يَجِدْ؟ قَالَ: «فَلْيَعْمَلْ بِيَدَيْهِ فَيَنْفَعَ نَفْسَهُ وَيَتَصَدَّقَ» . قَالُوا: فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ؟ أَوْ لَمْ يَفْعَلْ؟ قَالَ: «فيعين ذَا الْحَاجَةِ الْمَلْهُوفَ» . قَالُوا: فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْهُ؟ قَالَ: «فيأمر بِالْخَيرِ» . قَالُوا: فَإِن لمي فعل؟ قَالَ: «فَيمسك عَن الشَّرّ فَإِنَّهُ لَهُ صَدَقَة»

(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Har bir musulmonga sadaqa (lozim)dir» dedilar. Ular: «Agar (sadaqa qiladigan narsa) topmasa-chi?» dedilar. (U zot:) «U holda qoʻllari bilan ishlab, oʻziga foyda keltiradi va sadaqa qiladi» dedilar. Ular: «Agar (buni) qila olmasa yoki qilmasa-chi?» dedilar. (U zot:) «U holda biror muhtoj, dardmandga yordam beradi» dedilar. Ular: «Agar (buni) qilmasa-chi?» dedilar. (U zot:) «U holda yaxshilikka — yoki ‹maʼrufga› — buyuradi» dedilar. (Ular:) «Agar (buni) qilmasa-chi?» dedilar. (U zot:) «U holda yomonlikdan tiyiladi; bas, bu (ham) u uchun sadaqadir» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Ҳар бир мусулмонга садақа (лозим)дир» дедилар. Улар: «Агар (садақа қиладиган нарса) топмаса-чи?» дедилар. (У зот:) «У ҳолда қўллари билан ишлаб, ўзига фойда келтиради ва садақа қилади» дедилар. Улар: «Агар (буни) қила олмаса ёки қилмаса-чи?» дедилар. (У зот:) «У ҳолда бирор муҳтож, дардмандга ёрдам беради» дедилар. Улар: «Агар (буни) қилмаса-чи?» дедилар. (У зот:) «У ҳолда яхшиликка — ёки ‹маъруфга› — буюради» дедилар. (Улар:) «Агар (буни) қилмаса-чи?» дедилар. (У зот:) «У ҳолда ёмонликдан тийилади; бас, бу (ҳам) у учун садақадир» дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " كُلُّ سُلَامَى مِنَ النَّاسِ عَلَيْهِ صَدَقَةٌ: كُلَّ يَوْمٍ تَطْلُعُ فِيهِ الشَّمْسُ يَعْدِلُ بَيْنَ الِاثْنَيْنِ صَدَقَةٌ وَيُعِينُ الرَّجُلَ عَلَى دَابَّتِهِ فَيَحْمِلُ عَلَيْهَا أَوْ يَرْفَعُ عَلَيْهَا مَتَاعَهُ صَدَقَةٌ والكلمة الطّيبَة صَدَقَة وكل خطْوَة تخطوها إِلَى الصَّلَاةِ صَدَقَةٌ وَيُمِيطُ الْأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ صَدَقَة "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Quyosh chiqadigan har bir kunda — odamning har bir boʻgʻini (aʼzosi) uchun (Allohga shukrona belgisi sifatida) — (vojib) sadaqa bor. Ikki kishi orasida adolat bilan hukm qilish — sadaqa hisoblanadi; kishiga uning ulovi (bilan bogʻliq ishda) — uni minishiga yoki yukini unga ortishiga yordam berib — koʻmaklashish (ham) sadaqa hisoblanadi; yaxshi soʻz (aytish ham) sadaqa; (masjiddagi) vojib namozni oʻqish uchun tashlangan har bir qadam (ham) sadaqa; va yoʻldan zararli narsani olib tashlash (ham) sadaqa hisoblanadi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Қуёш чиқадиган ҳар бир кунда — одамнинг ҳар бир бўғини (аъзоси) учун (Аллоҳга шукрона белгиси сифатида) — (вожиб) садақа бор. Икки киши орасида адолат билан ҳукм қилиш — садақа ҳисобланади; кишига унинг улови (билан боғлиқ ишда) — уни минишига ёки юкини унга ортишига ёрдам бериб — кўмаклашиш (ҳам) садақа ҳисобланади; яхши сўз (айтиш ҳам) садақа; (масжиддаги) вожиб намозни ўқиш учун ташланган ҳар бир қадам (ҳам) садақа; ва йўлдан зарарли нарсани олиб ташлаш (ҳам) садақа ҳисобланади», — деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَلَقَ كُلَّ إِنْسَانٍ مِنْ بَنِي آدَمَ عَلَى سِتِّينَ وَثَلَاثِمِائَةِ مَفْصِلٍ فَمَنْ كَبَّرَ اللَّهَ وَحَمِدَ اللَّهَ وَهَلَّلَ اللَّهَ وَسَبَّحَ اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ اللَّهَ وَعَزَلَ حَجَرًا عَنْ طَرِيقِ النَّاسِ أَوْ شَوْكَةً أَوْ عَظْمًا أَوْ أَمَرَ بِمَعْرُوفٍ أَوْ نَهَى عَنْ مُنْكَرٍ عَدَدَ تِلْكَ السِّتِّينَ وَالثَّلَاثِمِائَةِ فَإِنَّهُ يَمْشِي يَوْمَئِذٍ وَقَدْ زَحْزَحَ نَفْسَهُ عَنِ النَّارِ» . رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Odam farzandlaridan har bir inson uch yuz oltmish boʻgʻin ustiga yaratilgan. Kim Allohga takbir aytsa, Allohga hamd aytsa, Allohni yagona deb tahlil aytsa, Allohga tasbeh aytsa, Allohdan magʻfirat soʻrasa, odamlarning yoʻlidan toshni yoki tikanni yoki suyakni olib tashlasa, maʼrufga buyursa yoki munkardan qaytarsa — oʻsha uch yuz oltmish boʻgʻin sonicha (yaxshilik qilsa) — u kuni oʻzini doʻzaxdan uzoqlashtirgan holda yuradi», — dedilar. Abu Tavba dedi: «Baʼzan u ‹kech kiradi› derdi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Одам фарзандларидан ҳар бир инсон уч юз олтмиш бўғин устига яратилган. Ким Аллоҳга такбир айтса, Аллоҳга ҳамд айтса, Аллоҳни ягона деб таҳлил айтса, Аллоҳга тасбеҳ айтса, Аллоҳдан мағфират сўраса, одамларнинг йўлидан тошни ёки тиканни ёки суякни олиб ташласа, маъруфга буюрса ёки мункардан қайтарса — ўша уч юз олтмиш бўғин сонича (яхшилик қилса) — у куни ўзини дўзахдан узоқлаштирган ҳолда юради», — дедилар. Абу Тавба деди: «Баъзан у ‹кеч киради› дерди».

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ بِكُلِّ تَسْبِيحَةٍ صَدَقَةً وَكُلُّ تَكْبِيرَةٍ صَدَقَةٌ وَكُلُّ تَحْمِيدَةٍ صَدَقَةٌ وَكُلُّ تَهْلِيلَةٍ صَدَقَةٌ وَأَمْرٌ بِالْمَعْرُوفِ صَدَقَةٌ وَنَهْيٌ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ وَفِي بُضْعِ أَحَدِكُمْ صَدَقَةٌ» قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَأْتِي أَحَدُنَا شَهْوَتَهُ وَيَكُونُ لَهُ فِيهَا أَجْرٌ؟ قَالَ: «أَرَأَيْتُمْ لَوْ وَضَعَهَا فِي حَرَامٍ أَكَانَ عَلَيْهِ فِيهِ وِزْرٌ؟ فَكَذَلِكَ إِذَا وَضَعَهَا فِي الْحَلَالِ كَانَ لَهُ أجر» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ning sahobalaridan baʼzi kishilar Nabiy ﷺ ga: «Yo Rasululloh! Boy-badavlatlar ajrlarni olib ketdilar: biz namoz oʻqiganimizday namoz oʻqiydilar, biz roʻza tutganimizday roʻza tutadilar, mol-mulklarining ortiqchasidan sadaqa qiladilar», dedilar. U zot ﷺ: «Alloh sizlarga ham sadaqa qiladigan narsa ato etmadimi? Albatta har bir tasbeh (subhonalloh deyish) sadaqadir, har bir takbir (Allohu akbar deyish) sadaqadir, har bir tahmid (alhamdulilloh deyish) sadaqadir, har bir tahlil (lo iloha illalloh deyish) sadaqadir, maʼrufga buyurish sadaqadir, munkardan qaytarish sadaqadir va birortangizning (ahli bilan) jimosida ham sadaqa bordir», — dedilar. Ular: «Yo Rasululloh! Birimiz oʻz shahvatini qondiradi-yu, unga buning uchun ajr boʻladimi?» dedilar. U zot ﷺ: «Aytinglar-chi, agar uni harom yoʻlga sarflasa, unga gunoh boʻlmasmidi? Xuddi shuningdek, uni halol yoʻlga sarflasa, unga ajr boʻladi», — dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нинг саҳобаларидан баъзи кишилар Набий ﷺ га: «Ё Расулуллоҳ! Бой-бадавлатлар ажрларни олиб кетдилар: биз намоз ўқиганимиздай намоз ўқийдилар, биз рўза тутганимиздай рўза тутадилар, мол-мулкларининг ортиқчасидан садақа қиладилар», дедилар. У зот ﷺ: «Аллоҳ сизларга ҳам садақа қиладиган нарса ато этмадими? Албатта ҳар бир тасбеҳ (субҳоналлоҳ дейиш) садақадир, ҳар бир такбир (Аллоҳу акбар дейиш) садақадир, ҳар бир таҳмид (алҳамдулиллоҳ дейиш) садақадир, ҳар бир таҳлил (ло илоҳа иллаллоҳ дейиш) садақадир, маъруфга буюриш садақадир, мункардан қайтариш садақадир ва бирортангизнинг (аҳли билан) жимосида ҳам садақа бордир», — дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ! Биримиз ўз шаҳватини қондиради-ю, унга бунинг учун ажр бўладими?» дедилар. У зот ﷺ: «Айтинглар-чи, агар уни ҳаром йўлга сарфласа, унга гуноҳ бўлмасмиди? Худди шунингдек, уни ҳалол йўлга сарфласа, унга ажр бўлади», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «نِعْمَ الصَّدَقَةُ اللِّقْحَةُ الصَّفِيُّ مِنْحَةً وَالشَّاةُ الصَّفِيُّ مِنْحَةً تَغْدُو بِإِنَاءٍ وَتَرُوحُ بِآخَرَ»

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Sutli (sogʻ in) tuya — qancha yaxshi sadaqa (minha)dir: u (ertalab) bir idish (sut) bilan keladi, (kechqurun) yana bir (idish) bilan keladi; va sutli qoʻ y (ham shunday) — minha (deb inʼom etilsa)» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Сутли (соғ ин) туя — қанча яхши садақа (минҳа)дир: у (эрталаб) бир идиш (сут) билан келади, (кечқурун) яна бир (идиш) билан келади; ва сутли қў й (ҳам шундай) — минҳа (деб инъом этилса)» дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَغْرِسُ غَرْسًا أَوْ يَزْرَعُ زَرْعًا فَيَأْكُلُ مِنْهُ إِنْسَانٌ أَوْ طَيْرٌ أَوْ بَهِيمَةٌ إِلَّا كَانَت لَهُ صَدَقَة» وَفِي رِوَايَةٍ لِمُسْلِمٍ عَنْ جَابِرٍ: «وَمَا سُرِقَ مِنْهُ لَهُ صَدَقَة»

Anas (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qaysi bir musulmon bir nihol eksa yoki bir ekin eksa-yu, undan biror inson, qush yoki hayvon yesa, bu albatta uning uchun sadaqa boʻlmay qolmaydi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Ayyub, Jobir, Ummu Mubashshir va Zayd ibn Xoliddan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қайси бир мусулмон бир ниҳол экса ёки бир экин экса-ю, ундан бирор инсон, қуш ёки ҳайвон еса, бу албатта унинг учун садақа бўлмай қолмайди», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Айюб, Жобир, Умму Мубашшир ва Зайд ибн Холиддан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «غُفِرَ لِامْرَأَةٍ مُومِسَةٍ مَرَّتْ بِكَلْبٍ عَلَى رَأْسِ رَكِيٍّ يَلْهَثُ كَادَ يَقْتُلُهُ الْعَطَشُ فَنَزَعَتْ خُفَّهَا فَأَوْثَقَتْهُ بِخِمَارِهَا فَنَزَعَتْ لَهُ مِنَ الْمَاءِ فَغُفِرَ لَهَا بِذَلِكَ» . قِيلَ: إِنَّ لَنَا فِي الْبَهَائِمِ أَجْرًا؟ قَالَ: «فِي كُلِّ ذَاتِ كبد رطبَة أجر»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Bir fohisha (ayol) — Alloh tomonidan magʻfirat qilindi: chunki u — bir quduq yonidan oʻtayotganda, tashnalikdan hansirab, oʻlay deb turgan bir itni koʻrib, oʻz kovushini yechib, uni roʻmoli bilan bogʻlab, u (it) uchun biroz suv tortib oldi (va ichirdi). Bas, Alloh uni — shu (sabab) — magʻfirat qildi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бир фоҳиша (аёл) — Аллоҳ томонидан мағфират қилинди: чунки у — бир қудуқ ёнидан ўтаётганда, ташналикдан ҳансираб, ўлай деб турган бир итни кўриб, ўз ковушини ечиб, уни рўмоли билан боғлаб, у (ит) учун бироз сув тортиб олди (ва ичирди). Бас, Аллоҳ уни — шу (сабаб) — мағфират қилди», — деди.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَا: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «عُذِّبَتِ امْرَأَةٌ فِي هِرَّةٍ أَمْسَكَتْهَا حَتَّى مَاتَتْ مِنَ الْجُوعِ فَلَمْ تَكُنْ تُطْعِمُهَا وَلَا تُرْسِلُهَا فَتَأْكُلَ مِنْ خَشَاشِ الْأَرْضِ»

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir ayol oʻzi bogʻlab qoʻygan mushuk sababli azoblandi. U (mushukni) na yedirdi, na sugʻordi va na uni yer hashoratlaridan yesin deb qoʻyib yubordi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир аёл ўзи боғлаб қўйган мушук сабабли азобланди. У (мушукни) на едирди, на суғорди ва на уни ер ҳашоратларидан есин деб қўйиб юборди», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَرَّ رَجُلٌ بِغُصْنِ شَجَرَةٍ عَلَى ظَهْرِ طَرِيقٍ فَقَالَ: لِأُنَحِّيَنَّ هَذَا عَنْ طَرِيقِ الْمُسلمين لَا يؤذيهم فَأدْخل الْجنَّة "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishi yoʻl ustida (yotgan) daraxt butogʻining yonidan oʻtib qoldi-da: ‹Allohga qasamki, men bu (narsa)ni musulmonlardan chetlataman, ularga ozor bermasin›, dedi. Shunda u jannatga kiritildi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши йўл устида (ётган) дарахт бутоғининг ёнидан ўтиб қолди-да: ‹Аллоҳга қасамки, мен бу (нарса)ни мусулмонлардан четлатаман, уларга озор бермасин›, деди. Шунда у жаннатга киритилди», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَقَدْ رَأَيْتُ رَجُلًا يَتَقَلَّبُ فِي الْجَنَّةِ فِي شَجَرَةٍ قَطَعَهَا مِنْ ظَهْرِ الطَّرِيقِ كَانَتْ تُؤْذِي النَّاس» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Darhaqiqat, men bir kishini jannatda, odamlarga ozor berib turgan, yoʻl ustidagi bir daraxtni kesgani sababli, (jannat neʼmatlari ichida) ayshu-ishrat qilib yurganini koʻrdim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Дарҳақиқат, мен бир кишини жаннатда, одамларга озор бериб турган, йўл устидаги бир дарахтни кесгани сабабли, (жаннат неъматлари ичида) айшу-ишрат қилиб юрганини кўрдим», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي بَرْزَةَ قَالَ: قُلْتُ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ عَلِّمْنِي شَيْئًا أَنْتَفِعْ بِهِ قَالَ: «اعْزِلِ الْأَذَى عَنْ طَرِيقِ الْمُسْلِمِينَ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ وَسَنَذْكُرُ حَدِيث عدي ابْن حَاتِمٍ: «اتَّقُوا النَّارَ» فِي بَابِ عَلَامَاتِ النُّبُوَّةِ

Abu Barza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Yo Nabiyyalloh! Menga oʻzimga foyda keltiradigan biror narsa oʻrgating», — dedim. U zot: «Musulmonlarning yoʻlidan ozor (beruvchi narsa)ni olib tashla», — dedilar.Абу Барза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ё Набийяллоҳ! Менга ўзимга фойда келтирадиган бирор нарса ўргатинг», — дедим. У зот: «Мусулмонларнинг йўлидан озор (берувчи нарса)ни олиб ташла», — дедилар.

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَامٍ قَالَ: لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ جِئْتُ فَلَمَّا تَبَيَّنْتُ وَجْهَهُ عَرَفْتُ أَنَّ وَجْهَهُ لَيْسَ بِوَجْهِ كَذَّابٍ. فَكَانَ أَوَّلُ مَا قَالَ: «أَيُّهَا النَّاسُ أَفْشُوا السَّلَامَ وَأَطْعِمُوا الطَّعَامَ وَصِلُوا الْأَرْحَامَ وَصَلُّوا بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلام» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه والدارمي

Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Nabiy ﷺ Madinaga kelganlarida, odamlar u zot tomon shoshildilar va: ‹Rasululloh ﷺ keldilar! Rasululloh ﷺ keldilar! Rasululloh ﷺ keldilar!› deyildi, uch marta. Men ham odamlar orasida u zotni koʻrgani keldim. U zotning yuzlarini yaqqol koʻrganimda, bu yuz yolgʻonchining yuzi emasligini bildim. U zotdan eshitgan birinchi soʻzim shu boʻldi, dedilarki: ‹Ey odamlar! Salomni yoyinglar, taom yediringlar, qarindoshlik rishtalarini ulanglar va odamlar uxlab yotgan tunda namoz oʻqinglar, jannatga salomatlik bilan kirasizlar›.»Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Набий ﷺ Мадинага келганларида, одамлар у зот томон шошилдилар ва: ‹Расулуллоҳ ﷺ келдилар! Расулуллоҳ ﷺ келдилар! Расулуллоҳ ﷺ келдилар!› дейилди, уч марта. Мен ҳам одамлар орасида у зотни кўргани келдим. У зотнинг юзларини яққол кўрганимда, бу юз ёлғончининг юзи эмаслигини билдим. У зотдан эшитган биринчи сўзим шу бўлди, дедиларки: ‹Эй одамлар! Саломни ёйинглар, таом едиринглар, қариндошлик ришталарини уланглар ва одамлар ухлаб ётган тунда намоз ўқинглар, жаннатга саломатлик билан кирасизлар›.»

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «اعْبُدُوا الرَّحْمَنَ وَأَطْعِمُوا الطَّعَامَ وَأَفْشُوا السَّلَامَ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلام» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Rahmonga ibodat qilinglar va salomni yoyinglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Раҳмонга ибодат қилинглар ва саломни ёйинглар», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الصَّدَقَةَ لَتُطْفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ وَتَدْفَعُ مِيتَةَ السَّوْءِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sadaqa Rabbning gʻazabini oʻchiradi va yomon oʻlimni daf etadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻnalishdan hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, садақа Раббнинг ғазабини ўчиради ва ёмон ўлимни даф этади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўналишдан ҳасан ғарибдир.

: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ وَإِنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ أَنْ تَلْقَى أَخَاكَ بِوَجْهٍ طَلْقٍ وَأَنْ تُفْرِغَ مِنْ دَلْوِكَ فِي إِنَاءِ أَخِيكَ» . رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Har bir yaxshilik sadaqadir. Albatta, birodaring bilan ochiq yuz bilan uchrashishing va oʻz chelagingdan birodaringning idishiga (suv) quyib berishing yaxshilikdandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир яхшилик садақадир. Албатта, биродаринг билан очиқ юз билан учрашишинг ва ўз челагингдан биродарингнинг идишига (сув) қуйиб беришинг яхшиликдандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أَخِيك صَدَقَة وأمرك بِالْمَعْرُوفِ صَدَقَة ن وَنَهْيُكَ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ وَإِرْشَادُكَ الرَّجُلَ فِي أَرْضِ الضَّلَالِ لَكَ صَدَقَةٌ وَنَصْرُكَ الرَّجُلَ الرَّدِيءَ الْبَصَرِ لَكَ صَدَقَةٌ وَإِمَاطَتُكَ الْحَجَرَ وَالشَّوْكَ وَالْعَظْمَ عَن الطَّرِيقِ لَكَ صَدَقَةٌ وَإِفْرَاغُكَ مِنْ دَلْوِكَ فِي دَلْوِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birodaring yuziga tabassum qilishing — sen uchun sadaqadir; yaxshilikka buyurishing va yomonlikdan qaytarishing — sadaqadir; adashgan yerda kishiga yoʻl koʻrsatishing — sen uchun sadaqadir; koʻzi ojiz kishiga (yoʻlni) koʻrib berishing — sen uchun sadaqadir; yoʻldan toshni, tikanni va suyakni olib tashlashing — sen uchun sadaqadir; oʻz chelagingdan birodaringning chelagiga (suv) quyib berishing — sen uchun sadaqadir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Jobir, Huzayfa, Oisha va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, gʻaribdir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биродаринг юзига табассум қилишинг — сен учун садақадир; яхшиликка буюришинг ва ёмонликдан қайтаришинг — садақадир; адашган ерда кишига йўл кўрсатишинг — сен учун садақадир; кўзи ожиз кишига (йўлни) кўриб беришинг — сен учун садақадир; йўлдан тошни, тиканни ва суякни олиб ташлашинг — сен учун садақадир; ўз челагингдан биродарингнинг челагига (сув) қуйиб беришинг — сен учун садақадир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Жобир, Ҳузайфа, Оиша ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, ғарибдир.

وَعَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمَّ سَعْدٍ مَاتَتْ فَأَيُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «الْمَاءُ» . فَحَفَرَ بِئْرًا وَقَالَ: هَذِهِ لأم سعد. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Saʼd ibn Uboda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Yo Rasululloh, Saʼdning onasi vafot etdi, qaysi sadaqa afzalroq?» dedi. U zot ﷺ: «Suv», dedilar. (Roviy) dedi: Shunda u quduq qazdi va: «Bu Saʼdning onasi uchundir», dedi.Саъд ибн Убода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Ё Расулуллоҳ, Саъднинг онаси вафот этди, қайси садақа афзалроқ?» деди. У зот ﷺ: «Сув», дедилар. (Ровий) деди: Шунда у қудуқ қазди ва: «Бу Саъднинг онаси учундир», деди.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَيُّمَا مُسْلِمٍ كَسَا مُسْلِمًا ثَوْبًا عَلَى عُرْيٍ كَسَاهُ اللَّهُ مِنْ خُضْرِ الْجَنَّةِ وَأَيُّمَا مُسْلِمٍ أَطْعَمَ مُسْلِمًا عَلَى جُوعٍ أَطْعَمَهُ اللَّهُ مِنْ ثِمَارِ الْجَنَّةِ. وَأَيُّمَا مُسلم سقا مُسْلِمًا عَلَى ظَمَأٍ سَقَاهُ اللَّهُ مِنَ الرَّحِيقِ الْمَخْتُوم» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Qaysi bir musulmon biror yalangʻoch musulmonga kiyim kiydirsa, Alloh unga jannat liboslaridan kiydiradi; qaysi bir musulmon och musulmonni taomlantirsa, Alloh unga jannat mevalaridan taomlantiradi; va qaysi bir musulmon chanqagan musulmonga suv bersa, Alloh unga (jannatdagi) ogʻzi muhrlangan sof ichimlikdan ichiradi».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Қайси бир мусулмон бирор яланғоч мусулмонга кийим кийдирса, Аллоҳ унга жаннат либосларидан кийдиради; қайси бир мусулмон оч мусулмонни таомлантирса, Аллоҳ унга жаннат меваларидан таомлантиради; ва қайси бир мусулмон чанқаган мусулмонга сув берса, Аллоҳ унга (жаннатдаги) оғзи муҳрланган соф ичимликдан ичиради».

وَعَن فَاطِمَة بنت قبيس قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ فِي الْمَالِ لَحَقًّا سِوَى الزَّكَاةِ» ثُمَّ تَلَا: (لَيْسَ الْبَرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قبل الْمشرق وَالْمغْرب) الْآيَة. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه والدارمي

Fatima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, molda zakotdan boshqa ham haqq bordir», dedilar. Soʻng u zot: {Yaxshilik yuzlaringizni mashriq va magʻrib tomonlarga burishlaringiz emasdir}, degan oyatni tilovat qildilar (Baqara 177). Termiziy, Ibn Moja va Dorimiy rivoyat qilgan.Фатима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, молда закотдан бошқа ҳам ҳаққ бордир», дедилар. Сўнг у зот: {Яхшилик юзларингизни машриқ ва мағриб томонларга буришларингиз эмасдир}, деган оятни тиловат қилдилар (Бақара 177). Термизий, Ибн Можа ва Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ بُهَيْسَةَ عَنْ أَبِيهَا قَالَتْ: قَالَ: يَا رَسُول الله مَا لشَيْء الَّذِي لَا يَحِلُّ مَنْعُهُ؟ قَالَ: «الْمَاءُ» . قَالَ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا الشَّيْءُ الَّذِي لَا يَحِلُّ مَنْعُهُ؟ قَالَ: «الْمِلْحُ» . قَالَ: يَا نَبِيَّ الله مَا لاشيء الَّذِي لَا يَحِلُّ مَنْعُهُ؟ قَالَ: «أَنْ تَفْعَلَ الْخَيْر خير لَك» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Buhaysa nomli bir ayol otasidan rivoyat qilib aytdi: Otam Paygʻambar ﷺdan (badanlarini boʻsa olishga) izn soʻradi. (Izn berilgach), u zotning koʻylaklari bilan badanlari orasiga (qoʻlini) kiritib, boʻsa ola boshladi va (u zotga) yopishdi. Soʻng: «Ey Allohning Paygʻambari, manʼ qilish halol boʻlmaydigan narsa nima?» dedi. U zot: «Suv», dedilar. U: «Ey Allohning Paygʻambari, manʼ qilish halol boʻlmaydigan narsa nima?» dedi. U zot: «Tuz», dedilar. U yana: «Ey Allohning Paygʻambari, manʼ qilish halol boʻlmaydigan narsa nima?» dedi. U zot: «Yaxshilik qilishing oʻzing uchun yaxshiroqdir», dedilar.Буҳайса номли бир аёл отасидан ривоят қилиб айтди: Отам Пайғамбар ﷺдан (баданларини бўса олишга) изн сўради. (Изн берилгач), у зотнинг кўйлаклари билан баданлари орасига (қўлини) киритиб, бўса ола бошлади ва (у зотга) ёпишди. Сўнг: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, манъ қилиш ҳалол бўлмайдиган нарса нима?» деди. У зот: «Сув», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, манъ қилиш ҳалол бўлмайдиган нарса нима?» деди. У зот: «Туз», дедилар. У яна: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, манъ қилиш ҳалол бўлмайдиган нарса нима?» деди. У зот: «Яхшилик қилишинг ўзинг учун яхшироқдир», дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من أحيى أَرْضًا مَيِّتَةً فَلَهُ فِيهَا أَجْرٌ وَمَا أَكَلَتِ الْعَافِيَةُ مِنْهُ فَهُوَ لَهُ صَدَقَةٌ» . رَوَاهُ النَّسَائِيُّ والدارمي

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻlik yerni obod qilsa, unda uning uchun ajr bordir. Undan rizq izlagan jonzotlar yegan narsa esa uning uchun sadaqa boʻladi», dedilar. Nasoiy va Dorimiy rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўлик ерни обод қилса, унда унинг учун ажр бордир. Ундан ризқ излаган жонзотлар еган нарса эса унинг учун садақа бўлади», дедилар. Насоий ва Доримий ривоят қилган.

وَعَنِ الْبَرَاءِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ مَنَحَ مِنْحَةَ لَبَنٍ أَو روق أَوْ هَدَى زُقَاقًا كَانَ لَهُ مِثْلَ عِتْقِ رَقَبَة» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim sut beradigan hayvonni ariyat qilib bersa, yoki kumush bersa, yoki biror kishiga yoʻl koʻrsatsa, unga bir qulni ozod qilgancha savob boʻladi», dedilar. Termiziy rivoyat qilgan.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким сут берадиган ҳайвонни арият қилиб берса, ёки кумуш берса, ёки бирор кишига йўл кўрсатса, унга бир қулни озод қилганча савоб бўлади», дедилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي جُرَيٍّ جَابِرِ بْنِ سُلَيْمٍ قَالَ: أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ فَرَأَيْتُ رَجُلًا يَصْدُرُ النَّاسُ عَنْ رَأْيِهِ لَا يَقُولُ شَيْئًا إِلَّا صَدَرُوا عَنْهُ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا: هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ: عَلَيْكَ السَّلَامُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَرَّتَيْنِ قَالَ: «لَا تقل عَلَيْك السَّلَام فَإِن عَلَيْكَ السَّلَامُ تَحِيَّةُ الْمَيِّتِ قُلِ السَّلَامُ عَلَيْكَ» قلت: أَنْت رَسُول الله؟ قَالَ: «أَنا رَسُول الله الَّذِي إِذا أَصَابَكَ ضُرٌّ فَدَعَوْتَهُ كَشَفَهُ عَنْكَ وَإِنْ أَصَابَكَ عَامُ سَنَةٍ فَدَعَوْتَهُ أَنْبَتَهَا لَكَ وَإِذَا كُنْتَ بِأَرْض قفراء أَوْ فَلَاةٍ فَضَلَّتْ رَاحِلَتُكَ فَدَعَوْتَهُ رَدَّهَا عَلَيْكَ» . قُلْتُ: اعْهَدْ إِلَيَّ. قَالَ: «لَا تَسُبَّنَّ أَحَدًا» قَالَ فَمَا سَبَبْتُ بَعْدَهُ حُرًّا وَلَا عَبْدًا وَلَا بَعِيرًا وَلَا شَاةً. قَالَ: «وَلَا تَحْقِرَنَّ شَيْئًا مِنَ الْمَعْرُوفِ وَأَنْ تُكَلِّمَ أَخَاكَ وَأَنْتَ مُنْبَسِطٌ إِلَيْهِ وَجْهُكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنَ الْمَعْرُوفِ وَارْفَعْ إِزَاَرَكَ إِلَى نِصْفِ السَّاقِ فَإِنْ أَبَيْتَ فَإِلَى الْكَعْبَيْنِ وَإِيَّاكَ وَإِسْبَالَ الْإِزَارِ فَإِنَّهَا مِنَ الْمَخِيلَةِ وَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمَخِيلَةَ وَإِنِ امْرُؤٌ شَتَمَكَ وَعَيَّرَكَ بِمَا يَعْلَمُ فِيكَ فَلَا تعيره بِمَا تعلم فِيهِ فَإِنَّمَا وَبَالُ ذَلِكَ عَلَيْهِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى التِّرْمِذِيُّ مِنْهُ حَدِيثَ السَّلَامِ. وَفِي رِوَايَةٍ: «فَيَكُونَ لَكَ أَجْرُ ذَلِكَ وَوَبَالُهُ عَلَيْهِ»

Abu Jurayy Jobir ibn Sulaym al-Hujaymiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men odamlar fikriga itoat qiladigan bir kishini koʻrdim; u nima desa, ular unga boʻysunardilar. Men: «Bu kim?» deb soʻradim. Ular: «Bu Rasululloh ﷺ», dedilar. Men ikki marta: «Alayka-s-salom, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Alayka-s-salom dema. Chunki alayka-s-salom oʻliklarga aytiladigan salomdir. Balki ‹as-salomu alayka› degin», dedilar. Men: «Siz Allohning Rasulimisiz?» dedim. U zot: «Men Allohning Rasuliman, sen Unga senga ofat yetganda duo qilsang, U uni sendan ketkazadi; senga qahatchilik yili yetib, Unga duo qilsang, U sen uchun (yerni) oʻstiradi; sen yersiz, suvsiz dasht yoki choʻlda boʻlsang va uloving yoʻqolib qolib, Unga duo qilsang, U uni senga qaytaradi», dedilar. Men: «Menga nasihat qiling», dedim. U zot: «Hech kimni soʻkma», dedilar. (Roviy) aytadi: Shundan keyin men na bir ozod kishini, na qulni, na tuyani, na qoʻyni soʻkmadim. U zot: «Yaxshilikdan hech narsani kichik sanama. Birodaring bilan ochiq chehra bilan gaplashishing ham — albatta, bu yaxshilikdandir. Izoringni boldiringning yarmigacha koʻtargin; agar buni qila olmasang, toʻpiqlaringgacha qil. Izorni (yerga) sudraltirishdan ehtiyot boʻl, chunki bu kibrdandir; Alloh esa kibrni yaxshi koʻrmaydi. Agar bir kishi seni soʻkib, oʻzida bilgan aybing bilan seni uyaltirsa, sen uni oʻzida bilgan ayb bilan uyaltirma; chunki uning vaboli oʻzigadir», dedilar.Абу Журайй Жобир ибн Сулайм ал-Ҳужаймий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен одамлар фикрига итоат қиладиган бир кишини кўрдим; у нима деса, улар унга бўйсунардилар. Мен: «Бу ким?» деб сўрадим. Улар: «Бу Расулуллоҳ ﷺ», дедилар. Мен икки марта: «Алайка-с-салом, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Алайка-с-салом дема. Чунки алайка-с-салом ўликларга айтиладиган саломдир. Балки ‹ас-салому алайка› дегин», дедилар. Мен: «Сиз Аллоҳнинг Расулимисиз?» дедим. У зот: «Мен Аллоҳнинг Расулиман, сен Унга сенга офат етганда дуо қилсанг, У уни сендан кетказади; сенга қаҳатчилик йили етиб, Унга дуо қилсанг, У сен учун (ерни) ўстиради; сен ерсиз, сувсиз дашт ёки чўлда бўлсанг ва уловинг йўқолиб қолиб, Унга дуо қилсанг, У уни сенга қайтаради», дедилар. Мен: «Менга насиҳат қилинг», дедим. У зот: «Ҳеч кимни сўкма», дедилар. (Ровий) айтади: Шундан кейин мен на бир озод кишини, на қулни, на туяни, на қўйни сўкмадим. У зот: «Яхшиликдан ҳеч нарсани кичик санама. Биродаринг билан очиқ чеҳра билан гаплашишинг ҳам — албатта, бу яхшиликдандир. Изорингни болдирингнинг ярмигача кўтаргин; агар буни қила олмасанг, тўпиқларинггача қил. Изорни (ерга) судралтиришдан эҳтиёт бўл, чунки бу кибрдандир; Аллоҳ эса кибрни яхши кўрмайди. Агар бир киши сени сўкиб, ўзида билган айбинг билан сени уялтирса, сен уни ўзида билган айб билан уялтирма; чунки унинг ваболи ўзигадир», дедилар.

وَعَن عَائِشَة إِنَّهُمْ ذَبَحُوا شَاةً فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا بَقِيَ مِنْهَا؟» قَالَتْ: مَا بَقِي مِنْهَا إِلَّا كتفها قَالَ: «بَقِي كلهَا غير كتفها» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَصَححهُ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ular bir qoʻy soʻyishgan edi. Paygʻambar ﷺ: «Undan nima qoldi?» dedilar. U: «Undan kuragidan boshqa hech narsa qolmadi», dedi. U zot: «Kuragidan boshqasining hammasi qoldi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Abu Maysara — bu Hamdoniydir, ismi Amr ibn Shurahbildir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Улар бир қўй сўйишган эди. Пайғамбар ﷺ: «Ундан нима қолди?» дедилар. У: «Ундан курагидан бошқа ҳеч нарса қолмади», деди. У зот: «Курагидан бошқасининг ҳаммаси қолди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Абу Майсара — бу Ҳамдонийдир, исми Амр ибн Шураҳбилдир.

وَعَن ابْن عَبَّاس قَالَ ك سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «مَا مِنْ مُسْلِمٍ كَسَا مُسْلِمًا ثَوْبًا إِلَّا كَانَ فِي حفظ من الله مادام عَلَيْهِ مِنْهُ خرقَة» . رَوَاهُ أَحْمد وَالتِّرْمِذِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, (Husayn shunday dedi): Bir tilanchi kelib, Ibn Abbosdan (biror narsa) soʻradi. Ibn Abbos tilanchiga: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq deb guvohlik berasanmi?» dedi. U: «Ha», dedi. «Muhammad Allohning Rasuli deb guvohlik berasanmi?» dedi. U: «Ha», dedi. «Ramazonda roʻza tutasanmi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Ibn Abbos): «Soʻrading, tilanchining haqqi bor. Albatta senga (yaxshilik) ila bogʻlanishimiz bizning zimmamizdagi haqdir», dedi va unga bir kiyim berdi. Soʻng: «Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Qaysi bir musulmon boshqa bir musulmonga kiyim kiydirsa, undan bir parcha matoh ustida turar ekan, u Allohning panohida boʻladi›, dedilar», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, (Ҳусайн шундай деди): Бир тиланчи келиб, Ибн Аббосдан (бирор нарса) сўради. Ибн Аббос тиланчига: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ деб гувоҳлик берасанми?» деди. У: «Ҳа», деди. «Муҳаммад Аллоҳнинг Расули деб гувоҳлик берасанми?» деди. У: «Ҳа», деди. «Рамазонда рўза тутасанми?» деди. У: «Ҳа», деди. (Ибн Аббос): «Сўрадинг, тиланчининг ҳаққи бор. Албатта сенга (яхшилик) ила боғланишимиз бизнинг зиммамиздаги ҳақдир», деди ва унга бир кийим берди. Сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Қайси бир мусулмон бошқа бир мусулмонга кийим кийдирса, ундан бир парча матоҳ устида турар экан, у Аллоҳнинг паноҳида бўлади›, дедилар», деди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ يَرْفَعُهُ قَالَ: " ثَلَاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللَّهُ: رَجُلٌ قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يَتْلُوا كِتَابَ اللَّهِ وَرَجُلٌ يَتَصَدَّقُ بِصَدَقَةٍ بِيَمِينِهِ يُخْفِيهَا أُرَاهُ قَالَ: مِنْ شِمَالِهِ وَرَجُلٌ كَانَ فِي سَرِيَّةٍ فَانْهَزَمَ أَصْحَابُهُ فَاسْتَقْبَلَ الْعَدُوَّ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ أَحَدُ رُوَاتِهِ أَبُو بكر بن عَيَّاش كثير الْغَلَط

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan marfuʼ tarzda rivoyat qilinadi: «Allohning suygan uch (toifa kishisi bor): kechasi turib Allohning Kitobini tilovat qiluvchi kishi; oʻng qoʻli bilan sadaqa berib, uni — chap qoʻlidan (yashirgan kabi) — pinhon tutuvchi kishi; hamda biror sariyya (kichik harbiy guruh)da boʻlib, hamrohlari magʻlub boʻlganida (qochmay) dushmanga peshvoz chiqqan kishi». Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir va u mahfuz emas. Sahih (rivoyat) esa Shuʼba va boshqalar Mansurdan, u Ribʼiy ibn Hiroshdan, u Zayd ibn Zabyondan, u Abu Zardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan (rivoyat)dir. Abu Bakr ibn Ayyosh esa koʻp xato qiladigan (rovi)dir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан марфуъ тарзда ривоят қилинади: «Аллоҳнинг суйган уч (тоифа кишиси бор): кечаси туриб Аллоҳнинг Китобини тиловат қилувчи киши; ўнг қўли билан садақа бериб, уни — чап қўлидан (яширган каби) — пинҳон тутувчи киши; ҳамда бирор сарийя (кичик ҳарбий гуруҳ)да бўлиб, ҳамроҳлари мағлуб бўлганида (қочмай) душманга пешвоз чиққан киши». Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир ва у маҳфуз эмас. Саҳиҳ (ривоят) эса Шуъба ва бошқалар Мансурдан, у Рибъий ибн Ҳирошдан, у Зайд ибн Забёндан, у Абу Зардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган (ривоят)дир. Абу Бакр ибн Айёш эса кўп хато қиладиган (рови)дир.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «ثَلَاثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللَّهُ وَثَلَاثَةٌ يُبْغِضُهُمُ اللَّهُ فَأَمَّا الَّذِينَ يُحِبُّهُمُ اللَّهُ فَرَجُلٌ أَتَى قَوْمًا فَسَأَلَهُمْ بِاللَّه وَلم يسألهم بِقرَابَة بَيْنَهُ وَبَيْنَهُمْ فَمَنَعُوهُ فَتَخَلَّفَ رَجُلٌ بِأَعْيَانِهِمْ فَأَعْطَاهُ سِرًّا لَا يَعْلَمُ بِعَطِيَّتِهِ إِلَّا اللَّهُ وَالَّذِي أَعْطَاهُ وَقَوْمٌ سَارُوا لَيْلَتَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ النَّوْمُ أَحَبَّ إِلَيْهِمْ مِمَّا يُعْدَلُ بِهِ فَوَضَعُوا رُءُوسَهُمْ فَقَامَ يَتَمَلَّقُنِي وَيَتْلُو آيَاتِي وَرَجُلٌ كَانَ فِي سَرِيَّة فلقي الْعَدو فهزموا وَأَقْبل بِصَدْرِهِ حَتَّى يُقْتَلَ أَوْ يُفْتَحَ لَهُ وَالثَّلَاثَةُ الَّذِينَ يُبْغِضُهُمُ اللَّهُ الشَّيْخُ الزَّانِي وَالْفَقِيرُ الْمُخْتَالُ والغني الظلوم» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Alloh sevadigan uch (toifa) bor va Alloh yomon koʻradigan uch (toifa) bor. Alloh sevadiganlar: bir qavm oldiga kelib, ulardan oʻzi bilan ular oʻrtasidagi qarindoshlik tufayli emas, balki Alloh haqqi-hurmati soʻragan, lekin ular bermagan, soʻng ularning ortidan bir kishi qolib, unga (Allohdan) boshqa hech kim — bergani ham, oluvchidan boshqa — bilmaydigan tarzda yashirin bergan kishi; hamda bir qavm boʻlib, kechasi yurib, uyqu ular uchun har qanday narsadan suyukliroq boʻlganida toʻxtab, boshlarini (yerga) qoʻyganlarida, ulardan biri turib Meni ulugʻlab, Mening oyatlarimni tilovat qilgan (qavm); yana biror sariyya (harbiy guruh)da boʻlib, dushmanga roʻbaroʻ kelganida (hamrohlari) magʻlub boʻlsa-da, oʻldirilguncha yoki gʻalaba unga nasib boʻlguncha koʻksi bilan (oldinga) intilgan kishi. Alloh yomon koʻradigan uch (toifa) esa: zino qiluvchi qari, manmanlik qiluvchi kambagʻal va zolim boy», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Shaybon ham Mansurdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan va bu Abu Bakr ibn Ayyoshning hadisidan koʻra sahihroqdir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Аллоҳ севадиган уч (тоифа) бор ва Аллоҳ ёмон кўрадиган уч (тоифа) бор. Аллоҳ севадиганлар: бир қавм олдига келиб, улардан ўзи билан улар ўртасидаги қариндошлик туфайли эмас, балки Аллоҳ ҳаққи-ҳурмати сўраган, лекин улар бермаган, сўнг уларнинг ортидан бир киши қолиб, унга (Аллоҳдан) бошқа ҳеч ким — бергани ҳам, олувчидан бошқа — билмайдиган тарзда яширин берган киши; ҳамда бир қавм бўлиб, кечаси юриб, уйқу улар учун ҳар қандай нарсадан суюклироқ бўлганида тўхтаб, бошларини (ерга) қўйганларида, улардан бири туриб Мени улуғлаб, Менинг оятларимни тиловат қилган (қавм); яна бирор сарийя (ҳарбий гуруҳ)да бўлиб, душманга рўбарў келганида (ҳамроҳлари) мағлуб бўлса-да, ўлдирилгунча ёки ғалаба унга насиб бўлгунча кўкси билан (олдинга) интилган киши. Аллоҳ ёмон кўрадиган уч (тоифа) эса: зино қилувчи қари, манманлик қилувчи камбағал ва золим бой», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Шайбон ҳам Мансурдан шунга ўхшаш ривоят қилган ва бу Абу Бакр ибн Айёшнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.

وَعَن أنس بن مَالك عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ الْأَرْضَ جَعَلَتْ تَمِيدُ فَخَلَقَ الْجِبَالَ فَقَالَ بِهَا عَلَيْهَا فَاسْتَقَرَّتْ فَعَجِبَتِ الْمَلَائِكَةُ مِنْ شِدَّةِ الْجِبَالِ فَقَالُوا يَا رَبِّ هَلْ مِنْ خَلْقِكَ شَيْءٌ أَشَدُّ مِنِ الْجِبَالِ قَالَ نعم الْحَدِيد قَالُوا يَا رَبِّ هَلْ مِنْ خَلْقِكَ شَيْءٌ أَشَدُّ مِنَ الْحَدِيدِ قَالَ نَعَمِ النَّارُ فَقَالُوا يَا رب هَل من خلقك شَيْء أَشد من النَّار قَالَ نعم المَاء قَالُوا يَا رب فَهَل مِنْ خَلْقِكَ شَيْءٌ أَشَدُّ مِنَ الْمَاءِ قَالَ نَعَمِ الرِّيحُ فَقَالُوا يَا رَبِّ هَلْ مِنْ خَلْقِكَ شَيْءٌ أَشَدُّ مِنَ الرِّيحِ قَالَ نَعَمِ ابْن آدم تصدق بِصَدقَة بِيَمِينِهِ يخفيها من شِمَالِهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَذُكِرَ حَدِيثُ مُعَاذٍ: «الصَّدَقَةُ تُطْفِئُ الْخَطِيئَةَ» . فِي كتاب الْإِيمَان

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh yerni yaratganda, u tebrana boshladi. Shunda U togʻlarni yaratdi va ularni uning ustiga qoʻydi, shu bilan u qaror topdi. Farishtalar togʻlarning qattiqligidan hayratga tushib: ‹Ey Rabbim, yaratganlaringdan togʻlardan ham qattiqrogʻi bormi?› dedilar. U: ‹Ha, temir›, dedi. Ular: ‹Ey Rabbim, yaratganlaringdan temirdan ham qattiqrogʻi bormi?› dedilar. U: ‹Ha, olov›, dedi. Ular: ‹Ey Rabbim, yaratganlaringdan olovdan ham qattiqrogʻi bormi?› dedilar. U: ‹Ha, suv›, dedi. Ular: ‹Ey Rabbim, yaratganlaringdan suvdan ham qattiqrogʻi bormi?› dedilar. U: ‹Ha, shamol›, dedi. Ular: ‹Ey Rabbim, yaratganlaringdan shamoldan ham qattiqrogʻi bormi?› dedilar. U: ‹Ha, oʻng qoʻli bilan sadaqa berib, uni chap qoʻlidan yashiradigan odam farzandi›, dedi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina marfuʼ holatda bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ ерни яратганда, у тебрана бошлади. Шунда У тоғларни яратди ва уларни унинг устига қўйди, шу билан у қарор топди. Фаришталар тоғларнинг қаттиқлигидан ҳайратга тушиб: ‹Эй Раббим, яратганларингдан тоғлардан ҳам қаттиқроғи борми?› дедилар. У: ‹Ҳа, темир›, деди. Улар: ‹Эй Раббим, яратганларингдан темирдан ҳам қаттиқроғи борми?› дедилар. У: ‹Ҳа, олов›, деди. Улар: ‹Эй Раббим, яратганларингдан оловдан ҳам қаттиқроғи борми?› дедилар. У: ‹Ҳа, сув›, деди. Улар: ‹Эй Раббим, яратганларингдан сувдан ҳам қаттиқроғи борми?› дедилар. У: ‹Ҳа, шамол›, деди. Улар: ‹Эй Раббим, яратганларингдан шамолдан ҳам қаттиқроғи борми?› дедилар. У: ‹Ҳа, ўнг қўли билан садақа бериб, уни чап қўлидан яширадиган одам фарзанди›, деди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина марфуъ ҳолатда биламиз.

عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا مِنْ عَبْدٍ مُسْلِمٍ يُنْفِقُ مِنْ كُلِّ مَالٍ لَهُ زَوْجَيْنِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِلَّا اسْتَقْبَلَتْهُ حَجَبَةُ الْجَنَّةِ كُلُّهُمْ يَدْعُوهُ إِلَى مَا عِنْدَهُ» . قُلْتُ: وَكَيْفَ ذَلِكَ؟ قَالَ: «إِنْ كَانَتْ إِبِلًا فَبَعِيرَيْنِ وَإِنْ كَانَت بقرة فبقرتين» . رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har qanday musulmon banda oʻzining har turdagi molidan bir juftini Alloh yoʻlida sarflasa, jannat qorovullarining barchasi uni oʻzlaridagi (savob)ga chaqirib qarshi oladi», dedilar. «Bu qanday boʻladi?» deb soʻradim. U zot: «Agar tuya boʻlsa, ikkita tuya; agar sigir boʻlsa, ikkita sigir (sarflasa shunday boʻladi)», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар қандай мусулмон банда ўзининг ҳар турдаги молидан бир жуфтини Аллоҳ йўлида сарфласа, жаннат қоровулларининг барчаси уни ўзларидаги (савоб)га чақириб қарши олади», дедилар. «Бу қандай бўлади?» деб сўрадим. У зот: «Агар туя бўлса, иккита туя; агар сигир бўлса, иккита сигир (сарфласа шундай бўлади)», дедилар.

وَعَنْ مَرْثَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: حَدَّثَنِي بَعْضِ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «إِنَّ ظِلَّ الْمُؤْمِنِ يَوْمَ الْقِيَامَة صدقته» . رَوَاهُ أَحْمد

Marsad ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: menga Rasululloh ﷺ ning sahobalaridan biri u zotning shunday deganlarini eshitganini aytib berdi: «Albatta, moʻminning qiyomat kunidagi soyasi uning sadaqasidir». Ahmad rivoyat qilgan.Марсад ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: менга Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларидан бири у зотнинг шундай деганларини эшитганини айтиб берди: «Албатта, мўминнинг қиёмат кунидаги сояси унинг садақасидир». Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ وَسَّعَ عَلَى عِيَالِهِ فِي النَّفَقَةِ يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَسَّعَ اللَّهُ عَلَيْهِ سَائِرَ سَنَتِهِ» . قَالَ سُفْيَانُ: إِنَّا قَدْ جربناه فوجدناه كَذَلِك. رَوَاهُ رزين وَرَوَى الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ عَنْهُ وَعَنْ أبي هُرَيْرَة وَأبي سعيد وَجَابِر وَضَعفه

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Oshuro kuni oila aʼzolariga sarf-xarajatda kengchilik qilsa, Alloh unga yilining qolgan qismida kengchilik beradi», dedilar. Sufyon: «Biz buni sinab koʻrdik va shunday ekanini topdik», dedi. Razin rivoyat qilgan, Bayhaqiy esa Shuʻab ul-iymonda uni undan, Abu Hurayra, Abu Saʼid va Jobirdan rivoyat qilib, zaif sanagan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Ошуро куни оила аъзоларига сарф-харажатда кенгчилик қилса, Аллоҳ унга йилининг қолган қисмида кенгчилик беради», дедилар. Суфён: «Биз буни синаб кўрдик ва шундай эканини топдик», деди. Разин ривоят қилган, Байҳақий эса Шуъаб ул-иймонда уни ундан, Абу Ҳурайра, Абу Саъид ва Жобирдан ривоят қилиб, заиф санаган.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو ذَرٍّ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَرَأَيْتَ الصَّدَقَةُ مَاذَا هِيَ؟ قَالَ: «أَضْعَافٌ مُضَاعَفَةٌ وَعِنْدَ اللَّهِ الْمَزِيدُ» . رَوَاهُ أَحْمد

Abu Umama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Zarr: «Ey Allohning Nabiysi, sadaqa nima ekanini menga aytib bering?» dedi. U zot: «U koʻp barobar koʻpaytiriladi, Allohning huzurida yana ziyodasi ham bor», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Абу Умама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Зарр: «Эй Аллоҳнинг Набийси, садақа нима эканини менга айтиб беринг?» деди. У зот: «У кўп баробар кўпайтирилади, Аллоҳнинг ҳузурида яна зиёдаси ҳам бор», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَحَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَا: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «خَيْرُ الصَّدَقَةِ مَا كَانَ عَنْ ظَهْرِ غِنًى وأبدأ بِمن تعول» . رَوَاهُ البُخَارِيّ وَمُسلم عَن حَكِيم وَحده

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqaning eng yaxshisi boylik ortidan berilganidir. Va nafaqangni birinchi navbatda oʻzing boquvchi kishilardan boshla», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақанинг энг яхшиси бойлик ортидан берилганидир. Ва нафақангни биринчи навбатда ўзинг боқувчи кишилардан бошла», дедилар.

وَعَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِذا أَنْفَقَ الْمُسْلِمُ نَفَقَةً عَلَى أَهْلِهِ وَهُوَ يَحْتَسِبُهَا كَانَت لَهُ صَدَقَة»

(Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Musulmon kishi oʻ z ahliga — savobini Allohdan kutgan holda — bir nafaqa sarflasa, u unga sadaqa boʻ ladi» dedilar.(Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Мусулмон киши ў з аҳлига — савобини Аллоҳдан кутган ҳолда — бир нафақа сарфласа, у унга садақа бў лади» дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «دِينَار أنفقته فِي سَبِيل الله ودينار أنفقته فِي رَقَبَةٍ وَدِينَارٌ تَصَدَّقْتَ بِهِ عَلَى مِسْكِينٍ وَدِينَارٌ أَنْفَقْتَهُ عَلَى أَهْلِكَ أَعْظَمُهَا أَجْرًا الَّذِي أنفقته على أهلك» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sen Alloh yoʻlida sarflagan dinor, qul ozod qilishga sarflagan dinor, bir miskinga sadaqa qilgan dinor va ahling (oilang)ga sarflagan dinor — bularning savob jihatidan eng buyugi ahlingga sarflaganingdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сен Аллоҳ йўлида сарфлаган динор, қул озод қилишга сарфлаган динор, бир мискинга садақа қилган динор ва аҳлинг (оиланг)га сарфлаган динор — буларнинг савоб жиҳатидан энг буюги аҳлингга сарфлаганингдир», дедилар.

وَعَنْ ثَوْبَانَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَفْضَلُ دِينَارٍ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ دِينَارٌ يُنْفِقُهُ عَلَى عِيَالِهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ عَلَى دَابَّتِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ عَلَى أَصْحَابه فِي سَبِيل الله» . رَوَاهُ مُسلم

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi sarflaydigan dinorlarning eng afzali — kishi oʻz ahli (oilasi)ga sarflaydigan dinor, kishi Alloh yoʻlida oʻz ulovi (otini boqish)ga sarflaydigan dinor va Alloh yoʻlida oʻz hamrohlariga sarflaydigan dinordir», dedilar. Abu Qiloba: «U (Savbon) avval oilani (zikr qilishdan) boshladi», dedi. Soʻng Abu Qiloba: «Qaysi kishi oʻzining kichik bolalariga sarflab, ularni (haromdan) saqlaydigan — yoki Alloh ular orqali (ularga) manfaat yetkazib, ularni boy qiladigan — kishidan koʻra (savob jihatidan) buyukroqdir?» dedi.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши сарфлайдиган динорларнинг энг афзали — киши ўз аҳли (оиласи)га сарфлайдиган динор, киши Аллоҳ йўлида ўз улови (отини боқиш)га сарфлайдиган динор ва Аллоҳ йўлида ўз ҳамроҳларига сарфлайдиган динордир», дедилар. Абу Қилоба: «У (Савбон) аввал оилани (зикр қилишдан) бошлади», деди. Сўнг Абу Қилоба: «Қайси киши ўзининг кичик болаларига сарфлаб, уларни (ҳаромдан) сақлайдиган — ёки Аллоҳ улар орқали (уларга) манфаат етказиб, уларни бой қиладиган — кишидан кўра (савоб жиҳатидан) буюкроқдир?» деди.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِيَ أَجْرٌ أَنْ أَنْفِقَ عَلَى بَنِي أَبِي سَلَمَةَ؟ إِنَّمَا هُمْ بَنِيَّ فَقَالَ: «أَنَفِقِي عَلَيْهِمْ فَلَكِ أَجْرُ مَا أَنْفَقْتِ عَلَيْهِم»

Zaynab (Ummu Salama qizi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Onam (Ummu Salama): «Yo Rasululloh, agar men Abu Salamaning farzandlari uchun — ular aslida mening ham oʻgʻillarim-ku — (mablagʻ) sarflasam, savob olamanmi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ularga sarfla — sen ularga sarflaganing uchun savob olasan», — deb javob berdilar.Зайнаб (Умму Салама қизи) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Онам (Умму Салама): «Ё Расулуллоҳ, агар мен Абу Саламанинг фарзандлари учун — улар аслида менинг ҳам ўғилларим-ку — (маблағ) сарфласам, савоб оламанми?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Уларга сарфла — сен уларга сарфлаганинг учун савоб оласан», — деб жавоб бердилар.

وَعَنْ زَيْنَبَ امْرَأَةِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَصَدَّقْنَ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ وَلَوْ مِنْ حُلِيِّكُنَّ» قَالَتْ فَرَجَعْتُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَقُلْتُ إِنَّكَ رَجُلٌ خَفِيفُ ذَاتِ الْيَدِ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَمَرَنَا بِالصَّدَقَةِ فَأْتِهِ فَاسْأَلْهُ فَإِنْ كَانَ ذَلِك يَجْزِي عني وَإِلَّا صرفتها إِلَى غَيْركُمْ قَالَت فَقَالَ لِي عَبْدُ اللَّهِ بَلِ ائْتِيهِ أَنْتِ قَالَتْ فَانْطَلَقْتُ فَإِذَا امْرَأَةٌ مِنَ الْأَنْصَارِ بِبَابِ رَسُولِ الله صلى الله عَلَيْهِ وَسلم حَاجَتي حَاجَتهَا قَالَتْ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قد ألقيت عَلَيْهِ المهابة. فَقَالَت فَخَرَجَ عَلَيْنَا بِلَالٌ فَقُلْنَا لَهُ ائْتِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأتَيْنِ بِالْبَابِ تسألانك أتجزئ الصَّدَقَة عَنْهُمَا على أَزْوَاجِهِمَا وَعَلَى أَيْتَامٍ فِي حُجُورِهِمَا وَلَا تُخْبِرْهُ مَنْ نَحْنُ. قَالَتْ فَدَخَلَ بِلَالٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ هما» . فَقَالَ امْرَأَة من الْأَنْصَار وَزَيْنَب فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَيُّ الزَّيَانِبِ» . قَالَ امْرَأَةُ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَهما أَجْرَانِ أجر الْقَرَابَة وَأجر الصَّدَقَة» . وَاللَّفْظ لمُسلم

Zaynab — Abdullohning xotini (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey ayollar jamoasi, sadaqa qilinglar, garchi zeb-ziynatlaringizdan boʻlsa ham», dedilar. (Zaynab) dedi: Soʻng men Abdullohning oldiga qaytib: «Sen qoʻli kalta (kambagʻal) kishisan, Rasululloh ﷺ esa bizni sadaqaga buyurdilar. Bas, u zotning oldiga borib, soʻragin: agar bu (sadaqa) mendan kifoya qilsa (mayli), boʻlmasa uni sizlardan boshqasiga beraman», dedim. (Zaynab) dedi: Abdulloh menga: «Yoʻq, oʻzing borgin», dedi. (Zaynab) dedi: Men bordim. Shunda Ansordan bir ayol Rasululloh ﷺ ning eshigida (turgan) ekan — uning hojati ham mening hojatim (kabi) edi. (Zaynab) dedi: Rasululloh ﷺ ga (shunday) bir salobat solingan edi (ulugʻvorligi tufayli soʻrashga botinolmasdik). (Zaynab) dedi: Soʻng oldimizga Bilol chiqdi. Biz unga: «Rasululloh ﷺ ning oldilariga borib, u zotga xabar bergin: eshikda ikki ayol bor, ular sendan ‹Sadaqa ularning erlari va qaramogʻidagi yetimlarga (berilsa) ulardan kifoya qiladimi?› deb soʻramoqdalar. Lekin u zotga biz kimligimizni aytmagin», dedik. (Zaynab) dedi: Bilol Rasululloh ﷺ ning oldilariga kirib, u zotdan soʻradi. Rasululloh ﷺ unga: «Ular kim?» dedilar. (Bilol) «Ansordan bir ayol va Zaynab», dedi. Rasululloh ﷺ: «Qaysi Zaynab?» dedilar. (Bilol) «Abdullohning xotini», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Ularga ikki savob bor: qarindoshlik savobi va sadaqa savobi», dedilar.Зайнаб — Абдуллоҳнинг хотини (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй аёллар жамоаси, садақа қилинглар, гарчи зеб-зийнатларингиздан бўлса ҳам», дедилар. (Зайнаб) деди: Сўнг мен Абдуллоҳнинг олдига қайтиб: «Сен қўли калта (камбағал) кишисан, Расулуллоҳ ﷺ эса бизни садақага буюрдилар. Бас, у зотнинг олдига бориб, сўрагин: агар бу (садақа) мендан кифоя қилса (майли), бўлмаса уни сизлардан бошқасига бераман», дедим. (Зайнаб) деди: Абдуллоҳ менга: «Йўқ, ўзинг боргин», деди. (Зайнаб) деди: Мен бордим. Шунда Ансордан бир аёл Расулуллоҳ ﷺ нинг эшигида (турган) экан — унинг ҳожати ҳам менинг ҳожатим (каби) эди. (Зайнаб) деди: Расулуллоҳ ﷺ га (шундай) бир салобат солинган эди (улуғворлиги туфайли сўрашга ботинолмасдик). (Зайнаб) деди: Сўнг олдимизга Билол чиқди. Биз унга: «Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига бориб, у зотга хабар бергин: эшикда икки аёл бор, улар сендан ‹Садақа уларнинг эрлари ва қарамоғидаги етимларга (берилса) улардан кифоя қиладими?› деб сўрамоқдалар. Лекин у зотга биз кимлигимизни айтмагин», дедик. (Зайнаб) деди: Билол Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига кириб, у зотдан сўради. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Улар ким?» дедилар. (Билол) «Ансордан бир аёл ва Зайнаб», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси Зайнаб?» дедилар. (Билол) «Абдуллоҳнинг хотини», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Уларга икки савоб бор: қариндошлик савоби ва садақа савоби», дедилар.

وَعَنْ مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ: أَنَّهَا أَعْتَقَتْ وَلِيدَةً فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «لَوْ أَعْطَيْتِهَا أخوالك كَانَ أعظم لأجرك»

Maymuna bint al-Horis (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ zamonida bir choʻrini ozod qilibdi va buni Rasululloh ﷺ ga zikr qilibdi. Shunda u zot: «Agar uni tovonlaringga (xolalaring jiyanlariga) berganingda, sening uchun savob jihatidan buyukroq boʻlardi», dedilar.Маймуна бинт ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ замонида бир чўрини озод қилибди ва буни Расулуллоҳ ﷺ га зикр қилибди. Шунда у зот: «Агар уни товонларингга (холаларинг жиянларига) берганингда, сенинг учун савоб жиҳатидан буюкроқ бўларди», дедилар.

وَعَن عَائِشَة قَالَت: يَا رَسُول الله إِن لِي جَارَيْنِ فَإِلَى أَيِّهِمَا أُهْدِي؟ قَالَ: «إِلَى أقربهما مِنْك بَابا» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, mening ikkita qoʻshnim bor; ulardan qaysi biriga hadya beray?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Eshigi senga yaqinroq boʻlganiga (ber)», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, менинг иккита қўшним бор; улардан қайси бирига ҳадя берай?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Эшиги сенга яқинроқ бўлганига (бер)», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا طَبَخْتَ مَرَقَةً فَأكْثر ماءها وتعاهد جيرانك» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shoʻrva pishirsang, uning suvini koʻproq qil va qoʻshnilaringdan xabar ol», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шўрва пиширсанг, унинг сувини кўпроқ қил ва қўшниларингдан хабар ол», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ؟ قَالَ: «جُهْدُ الْمُقِلِّ وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Yo Rasululloh, qaysi sadaqa afzalroq?» dedi. U zot ﷺ: «Kam narsali kishining bor kuchini sarflab bergani. (Sadaqani) oʻzing boqadigan kishilaringdan boshla», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Ё Расулуллоҳ, қайси садақа афзалроқ?» деди. У зот ﷺ: «Кам нарсали кишининг бор кучини сарфлаб бергани. (Садақани) ўзинг боқадиган кишиларингдан бошла», дедилар.

وَعَنْ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " الصَّدَقَةُ عَلَى الْمِسْكِينِ صَدَقَةٌ وَهِيَ عَلَى ذِي الرَّحِمِ ثِنْتَانِ: صَدَقَةٌ وَصِلَةٌ ". رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ

Salmon ibn Omir az-Zabbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Miskinga berilgan sadaqa (bir) sadaqadir, qarindoshga berilgani esa ikki narsa: sadaqa va silai rahmdir», dedilar.Салмон ибн Омир аз-Заббий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мискинга берилган садақа (бир) садақадир, қариндошга берилгани эса икки нарса: садақа ва силаи раҳмдир», дедилар.

وَعَن أَي هُرَيْرَةَ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: عِنْدِي دِينَار فَقَالَ: «أَنْفِقْهُ عَلَى نَفْسِكَ» قَالَ: عِنْدِي آخَرُ قَالَ: «أَنْفِقْهُ عَلَى وَلَدِكَ» قَالَ: عِنْدِي آخَرُ قَالَ: «أَنْفِقْهُ عَلَى أَهْلِكَ» قَالَ: عِنْدِي آخَرُ قَالَ: «أَنْفِقْهُ عَلَى خَادِمِكَ» . قَالَ: عِنْدِي آخَرُ قَالَ: «أَنْت أعلم» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺ ning huzurlariga kelib: «Menda bir dinor bor», dedi. U zot: «Uni oʻzingga sarfla», dedilar. U: «Menda yana bittasi bor», dedi. U zot: «Uni farzandingga sarfla», dedilar. U: «Menda yana bittasi bor», dedi. U zot: «Uni ahlingga sarfla», dedilar. U: «Menda yana bittasi bor», dedi. U zot: «Uni xizmatkoringga sarfla», dedilar. U: «Menda yana bittasi bor», dedi. U zot: «Uni oʻzing yaxshi bilasan», dedilar. Abu Dovud va Nasoiy rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Менда бир динор бор», деди. У зот: «Уни ўзингга сарфла», дедилар. У: «Менда яна биттаси бор», деди. У зот: «Уни фарзандингга сарфла», дедилар. У: «Менда яна биттаси бор», деди. У зот: «Уни аҳлингга сарфла», дедилар. У: «Менда яна биттаси бор», деди. У зот: «Уни хизматкорингга сарфла», дедилар. У: «Менда яна биттаси бор», деди. У зот: «Уни ўзинг яхши биласан», дедилар. Абу Довуд ва Насоий ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ النَّاسِ؟ رَجُلٌ مُمْسِكٌ بِعِنَانِ فَرَسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ. أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِالَّذِي يَتْلُوهُ؟ رَجُلٌ مُعْتَزِلٌ فِي غُنَيْمَةٍ لَهُ يُؤَدِّي حَقَّ اللَّهِ فِيهَا. أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِشَرِّ النَّاسِ رَجُلٌ يُسْأَلُ بِاللَّهِ وَلَا يُعْطِي بِهِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَالدَّارِمِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Sizlarga odamlarning eng yaxshisini xabar bermaymi? — Alloh yoʻlida otining jilovini ushlab turgan kishi. Sizlarga undan keyingisini xabar bermaymi? — oʻz qoʻylari bilan (xilvatga) chetlangan, ulardagi Allohning haqqini ado etadigan kishi. Sizlarga odamlarning eng yomonini xabar bermaymi? — Allohning (nomi) bilan soʻralib, Uning (nomi) bilan (hech narsa) bermaydigan kishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadis Ibn Abbosdan Paygʻambar ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilinadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сизларга одамларнинг энг яхшисини хабар бермайми? — Аллоҳ йўлида отининг жиловини ушлаб турган киши. Сизларга ундан кейингисини хабар бермайми? — ўз қўйлари билан (хилватга) четланган, улардаги Аллоҳнинг ҳаққини адо этадиган киши. Сизларга одамларнинг энг ёмонини хабар бермайми? — Аллоҳнинг (номи) билан сўралиб, Унинг (номи) билан (ҳеч нарса) бермайдиган киши», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Ибн Аббосдан Пайғамбар ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинади.

وَعَن أم بحيد قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «رُدُّوا السَّائِلَ وَلَوْ بِظِلْفٍ مُحْرَقٍ» . رَوَاهُ مَالِكٌ وَالنَّسَائِيُّ وَرَوَى التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ مَعْنَاهُُُُُُُ

Umm Bujayd (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tilanchini, garchi kuygan tuyoq boʻlsa ham, bergan holingizda qaytaring», dedilar. Molik va Nasoiy rivoyat qilgan, Termiziy va Abu Dovud esa uning maʼnosini rivoyat qilgan.Умм Бужайд (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тиланчини, гарчи куйган туёқ бўлса ҳам, берган ҳолингизда қайтаринг», дедилар. Молик ва Насоий ривоят қилган, Термизий ва Абу Довуд эса унинг маъносини ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنِ اسْتَعَاذَ مِنْكُمْ بِاللَّهِ فَأَعِيذُوهُ وَمَنْ سَأَلَ بِاللَّهِ فَأَعْطُوهُ وَمَنْ دَعَاكُمْ فَأَجِيبُوهُ وَمَنْ صَنَعَ إِلَيْكُمْ مَعْرُوفًا فَكَافِئُوهُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا مَا تُكَافِئُوهُ فَادْعُوا لَهُ حَتَّى تُرَوْا أَنْ قَدْ كَافَأْتُمُوهُ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh bilan (Allohning nomi bilan) panoh tilasa, unga panoh bering; kim Allohning nomi bilan soʻrasa, unga bering; kim sizlarni (taklif qilib) chaqirsa, ijobat qiling; kim sizlarga yaxshilik qilsa, unga (xuddi shunday) qaytaring. Agar uni mukofotlaydigan narsa topa olmasangiz, oʻzingizni uni mukofotlagandek his qilguningizcha unga duo qiling», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ билан (Аллоҳнинг номи билан) паноҳ тиласа, унга паноҳ беринг; ким Аллоҳнинг номи билан сўраса, унга беринг; ким сизларни (таклиф қилиб) чақирса, ижобат қилинг; ким сизларга яхшилик қилса, унга (худди шундай) қайтаринг. Агар уни мукофотлайдиган нарса топа олмасангиз, ўзингизни уни мукофотлагандек ҳис қилгунингизча унга дуо қилинг», дедилар.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يُسْأَلُ بِوَجْهِ اللَّهِ إِلَّا الْجنَّة» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning yuzini (nomini) qilib faqat Jannat soʻraladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг юзини (номини) қилиб фақат Жаннат сўралади», дедилар.

عَن أنس بن مَالك قَالَ: كَانَ أَبُو طَلْحَة أَكثر أَنْصَارِي بِالْمَدِينَةِ مَالًا مِنْ نَخْلٍ وَكَانَ أَحَبُّ أَمْوَالِهِ إِلَيْهِ بيرحاء وَكَانَت مُسْتَقْبل الْمَسْجِدَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدْخُلُهَا وَيَشْرَبُ مِنْ مَاءٍ فِيهَا طَيِّبٍ قَالَ أنس فَلَمَّا نزلت (لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ) قَامَ أَبُو طَلْحَة فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُول: (لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ) وَإِنَّ أَحَبَّ مَالِي إِلَيَّ بَيْرَحَاءُ وَإِنَّهَا صَدَقَةٌ لله أَرْجُو بِرَّهَا وَذُخْرَهَا عِنْدَ اللَّهِ فَضَعْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ حَيْثُ أَرَاكَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «بَخٍ بَخٍ ذَلِكَ مَالٌ رَابِحٌ وَقَدْ سَمِعْتُ مَا قُلْتَ وَإِنَّى أَرَى أَنْ تَجْعَلَهَا فِي الْأَقْرَبِينَ» . فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ أَفْعَلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَسَّمَهَا أَبُو طَلْحَة فِي أَقَاربه وَفِي بني عَمه

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Talha Madinada ansorlar ichida xurmozor (moli) eng koʻ p (boy) edi; uning moli ichida unga eng suyuklisi — Bayrahoʼ (bogʻ i) edi; u masjidning roʼparasida edi; Rasululloh ﷺ unga kirar va undagi pokiza suvdan ichar edilar. Anas aytdi: «‹Sevgan (mahbub) narsalaringizdan infoq qilmaguningizgacha, hargiz birrga (yaxshilikka) erishmaysiz› (degan oyat) (Oli Imron surasi, 92) nozil boʻ lganda, Abu Talha turib: ‹Ey Allohning Rasuli, albatta Alloh: ‹Sevgan narsalaringizdan infoq qilmaguningizgacha, hargiz birrga erishmaysiz› (Oli Imron, 92) deyapti; mening molim ichida menga eng suyuklisi — Bayrahoʼ(dir); u — Alloh (yoʻ li) uchun sadaqa(dir); men uning birrini (savobini) va Alloh huzurida (saqlangan) zaxirasini umid qilaman; bas, uni, ey Allohning Rasuli, Alloh sizga koʻ rsatgan joyga qoʻ ying› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Bah! Bu — foydali (rabih) — yoki: ketuvchi (royih) (Abdulloh shubha qildi) — mol(dir); men aytgan (gap)ingni eshitdim; men uni yaqin qarindoshlaringga (sarflash)ni (toʻ gʻ ri) koʻ ryapman› dedilar. Abu Talha: ‹(Shunday) qilaman, ey Allohning Rasuli› dedi va uni oʻ z qarindoshlari va amakivachchalari orasida taqsimladi.» (Ismoil va Yahyo ibn Yahyo: ‹royih (ketuvchi)› (dedi).)(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Талҳа Мадинада ансорлар ичида хурмозор (моли) энг кў п (бой) эди; унинг моли ичида унга энг суюклиси — Байраҳў (боғ и) эди; у масжиднинг рўпарасида эди; Расулуллоҳ ﷺ унга кирар ва ундаги покиза сувдан ичар эдилар. Анас айтди: «‹Севган (маҳбуб) нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизгача, ҳаргиз биррга (яхшиликка) эришмайсиз› (деган оят) (Оли Имрон сураси, 92) нозил бў лганда, Абу Талҳа туриб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Аллоҳ: ‹Севган нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизгача, ҳаргиз биррга эришмайсиз› (Оли Имрон, 92) деяпти; менинг молим ичида менга энг суюклиси — Байраҳў(дир); у — Аллоҳ (йў ли) учун садақа(дир); мен унинг биррини (савобини) ва Аллоҳ ҳузурида (сақланган) захирасини умид қиламан; бас, уни, эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ сизга кў рсатган жойга қў йинг› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Баҳ! Бу — фойдали (рабиҳ) — ёки: кетувчи (ройиҳ) (Абдуллоҳ шубҳа қилди) — мол(дир); мен айтган (гап)ингни эшитдим; мен уни яқин қариндошларингга (сарфлаш)ни (тў ғ ри) кў ряпман› дедилар. Абу Талҳа: ‹(Шундай) қиламан, эй Аллоҳнинг Расули› деди ва уни ў з қариндошлари ва амакиваччалари орасида тақсимлади.» (Исмоил ва Яҳё ибн Яҳё: ‹ройиҳ (кетувчи)› (деди).)

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَفْضَلُ الصَّدَقَةِ أَنْ تُشْبِعَ كَبِدًا جَائِعًا» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqaning eng afzali och qorinni toʻydirishingdir», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақанинг энг афзали оч қоринни тўйдиришингдир», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِذْ أَنْفَقَتِ الْمَرْأَةُ مِنْ طَعَامِ بَيْتِهَا غَيْرَ مُفْسِدَةٍ كَانَ لَهَا أَجْرُهَا بِمَا أَنْفَقَتْ وَلِزَوْجِهَا أَجْرُهُ بِمَا كَسَبَ وَلِلْخَازِنِ مِثْلُ ذَلِكَ لَا يَنْقُصُ بَعْضُهُمْ أَجْرَ بعض شَيْئا»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayol — (uydagi) taomdan biror (qism)ni — uni isrof qilmagan holda — sadaqa qilsa, u sarflagan narsasi uchun savob oladi; eri esa (uni) topgani (kasb qilgani) uchun savob oladi; ombor (xazina)chi ham xuddi shunday savob oladi. Birining savobi boshqalarning savobini kamaytirmaydi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл — (уйдаги) таомдан бирор (қисм)ни — уни исроф қилмаган ҳолда — садақа қилса, у сарфлаган нарсаси учун савоб олади; эри эса (уни) топгани (касб қилгани) учун савоб олади; омбор (хазина)чи ҳам худди шундай савоб олади. Бирининг савоби бошқаларнинг савобини камайтирмайди», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا أَنْفَقَتِ الْمَرْأَةُ مِنْ كَسْبِ زَوْجِهَا مِنْ غَيْرِ أَمْرِهِ فَلَهَا نِصْفُ أَجْرِهِ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ayol erining topganidan uning buyrugʻisiz (sadaqa qilib) infoq qilsa, unga uning ajrining yarmi boʻladi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аёл эрининг топганидан унинг буйруғисиз (садақа қилиб) инфоқ қилса, унга унинг ажрининг ярми бўлади».

وَعَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْخَازِنُ الْمُسْلِمُ الْأَمِينُ الَّذِي يُعْطِي مَا أُمِرَ بِهِ كَامِلًا مُوَفَّرًا طَيِّبَةً بِهِ نَفْسُهُ فَيَدْفَعُهُ إِلَى الَّذِي أَمر لَهُ بِهِ أحد المتصدقين»

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dedilar: «Albatta omonatdor, ishonchli musulmon xazinabon — buyurilgan narsani yetkazuvchi (baʼzan ‹beruvchi› dedi), uni toʻla-toʻkis, koʻngli xush holda buyurilgan kishiga topshiruvchi — ikki sadaqa beruvchidan biridir».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дедилар: «Албатта омонатдор, ишончли мусулмон хазинабон — буюрилган нарсани етказувчи (баъзан ‹берувчи› деди), уни тўла-тўкис, кўнгли хуш ҳолда буюрилган кишига топширувчи — икки садақа берувчидан биридир».

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: أَنَّ رَجُلًا قَالَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِنَّ أُمِّي افْتُلِتَتْ نَفْسَهَا وَأَظُنُّهَا لَوْ تَكَلَّمَتْ تَصَدَّقَتْ فَهَلْ لَهَا أَجْرٌ إِنْ تَصَدَّقت عَنْهَا؟ قَالَ: نعم "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ga: «Onam toʻsatdan vafot etdi va menimcha, agar u (gapira olgan) boʻlganda, sadaqa qilar edi. Bas, men endi uning nomidan sadaqa bersam, unga savob (yetib) boradimi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ ‹ha› (degan maʼnoda) javob berdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ га: «Онам тўсатдан вафот этди ва менимча, агар у (гапира олган) бўлганда, садақа қилар эди. Бас, мен энди унинг номидан садақа берсам, унга савоб (етиб) борадими?» — деди. Пайғамбар ﷺ ‹ҳа› (деган маънода) жавоб бердилар.

عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي خُطْبَتِهِ عَامَ حُجَّةِ الْوَدَاعِ: «لَا تُنْفِقُ امْرَأَةٌ شَيْئًا مِنْ بَيْتِ زَوْجِهَا إِلَّا بِإِذْنِ زَوْجِهَا» . قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا الطَّعَامَ؟ قَالَ: «ذَلِكَ أفضل أَمْوَالنَا» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni Vidolashuv haji yilidagi xutbalarida shunday deyayotganlarini eshitdim: «Ayol kishi eri uyidan biror narsani erining iznisiz infoq qilmasin». «Yo Rasululloh, taom ham (shundaymi)?» deyildi. U zot: «Bu bizning eng afzal molimizdir», dedilar. Bu bobda Saʼd ibn Abu Vaqqos, Asmo bint Abu Bakr, Abu Hurayra, Abdulloh ibn Amr va Oishadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Umomaning hadisi hasan hadisdir.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни Видолашув ҳажи йилидаги хутбаларида шундай деяётганларини эшитдим: «Аёл киши эри уйидан бирор нарсани эрининг изнисиз инфоқ қилмасин». «Ё Расулуллоҳ, таом ҳам (шундайми)?» дейилди. У зот: «Бу бизнинг энг афзал молимиздир», дедилар. Бу бобда Саъд ибн Абу Ваққос, Асмо бинт Абу Бакр, Абу Ҳурайра, Абдуллоҳ ибн Амр ва Оишадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Умоманинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир.

وَعَنْ سَعْدٍ قَالَ: لَمَّا بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النِّسَاءُ قَامَتِ امْرَأَةٌ جَلِيلَةٌ كَأَنَّهَا مِنْ نِسَاءِ مُضَرَ فَقَالَتْ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّا كَلٌّ عَلَى آبَائِنَا وَأَبْنَائِنَا وَأَزْوَاجِنَا فَمَا يَحِلُّ لَنَا مِنْ أَمْوَالِهِمْ؟ قَالَ: «الرطب تأكلنه وتهدينه» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayollardan bayʼat olganlarida, goʻyo Muzar ayollaridan boʻlmish ulugʻvor bir ayol oʻrnidan turib: «Ey Allohning Nabiysi, biz ota-onalarimiz va farzandlarimizning (qaramogʻidamiz)» — dedi (Abu Dovud aytdi: Men bunda «va erlarimizning» degan soʻz ham bor deb oʻylayman) — «(ularning) mollaridan bizga nima halol boʻladi?» (Rasululloh ﷺ): «Yangi (taom)dan yeysizlar va (boshqalarga) hadya qilasizlar» — dedilar. Abu Dovud aytdi: Ratb (yangi taom) — non, koʻkat va yangi xurmodir. Abu Dovud aytdi: Savriy ham Yunusdan shunga oʻxshash rivoyat qildi.Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёллардан байъат олганларида, гўё Музар аёлларидан бўлмиш улуғвор бир аёл ўрнидан туриб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, биз ота-оналаримиз ва фарзандларимизнинг (қарамоғидамиз)» — деди (Абу Довуд айтди: Мен бунда «ва эрларимизнинг» деган сўз ҳам бор деб ўйлайман) — «(уларнинг) молларидан бизга нима ҳалол бўлади?» (Расулуллоҳ ﷺ): «Янги (таом)дан ейсизлар ва (бошқаларга) ҳадя қиласизлар» — дедилар. Абу Довуд айтди: Ратб (янги таом) — нон, кўкат ва янги хурмодир. Абу Довуд айтди: Саврий ҳам Юнусдан шунга ўхшаш ривоят қилди.

عَنْ عُمَيْرٍ مَوْلَى آبِي اللَّحْمِ قَالَ: أَمَرَنِي مَوْلَايَ أَنْ أُقَدِّدَ لَحْمًا فَجَاءَنِي مِسْكِينٌ فَأَطْعَمْتُهُ مِنْهُ فَعَلِمَ بِذَلِكَ مَوْلَايَ فَضَرَبَنِي فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَدَعَاهُ فَقَالَ: «لِمَ ضَرَبْتَهُ؟» فَقَالَ يُعْطِي طَعَامِي بِغَيْرِ أَنْ آمُرَهُ فَقَالَ: «الْأَجْرُ بَيْنَكُمَا» . وَفِي رِوَايَةٍ قَالَ: كُنْتُ مَمْلُوكًا فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أأتصدق مِنْ مَالِ مَوَالِيَّ بِشَيْءٍ؟ قَالَ: «نَعَمْ وَالْأَجْرُ بَيْنَكُمَا نِصْفَانِ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abul-Lahmning ozod qilingan quli Umayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: xojam menga goʻshtni qoqlab (qoqlama qilib) qoʻyishni buyurdi. Shunda oldimga bir miskin keldi va men unga oʻsha (goʻshtdan) yedirdim. Xojam buni bilib qoldi-da, meni urdi. Men Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, buni u zotga aytdim. U zot uni (xojani) chaqirib: «Nega uni urding?» dedilar. U: «Buyurmaganim holda mening taomimni (boshqaga) beradi», dedi. Shunda u zot: «Ajr ikkovingiz orasida (boʻlinadi)», dedilar.Абул-Лаҳмнинг озод қилинган қули Умайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: хожам менга гўштни қоқлаб (қоқлама қилиб) қўйишни буюрди. Шунда олдимга бир мискин келди ва мен унга ўша (гўштдан) едирдим. Хожам буни билиб қолди-да, мени урди. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, буни у зотга айтдим. У зот уни (хожани) чақириб: «Нега уни урдинг?» дедилар. У: «Буюрмаганим ҳолда менинг таомимни (бошқага) беради», деди. Шунда у зот: «Ажр икковингиз орасида (бўлинади)», дедилар.

عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: حَمَلْتُ عَلَى فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَأَضَاعَهُ الَّذِي كَانَ عِنْدَهُ فَأَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِيَهُ وَظَنَنْتُ أَنَّهُ يَبِيعُهُ بِرُخْصٍ فَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: «لَا تَشْتَرِهِ وَلَا تَعُدْ فِي صَدَقَتِكَ وَإِنْ أَعْطَاكَهُ بِدِرْهَمٍ فَإِنَّ الْعَائِدَ فِي صَدَقَتِهِ كَالْكَلْبِ يَعُودُ فِي قَيْئِهِ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «لَا تَعُدْ فِي صَدَقَتِكَ فَإِنَّ الْعَائِدَ فِي صَدَقَتِهِ كالعائد فِي قيئه»

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta men Alloh yoʻlida (sadaqa qilib) bir otni berdim, lekin oʻsha kishi unga yaxshi qaramadi. Men uni sotib olmoqchi boʻldim — u uni arzon narxda sotadi, deb oʻyladim. Bas, men bu haqda Paygʻambar ﷺ dan soʻradim. U zot: «Uni sotib ham olma, sadaqa qilgan narsangni qaytarib ham olma — hatto sotuvchi uni bir dirhamga sotishga rozi boʻlsa ham; chunki sadaqasini qaytarib olgan kishi — oʻz qusqini (qaytarindi)ni yutgan kishidek (boʻladi)», — dedilar.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта мен Аллоҳ йўлида (садақа қилиб) бир отни бердим, лекин ўша киши унга яхши қарамади. Мен уни сотиб олмоқчи бўлдим — у уни арзон нархда сотади, деб ўйладим. Бас, мен бу ҳақда Пайғамбар ﷺ дан сўрадим. У зот: «Уни сотиб ҳам олма, садақа қилган нарсангни қайтариб ҳам олма — ҳатто сотувчи уни бир дирҳамга сотишга рози бўлса ҳам; чунки садақасини қайтариб олган киши — ўз қусқини (қайтаринди)ни ютган кишидек (бўлади)», — дедилар.

وَعَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ: كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَت يَا رَسُول الله إِنِّي كنت تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِجَارِيَةٍ وَإِنَّهَا مَاتَتْ قَالَ: «وَجَبَ أَجَرُكِ وَرَدَّهَا عَلَيْكِ الْمِيرَاثُ» . قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ كَانَ عَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ أفأصوم عَنْهَا قَالَ: «صومي عَنْهَا» . قَالَت يَا رَسُول الله إِنَّهَا لَمْ تَحُجَّ قَطُّ أَفَأَحُجُّ عَنْهَا قَالَ: «نعم حجي عَنْهَا» . رَوَاهُ مُسلم

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ huzurlarida oʻtirgan edim, shunda bir ayol kelib: «Ey Allohning Rasuli, men onamga bir choʻrini sadaqa qilgan edim, endi u vafot etdi», dedi. U zot: «Ajring vojib boʻldi, meros esa uni senga qaytardi», dedilar. Ayol: «Ey Allohning Rasuli, uning zimmasida bir oylik roʻza bor edi, uning oʻrniga roʻza tutaymi?» dedi. U zot: «Uning oʻrniga roʻza tut», dedilar. Ayol: «Ey Allohning Rasuli, u hech qachon haj qilmagan edi, uning oʻrniga haj qilaymi?» dedi. U zot: «Ha, uning oʻrniga haj qil», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ ҳузурларида ўтирган эдим, шунда бир аёл келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен онамга бир чўрини садақа қилган эдим, энди у вафот этди», деди. У зот: «Ажринг вожиб бўлди, мерос эса уни сенга қайтарди», дедилар. Аёл: «Эй Аллоҳнинг Расули, унинг зиммасида бир ойлик рўза бор эди, унинг ўрнига рўза тутайми?» деди. У зот: «Унинг ўрнига рўза тут», дедилар. Аёл: «Эй Аллоҳнинг Расули, у ҳеч қачон ҳаж қилмаган эди, унинг ўрнига ҳаж қилайми?» деди. У зот: «Ҳа, унинг ўрнига ҳаж қил», дедилар. Муслим ривоят қилган.