وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِذا دخل شهر رَمَضَانُ فُتِحَتْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «فُتِّحَتْ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ جَهَنَّمَ وَسُلْسِلَتِ الشَّيَاطِينُ» . وَفِي رِوَايَةٍ: «فُتِحَتْ أَبْوَابُ الرَّحْمَةِ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Ramazon oyi boshlanganda, osmon (jannat) darvozalari ochiladi, doʻzax darvozalari yopiladi va shaytonlar zanjirband qilinadi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Рамазон ойи бошланганда, осмон (жаннат) дарвозалари очилади, дўзах дарвозалари ёпилади ва шайтонлар занжирбанд қилинади», — дедилар.

وَعَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " فِي الْجَنَّةِ ثَمَانِيَةُ أَبْوَابٍ مِنْهَا: بَابٌ يُسَمَّى الرَّيَّانَ لَا يدْخلهُ إِلَّا الصائمون "

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatda sakkizta eshik bor. Ulardan biri Rayyon deb ataladi, unga faqat roʻzadorlargina kiradi», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатда саккизта эшик бор. Улардан бири Райён деб аталади, унга фақат рўзадорларгина киради», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ. وَمَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ. وَمَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazon (oyi)da iymon va (Allohdan) savob umidida roʻza tutsa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазон (ойи)да иймон ва (Аллоҳдан) савоб умидида рўза туца, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " كُلُّ عَمَلِ ابْنِ آدَمَ يُضَاعَفُ الْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: إِلَّا الصَّوْمَ فَإِنَّهُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ يَدَعُ شَهْوَتَهُ وَطَعَامَهُ مِنْ أَجْلِي لِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ: فَرْحَةٌ عِنْدَ فِطْرِهِ وَفَرْحَةٌ عِنْدَ لِقَاءِ رَبِّهِ وَلَخُلُوفِ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ وَالصِّيَامُ جُنَّةٌ وَإِذَا كَانَ يَوْمُ صَوْمِ أَحَدِكُمْ فَلَا يَرْفُثْ وَلَا يصخب وفإن سَابَّهُ أَحَدٌ أَوْ قَاتَلَهُ فَلْيَقُلْ إِنِّي امْرُؤٌ صَائِم "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam bolasining har bir amali koʻpaytiriladi: bir yaxshilik oʻn baravaridan yetti yuz baravarigacha, Alloh xohlaganicha koʻpaytiriladi. Alloh: ‹Roʻzadan boshqasi. Zero, u Men uchundir va uning mukofotini Oʻzim beraman. U shahvatini va taomini Men uchun tark etadi›, deydi. Roʻzador uchun ikkita xursandchilik bor: biri roʻzasini ochganidagi xursandchilik, ikkinchisi Robbi bilan uchrashganidagi xursandchilik. Roʻzadorning ogʻzi hidi Alloh huzurida misk hididan koʻra xushroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам боласининг ҳар бир амали кўпайтирилади: бир яхшилик ўн бараваридан етти юз бараваригача, Аллоҳ хоҳлаганича кўпайтирилади. Аллоҳ: ‹Рўзадан бошқаси. Зеро, у Мен учундир ва унинг мукофотини Ўзим бераман. У шаҳватини ва таомини Мен учун тарк этади›, дейди. Рўзадор учун иккита хурсандчилик бор: бири рўзасини очганидаги хурсандчилик, иккинчиси Робби билан учрашганидаги хурсандчилик. Рўзадорнинг оғзи ҳиди Аллоҳ ҳузурида миск ҳидидан кўра хушроқдир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا كَانَ أَوَّلُ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ صُفِّدَتِ الشَّيَاطِينُ وَمَرَدَةُ الْجِنِّ وَغُلِّقَتْ أَبْوَابُ النَّارِ فَلم يفتح مِنْهَا بَاب الْجَنَّةِ فَلَمْ يُغْلَقْ مِنْهَا بَابٌ وَيُنَادِي مُنَادٍ: يَا بَاغِيَ الْخَيْرِ أَقْبِلْ وَيَا بَاغِيَ الشَّرِّ أقصر ن وَلِلَّهِ عُتَقَاءُ مِنَ النَّارِ وَذَلِكَ كُلَّ لَيْلَةٍ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه وَرَوَاهُ أَحْمد عَن رجل وَقَالَ التِّرْمِذِيّ هَذَا حَدِيث غَرِيب

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ramazon oyining birinchi kechasi boʻlganda shaytonlar va jinlarning sarkashlari kishanlanadi, doʻzaxning eshiklari yopiladi va ulardan birorta eshik ham ochilmaydi. Jannatning eshiklari ochiladi va ulardan birorta eshik ham yopilmaydi. Bir nido qiluvchi: ‹Ey yaxshilik istovchi, intil! Ey yomonlik istovchi, toʻxta!› deb nido qiladi. Allohning doʻzaxdan ozod qilganlari boʻladi. Bu esa har kechadir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abdurrahmon ibn Avf, Ibn Masʼud va Salmondan ham (rivoyatlar) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рамазон ойининг биринчи кечаси бўлганда шайтонлар ва жинларнинг саркашлари кишанланади, дўзахнинг эшиклари ёпилади ва улардан бирорта эшик ҳам очилмайди. Жаннатнинг эшиклари очилади ва улардан бирорта эшик ҳам ёпилмайди. Бир нидо қилувчи: ‹Эй яхшилик истовчи, интил! Эй ёмонлик истовчи, тўхта!› деб нидо қилади. Аллоҳнинг дўзахдан озод қилганлари бўлади. Бу эса ҳар кечадир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абдурраҳмон ибн Авф, Ибн Масъуд ва Салмондан ҳам (ривоятлар) бор.

عن أبي هريرة رضي الله عنه قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : " أتاكم رمضان شهر مبارك فرض الله عليكم صيامه تفتح فيه أبواب السماء وتغلق فيه أبواب الجحيم وتغل فيه مردة الشياطين لله فيه ليلة خير من ألف شهر من حرم خيرها فقد حرم " . رواه أحمد والنسائي

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga muborak oy Ramazon keldi. Alloh azza va jalla uning roʻzasini sizlarga farz qildi. Bu oyda osmon eshiklari ochiladi, doʻzax eshiklari yopiladi va bu oyda shaytonlarning qaysarlari kishanlanadi. Bu oyda Alloh uchun bir kecha borki, u ming oydan yaxshiroqdir. Kimki uning yaxshiligidan mahrum boʻlsa, batahqiq (katta yaxshilikdan) mahrum boʻlibdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга муборак ой Рамазон келди. Аллоҳ азза ва жалла унинг рўзасини сизларга фарз қилди. Бу ойда осмон эшиклари очилади, дўзах эшиклари ёпилади ва бу ойда шайтонларнинг қайсарлари кишанланади. Бу ойда Аллоҳ учун бир кеча борки, у минг ойдан яхшироқдир. Кимки унинг яхшилигидан маҳрум бўлса, батаҳқиқ (катта яхшиликдан) маҳрум бўлибди», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " الصِّيَامُ وَالْقُرْآنُ يَشْفَعَانِ لِلْعَبْدِ يَقُولُ الصِّيَامُ: أَيْ رَبِّ إِنِّي مَنَعْتُهُ الطَّعَامَ وَالشَّهَوَاتِ بِالنَّهَارِ فَشَفِّعْنِي فِيهِ وَيَقُولُ الْقُرْآنُ: مَنَعْتُهُ النُّوْمَ بِاللَّيْلِ فَشَفِّعْنِي فِيهِ فيشفعان ". رَوَاهُ الْبَيْهَقِيّ فِي شعب الْإِيمَان

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Roʻza va Qurʼon banda uchun shafoat qiladilar. Roʻza: ‹Ey Robbim, men uni kunduzi taomdan va shahvatlardan tiydim, uni haqida shafoatimni qabul qilgin›, deydi. Qurʼon esa: ‹Men uni kechasi uyqudan tiydim, uni haqida shafoatimni qabul qilgin›, deydi. Bas, ikkovining shafoati qabul qilinadi», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рўза ва Қуръон банда учун шафоат қиладилар. Рўза: ‹Эй Роббим, мен уни кундузи таомдан ва шаҳватлардан тийдим, уни ҳақида шафоатимни қабул қилгин›, дейди. Қуръон эса: ‹Мен уни кечаси уйқудан тийдим, уни ҳақида шафоатимни қабул қилгин›, дейди. Бас, икковининг шафоати қабул қилинади», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

وَعَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ: دَخَلَ رَمَضَانُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ هَذَا الشَّهْرَ قَدْ حَضَرَكُمْ وَفِيهِ لَيْلَةٌ خَيْرٌ مَنْ أَلْفِ شَهْرٍ مَنْ حُرِمَهَا فَقَدْ حُرِمَ الْخَيْرَ كُلَّهُ وَلَا يُحْرَمُ خَيْرَهَا إِلَّا كل محروم» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ramazon kirdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu oy sizlarga keldi. Unda ming oydan koʻra xayrliroq bir kecha bor. Kim undan mahrum boʻlsa, butun yaxshilikdan mahrum boʻlibdi. Uning yaxshiligidan faqat mahrum kishigina mahrum boʻladi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Рамазон кирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу ой сизларга келди. Унда минг ойдан кўра хайрлироқ бир кеча бор. Ким ундан маҳрум бўлса, бутун яхшиликдан маҳрум бўлибди. Унинг яхшилигидан фақат маҳрум кишигина маҳрум бўлади», дедилар.

وَعَن سلمَان قَالَ: خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي آخِرِ يَوْمٍ مِنْ شَعْبَانَ فَقَالَ: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ أَظَلَّكُمْ شَهْرٌ عَظِيمٌ مُبَارَكٌ شَهْرٌ فِيهِ لَيْلَةٌ خَيْرٌ مَنْ أَلْفِ شهر جعل الله تَعَالَى صِيَامَهُ فَرِيضَةً وَقِيَامَ لَيْلِهِ تَطَوُّعًا مَنْ تَقَرَّبَ فِيهِ بخصلة من الْخَيْرِ كَانَ كَمَنْ أَدَّى فَرِيضَةً فِيمَا سِوَاهُ وَمَنْ أَدَّى فَرِيضَةً فِيهِ كَانَ كَمَنْ أَدَّى سَبْعِينَ فَرِيضَةً فِيمَا سِوَاهُ وَهُوَ شَهْرُ الصَّبْرِ وَالصَّبْر ثَوَابه الْجنَّة وَشهر الْمُوَاسَاة وَشهر يزْدَاد فِيهِ رِزْقُ الْمُؤْمِنِ مَنْ فَطَّرَ فِيهِ صَائِمًا كَانَ لَهُ مَغْفِرَةً لِذُنُوبِهِ وَعِتْقَ رَقَبَتِهِ مِنَ النَّارِ وَكَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَجْرِهِ شَيْءٌ» قُلْنَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ لَيْسَ كلنا يجد مَا نُفَطِّرُ بِهِ الصَّائِمَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يُعْطِي اللَّهُ هَذَا الثَّوَابَ مَنْ فَطَّرَ صَائِمًا عَلَى مَذْقَةِ لَبَنٍ أَوْ تَمْرَةٍ أَوْ شَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ وَمَنْ أَشْبَعَ صَائِمًا سَقَاهُ اللَّهُ مِنْ حَوْضِي شَرْبَةً لَا يَظْمَأُ حَتَّى يَدْخُلَ الْجَنَّةَ وَهُوَ شَهْرٌ أَوَّلُهُ رَحْمَةٌ وَأَوْسَطُهُ مَغْفِرَةٌ وَآخِرُهُ عِتْقٌ مِنَ النَّارِ وَمَنْ خَفَّفَ عَنْ مَمْلُوكِهِ فِيهِ غَفَرَ الله لَهُ وَأعْتقهُ من النَّار» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيّ

Salmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Shaʼbon oyining oxirgi kunida bizga xutba qilib, shunday dedilar: «Ey odamlar, sizlar uzra ulugʻ va muborak bir oy soya soldi. Bu — ichida ming oydan afzal bir kecha boʻlgan oydir. Alloh taolo uning roʻzasini farz, kechasini qiyom qilishni nafl qildi. Kim bu oyda biror yaxshi amal bilan yaqinlashsa, boshqa oyda farzni ado etgan kishidek boʻladi. Kim unda bir farzni ado etsa, boshqa oyda yetmish farzni ado etgan kishidek boʻladi. Bu — sabr oyidir, sabrning mukofoti esa jannatdir. Bu — hamdardlik oyidir, moʻminning rizqi koʻpaytiriladigan oydir. Kim bu oyda roʻzador kishini iftor qildirsa, bu uning gunohlariga magʻfirat va boʻynini doʻzaxdan ozod qilish boʻladi hamda unga roʻzadorning ajricha ajr beriladi, roʻzadorning ajridan esa hech narsa kamaymaydi», dedilar. Biz: «Ey Allohning Rasuli, hammamiz ham roʻzadorni iftor qildiradigan narsa topa olmaymiz», dedik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Alloh bu savobni roʻzadorni bir hoʻplam sut yoki bir dona xurmo yoki bir qultum suv bilan iftor qildirgan kishiga ham beradi. Kim roʻzadorni toʻydirsa, Alloh uni mening havzimdan shunday ichiradiki, u jannatga kirgunicha chanqamaydi. Bu shunday oydirki, uning avvali rahmat, oʻrtasi magʻfirat, oxiri esa doʻzaxdan ozodlikdir. Kim bu oyda qulining yumushini yengil qilsa, Alloh uni magʻfirat qiladi va doʻzaxdan ozod qiladi», dedilar. Bayhaqiy rivoyat qilgan.Салмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Шаъбон ойининг охирги кунида бизга хутба қилиб, шундай дедилар: «Эй одамлар, сизлар узра улуғ ва муборак бир ой соя солди. Бу — ичида минг ойдан афзал бир кеча бўлган ойдир. Аллоҳ таоло унинг рўзасини фарз, кечасини қиём қилишни нафл қилди. Ким бу ойда бирор яхши амал билан яқинлашса, бошқа ойда фарзни адо этган кишидек бўлади. Ким унда бир фарзни адо этса, бошқа ойда етмиш фарзни адо этган кишидек бўлади. Бу — сабр ойидир, сабрнинг мукофоти эса жаннатдир. Бу — ҳамдардлик ойидир, мўминнинг ризқи кўпайтириладиган ойдир. Ким бу ойда рўзадор кишини ифтор қилдирса, бу унинг гуноҳларига мағфират ва бўйнини дўзахдан озод қилиш бўлади ҳамда унга рўзадорнинг ажрича ажр берилади, рўзадорнинг ажридан эса ҳеч нарса камаймайди», дедилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, ҳаммамиз ҳам рўзадорни ифтор қилдирадиган нарса топа олмаймиз», дедик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бу савобни рўзадорни бир ҳўплам сут ёки бир дона хурмо ёки бир қултум сув билан ифтор қилдирган кишига ҳам беради. Ким рўзадорни тўйдирса, Аллоҳ уни менинг ҳавзимдан шундай ичирадики, у жаннатга киргунича чанқамайди. Бу шундай ойдирки, унинг аввали раҳмат, ўртаси мағфират, охири эса дўзахдан озодликдир. Ким бу ойда қулининг юмушини енгил қилса, Аллоҳ уни мағфират қилади ва дўзахдан озод қилади», дедилар. Байҳақий ривоят қилган.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ أَطْلَقَ كُلَّ أَسِيرٍ وَأَعْطَى كُلَّ سَائِلٍ. رَوَاهُ الْبَيْهَقِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Ramazon oyi boshlanganda, osmon (jannat) darvozalari ochiladi, doʻzax darvozalari yopiladi va shaytonlar zanjirband qilinadi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Рамазон ойи бошланганда, осмон (жаннат) дарвозалари очилади, дўзах дарвозалари ёпилади ва шайтонлар занжирбанд қилинади», — дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِنَّ الْجَنَّةَ تُزَخْرَفُ لِرَمَضَانَ مِنْ رَأْسِ الْحَوْلِ إِلَى حَوْلِ قَابِلٍ» . قَالَ: " فَإِذَا كَانَ أَوَّلُ يَوْمٍ مِنْ رَمَضَانَ هَبَّتْ رِيحٌ تَحْتَ الْعَرْشِ مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ عَلَى الْحُورِ الْعِينِ فَيَقُلْنَ: يَا رَبِّ اجْعَلْ لَنَا مِنْ عِبَادِكَ أَزْوَاجًا تَقَرَّ بِهِمْ أَعْيُنُنَا وَتَقَرَّ أَعْيُنُهُمْ بِنَا ". رَوَى الْبَيْهَقِيُّ الْأَحَادِيثَ الثَّلَاثَةَ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, jannat Ramazon uchun yil boshidan keyingi yilgacha bezatiladi», dedilar va: «Ramazonning birinchi kuni boʻlganda, Arsh ostidan jannat barglaridan bir shamol esib, goʻzal koʻzli hurlar ustiga yetkazadi. Shunda ular: ‹Ey Robbim, bizga bandalaringdan juftlar ato etgin, biz ular bilan, ular biz bilan koʻz quvonchi topaylik›, deydilar», dedilar. Bayhaqiy uch hadisni «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, жаннат Рамазон учун йил бошидан кейинги йилгача безатилади», дедилар ва: «Рамазоннинг биринчи куни бўлганда, Арш остидан жаннат баргларидан бир шамол эсиб, гўзал кўзли ҳурлар устига етказади. Шунда улар: ‹Эй Роббим, бизга бандаларингдан жуфтлар ато этгин, биз улар билан, улар биз билан кўз қувончи топайлик›, дейдилар», дедилар. Байҳақий уч ҳадисни «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «يُغْفَرُ لِأُمَّتِهِ فِي آخِرِ لَيْلَةٍ فِي رَمَضَانَ» . قِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَهِيَ لَيْلَةُ الْقَدْرِ؟ قَالَ: «لَا وَلَكِنَّ الْعَامِلَ إِنَّمَا يُوَفَّى أجره إِذا قضى عمله» . رَوَاهُ أَحْمد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ramazonning oxirgi kechasida uning ummatiga magʻfirat qilinadi», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, u Laylat ul-qadrmi?» deyildi. U zot: «Yoʻq, lekin ishchiga oʻz ishini tugatgach, ajri toʻliq beriladi», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Рамазоннинг охирги кечасида унинг умматига мағфират қилинади», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, у Лайлат ул-қадрми?» дейилди. У зот: «Йўқ, лекин ишчига ўз ишини тугатгач, ажри тўлиқ берилади», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

عَنْ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَصُومُوا حَتَّى تَرَوُا الْهِلَالَ وَلَا تُفْطِرُوا حَتَّى تَرَوْهُ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَاقْدِرُوا لَهُ» . وَفِي رِوَايَةٍ قَالَ: «الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ لَيْلَةً فَلَا تَصُومُوا حَتَّى تَرَوْهُ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلَاثِينَ»

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Oy (gohida) yigirma toʻqqiz kecha (yaʼni kun) boʻladi; oyni koʻrmaguncha roʻza tutmanglar; agar osmon bulutli boʻlsa, Shaʼbonni oʻttiz kun (qilib) toʻldiringlar», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ой (гоҳида) йигирма тўққиз кеча (яъни кун) бўлади; ойни кўрмагунча рўза тутманглар; агар осмон булутли бўлса, Шаъбонни ўттиз кун (қилиб) тўлдиринглар», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ غم عَلَيْكُم فَأَكْمِلُوا عِدَّةَ شَعْبَانَ ثَلَاثِينَ»

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uni koʻrib roʻza tuting va uni koʻrib iftor qiling. Agar sizga bulut toʻsib qolsa, sanoqni oʻttizga toʻldiring», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни кўриб рўза тутинг ва уни кўриб ифтор қилинг. Агар сизга булут тўсиб қолса, саноқни ўттизга тўлдиринг», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَنَا أمة أُميَّة لَا تكْتب وَلَا تحسب الشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا» . وَعَقَدَ الْإِبْهَامَ فِي الثَّالِثَةِ. ثُمَّ قَالَ: «الشَّهْرُ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا» . يَعْنِي تَمَامَ الثَّلَاثِينَ يَعْنِي مَرَّةً تِسْعًا وَعِشْرِينَ وَمرَّة ثَلَاثِينَ "

Sulaymon ibn Harb bizga aytib berdi: Shuʼba bizga aytib berdi, al-Asvad ibn Qaysdan, u Said ibn Amrdan — yaʼni ibn Said ibn al-Os — u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Biz ummiy ummatmiz, na yozamiz, na hisob qilamiz. Oy mana shunday, mana shunday va mana shunday boʻladi», dedilar. Sulaymon uchinchisida barmogʻini bukdi — yaʼni (oy) yigirma toʻqqiz va oʻttiz (kun boʻladi, demoqchi).Сулаймон ибн Ҳарб бизга айтиб берди: Шуъба бизга айтиб берди, ал-Асвад ибн Қайсдан, у Саид ибн Амрдан — яъни ибн Саид ибн ал-Ос — у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз уммий умматмиз, на ёзамиз, на ҳисоб қиламиз. Ой мана шундай, мана шундай ва мана шундай бўлади», дедилар. Сулаймон учинчисида бармоғини букди — яъни (ой) йигирма тўққиз ва ўттиз (кун бўлади, демоқчи).

وَعَنْ أَبِي بَكْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " شَهْرَا عِيدٍ لَا يَنْقُصَانِ: رَمَضَانُ وَذُو الْحِجَّةِ "

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki hayit oyi — Ramazon va Zulhijja kamaymaydi», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки ҳайит ойи — Рамазон ва Зулҳижжа камаймайди», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَتَقَدَّمَنَّ أَحَدُكُمْ رَمَضَانَ بِصَوْمِ يَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ رَجُلٌ كَانَ يَصُوم صوما فليصم ذَلِك الْيَوْم»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan hech biringiz Ramazon oyidan bir yoki ikki kun oldin roʻza tutmasin — magar (nafl) roʻza tutish odati boʻlgan kishi (mustasno); (agar uning roʻzasi oʻsha kunga toʻgʻri kelsa,) u oʻsha kuni roʻza tuta oladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан ҳеч бирингиз Рамазон ойидан бир ёки икки кун олдин рўза тутмасин — магар (нафл) рўза тутиш одати бўлган киши (мустасно); (агар унинг рўзаси ўша кунга тўғри келса,) у ўша куни рўза тута олади», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا انْتَصَفَ شَعْبَانُ فَلَا تَصُومُوا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shaʼbon oʻrtalaganda, roʻza tutmanglar», dedilar. Abu Dovud, Termiziy, Ibn Moja va Dorimiy rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаъбон ўрталаганда, рўза тутманглар», дедилар. Абу Довуд, Термизий, Ибн Можа ва Доримий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أحصوا هِلَال شعْبَان لرمضان» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ramazon uchun Shaʼbon hilolini (chiqishini) sanab boring», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning bu (shaklda)gi hadisini biz faqat Abu Muoviyaning hadisi orqaligina bilamiz. Sahih (rivoyat) esa Muhammad ibn Amrdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan: «Ramazon oyini bir kun yoki ikki kun bilan oldinga oʻtmanglar», degan (hadis)dir. Shuningdek Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan Muhammad ibn Amr al-Laysiyning hadisiga oʻxshash (hadis) rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рамазон учун Шаъбон ҳилолини (чиқишини) санаб боринг», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг бу (шаклда)ги ҳадисини биз фақат Абу Муовиянинг ҳадиси орқалигина биламиз. Саҳиҳ (ривоят) эса Муҳаммад ибн Амрдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилинган: «Рамазон ойини бир кун ёки икки кун билан олдинга ўтманглар», деган (ҳадис)дир. Шунингдек Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан Муҳаммад ибн Амр ал-Лайсийнинг ҳадисига ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинган.

وَعَن أم سَلمَة قَالَتْ: مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ إِلَّا شَعْبَانَ وَرَمَضَانَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Paygʻambar ﷺni Shaʼbon va Ramazondan boshqa ikki oyni ketma-ket roʻza tutganlarini koʻrmadim», dedi. Abu Iso aytdi: Ummu Salama hadisi hasan hadisdir. Bu hadis Abu Salamadan, u Oishadan ham rivoyat qilingan: «Men Paygʻambar ﷺni Shaʼbondan koʻproq biror oyda roʻza tutganlarini koʻrmadim, u zot uni ozgina (kun) bundan tashqari, balki butunini roʻza tutar edilar», degan.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Пайғамбар ﷺни Шаъбон ва Рамазондан бошқа икки ойни кетма-кет рўза тутганларини кўрмадим», деди. Абу Исо айтди: Умму Салама ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу ҳадис Абу Саламадан, у Оишадан ҳам ривоят қилинган: «Мен Пайғамбар ﷺни Шаъбондан кўпроқ бирор ойда рўза тутганларини кўрмадим, у зот уни озгина (кун) бундан ташқари, балки бутунини рўза тутар эдилар», деган.

وَعَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: «مَنْ صَامَ الْيَوْمَ الَّذِي يُشَكُّ فِيهِ فَقَدَ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ والدارمي

Silla (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ammorning huzurida edik. Unga qovurilgan qoʻy goʻshti keltirildi. U: «Yenglar», dedi. Shunda odamlardan biri chetga surilib: «Men roʻzadorman», dedi. Ammor esa: «Kim shubhali kunda roʻza tutsa, Abul-Qosim ﷺ ga osiylik qilibdi», dedi.Силла (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Амморнинг ҳузурида эдик. Унга қовурилган қўй гўшти келтирилди. У: «Енглар», деди. Шунда одамлардан бири четга сурилиб: «Мен рўзадорман», деди. Аммор эса: «Ким шубҳали кунда рўза тутса, Абул-Қосим ﷺ га осийлик қилибди», деди.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: " جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ: إِنِّي رَأَيْتُ الْهِلَالَ يَعْنِي هِلَالَ رَمَضَانَ فَقَالَ: «أَتَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ؟» قَالَ: نَعَمْ قَالَ: «أَتَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ؟» قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: «يَا بِلَالُ أَذِّنْ فِي النَّاسِ أَن يَصُومُوا غَدا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ والدارمي

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir badaviy arab Nabiy ﷺning huzuriga kelib: «Men oyni koʻrdim», dedi — Hasan oʻz hadisida «yaʼni Ramazon (oyini)» dedi. Shunda u zot: «La ilaha illalloh (Allohdan oʻzga iloh yoʻq), deb guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Muhammad Allohning Rasuli, deb guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ey Bilol, odamlar ichida nido qil, ertaga roʻza tutsinlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир бадавий араб Набий ﷺнинг ҳузурига келиб: «Мен ойни кўрдим», деди — Ҳасан ўз ҳадисида «яъни Рамазон (ойини)» деди. Шунда у зот: «Ла илаҳа иллаллоҳ (Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ), деб гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Муҳаммад Аллоҳнинг Расули, деб гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Эй Билол, одамлар ичида нидо қил, эртага рўза тутсинлар», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: تَرَاءَى النَّاسُ الْهِلَالَ فَأَخْبَرْتُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي رَأَيْتُهُ فَصَامَ وَأَمَرَ النَّاسَ بِصِيَامِهِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد والدارمي

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar hilolni koʻzlab qaradilar, men esa Rasululloh ﷺga uni koʻrganimni xabar berdim. Shunda u zot roʻza tutdilar va odamlarga ham roʻza tutishni buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар ҳилолни кўзлаб қарадилар, мен эса Расулуллоҳ ﷺга уни кўрганимни хабар бердим. Шунда у зот рўза тутдилар ва одамларга ҳам рўза тутишни буюрдилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَحَفَّظُ مِنْ شَعْبَانَ مَالَا يَتَحَفَّظُ مِنْ غَيْرِهِ. ثُمَّ يَصُومُ لِرُؤْيَةِ رَمَضَانَ فَإِنْ غُمَّ عَلَيْهِ عَدَّ ثَلَاثِينَ يَوْمًا ثُمَّ صَامَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Ahmad ibn Hanbal bizga aytib berdi: Abdurrahmon ibn Mahdiy menga aytib berdi: Muoviya ibn Solih menga aytib berdi, Abdulloh ibn Abu Qaysdan: U dedi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning shunday deganlarini eshitdim: Rasululloh ﷺ Shaʼbon (oyini) boshqa hech bir oyni kuzatmagan darajada (diqqat bilan) kuzatar edilar, soʻng Ramazon (hilolini) koʻrishlari bilan roʻza tutar edilar. Agar (osmon) bulutli boʻlib (koʻrinmay) qolsa, oʻttiz kun sanab, soʻng roʻza tutar edilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга айтиб берди: Абдурраҳмон ибн Маҳдий менга айтиб берди: Муовия ибн Солиҳ менга айтиб берди, Абдуллоҳ ибн Абу Қайсдан: У деди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг шундай деганларини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ Шаъбон (ойини) бошқа ҳеч бир ойни кузатмаган даражада (диққат билан) кузатар эдилар, сўнг Рамазон (ҳилолини) кўришлари билан рўза тутар эдилар. Агар (осмон) булутли бўлиб (кўринмай) қолса, ўттиз кун санаб, сўнг рўза тутар эдилар.

وَعَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ قَالَ: خَرَجْنَا لِلْعُمْرَةِ فَلَمَّا نَزَلْنَا بِبَطْنِ نَخْلَةَ تَرَاءَيْنَا الْهِلَالَ. فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ: هُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ. وَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ: هُوَ ابْنُ لَيْلَتَيْنِ فَلَقِينَا ابْنَ عَبَّاسٍ فَقُلْنَا: إِنَّا رَأَيْنَا الْهِلَالَ فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ: هُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ: هُوَ ابْنُ لَيْلَتَيْنِ. فَقَالَ: أَيُّ لَيْلَةٍ رَأَيْتُمُوهُ؟ قُلْنَا: لَيْلَةَ كَذَا وَكَذَا. فَقَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَدَّهُ لِلرُّؤْيَةِ فَهُوَ لِلَيْلَةِ رَأَيْتُمُوهُ وَفِي رِوَايَةٍ عَنْهُ. قَالَ: أَهَلَلْنَا رَمَضَانَ وَنَحْنُ بِذَاتِ عِرْقٍ فَأَرْسَلْنَا رَجُلًا إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِن الله تَعَالَى قد أَمَدَّهُ لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ أُغْمِيَ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Abul-Baxtariy) dedi: biz umraga chiqdik. Botni Naxlaga tushganimizda hilolga qaradik. Qavmdan baʼzilari: «U uch kechalik», dedi. Baʼzilari: «U ikki kechalik», dedi. Soʻng biz Ibn Abbos bilan uchrashib: «Biz hilolni koʻrdik, qavmdan baʼzilari ‹u uch kechalik› dedi, baʼzilari ‹u ikki kechalik› dedi», dedik. U: «Uni qaysi kechasi koʻrdingiz?» dedi. Biz: «Falon-falon kechasi», dedik. Shunda u: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Alloh uni koʻrish uchun choʻzdi, demak u siz koʻrgan kechaga (taalluqlidir)›, dedilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Абул-Бахтарий) деди: биз умрага чиқдик. Ботни Нахлага тушганимизда ҳилолга қарадик. Қавмдан баъзилари: «У уч кечалик», деди. Баъзилари: «У икки кечалик», деди. Сўнг биз Ибн Аббос билан учрашиб: «Биз ҳилолни кўрдик, қавмдан баъзилари ‹у уч кечалик› деди, баъзилари ‹у икки кечалик› деди», дедик. У: «Уни қайси кечаси кўрдингиз?» деди. Биз: «Фалон-фалон кечаси», дедик. Шунда у: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳ уни кўриш учун чўзди, демак у сиз кўрган кечага (тааллуқлидир)›, дедилар», деди.

عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بركَة»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Saharlik qilinglar, chunki saharlikda baraka bor», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Саҳарлик қилинглар, чунки саҳарликда барака бор», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَصْلُ مَا بَيْنَ صِيَامِنَا وَصِيَامِ أَهْلِ الْكِتَابِ أَكْلَةُ السَّحَرِ» . رَوَاهُ مُسلم

Muhammad ibn Hotib al-Jumahiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Harom bilan halol orasini ajratuvchi (belgi) — childirma va (uni) ovoz (chiqarib chalish)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Jobir va Rubayyi bint Muavvizdan ham (hadis rivoyat qilingan). Abu Iso aytdi: Muhammad ibn Hotibning hadisi hasandir. Abu Baljning ismi Yahyo ibn Abu Sulaymdir, uni Ibn Sulaym deb ham aytiladi. Muhammad ibn Hotib Nabiy ﷺni kichik bola chogʻida koʻrgan.Муҳаммад ибн Ҳотиб ал-Жумаҳий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳаром билан ҳалол орасини ажратувчи (белги) — чилдирма ва (уни) овоз (чиқариб чалиш)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Жобир ва Рубаййи бинт Муаввиздан ҳам (ҳадис ривоят қилинган). Абу Исо айтди: Муҳаммад ибн Ҳотибнинг ҳадиси ҳасандир. Абу Балжнинг исми Яҳё ибн Абу Сулаймдир, уни Ибн Сулайм деб ҳам айтилади. Муҳаммад ибн Ҳотиб Набий ﷺни кичик бола чоғида кўрган.

وَعَنْ سَهْلٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ»

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatib turar ekan, doimo yaxshilik bilan boʻladilar», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Ibn Abbos, Oisha va Anas ibn Molikdan ham (hadis bor). Abu Iso aytdi: Sahl ibn Saʼdning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan ilm ahli va boshqalar shuni ixtiyor qilib, iftorni tezlatishni mustahab sanaganlar. Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shunday deydilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатиб турар экан, доимо яхшилик билан бўладилар», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Оиша ва Анас ибн Моликдан ҳам (ҳадис бор). Абу Исо айтди: Саҳл ибн Саъднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган илм аҳли ва бошқалар шуни ихтиёр қилиб, ифторни тезлатишни мустаҳаб санаганлар. Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шундай дейдилар.

وَعَنْ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا أَقْبَلَ اللَّيْل من هَهُنَا وَأدبر النَّهَار من هَهُنَا وَغَرَبَتِ الشَّمْسُ فَقَدْ أَفْطَرَ الصَّائِمُ»

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Tun mana shu tomondan kelganda, kun mana shu tomonga ketganda va quyosh botganda — roʻzador (kishi) roʻzasini ochsin», — dedilar.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Тун мана шу томондан келганда, кун мана шу томонга кетганда ва қуёш ботганда — рўзадор (киши) рўзасини очсин», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الْوِصَالِ فِي الصَّوْمِ. فَقَالَ لَهُ رجل: إِنَّك تواصل يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: وَأَيُّكُمْ مِثْلِي إِنِّي أَبَيْتُ يُطْعِمُنِي رَبِّي ويسقيني "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ roʻzada visol qilishdan qaytardi. Bas, musulmonlardan biri unga: «Lekin siz visol qilyapsiz-ku, yo Rasululloh!» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sizlardan qaysi biringiz menga oʻxshaysiz? Men — uyqumda — Robbim tomonidan taom va ichimlik bilan taʼminlanaman», — deb javob berdilar. Bas, odamlar visolni tark etishdan bosh tortganda, Paygʻambar ﷺ ular bilan birga bir kun kecha-kunduz uzluksiz roʻza tutdi, soʻng yana bir kun (tutdi), soʻng ular (Shavvol oyi) hilolini koʻrdi. Paygʻambar ﷺ ularga (achchiqlanib): «Agar u (hilol) koʻrinmaganda, men sizlarni yana (koʻproq) roʻza tuttirar edim», — dedilar. Bu — ularga — visolni tark etishdan bosh tortgan paytlarida — jazo (sifatida) edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ рўзада висол қилишдан қайтарди. Бас, мусулмонлардан бири унга: «Лекин сиз висол қиляпсиз-ку, ё Расулуллоҳ!» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сизлардан қайси бирингиз менга ўхшайсиз? Мен — уйқумда — Роббим томонидан таом ва ичимлик билан таъминланаман», — деб жавоб бердилар. Бас, одамлар висолни тарк этишдан бош тортганда, Пайғамбар ﷺ улар билан бирга бир кун кеча-кундуз узлуксиз рўза тутди, сўнг яна бир кун (тутди), сўнг улар (Шаввол ойи) ҳилолини кўрди. Пайғамбар ﷺ уларга (аччиқланиб): «Агар у (ҳилол) кўринмаганда, мен сизларни яна (кўпроқ) рўза туттирар эдим», — дедилар. Бу — уларга — висолни тарк этишдан бош тортган пайтларида — жазо (сифатида) эди.

عَن حَفْصَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ لَمْ يَجْمَعِ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ فَلَا صِيَامَ لَهُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ وَالدَّارِمَيُّ وَقَالَ أَبُو دَاوُد: وَقفه على حَفْصَة معمر والزبيدي وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَيُونُسُ الَأَيْلِيُّ كُلُّهُمْ عَنِ الزُّهْرِيِّ

Paygʻambar ﷺ ning zavjalari Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim tongdan oldin roʻza tutishni qatʼiy niyat qilmasa, uning roʻzasi yoʻq», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Lays va Ishoq ibn Hozim ham birgalikda Abdulloh ibn Abu Bakrdan xuddi shunday rivoyat qilganlar. Maʼmar, Zubaydiy, Ibn Uyayna va Yunus al-Ayliy — hammasi Zuhriydan — uni Hafsaning oʻz soʻzi sifatida (mavquf qilib) rivoyat qilganlar.Пайғамбар ﷺ нинг завжалари Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким тонгдан олдин рўза тутишни қатъий ният қилмаса, унинг рўзаси йўқ», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Лайс ва Ишоқ ибн Ҳозим ҳам биргаликда Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан худди шундай ривоят қилганлар. Маъмар, Зубайдий, Ибн Уяйна ва Юнус ал-Айлий — ҳаммаси Зуҳрийдан — уни Ҳафсанинг ўз сўзи сифатида (мавқуф қилиб) ривоят қилганлар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا سَمِعَ النِّدَاءَ أَحَدُكُمْ وَالْإِنَاءُ فِي يَدِهِ فَلَا يَضَعْهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ مِنْهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz idish qoʻlida turgan holda azonni eshitsa, undan hojatini bitirmaguncha uni qoʻymasin», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз идиш қўлида турган ҳолда азонни эшитса, ундан ҳожатини битирмагунча уни қўймасин», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: أَحَبُّ عِبَادِي إِلَيَّ أَعْجَلُهُمْ فطرا ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo: ‹Bandalarim ichida menga eng suyuklisi iftorni eng tez qiladiganidir›, dedi», dedilar. Termiziy rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло: ‹Бандаларим ичида менга энг суюклиси ифторни энг тез қиладиганидир›, деди», дедилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا أَفْطَرَ أَحَدُكُمْ فَلْيُفْطِرْ عَلَى تَمْرٍ فَإِنَّهُ بَرَكَةٌ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَلْيُفْطِرْ عَلَى مَاءٍ فَإِنَّهُ طَهُورٌ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ. وَلَمْ يَذْكُرْ: «فَإِنَّهُ بَرَكَةٌ» غَيْرُ التِّرْمِذِيِّ

Salmon ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz iftor qilsa, xurmo bilan iftor qilsin. Agar topmasa, suv bilan iftor qilsin, chunki u pokdir», dedilar.Салмон ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ифтор қилса, хурмо билан ифтор қилсин. Агар топмаса, сув билан ифтор қилсин, чунки у покдир», дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُفْطِرُ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَى رطبات فَإِن لم تكن فتميرات فإنلم تكن تُمَيْرَات حسى حَسَوَاتٍ مِنْ مَاءٍ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ. وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيب

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ namoz oʻqishdan oldin bir necha dona yangi xurmo bilan iftor qilar edilar. Agar yangi xurmo boʻlmasa, quruq xurmo bilan, agar quruq xurmo ham boʻlmasa, bir necha qultum suv ichib (iftor qilar) edilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abu Iso aytdi: Rasululloh ﷺ qishda quruq xurmolar bilan, yozda esa suv bilan iftor qilar edilar, deb ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ намоз ўқишдан олдин бир неча дона янги хурмо билан ифтор қилар эдилар. Агар янги хурмо бўлмаса, қуруқ хурмо билан, агар қуруқ хурмо ҳам бўлмаса, бир неча қултум сув ичиб (ифтор қилар) эдилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Исо айтди: Расулуллоҳ ﷺ қишда қуруқ хурмолар билан, ёзда эса сув билан ифтор қилар эдилар, деб ҳам ривоят қилинган.

وَعَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من فَطَّرَ صَائِمًا أَوْ جَهَّزَ غَازِيًا فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِهِ» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ وَمُحْيِي السّنة فِي شرح السّنة وَقَالَ صَحِيح

Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Xoʻrozni soʻkmanglar, chunki u namozga (uygʻotish uchun) bong uradi.»Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Хўрозни сўкманглар, чунки у намозга (уйғотиш учун) бонг уради.»

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَفْطَرَ قَالَ: «ذَهَبَ الظَّمَأُ وَابْتَلَّتِ الْعُرُوقُ وَثَبَتَ الْأَجْرُ إِنْ شَاءَ الله» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Marvon ibn Solim al-Muqaffaʼ aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning soqollarini qoʻllari bilan ushlab, bir hovuchdan ortgan qismini kesib turganlarini koʻrdim. U: «Rasululloh ﷺ iftor qilganlarida: ‹Chanqoq ketdi, tomirlar namlandi va Olloh xohlasa, savob barqaror boʻldi›, der edilar», dedilar.Марвон ибн Солим ал-Муқаффаъ айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг соқолларини қўллари билан ушлаб, бир ҳовучдан ортган қисмини кесиб турганларини кўрдим. У: «Расулуллоҳ ﷺ ифтор қилганларида: ‹Чанқоқ кетди, томирлар намланди ва Оллоҳ хоҳласа, савоб барқарор бўлди›, дер эдилар», дедилар.

وَعَنْ مُعَاذٍ بْنِ زُهْرَةَ قَالَ: إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا أَفْطَرَ قَالَ: «اللَّهُمَّ لَكَ صَمْتُ وَعَلَى رِزْقِكَ أَفْطَرْتُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد مُرْسلا

Muoz ibn Zuhra (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, unga Nabiy ﷺ iftor qilganlarida: «Allohumma, Sen uchun roʻza tutdim va Sening rizqing bilan iftor qildim», der edilar, degan xabar yetgan.Муоз ибн Зуҳра (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, унга Набий ﷺ ифтор қилганларида: «Аллоҳумма, Сен учун рўза тутдим ва Сенинг ризқинг билан ифтор қилдим», дер эдилар, деган хабар етган.

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَزَالُ الدِّينُ ظَاهِرًا مَا عَجَّلَ النَّاسُ الْفِطْرَ لِأَنَّ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى يُؤَخِّرُونَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatib turar ekan, din gʻolib boʻlib turaveradi, chunki yahudiylar va nasoro (iftorni) kechiktiradilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатиб турар экан, дин ғолиб бўлиб тураверади, чунки яҳудийлар ва насоро (ифторни) кечиктирадилар», дедилар.

وَعَنْ أَبِي عَطِيَّةَ قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْنَا: يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ رَجُلَانِ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدُهُمَا يُعَجِّلُ الْإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلَاةَ وَالْآخَرُ: يُؤَخِّرُ الْإِفْطَارَ وَيُؤَخِّرُ الصَّلَاةَ. قَالَتْ: أَيُّهُمَا يُعَجِّلُ الْإِفْطَارَ وَيُعَجِّلُ الصَّلَاةَ؟ قُلْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ. قَالَتْ: هَكَذَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْآخَرُ أَبُو مُوسَى. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Atiyya rivoyat qilib aytdi: Men va Masruq Oisha (roziyallohu anho)ning huzuriga kirdik va: «Ey moʻminlarning onasi! Nabiy ﷺning sahobalaridan ikki kishi bor: ulardan biri iftorni ham, namozni ham tezlatadi, ikkinchisi esa iftorni ham, namozni ham kechiktiradi», dedik. U: «Qaysi biri iftorni va namozni tezlatadi?» dedi. Biz: «Abdulloh ibn Masʼud», dedik. U: «Rasululloh ﷺ ham shunday qilardilar», dedi. Ikkinchisi esa Abu Muso edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Atiyyaning ismi Molik ibn Abu Omir al-Hamdoniydir, Molik ibn Omir al-Hamdoniy ham deyiladi, Ibn Omir degani toʻgʻriroqdir.Абу Атийя ривоят қилиб айтди: Мен ва Масруқ Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига кирдик ва: «Эй мўминларнинг онаси! Набий ﷺнинг саҳобаларидан икки киши бор: улардан бири ифторни ҳам, намозни ҳам тезлатади, иккинчиси эса ифторни ҳам, намозни ҳам кечиктиради», дедик. У: «Қайси бири ифторни ва намозни тезлатади?» деди. Биз: «Абдуллоҳ ибн Масъуд», дедик. У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилардилар», деди. Иккинчиси эса Абу Мусо эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Атийянинг исми Молик ибн Абу Омир ал-Ҳамдонийдир, Молик ибн Омир ал-Ҳамдоний ҳам дейилади, Ибн Омир дегани тўғрироқдир.

وَعَنِ الْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ قَالَ: دَعَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى السَّحُورِ فِي رَمَضَانَ فَقَالَ: «هَلُمَّ إِلَى الْغَدَاءِ الْمُبَارَكِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد والسنائي

Irboz ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazonda meni sahurlikka chaqirib: «Muborak nonushtaga kel!» dedilar.Ирбоз ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда мени саҳурликка чақириб: «Муборак нонуштага кел!» дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «نِعْمَ سَحُورُ الْمُؤْمِنَ التَّمْرُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminning saharligi qanday ham yaxshi — xurmodir!» dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминнинг саҳарлиги қандай ҳам яхши — хурмодир!» дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ فِي أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابه» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim yolgʻon soʻzni va (unga) amal qilishni (yomon ishlarni) tark etmasa, Alloh uning taom va ichimligini tark etishiga muhtoj emas (yaʼni Alloh uning roʻzasini qabul qilmaydi)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким ёлғон сўзни ва (унга) амал қилишни (ёмон ишларни) тарк этмаса, Аллоҳ унинг таом ва ичимлигини тарк этишига муҳтож эмас (яъни Аллоҳ унинг рўзасини қабул қилмайди)», — дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَبِّلُ وَيُبَاشِرُ وَهُوَ صَائِمٌ وَكَانَ أَمْلَكَكُمْ لأربه

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ roʻzador holatlarida oʻpardilar va badanlarini tegizardilar, u zot sizlarning nafsiga eng koʻp egalik qiluvchingiz edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Abu Maysaraning ismi Amr ibn Shurahbildir. «Li irbihi» (ehtiyojiga)ning maʼnosi «nafsiga»dir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолатларида ўпардилар ва баданларини тегизардилар, у зот сизларнинг нафсига энг кўп эгалик қилувчингиз эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Майсаранинг исми Амр ибн Шураҳбилдир. «Ли ирбиҳи» (эҳтиёжига)нинг маъноси «нафсига»дир.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُدْرِكُهُ الْفَجْرُ فِي رَمَضَانَ وَهُوَ جُنُبٌ مِنْ غَيْرِ حُلْمٍ فَيَغْتَسِلُ وَيَصُومُ

Nabiy ﷺ ning rafiqalari Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Ramazonda Rasululloh ﷺ ni ihtilomsiz (tush koʻrmasdan) junub holatlarida tong topar, soʻng u zot gʻusl qilib, roʻza tutar edilar».Набий ﷺ нинг рафиқалари Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Рамазонда Расулуллоҳ ﷺ ни иҳтиломсиз (туш кўрмасдан) жунуб ҳолатларида тонг топар, сўнг у зот ғусл қилиб, рўза тутар эдилар».

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ وَاحْتَجَمَ وَهُوَ صَائِمٌ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — ehromda ekanlarida — hijoma (qon) oldirdilar, roʻzador ekanlarida ham (hijoma qildirdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — эҳромда эканларида — ҳижома (қон) олдирдилар, рўзадор эканларида ҳам (ҳижома қилдирдилар).

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «من نسي وَهُوَ صَائِم فأل أَوْ شَرِبَ فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ وسقاه»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim roʻzador holda unutib qoʻyib, yeb yoki ichib qoʻysa, roʻzasini toʻldirsin (davom ettirsin), chunki uni Alloh taomlantirdi va sugʻordi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким рўзадор ҳолда унутиб қўйиб, еб ёки ичиб қўйса, рўзасини тўлдирсин (давом эттирсин), чунки уни Аллоҳ таомлантирди ва суғорди», — дедилар.

وَعَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: بَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ: يَا رَسُول الله هَلَكت. قَالَ: «مَالك؟» قَالَ: وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي وَأَنَا صَائِمٌ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «هَلْ تَجِدُ رَقَبَةً تُعْتِقُهَا؟» . قَالَ: لَا قَالَ: «فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ؟» قَالَ: لَا. قَالَ: «هَلْ تَجِدُ إِطْعَامَ سِتِّينَ مِسْكِينًا؟» قَالَ: لَا. قَالَ: «اجْلِسْ» وَمَكَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم فَبينا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ أُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ وَالْعَرَقُ الْمِكْتَلُ الضَّخْمُ قَالَ: «أَيْنَ السَّائِلُ؟» قَالَ: أَنَا. قَالَ: «خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ» . فَقَالَ الرَّجُلُ: أَعَلَى أَفْقَرَ مِنِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَوَاللَّهِ مَا بَيْنَ لَابَتَيْهَا يُرِيدُ الْحَرَّتَيْنِ أَهْلُ بَيْتِ أَفْقَرُ م أَهْلِ بَيْتِي. فَضَحِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ ثُمَّ قَالَ: «أَطْعِمْهُ أهلك»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan oʻtirgan paytimizda, bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, men halok boʻldim», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ undan — nima gap, deb — soʻradilar. U: «Men roʻzador holda zavjam bilan jinsiy yaqinlik qildim», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ undan: «Bir qul ozod qilishga qodirmisan?» — deb soʻradilar. U ‹yoʻq› (deb javob berdi). Allohning Rasuli ﷺ undan: «Ikki oy ketma-ket roʻza tuta olasanmi?» — deb soʻradilar. U ‹yoʻq› (deb javob berdi). Paygʻambar ﷺ undan: «Oltmish kambagʻalni taomlantirishga qodirmisan?» — deb soʻradilar. U ‹yoʻq› (deb javob berdi). Paygʻambar ﷺ jim turdilar va biz shu holda (turgan paytimizda), Paygʻambar ﷺ ga xurmoga toʻla katta bir savat keltirildi. U zot: «Soʻrovchi qayerda?» — dedilar. U: «Men (shu yerda)», — dedi. Paygʻambar ﷺ (unga): «Mana buni olib, sadaqa qil», — dedilar. U kishi: «Oʻzimdan kambagʻalroq kishigami? Allohga qasamki, (Madina)ning ikki togʻi orasida mendan kambagʻalroq biror oila yoʻq», — dedi. Paygʻambar ﷺ — oziq (kurak) tishlari koʻringuncha — kuldilar, soʻng: «Uni oʻz oilang bilan yeb qoʻy», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан ўтирган пайтимизда, бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен ҳалок бўлдим», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ундан — нима гап, деб — сўрадилар. У: «Мен рўзадор ҳолда завжам билан жинсий яқинлик қилдим», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ундан: «Бир қул озод қилишга қодирмисан?» — деб сўрадилар. У ‹йўқ› (деб жавоб берди). Аллоҳнинг Расули ﷺ ундан: «Икки ой кетма-кет рўза тута оласанми?» — деб сўрадилар. У ‹йўқ› (деб жавоб берди). Пайғамбар ﷺ ундан: «Олтмиш камбағални таомлантиришга қодирмисан?» — деб сўрадилар. У ‹йўқ› (деб жавоб берди). Пайғамбар ﷺ жим турдилар ва биз шу ҳолда (турган пайтимизда), Пайғамбар ﷺ га хурмога тўла катта бир сават келтирилди. У зот: «Сўровчи қаерда?» — дедилар. У: «Мен (шу ерда)», — деди. Пайғамбар ﷺ (унга): «Мана буни олиб, садақа қил», — дедилар. У киши: «Ўзимдан камбағалроқ кишигами? Аллоҳга қасамки, (Мадина)нинг икки тоғи орасида мендан камбағалроқ бирор оила йўқ», — деди. Пайғамбар ﷺ — озиқ (курак) тишлари кўрингунча — кулдилар, сўнг: «Уни ўз оиланг билан еб қўй», — дедилар.

عَن عَائِشَة: أَن الني صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: كَانَ يُقَبِّلُهَا وَهُوَ صَائِم ويمص لسنانها. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ roʻzador hollarida (Oishani) oʻpar va uning tilini soʻrar edilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ рўзадор ҳолларида (Оишани) ўпар ва унинг тилини сўрар эдилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ إِنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْمُبَاشَرَةِ لِلصَّائِمِ فَرخص لَهُ. وَأَتَاهُ آخَرُ فَسَأَلَهُ فَنَهَاهُ فَإِذَا الَّذِي رَخَّصَ لَهُ شَيْخٌ وَإِذَا الَّذِي نَهَاهُ شَابٌّ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Nasr ibn Ali bizga hadis aytdi, Abu Ahmad — yaʼni az-Zubayriy — bizga hadis aytdi, Isroil bizga xabar berdi, u Abul Anbasdan, u al-Agʻarrdan, u Abu Hurayradan (roziyallohu anhu) rivoyat qildi: Bir kishi Nabiy ﷺdan roʻzadorning (ayoliga) yaqinlik qilishi (uni quchoqlashi) haqida soʻradi, u zot unga ruxsat berdilar. Soʻng boshqa bir kishi kelib, u zotdan (shu haqda) soʻradi, u zot uni man qildilar. Qarasa, ruxsat berilgan kishi keksa, man qilingan kishi esa yigit edi.Наср ибн Али бизга ҳадис айтди, Абу Аҳмад — яъни аз-Зубайрий — бизга ҳадис айтди, Исроил бизга хабар берди, у Абул Анбасдан, у ал-Ағаррдан, у Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди: Бир киши Набий ﷺдан рўзадорнинг (аёлига) яқинлик қилиши (уни қучоқлаши) ҳақида сўради, у зот унга рухсат бердилар. Сўнг бошқа бир киши келиб, у зотдан (шу ҳақда) сўради, у зот уни ман қилдилар. Қараса, рухсат берилган киши кекса, ман қилинган киши эса йигит эди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم: «من ذرعه الْقَيْء وَهُوَ صَائِمٌ فَلَيْسَ عَلَيْهِ قَضَاءٌ وَمَنِ اسْتَقَاءَ عَمْدًا فَلْيَقْضِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ. وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ عِيسَى بْنِ يُونُس. وَقَالَ مُحَمَّد يَعْنِي البُخَارِيّ لَا أرَاهُ مَحْفُوظًا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim roʻzador holida beixtiyor qusib qolsa, unga qazo yoʻq. Kim ataylab qustirsa, qazo qilsin», dedilar. Termiziy, Abu Dovud, Ibn Moja va Doramiy rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким рўзадор ҳолида беихтиёр қусиб қолса, унга қазо йўқ. Ким атайлаб қустирса, қазо қилсин», дедилар. Термизий, Абу Довуд, Ибн Можа ва Дорамий ривоят қилган.

وَعَنْ مَعْدَانَ بْنِ طَلْحَةَ أَنَّ أَبَا الدَّرْدَاءِ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاءَ فَأَفْطَرَ. قَالَ: فَلَقِيتُ ثَوْبَانَ فِي مَسْجِدِ دِمَشْقَ فَقُلْتُ: إِنَّ أَبَا الدَّرْدَاءِ حَدَّثَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاءَ فَأَفْطَرَ. قَالَ: صَدَقَ وَأَنَا صَبَبْتُ لَهُ وضوءه. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالتِّرْمِذِيّ والدارمي

Maʼdon ibn Talha (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abu Dardo (roziyallohu anhu) unga aytib berdi: Rasululloh ﷺ qusdilar va roʻzalarini ochdilar. Maʼdon aytadi: Soʻng men Damashq masjidida Rasululloh ﷺning ozod qilingan quli Savbon (roziyallohu anhu)ni uchratdim va: «Abu Dardo menga Rasululloh ﷺ qusib, roʻzalarini ochganlarini aytib berdi», dedim. U: «Rost aytibdi, men u zot ﷺ uchun tahorat suvini quygan edim», dedi.Маъдон ибн Талҳа (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) унга айтиб берди: Расулуллоҳ ﷺ қусдилар ва рўзаларини очдилар. Маъдон айтади: Сўнг мен Дамашқ масжидида Расулуллоҳ ﷺнинг озод қилинган қули Савбон (розияллоҳу анҳу)ни учратдим ва: «Абу Дардо менга Расулуллоҳ ﷺ қусиб, рўзаларини очганларини айтиб берди», дедим. У: «Рост айтибди, мен у зот ﷺ учун таҳорат сувини қуйган эдим», деди.

وَعَنْ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَ: رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لَا أُحْصِي يَتَسَوَّكُ وَهُوَ صَائِمٌ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ

Omir ibn Rabiʼa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Paygʻambar ﷺni roʻzador holatlarida miswok ishlatayotganlarini sanay olmaydigan darajada (koʻp marta) koʻrdim», dedi. Abu Iso aytdi: Omir ibn Rabiʼa hadisi hasan hadisdir. Ahli ilm huzurida shunga amal qilinadi, ular roʻzador uchun miswok ishlatishda zarar koʻrmaydilar. Faqat baʼzi ahli ilm roʻzadorga hoʻl chiviq bilan miswok qilishni va kun oxirida miswok ishlatishni makruh sanaganlar. Shofiʼiy esa miswokni kunning avvalida ham, oxirida ham zarar koʻrmadi. Ahmad va Ishoq kun oxirida miswok ishlatishni makruh sanaganlar.Омир ибн Рабиъа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Пайғамбар ﷺни рўзадор ҳолатларида мисwок ишлатаётганларини санай олмайдиган даражада (кўп марта) кўрдим», деди. Абу Исо айтди: Омир ибн Рабиъа ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Аҳли илм ҳузурида шунга амал қилинади, улар рўзадор учун мисwок ишлатишда зарар кўрмайдилар. Фақат баъзи аҳли илм рўзадорга ҳўл чивиқ билан мисwок қилишни ва кун охирида мисwок ишлатишни макруҳ санаганлар. Шофиъий эса мисwокни куннинг аввалида ҳам, охирида ҳам зарар кўрмади. Аҳмад ва Ишоқ кун охирида мисwок ишлатишни макруҳ санаганлар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " اشتكيت عَيْني أَفَأَكْتَحِلُ وَأَنَا صَائِمٌ؟ قَالَ: «نَعَمْ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ وَأَبُو عَاتِكَةَ الرَّاوِي يضعف

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Koʻzim ogʻriyapti, roʻzador holimda surma qoʻysam boʻladimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Termiziy rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Кўзим оғрияпти, рўзадор ҳолимда сурма қўйсам бўладими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: لَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْعَرْجِ يَصُبُّ عَلَى رَأْسِهِ الْمَاءَ وَهُوَ صَائِمٌ مِنَ الْعَطَشِ أَوْ مِنَ الْحَرِّ. رَوَاهُ مَالك

Abu Bakr ibn Abdurrahmon Nabiy ﷺning bir sahobalaridan rivoyat qiladi: U aytadi: Men Rasululloh ﷺning Fath yili safarlarida odamlarga roʻzani ochishni buyurganlarini va: «Dushmaningizga qarshi quvvatga toʻlinglar», deganlarini koʻrdim. Rasululloh ﷺ esa oʻzlari roʻza tutdilar. Abu Bakr aytadi: Menga hadis aytib bergan kishi shunday dedi: «Men Rasululloh ﷺni Arj degan joyda chanqoqdan yoki issiqdan roʻzador holatlarida boshlariga suv quyayotganlarida koʻrdim».Абу Бакр ибн Абдурраҳмон Набий ﷺнинг бир саҳобаларидан ривоят қилади: У айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Фатҳ йили сафарларида одамларга рўзани очишни буюрганларини ва: «Душманингизга қарши қувватга тўлинглар», деганларини кўрдим. Расулуллоҳ ﷺ эса ўзлари рўза тутдилар. Абу Бакр айтади: Менга ҳадис айтиб берган киши шундай деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺни Арж деган жойда чанқоқдан ёки иссиқдан рўзадор ҳолатларида бошларига сув қуяётганларида кўрдим».

وَعَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى رَجُلًا بِالْبَقِيعِ وَهُوَ يَحْتَجِمُ وَهُوَ آخِذٌ بِيَدِي لِثَمَانِيَ عَشْرَةَ خَلَتْ مِنْ رَمَضَانَ فَقَالَ: «أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ. قَالَ الشَّيْخُ الْإِمَامُ مُحْيِي السُّنَّةِ رَحِمَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ: وَتَأَوَّلَهُ بَعْضُ مَنْ رَخَّصَ فِي الْحِجَامَةِ: أَيْ تَعَرُّضًا لِلْإِفْطَارِ: الْمَحْجُومُ لِلضَّعْفِ وَالْحَاجِمُ لِأَنَّهُ لَا يَأْمَنُ مِنْ أَنْ يَصِلَ شَيْءٌ إِلَى جَوْفِهِ بمص الملازم

Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazonning oʻn sakkizinchi kuni Baqiʼda qon oldirayotgan bir kishining oldiga keldilar — u zot oʻsha payt mening qoʻlimdan ushlab turgan edilar — va: «Qon oluvchi ham, qon oldiruvchi ham roʻzasini buzdi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Xolid al-Hazzoʼ Abu Qilobadan, Ayyubning isnodi bilan, bunga oʻxshashini rivoyat qilgan.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазоннинг ўн саккизинчи куни Бақиъда қон олдираётган бир кишининг олдига келдилар — у зот ўша пайт менинг қўлимдан ушлаб турган эдилар — ва: «Қон олувчи ҳам, қон олдирувчи ҳам рўзасини бузди», дедилар. Абу Довуд айтади: Холид ал-Ҳаззў Абу Қилобадан, Айюбнинг исноди билан, бунга ўхшашини ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ أَفْطَرَ يَوْمًا مِنْ رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ رُخْصَةٍ وَلَا مَرَضٍ لَمْ يَقْضِ عَنْهُ صَوْمُ الدَّهْرِ كُلِّهِ وَإِنْ صَامَهُ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَأَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ وَالدَّارِمِيُّ وَالْبُخَارِيُّ فِي تَرْجَمَةِ بَابٍ وَقَالَ التِّرْمِذِيُّ: سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَعْنِي البُخَارِيّ يَقُول. أَبُو المطوس الرَّاوِي لَا أَعْرِفُ لَهُ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ruxsatsiz va kasalliksiz Ramazonning bir kunini ochsa, agar butun umri roʻza tutsa ham, bu roʻzasi uning oʻrnini bosa olmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisini faqat shu yoʻldan bilamiz. Men Muhammadning: «Abul Mutavvisning ismi Yazid ibn al-Mutavvisdir, men uning bu hadisdan boshqasini bilmayman», deganini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким рухсатсиз ва касалликсиз Рамазоннинг бир кунини очса, агар бутун умри рўза тутса ҳам, бу рўзаси унинг ўрнини боса олмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадисини фақат шу йўлдан биламиз. Мен Муҳаммаднинг: «Абул Мутаввиснинг исми Язид ибн ал-Мутаввисдир, мен унинг бу ҳадисдан бошқасини билмайман», деганини эшитдим.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «كَمْ مِنْ صَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ صِيَامِهِ إِلَّا الظَّمَأُ وَكَمْ مِنْ قَائِمٍ لَيْسَ لَهُ من قِيَامه إِلَّا السهر» . رَوَاهُ الدَّارمِيّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sochi toʻzigan, changga belangan, ikki eski kiyimli, hech kim eʼtibor bermaydigan qanchadan-qancha (kishilar) borki, agar Alloh nomi bilan qasam ichsalar, Alloh uni albatta amalga oshiradi. Baroʼ ibn Molik ham ana shulardandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu vajhdan hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сочи тўзиган, чангга беланган, икки эски кийимли, ҳеч ким эътибор бермайдиган қанчадан-қанча (кишилар) борки, агар Аллоҳ номи билан қасам ичсалар, Аллоҳ уни албатта амалга оширади. Барў ибн Молик ҳам ана шулардандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу важҳдан ҳасан ғарибдир.

عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «ثَلَاثٌ لَا يُفْطِرْنَ الصَّائِمَ الْحِجَامَةُ وَالْقَيْءُ وَالِاحْتِلَامُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زيد الرَّاوِي يضعف فِي الحَدِيث

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch narsa roʻzadorning roʻzasini ochmaydi: hijoma (qon oldirish), qusish va ehtilom», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Said al-Xudriyning hadisi mahfuz boʻlmagan hadisdir. Abdulloh ibn Zayd ibn Aslam, Abdulaziz ibn Muhammad va boshqa bir qanchalar bu hadisni Zayd ibn Aslamdan mursal (sahobani zikr qilmay) rivoyat qilganlar va unda Abu Saidni zikr qilmaganlar. Abdurrahmon ibn Zayd ibn Aslam hadisda zaif sanaladi. (Abu Iso) aytdi: Men Abu Dovud as-Sijziydan eshitdim, u: «Men Ahmad ibn Hanbaldan Abdurrahmon ibn Zayd ibn Aslam haqida soʻradim, u: ‹Uning akasi Abdulloh ibn Zaydda zarar yoʻq›, dedi», derdi. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammadning Ali ibn Abdulloh al-Madiniydan: «Abdulloh ibn Zayd ibn Aslam siqa (ishonchli), Abdurrahmon ibn Zayd ibn Aslam zaifdir», deb zikr qilganini eshitdim. Muhammad: «Men undan hech narsa rivoyat qilmayman», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч нарса рўзадорнинг рўзасини очмайди: ҳижома (қон олдириш), қусиш ва эҳтилом», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Саид ал-Худрийнинг ҳадиси маҳфуз бўлмаган ҳадисдир. Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Аслам, Абдулазиз ибн Муҳаммад ва бошқа бир қанчалар бу ҳадисни Зайд ибн Асламдан мурсал (саҳобани зикр қилмай) ривоят қилганлар ва унда Абу Саидни зикр қилмаганлар. Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Аслам ҳадисда заиф саналади. (Абу Исо) айтди: Мен Абу Довуд ас-Сижзийдан эшитдим, у: «Мен Аҳмад ибн Ҳанбалдан Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Аслам ҳақида сўрадим, у: ‹Унинг акаси Абдуллоҳ ибн Зайдда зарар йўқ›, деди», дерди. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммаднинг Али ибн Абдуллоҳ ал-Мадинийдан: «Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Аслам сиқа (ишончли), Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Аслам заифдир», деб зикр қилганини эшитдим. Муҳаммад: «Мен ундан ҳеч нарса ривоят қилмайман», деди.

وَعَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ قَالَ: سُئِلَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ: كُنْتُمْ تَكْرَهُونَ الْحِجَامَةَ لِلصَّائِمِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ؟ قَالَ: لَا إِلَّا مِنْ أَجْلِ الضَّعْفِ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan: ‹Rasululloh ﷺ zamonlarida roʻzador kishiga hijoma (qon oldirish) qildirishni makruh sanarmidingizlar?› deb soʻralganda, u: «Yoʻq, faqat kuchsizlanib qolish sababidangina», deb javob berdi. Buxoriy rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан: ‹Расулуллоҳ ﷺ замонларида рўзадор кишига ҳижома (қон олдириш) қилдиришни макруҳ санармидингизлар?› деб сўралганда, у: «Йўқ, фақат кучсизланиб қолиш сабабидангина», деб жавоб берди. Бухорий ривоят қилган.

وَعَنِ الْبُخَارِيِّ تَعْلِيقًا قَالَ: كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَحْتَجِمُ وَهُوَ صَائِمٌ ثُمَّ تَرَكَهُ فَكَانَ يَحْتَجِمُ بِاللَّيْلِ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U roʻzador holida hijoma qildirar edi, keyin buni tark etib, kechasi hijoma qildiradigan boʻldi. Buxoriy taʼliq tarzida rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У рўзадор ҳолида ҳижома қилдирар эди, кейин буни тарк этиб, кечаси ҳижома қилдирадиган бўлди. Бухорий таълиқ тарзида ривоят қилган.

وَعَن عَطاء قَالَ: إِن مضمض ثُمَّ أَفْرَغَ مَا فِي فِيهِ مِنَ الْمَاءِ لَا يضيره أَنْ يَزْدَرِدَ رِيقَهُ وَمَا بَقِيَ فِي فِيهِ وَلَا يَمْضُغُ الْعِلْكَ فَإِنِ ازْدَرَدَ رِيقَ الْعِلْكَ لَا أَقُولُ: إِنَّهُ يُفْطِرُ وَلَكِنْ يُنْهَى عَنْهُ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ فِي تَرْجَمَةِ بَابٍ

Ato (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U: «Kim ogʻzini chayib, ogʻzidagi suvni toʻkib tashlasa, soʻlagini va ogʻzida qolganini yutishida unga zarar yoʻq. Ammo saqich chaynamasin, agar saqichning soʻlagini yutib yuborsa, men uni roʻzasini buzadi demayman, lekin bundan qaytariladi», dedi. Buxoriy buni bir bob sarlavhasida keltirgan.Ато (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У: «Ким оғзини чайиб, оғзидаги сувни тўкиб ташласа, сўлагини ва оғзида қолганини ютишида унга зарар йўқ. Аммо сақич чайнамасин, агар сақичнинг сўлагини ютиб юборса, мен уни рўзасини бузади демайман, лекин бундан қайтарилади», деди. Бухорий буни бир боб сарлавҳасида келтирган.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: إِنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو الْأَسْلَمِيَّ قَالَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصُومُ فِي السَّفَرِ وَكَانَ كَثِيرَ الصِّيَامِ. فَقَالَ: «إِنْ شِئْتَ فَصم وَإِن شِئْت فَأفْطر»

Paygʻambar ﷺ ning zavjasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Hamza ibn Amr al-Aslamiy Paygʻambar ﷺ dan: «Safarda roʻza tutaymi?» — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Xohlasang, roʻza tut; xohlamasang, tutma», — deb javob berdilar.Пайғамбар ﷺ нинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳамза ибн Амр ал-Асламий Пайғамбар ﷺ дан: «Сафарда рўза тутайми?» — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «Хоҳласанг, рўза тут; хоҳламасанг, тутма», — деб жавоб бердилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَسِتَّ عَشْرَةَ مَضَتْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَمِنَّا مَنْ صَامَ وَمِنَّا مَنْ أَفْطَرَ فَلَمْ يَعِبِ الصَّائِمُ عَلَى الْمُفْطِرِ وَلَا الْمُفْطِرُ عَلَى الصَّائِمِ. رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Ramazonning oʻn olti kuni oʻtganida (gʻazotga) jang qildik. Bizdan baʼzilarimiz roʻza tutdi, baʼzilarimiz iftor qildi. Roʻzador iftor qilganni ham, iftor qilgan roʻzadorni ham ayblamadi», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Рамазоннинг ўн олти куни ўтганида (ғазотга) жанг қилдик. Биздан баъзиларимиз рўза тутди, баъзиларимиз ифтор қилди. Рўзадор ифтор қилганни ҳам, ифтор қилган рўзадорни ҳам айбламади», деди.

وَعَنْ جَابِرٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَرَأَى زِحَامًا وَرَجُلًا قَدْ ظُلِّلَ عَلَيْهِ فَقَالَ: «مَا هَذَا؟» قَالُوا: صَائِمٌ. فَقَالَ: «لَيْسَ مِنَ الْبِرِّ الصَّوْمُ فِي السَّفَرِ»

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ safarda edilar va bir olomon (toʻda)ni hamda soya qilinib turgan bir kishini koʻrdilar. U zot: «Bu nima (gap)?» — deb soʻradilar. Ular: «U (kishi) roʻzador», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Safarda roʻza tutish — yaxshilik (taqvo) emas», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ сафарда эдилар ва бир оломон (тўда)ни ҳамда соя қилиниб турган бир кишини кўрдилар. У зот: «Бу нима (гап)?» — деб сўрадилар. Улар: «У (киши) рўзадор», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сафарда рўза тутиш — яхшилик (тақво) эмас», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي السَّفَرِ فَمِنَّا الصَّائِمُ وَمِنَّا الْمُفْطِرُ فَنَزَلْنَا مَنْزِلًا فِي وم حَارٍّ فَسَقَطَ الصَّوَّامُونَ وَقَامَ الْمُفْطِرُونَ فَضَرَبُوا الْأَبْنِيَةَ وَسَقَوُا الرِّكَابَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «ذَهَبَ الْمُفْطِرُونَ الْيَوْمَ بِالْأَجْرِ»

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz safarda Nabiy ﷺ bilan birga edik. Bizdan baʼzimiz roʻzador, baʼzimiz roʻzasiz edik. Issiq kunda bir manzilga tushdik. Bizdan eng koʻp soya egasi choponi bor kishi edi; baʼzimiz quyoshdan qoʻli bilan soyalanardik. Roʻzadorlar (holsizlikdan) yiqildilar, roʻzasizlar esa turib chodirlarni tikdilar va ulovlarni sugʻordilar. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bugun roʻzasizlar ajrni olib ketdilar›, dedilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз сафарда Набий ﷺ билан бирга эдик. Биздан баъзимиз рўзадор, баъзимиз рўзасиз эдик. Иссиқ кунда бир манзилга тушдик. Биздан энг кўп соя эгаси чопони бор киши эди; баъзимиз қуёшдан қўли билан сояланардик. Рўзадорлар (ҳолсизликдан) йиқилдилар, рўзасизлар эса туриб чодирларни тикдилар ва уловларни суғордилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бугун рўзасизлар ажрни олиб кетдилар›, дедилар».

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ الْمَدِينَةِ إِلَى مَكَّةَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ عُسْفَانَ ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَرَفَعَهُ إِلَى يَدِهِ لِيَرَاهُ النَّاسُ فَأَفْطَرَ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ وَذَلِكَ فِي رَمَضَانَ. فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ: قَدْ صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَفْطَرَ. فَمن شَاءَ صَامَ وَمن شَاءَ أفطر " وَفِي رِوَايَة لمُسلم عَن جَابر رَضِي الله عَنهُ أَنه شرب بعد الْعَصْر

Tovus (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos dedi: «Allohning Rasuli ﷺ Madinadan Makkaga (qaray) yoʻlga chiqdi va — to Usfonga yetguncha — roʻza tutdi; u yerda u zot suv soʻradi va — odamlar uni koʻrishi uchun — qoʻlini koʻtardi, soʻng roʻzasini ochdi va — to Makkaga yetguncha — boshqa roʻza tutmadi; bu — Ramazonda boʻldi». Ibn Abbos: «Allohning Rasuli ﷺ safarlarda (gohi) roʻza tutdi, (gohi) roʻza tutmadi; bas, kim roʻza tutishni xohlasa, tutsin; kim roʻza tutmaslikni xohlasa, tutmasin», — der edi.Товус (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ Мадинадан Маккага (қарай) йўлга чиқди ва — то Усфонга етгунча — рўза тутди; у ерда у зот сув сўради ва — одамлар уни кўриши учун — қўлини кўтарди, сўнг рўзасини очди ва — то Маккага етгунча — бошқа рўза тутмади; бу — Рамазонда бўлди». Ибн Аббос: «Аллоҳнинг Расули ﷺ сафарларда (гоҳи) рўза тутди, (гоҳи) рўза тутмади; бас, ким рўза тутишни хоҳласа, туцин; ким рўза тутмасликни хоҳласа, тутмасин», — дер эди.

عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ الْكَعْبِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم: «إِن اللَّهَ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ شَطْرَ الصَّلَاةِ وَالصَّوْمَ عَنِ الْمُسَافِرِ وَعَنِ الْمُرْضِعِ وَالْحُبْلَى» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ

Anas ibn Molik al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh musofirdan namozning yarmini, musofirdan hamda emizuvchi va homilador ayoldan roʻzani soqit qildi», dedilar. Abu Dovud, Termiziy, Nasoiy va Ibn Moja rivoyat qilgan.Анас ибн Молик ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ мусофирдан намознинг ярмини, мусофирдан ҳамда эмизувчи ва ҳомиладор аёлдан рўзани соқит қилди», дедилар. Абу Довуд, Термизий, Насоий ва Ибн Можа ривоят қилган.

وَعَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبَّقِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ كَانَ لَهُ حَمُولَةٌ تَأْوِي إِلَى شِبْعٍ فَلْيَصُمْ رَمَضَانَ من حَيْثُ أدْركهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Salama ibn al-Muhabbaq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimni Ramazon safarda chogʻida topsa…» dedilar. Soʻngra (roviy) shu maʼnodagi (hadisni) zikr qildi.Салама ибн ал-Муҳаббақ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимни Рамазон сафарда чоғида топса…» дедилар. Сўнгра (ровий) шу маънодаги (ҳадисни) зикр қилди.

عَنْ جَابِرٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ عَامَ الْفَتْحِ إِلَى مَكَّةَ فِي رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى بَلَغَ كُرَاعَ الْغَمِيمِ فَصَامَ النَّاسُ ثُمَّ دَعَا بِقَدَحٍ مِنْ مَاءٍ فَرَفَعَهُ حَتَّى نَظَرَ النَّاسُ إِلَيْهِ ثُمَّ شَرِبَ فَقِيلَ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ إِنَّ بَعْضَ النَّاسِ قَدْ صَامَ. فَقَالَ: «أُولَئِكَ الْعُصَاةُ أُولَئِكَ الْعُصَاةُ» . رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fath yili Ramazonda Makka tomon chiqdilar va Kuroʼul-Gʻamimga yetgunlaricha roʻza tutdilar, odamlar ham roʻza tutdilar. Soʻng bir idish suv soʻradilar va odamlar koʻrishi uchun uni koʻtardilar, keyin ichdilar. Shundan soʻng u zotga: «Baʼzi odamlar roʻzasini davom ettiribdi», deyildi. Shunda u zot: «Anavilar — osiylar, anavilar — osiylardir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили Рамазонда Макка томон чиқдилар ва Курўул-Ғамимга етгунларича рўза тутдилар, одамлар ҳам рўза тутдилар. Сўнг бир идиш сув сўрадилар ва одамлар кўриши учун уни кўтардилар, кейин ичдилар. Шундан сўнг у зотга: «Баъзи одамлар рўзасини давом эттирибди», дейилди. Шунда у зот: «Анавилар — осийлар, анавилар — осийлардир», дедилар.

وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صَائِمُ رَمَضَانَ فِي السَّفَرِ كَالْمُفْطِرِ فِي الْحَضَرِ» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Safarda Ramazon roʻzasini tutgan kishi xuddi muqim turgan joyida roʻzasini ochgan kishiga oʻxshaydi», dedilar. Abu Ishoq: «Bu hadis unchalik ahamiyatga ega emas», dedi.Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сафарда Рамазон рўзасини тутган киши худди муқим турган жойида рўзасини очган кишига ўхшайди», дедилар. Абу Ишоқ: «Бу ҳадис унчалик аҳамиятга эга эмас», деди.

وَعَن حَمْزَة بن عَمْرو السّلمِيّ أَنَّهُ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَجِدُ بِي قُوَّةً عَلَى الصِّيَامِ فِي السَّفَرِ فَهَلْ عَلَيَّ جُنَاحٌ؟ قَالَ: «هِيَ رُخْصَةٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَمَنْ أَخَذَ بِهَا فَحَسَنٌ وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يَصُومَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ» . رَوَاهُ مُسلم

Hamza ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺga: «Men safarda roʻza tutishga oʻzimda quvvat sezaman, menga gunoh boʻladimi?» dedi. U zot: «Bu Alloh azza va jalladan boʻlgan ruxsatdir. Kim uni olsa, yaxshi ish qilibdi. Kim roʻza tutishni xohlasa, unga gunoh yoʻq», dedilar.Ҳамза ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺга: «Мен сафарда рўза тутишга ўзимда қувват сезаман, менга гуноҳ бўладими?» деди. У зот: «Бу Аллоҳ азза ва жалладан бўлган рухсатдир. Ким уни олса, яхши иш қилибди. Ким рўза тутишни хоҳласа, унга гуноҳ йўқ», дедилар.

عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: كَانَ يَكُونُ عَلَيَّ الصَّوْمُ مِنْ رَمَضَانَ فَمَا أَسْتَطِيعُ أَنْ أَقْضِيَ إِلَّا فِي شَعْبَانَ. قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ: تَعْنِي الشّغل من النَّبِي أَو بِالنَّبِيِّ صلى الله عَلَيْهِ وَسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Baʼzan men Ramazonda baʼzi kunlarni (roʻza tutmay) qoldirar edim, lekin ularning qazosini faqat Shaʼbon oyida tuta olar edim. (Rivoyatchi) Yahyo: «U (Oisha) Paygʻambar ﷺ ga xizmat qilish bilan band boʻlar edi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Баъзан мен Рамазонда баъзи кунларни (рўза тутмай) қолдирар эдим, лекин уларнинг қазосини фақат Шаъбон ойида тута олар эдим. (Ривоятчи) Яҳё: «У (Оиша) Пайғамбар ﷺ га хизмат қилиш билан банд бўлар эди», — деди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَصُومَ وَزَوْجُهَا شَاهِدٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ وَلَا تَأْذَنَ فِي بَيْتِهِ إِلَّا بِإِذْنِهِ» . رَوَاهُ مُسلم

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Ayolga — eri (uyda) hozir boʻ lgan paytda — uning iznisiz (nafl) roʻ za tutishi halol emas; va uning (erining) uyiga, uning iznisiz (hech kimni kirishga) izn bermasin; va u (xotin) — erining buyrugʻ isiz biror narsani (sadaqa qilib) sarflasa, uning (savobining) yarmi eriga beriladi», dedilar. (Buni Abu Zinod yana — Musodan, otasidan, Abu Hurayradan — roʻ za (haqi)da rivoyat qildi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлга — эри (уйда) ҳозир бў лган пайтда — унинг изнисиз (нафл) рў за тутиши ҳалол эмас; ва унинг (эрининг) уйига, унинг изнисиз (ҳеч кимни киришга) изн бермасин; ва у (хотин) — эрининг буйруғ исиз бирор нарсани (садақа қилиб) сарфласа, унинг (савобининг) ярми эрига берилади», дедилар. (Буни Абу Зинод яна — Мусодан, отасидан, Абу Ҳурайрадан — рў за (ҳақи)да ривоят қилди.)

وَعَنْ مُعَاذَةَ الْعَدَوِيَّةِ أَنَّهَا قَالَتْ لِعَائِشَةَ: مَا بَالُ الْحَائِضِ تَقْضِي الصَّوْمَ وَلَا تَقْضِي الصَّلَاةَ؟ قَالَتْ عَائِشَةُ: كَانَ يُصِيبُنَا ذَلِكَ فَنُؤْمَرُ بِقَضَاءِ الصَّوْمِ وَلَا نُؤْمَرُ بِقَضَاءِ الصَّلَاةِ. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Muoza Oishadan: «Hayzli ayol nega roʻzani qazo qiladi-yu, namozni qazo qilmaydi?» deb soʻradi. (Oisha): «Sen haruriyamisan?» dedi. (Muoza): «Haruriya emasman, faqat soʻrayapman», dedi. (Oisha): «Bizga bu (hol) yetar (hayz koʻrardik); bas, roʻzani qazo qilishga buyurilar, namozni qazo qilishga buyurilmas edik», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Муоза Оишадан: «Ҳайзли аёл нега рўзани қазо қилади-ю, намозни қазо қилмайди?» деб сўради. (Оиша): «Сен ҳаруриямисан?» деди. (Муоза): «Ҳарурия эмасман, фақат сўраяпман», деди. (Оиша): «Бизга бу (ҳол) етар (ҳайз кўрардик); бас, рўзани қазо қилишга буюрилар, намозни қазо қилишга буюрилмас эдик», деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صَوْمٌ صَامَ عَنْهُ وليه»

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim zimmasida roʻza (qarzi) boʻlgan holida vafot etsa, uning valiysi (vorisi) uning oʻrniga roʻza tutadi», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким зиммасида рўза (қарзи) бўлган ҳолида вафот этса, унинг валийси (вориси) унинг ўрнига рўза тутади», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صِيَامُ شَهْرِ رَمَضَانَ فَلْيُطْعَمْ عَنْهُ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: وَالصَّحِيحُ أَنه مَوْقُوف على ابْن عمر

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bir oy roʻzasi zimmasida boʻlgan holda vafot etsa, uning nomidan har bir kun uchun bir miskinga taom berilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisini faqat shu yoʻldan marfuʼ (Nabiyga yetgan) holda bilamiz, sahih boʻlgani esa Ibn Umarning oʻz soʻzi sifatida (mavquf)dir. Ilm ahli bu bobda ixtilof qilganlar. Baʼzilari: «Marhum nomidan roʻza tutiladi», deganlar. Buni Ahmad va Ishoq aytadilar. Ular: «Agar marhum zimmasida nazr roʻzasi boʻlsa, uning nomidan roʻza tutiladi, agar zimmasida Ramazon qazosi boʻlsa, uning nomidan taom beriladi», dedilar. Molik, Sufyon va Shofiiy: «Hech kim hech kim nomidan roʻza tutmaydi», deganlar. (Abu Iso) aytdi: Ashʼas — u ibn Savvordir. Muhammad — mening nazarimda ibn Abdurrahmon ibn Abi Layladir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким бир ой рўзаси зиммасида бўлган ҳолда вафот этса, унинг номидан ҳар бир кун учун бир мискинга таом берилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадисини фақат шу йўлдан марфуъ (Набийга етган) ҳолда биламиз, саҳиҳ бўлгани эса Ибн Умарнинг ўз сўзи сифатида (мавқуф)дир. Илм аҳли бу бобда ихтилоф қилганлар. Баъзилари: «Марҳум номидан рўза тутилади», деганлар. Буни Аҳмад ва Ишоқ айтадилар. Улар: «Агар марҳум зиммасида назр рўзаси бўлса, унинг номидан рўза тутилади, агар зиммасида Рамазон қазоси бўлса, унинг номидан таом берилади», дедилар. Молик, Суфён ва Шофиий: «Ҳеч ким ҳеч ким номидан рўза тутмайди», деганлар. (Абу Исо) айтди: Ашъас — у ибн Саввордир. Муҳаммад — менинг назаримда ибн Абдурраҳмон ибн Аби Лайладир.

عَنْ مَالِكٍ بَلَغَهُ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ يُسْأَلُ: هَلْ يَصُومُ أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ أَوْ يُصَلِّي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ؟ فَيَقُولُ: لَا يَصُومُ أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ. وَلَا يُصَلِّي أَحَدٌ عَنْ أحد. رَوَاهُ فِي الْمُوَطَّأ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Undan: ‹Biror kishi boshqa birov oʻrniga roʻza tutadimi yoki boshqa birov oʻrniga namoz oʻqiydimi?› deb soʻralganida, u: «Hech kim boshqa birovning oʻrniga roʻza tutmaydi va hech kim boshqa birovning oʻrniga namoz oʻqimaydi», deb javob berardi. Molik «Muvatto»da rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ундан: ‹Бирор киши бошқа биров ўрнига рўза тутадими ёки бошқа биров ўрнига намоз ўқийдими?› деб сўралганида, у: «Ҳеч ким бошқа бировнинг ўрнига рўза тутмайди ва ҳеч ким бошқа бировнинг ўрнига намоз ўқимайди», деб жавоб берарди. Молик «Муватто»да ривоят қилган.

عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ حَتَّى نَقُولَ: لَا يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ حَتَّى نَقُولَ: لَا يَصُومُ وَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتكْمل صِيَام شهر قطّ إِلَّا رَمَضَانَ وَمَا رَأَيْتُهُ فِي شَهْرٍ أَكْثَرَ مِنْهُ صِيَامًا فِي شَعْبَانَ وَفِي رِوَايَةٍ قَالَتْ: كَانَ يَصُوم شعْبَان كُله وَكن يَصُوم شعْبَان إِلَّا قَلِيلا

Oisha — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ (shunchalik) roʻza tutardilarki, hatto biz: ‹Roʻzani ochmaydilar›, der edik. Va (shunchalik) roʻza tutmasdilarki, hatto biz: ‹Roʻza tutmaydilar›, der edik. Men Rasululloh ﷺ ning Ramazondan boshqa biror oyni toʻla roʻza tutganlarini hech koʻrmadim, hamda Shaʼbon oyidagidan koʻproq roʻza tutgan oylarini koʻrmadim».Оиша — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ (шунчалик) рўза тутардиларки, ҳатто биз: ‹Рўзани очмайдилар›, дер эдик. Ва (шунчалик) рўза тутмасдиларки, ҳатто биз: ‹Рўза тутмайдилар›, дер эдик. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг Рамазондан бошқа бирор ойни тўла рўза тутганларини ҳеч кўрмадим, ҳамда Шаъбон ойидагидан кўпроқ рўза тутган ойларини кўрмадим».

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ قَالَ: قُلْتُ لِعَائِشَةَ: أَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُوم شهرا كُله؟ قَالَ: مَا عَلِمْتُهُ صَامَ شَهْرًا كُلَّهُ إِلَّا رَمَضَانَ وَلَا أَفْطَرَهُ كُلَّهُ حَتَّى يَصُومَ مِنْهُ حَتَّى مضى لسبيله. رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men u zot Ramazondan boshqa biror oyni toʻliq roʻza tutganlarini bilmayman, biror oyni butunlay (roʻzasiz) ochiq qoldirganlarini ham bilmayman — balki undan (har oydan) albatta roʻza tutardilar — toki yoʻllariga (umr nihoyasiga) yetgunlaricha».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен у зот Рамазондан бошқа бирор ойни тўлиқ рўза тутганларини билмайман, бирор ойни бутунлай (рўзасиз) очиқ қолдирганларини ҳам билмайман — балки ундан (ҳар ойдан) албатта рўза тутардилар — токи йўлларига (умр ниҳоясига) етгунларича».

وَعَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: أَنَّهُ سَأَلَهُ أَوْ سَأَلَ رَجُلًا وَعِمْرَانَ يَسْمَعُ فَقَالَ: «يَا أَبَا فُلَانٍ أَمَا صُمْتَ مِنْ سَرَرِ شَعْبَانَ؟» قَالَ: لَا قَالَ: «فَإِذَا أَفْطَرْتَ فَصُمْ يَوْمَيْنِ»

Mutarrif (Imron ibn Husayndan) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ undan (Imrondan) yoki bir kishidan — Imron eshitib turgan holda — soʻradilar: «Ey falonchi! Sen bu oyning oxirgi kunlarida roʻza tutdingmi?» (Rivoyatchi menimcha u zot ‹Ramazon oyi›ni aytdi.) U kishi: «Yoʻq, yo Rasululloh», — dedi. Paygʻambar ﷺ unga: «Sen (Ramazon) roʻzangni tugatgach, (Shavvolda) ikki kun roʻza tut», — dedilar. (Boshqa rivoyat orqali Imron: «Paygʻambar ﷺ: ‹(Sen) Shaʼbonning oxirgi kunlarida (roʻza tutdingmi)?› — dedilar», — dedi.)Мутарриф (Имрон ибн Ҳусайндан) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ ундан (Имрондан) ёки бир кишидан — Имрон эшитиб турган ҳолда — сўрадилар: «Эй фалончи! Сен бу ойнинг охирги кунларида рўза тутдингми?» (Ривоятчи менимча у зот ‹Рамазон ойи›ни айтди.) У киши: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», — деди. Пайғамбар ﷺ унга: «Сен (Рамазон) рўзангни тугатгач, (Шавволда) икки кун рўза тут», — дедилар. (Бошқа ривоят орқали Имрон: «Пайғамбар ﷺ: ‹(Сен) Шаъбоннинг охирги кунларида (рўза тутдингми)?› — дедилар», — деди.)

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَفْضَلُ الصِّيَامِ بَعْدَ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ الْمُحَرَّمِ وَأَفْضَلُ الصَّلَاةِ بَعْدَ الْفَرِيضَةِ صَلَاةُ اللَّيْلِ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ramazondan keyin eng afzal roʻza — Allohning oyi Muharram (roʻzasi)dir; farzdan keyin eng afzal namoz — tun namozidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рамазондан кейин энг афзал рўза — Аллоҳнинг ойи Муҳаррам (рўзаси)дир; фарздан кейин энг афзал намоз — тун намозидир», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَحَرَّى صِيَامَ يَوْمٍ فَضَّلَهُ عَلَى غَيْرِهِ إِلَّا هَذَا الْيَوْمَ: يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَهَذَا الشَّهْرُ يَعْنِي شَهْرَ رَمَضَان

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning — bir kunni boshqasidan afzal koʻrib roʻza tutishga intilganini — bu kun (Ashuro kuni) va bu oy, yaʼni Ramazon oyidan boshqa — (hech qachon) koʻrmadim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг — бир кунни бошқасидан афзал кўриб рўза тутишга интилганини — бу кун (Ашуро куни) ва бу ой, яъни Рамазон ойидан бошқа — (ҳеч қачон) кўрмадим.

وَعَن ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: حِينَ صَامَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ يَوْمٌ يُعَظِّمُهُ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَئِنْ بَقِيتُ إِلَى قَابِلٍ لأصومن التَّاسِع» . رَوَاهُ مُسلم

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ashuro kuni roʻza tutgan va uni tutishga buyurgan paytlarida (sahobalar): «Yo Rasululloh! Bu yahudiylar va nasorolar ulugʻlaydigan kundir», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kelasi yil boʻlsa, in shaa Alloh, toʻqqizinchi kuni roʻza tutamiz», dedilar. (Roviy) dedi: Kelasi yil kelmasdan turib, Rasululloh ﷺ vafot etdilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ашуро куни рўза тутган ва уни тутишга буюрган пайтларида (саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ! Бу яҳудийлар ва насоролар улуғлайдиган кундир», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Келаси йил бўлса, ин шаа Аллоҳ, тўққизинчи куни рўза тутамиз», дедилар. (Ровий) деди: Келаси йил келмасдан туриб, Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар.

وَعَنْ أُمِّ الْفَضْلِ بِنْتِ الْحَارِثِ: أَنَّ نَاسًا تَمَارَوْا عِنْدَهَا يَوْمَ عَرَفَةَ فِي صِيَامِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بَعْضُهُمْ: هُوَ صَائِمٌ وَقَالَ بَعْضُهُمْ: لَيْسَ بِصَائِمٍ فَأَرْسَلْتُ إِلَيْهِ بقدح لبن وَهُوَ وَاقِف عل بعيره بِعَرَفَة فشربه

Ummul-Fadl bint al-Horis (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Arafa kuni odamlar uning huzurida Rasululloh ﷺ ning roʻzasi haqida bahslashdilar. Baʼzilari: «U roʻzador», dedi, baʼzilari: «U roʻzador emas», dedi. Shunda men u zotga bir kosa sut yubordim, u zot Arafotda tuyasi ustida turgan edilar, uni ichdilar.Уммул-Фадл бинт ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Арафа куни одамлар унинг ҳузурида Расулуллоҳ ﷺ нинг рўзаси ҳақида баҳслашдилар. Баъзилари: «У рўзадор», деди, баъзилари: «У рўзадор эмас», деди. Шунда мен у зотга бир коса сут юбордим, у зот Арафотда туяси устида турган эдилар, уни ичдилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَائِما فِي الْعشْر قطّ. رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni (Zulhijjaning) oʻn kunligida hech qachon roʻza tutgan holda koʻrmadim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни (Зулҳижжанинг) ўн кунлигида ҳеч қачон рўза тутган ҳолда кўрмадим.

وَعَنْ أَبِي قَتَادَةَ: أَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ كَيْفَ تَصُومُ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَوْله. فَلَمَّا رأى عمر رَضِي الله عَنْهُم غَضَبَهُ قَالَ رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ وَغَضب رَسُوله فَجعل عمر رَضِي الله عَنْهُم يُرَدِّدُ هَذَا الْكَلَامَ حَتَّى سَكَنَ غَضَبُهُ فَقَالَ عمر يَا رَسُول الله كَيفَ بِمن يَصُومُ الدَّهْرَ كُلَّهُ قَالَ: «لَا صَامَ وَلَا أَفْطَرَ» . أَوْ قَالَ: «لَمْ يَصُمْ وَلَمْ يُفْطِرْ» . قَالَ كَيْفَ مَنْ يَصُومُ يَوْمَيْنِ وَيُفْطِرُ يَوْمًا قَالَ: «وَيُطِيقُ ذَلِكَ أَحَدٌ» . قَالَ كَيْفَ مَنْ يَصُوم يَوْمًا وَيفْطر يَوْمًا قَالَ: «ذَاك صَوْم دَاوُد عَلَيْهِ السَّلَام» قَالَ كَيْفَ مَنْ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمَيْنِ قَالَ: «وَدِدْتُ أَنِّي طُوِّقْتُ ذَلِكَ» . ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «ثَلَاث مِنْ كُلِّ شَهْرٍ وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ فَهَذَا صِيَامُ الدَّهْرِ كُلِّهِ صِيَامُ يَوْمِ عَرَفَةَ أَحْتَسِبُ عَلَى اللَّهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ وَالسَّنَةَ الَّتِي بَعْدَهُ وَصِيَامُ يَوْمِ عَاشُورَاءَ أَحْتَسِبُ عَلَى اللَّهِ أَنْ يُكَفِّرَ السَّنَةَ الَّتِي قَبْلَهُ» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ ning oldiga kelib: «Siz qanday roʻza tutasiz?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ gʻazablandilar. Umar u zotning gʻazabini koʻrgach: «Biz Allohni Rabb, Islomni din, Muhammadni nabiy deb rozi boʻldik. Allohning gʻazabidan va Rasulining gʻazabidan Allohdan panoh tilaymiz», dedi. Umar bu soʻzni u zotning gʻazabi bosilguncha takror-takror ayta boshladi. Soʻng Umar: «Yo Rasululloh! Butun umr roʻza tutadigan kishi haqida nima deysiz?» dedi. (U zot ﷺ): «U na roʻza tutdi, na ochdi», — yo: «U roʻza ham tutmadi, ochmadi ham», — dedilar. (Umar): «Ikki kun roʻza tutib, bir kun ochadigan kishi-chi?» dedi. (U zot ﷺ): «Buni biror kishi qila oladimi?» — dedilar. (Umar): «Bir kun roʻza tutib, bir kun ochadigan kishi-chi?» dedi. (U zot ﷺ): «Bu Dovud — alayhissalomning roʻzasidir», — dedilar. (Umar): «Bir kun roʻza tutib, ikki kun ochadigan kishi-chi?» dedi. (U zot ﷺ): «Qaniydi, menga shuni qila olishga (kuch) berilsa edi», — dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Har oyda uch kun, hamda Ramazondan Ramazongacha (roʻza tutish) — bu butun umrning roʻzasidir. Arafa kuni roʻzasi — men Allohdan undan oldingi yil va undan keyingi yil (gunohlarini) kechirishini umid qilaman; Ashuro kuni roʻzasi — men Allohdan undan oldingi yil (gunohlarini) kechirishini umid qilaman», — dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ нинг олдига келиб: «Сиз қандай рўза тутасиз?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ғазабландилар. Умар у зотнинг ғазабини кўргач: «Биз Аллоҳни Рабб, Исломни дин, Муҳаммадни набий деб рози бўлдик. Аллоҳнинг ғазабидан ва Расулининг ғазабидан Аллоҳдан паноҳ тилаймиз», деди. Умар бу сўзни у зотнинг ғазаби босилгунча такрор-такрор айта бошлади. Сўнг Умар: «Ё Расулуллоҳ! Бутун умр рўза тутадиган киши ҳақида нима дейсиз?» деди. (У зот ﷺ): «У на рўза тутди, на очди», — ё: «У рўза ҳам тутмади, очмади ҳам», — дедилар. (Умар): «Икки кун рўза тутиб, бир кун очадиган киши-чи?» деди. (У зот ﷺ): «Буни бирор киши қила оладими?» — дедилар. (Умар): «Бир кун рўза тутиб, бир кун очадиган киши-чи?» деди. (У зот ﷺ): «Бу Довуд — алайҳиссаломнинг рўзасидир», — дедилар. (Умар): «Бир кун рўза тутиб, икки кун очадиган киши-чи?» деди. (У зот ﷺ): «Қанийди, менга шуни қила олишга (куч) берилса эди», — дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар ойда уч кун, ҳамда Рамазондан Рамазонгача (рўза тутиш) — бу бутун умрнинг рўзасидир. Арафа куни рўзаси — мен Аллоҳдан ундан олдинги йил ва ундан кейинги йил (гуноҳларини) кечиришини умид қиламан; Ашуро куни рўзаси — мен Аллоҳдан ундан олдинги йил (гуноҳларини) кечиришини умид қиламан», — дедилар.

وَعَن أَبِي قَتَادَةَ قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَوْمِ الِاثْنَيْنِ فَقَالَ: «فِيهِ وُلِدْتُ وَفِيهِ أُنْزِلَ عَلَيَّ» . رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan dushanba kuni roʻza tutish haqida soʻralganda, u zot: «U kunda men tugʻilganman va u kunda menga (vahiy) nozil qilingan», dedilar. Muslim rivoyat qilgan.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан душанба куни рўза тутиш ҳақида сўралганда, у зот: «У кунда мен туғилганман ва у кунда менга (ваҳий) нозил қилинган», дедилар. Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ مُعَاذَةَ الْعَدَوِيَّةِ أَنَّهَا سَأَلَتْ عَائِشَةَ: أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ؟ قَالَتْ: نَعَمْ فَقُلْتُ لَهَا: مِنْ أَيِّ أَيَّامِ الشَّهْرِ كَانَ يَصُومُ؟ قَالَتْ: لَمْ يَكُنْ يُبَالِي مِنْ أَيِّ أَيَّام الشَّهْر يَصُوم. رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: (Muoza al-Adaviyya) u zotdan: «Rasululloh ﷺ har oydan uch kun roʻza tutar edilarmi?» deb soʻradi. (Oisha): «Ha», dedi. (Muoza): «Oyning qaysi kunlarida roʻza tutar edilar?» dedi. (Oisha): «U zot oyning qaysi kunlarida roʻza tutishga eʼtibor bermas edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: (Муоза ал-Адавийя) у зотдан: «Расулуллоҳ ﷺ ҳар ойдан уч кун рўза тутар эдиларми?» деб сўради. (Оиша): «Ҳа», деди. (Муоза): «Ойнинг қайси кунларида рўза тутар эдилар?» деди. (Оиша): «У зот ойнинг қайси кунларида рўза тутишга эътибор бермас эдилар», деди.

وَعَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيِّ أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «مَنْ صَامَ رَمَضَانَ ثُمَّ أَتْبَعَهُ سِتًّا مِنْ شَوَّال كَانَ كصيام الدَّهْر» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Ramazon roʻzasini tutib, soʻng uning ortidan Shavvoldan olti (kun) roʻza tutsa, butun yil roʻza tutgan kabi boʻladi», dedilar.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Рамазон рўзасини тутиб, сўнг унинг ортидан Шавволдан олти (кун) рўза тутса, бутун йил рўза тутган каби бўлади», дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ صَوْمِ يَوْمِ الْفِطْرِ وَالنَّحْرِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ, undan oldingi kun yoki undan keyingi kunni ham qoʻshib tutmasa, juma kunini yolgʻiz roʻza tutishdan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ, ундан олдинги кун ёки ундан кейинги кунни ҳам қўшиб тутмаса, жума кунини ёлғиз рўза тутишдан қайтардилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لَا صَوْم فِي يَوْمَيْنِ: الْفطر وَالضُّحَى "

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki kunda roʻza tutilmaydi: Fitr (Ramazon hayiti) va Azho (Qurbon hayiti) kunlarida», dedilar. Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки кунда рўза тутилмайди: Фитр (Рамазон ҳайити) ва Азҳо (Қурбон ҳайити) кунларида», дедилар. Бухорий ва Муслим ривоят қилган.

وَعَنْ نُبَيْشَةَ الْهُذَلِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَيَّامُ التَّشْرِيقِ أَيَّامُ أكل وَشرب وَذكر الله» . رَوَاهُ مُسلم

Nubaysha al-Huzaliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tashriq kunlari yeyish va ichish kunlaridir», — dedilar.Нубайша ал-Ҳузалий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ташриқ кунлари ейиш ва ичиш кунларидир», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَصُومُ أَحَدُكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِلَّا أَن بِصَوْم قبله أَو بِصَوْم بعده»

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz juma kunini, oldidan yoki keyinidan roʻza tutmasa, (yolgʻiz oʻzini) roʻza tutmasin», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ali, Jobir, Junoda al-Azdiy, Juvayriya, Anas va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli nazdida amal shunga koʻradir: ular kishining oldidan ham, keyinidan ham roʻza tutmay, yolgʻiz juma kunini roʻza tutishga xoslashini makruh koʻradilar. Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз жума кунини, олдидан ёки кейинидан рўза тутмаса, (ёлғиз ўзини) рўза тутмасин», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Али, Жобир, Жунода ал-Аздий, Жувайрия, Анас ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли наздида амал шунга кўрадир: улар кишининг олдидан ҳам, кейинидан ҳам рўза тутмай, ёлғиз жума кунини рўза тутишга хослашини макруҳ кўрадилар. Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَخْتَصُّوا لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ بِقِيَامٍ مِنْ بَيْنِ اللَّيَالِي وَلَا تَخْتَصُّوا يَوْمَ الْجُمُعَةِ بِصِيَامٍ مِنْ بَيْنِ الْأَيَّامِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ فِي صَوْمٍ يَصُومهُ أحدكُم» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kechalar orasidan juma kechasini (alohida) ibodatga, kunlar orasidan juma kunini (alohida) roʻzaga ajratib olmanglar, magar biringiz tutadigan bir roʻzaning (kunlari) ichida boʻlsa (mustasno)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кечалар орасидан жума кечасини (алоҳида) ибодатга, кунлар орасидан жума кунини (алоҳида) рўзага ажратиб олманглар, магар бирингиз тутадиган бир рўзанинг (кунлари) ичида бўлса (мустасно)», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بَعَّدَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا»

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Shubhasiz, kim Allohning roziligi uchun bir kun roʻza tutsa, Alloh uning yuzini (doʻzax) otidan — yetmish yillik (yoʻl) masofasi(cha) — uzoqlashtiradi», — dedi.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Шубҳасиз, ким Аллоҳнинг розилиги учун бир кун рўза туца, Аллоҳ унинг юзини (дўзах) отидан — етмиш йиллик (йўл) масофаси(ча) — узоқлаштиради», — деди.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو بْنِ الْعَاصِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا عَبْدَ اللَّهِ أَلَمْ أُخْبَرْ أَنَّكَ تَصُومُ النَّهَارَ وَتَقُومُ اللَّيْلَ؟» فَقُلْتُ: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ: «فَلَا تَفْعَلْ صُمْ وَأَفْطِرْ وَقُمْ وَنَمْ فَإِنَّ لِجَسَدِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِعَيْنِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِزَوْرِكَ عَلَيْكَ حَقًّا. لَا صَامَ مَنْ صَامَ الدَّهْرَ. صَوْمُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ صَوْمُ الدَّهْرِ كُلِّهِ. صُمْ كُلَّ شَهْرٍ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَاقْرَأِ الْقُرْآنَ فِي كُلِّ شَهْرٍ» . قُلْتُ: إِنِّي أُطِيقُ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ. قَالَ: " صُمْ أَفْضَلَ الصَّوْمِ صَوْمَ دَاوُدَ: صِيَامُ يَوْمٍ وَإِفْطَارُ يَوْمٍ. وَاقْرَأْ فِي كُلِّ سَبْعِ لَيَالٍ مَرَّةً وَلَا تَزِدْ عَلَى ذَلِكَ "

Abdulloh ibn Amr ibn Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ menga: «Ey Abdulloh! Menga — sen kunduzi roʻza tutasan va tun boʻyi namoz oʻqiyasan, deb — xabar berilmadimi?» — dedilar. Abdulloh: «Ha, yo Rasululloh», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Unday qilma; baʼzi kun roʻza tut, baʼzi kun (roʻzani) tark et; namoz (ham) oʻqi, tunda uxla (ham) — chunki badaningning senga haqi bor, zavjangning senga haqi bor va mehmoningning senga haqi bor. Senga har oyda uch kun roʻza tutish kifoya — chunki yaxshi amalning savobi oʻn barobar (qilib) koʻpaytiriladi; shunda u butun yil roʻza tutgandek boʻladi», — dedilar. Men (koʻproq roʻzaga) qattiq turib oldim va shuning uchun menga qattiqroq (koʻrsatma) berildi. Men: «Yo Rasululloh, menda (bundan koʻproq) kuch bor», — dedim. Paygʻambar ﷺ: «(Unday boʻlsa,) Dovud paygʻambar (alayhissalom)ning roʻzasidek roʻza tut va undan ortiq tutma», — dedilar. Men: «Allohning paygʻambari Dovudning roʻzasi qanday edi?» — dedim. U zot: «Yilning yarmi (yaʼni u kun ora roʻza tutar edi)», — dedilar. Keyin Abdulloh keksayganda: «Agar men Paygʻambar ﷺ ning (menga bergan) ruxsatini (yaʼni oyda uch kun roʻza tutishni) qabul qilganimda, men uchun yaxshiroq boʻlar edi», — der edi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ менга: «Эй Абдуллоҳ! Менга — сен кундузи рўза тутасан ва тун бўйи намоз ўқиясан, деб — хабар берилмадими?» — дедилар. Абдуллоҳ: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ундай қилма; баъзи кун рўза тут, баъзи кун (рўзани) тарк эт; намоз (ҳам) ўқи, тунда ухла (ҳам) — чунки баданингнинг сенга ҳақи бор, завжангнинг сенга ҳақи бор ва меҳмонингнинг сенга ҳақи бор. Сенга ҳар ойда уч кун рўза тутиш кифоя — чунки яхши амалнинг савоби ўн баробар (қилиб) кўпайтирилади; шунда у бутун йил рўза тутгандек бўлади», — дедилар. Мен (кўпроқ рўзага) қаттиқ туриб олдим ва шунинг учун менга қаттиқроқ (кўрсатма) берилди. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менда (бундан кўпроқ) куч бор», — дедим. Пайғамбар ﷺ: «(Ундай бўлса,) Довуд пайғамбар (алайҳиссалом)нинг рўзасидек рўза тут ва ундан ортиқ тутма», — дедилар. Мен: «Аллоҳнинг пайғамбари Довуднинг рўзаси қандай эди?» — дедим. У зот: «Йилнинг ярми (яъни у кун ора рўза тутар эди)», — дедилар. Кейин Абдуллоҳ кексайганда: «Агар мен Пайғамбар ﷺ нинг (менга берган) рухсатини (яъни ойда уч кун рўза тутишни) қабул қилганимда, мен учун яхшироқ бўлар эди», — дер эди.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيس. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dushanba va payshanba kunlari roʻza tutar edilar. Termiziy va Nasoiy rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ душанба ва пайшанба кунлари рўза тутар эдилар. Термизий ва Насоий ривоят қилган.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تُعْرَضُ الْأَعْمَالُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ فَأُحِبُّ أَنْ يُعْرَضَ عَمَلِي وَأَنَا صَائِمٌ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amallar dushanba va payshanba kunlari (Allohga) koʻrsatiladi. Men amalim roʻzador holimda koʻrsatilishini yoqtiraman», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning bu bobdagi hadisi hasan gʻarib hadisdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амаллар душанба ва пайшанба кунлари (Аллоҳга) кўрсатилади. Мен амалим рўзадор ҳолимда кўрсатилишини ёқтираман», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг бу бобдаги ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир.

قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يَا أَبَا ذَرٍّ إِذَا صُمْتَ مِنَ الشَّهْرِ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ فَصُمْ ثَلَاثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَالنَّسَائِيّ

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ey Abu Zarr, oydan uch kun roʻza tutsang, oʻn uchinchi, oʻn toʻrtinchi va oʻn beshinchi (kunlari) roʻza tutgin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Qatoda, Abdulloh ibn Amr, Qurra ibn Iyos al-Muzaniy, Abdulloh ibn Masʼud, Abu Aqrab, Ibn Abbos, Oisha, Qatoda ibn Milhon, Usmon ibn Abil Os va Jarirdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Zarr hadisi hasan hadisdir. Baʼzi hadislarda: «Kim har oydan uch kun roʻza tutsa, butun yilni roʻza tutgan kishidek boʻladi», deb rivoyat qilingan.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абу Зарр, ойдан уч кун рўза тутсанг, ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчи (кунлари) рўза тутгин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Қатода, Абдуллоҳ ибн Амр, Қурра ибн Иёс ал-Музаний, Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абу Ақраб, Ибн Аббос, Оиша, Қатода ибн Милҳон, Усмон ибн Абил Ос ва Жарирдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абу Зарр ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Баъзи ҳадисларда: «Ким ҳар ойдан уч кун рўза тутса, бутун йилни рўза тутган кишидек бўлади», деб ривоят қилинган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ مِنْ غُرَّةِ كُلِّ شَهْرٍ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ وَقَلَّمَا كَانَ يفْطر يَوْم الْجُمُعَةَ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالنَّسَائِيُّ وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ إِلَى ثَلَاثَة أَيَّام

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ har oyning boshidan uch kun roʻza tutar edilar va juma kunini roʻzasiz oʻtkazishlari juda kam edi. Bu bobda Ibn Umar va Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abdullohning hadisi hasan gʻaribdir. Ilm ahlidan bir qavm juma kunida roʻza tutishni mustahab koʻrganlar. Faqat oldidan ham, keyinidan ham roʻza tutmay, yolgʻiz juma kunini roʻza tutish makruhdir. (Roviy) aytdi: Shuʼba bu hadisni Osimdan rivoyat qilgan, ammo uni marfuʼ qilmagan.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳар ойнинг бошидан уч кун рўза тутар эдилар ва жума кунини рўзасиз ўтказишлари жуда кам эди. Бу бобда Ибн Умар ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абдуллоҳнинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Илм аҳлидан бир қавм жума кунида рўза тутишни мустаҳаб кўрганлар. Фақат олдидан ҳам, кейинидан ҳам рўза тутмай, ёлғиз жума кунини рўза тутиш макруҳдир. (Ровий) айтди: Шуъба бу ҳадисни Осимдан ривоят қилган, аммо уни марфуъ қилмаган.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ مِنَ الشَّهْرِ السَّبْتَ وَالْأَحَدَ وَالِاثْنَيْنِ وَمِنَ الشَّهْرِ الآخر الثُّلَاثَاء وَالْأَرْبِعَاء وَالْخَمِيس. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir oyda shanba, yakshanba va dushanba kunlari, keyingi oyda esa seshanba, chorshanba va payshanba kunlari roʻza tutar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan hadisdir. Abdurrahmon ibn Mahdiy bu hadisni Sufyondan rivoyat qilgan, ammo uni marfuʼ qilmagan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир ойда шанба, якшанба ва душанба кунлари, кейинги ойда эса сешанба, чоршанба ва пайшанба кунлари рўза тутар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ҳадисдир. Абдурраҳмон ибн Маҳдий бу ҳадисни Суфёндан ривоят қилган, аммо уни марфуъ қилмаган.

وَعَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُنِي أَنْ أَصُومَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ أَوَّلُهَا الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيس. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَالنَّسَائِيّ

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga har oyda uch kun — boshlanishi dushanba va payshanba (kunlari) roʻza tutishni buyurar edilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга ҳар ойда уч кун — бошланиши душанба ва пайшанба (кунлари) рўза тутишни буюрар эдилар.

وَعَن مُسلم الْقرشِي قَالَ: سَأَلت أَوْ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَن صِيَام الدَّهْر فَقَالَ: «إِنَّ لِأَهْلِكَ عَلَيْكَ حَقًّا صُمْ رَمَضَانَ وَالَّذِي يَلِيهِ وَكُلَّ أَرْبِعَاءَ وَخَمِيسٍ فَإِذًا أَنْتَ قَدْ صُمْتَ الدَّهْرَ كُلَّهُ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ

Muslim al-Qurashiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasulullohdan ﷺ — yoki Rasulullohdan ﷺ — butun yil roʻza tutish haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Albatta, ahli oilangning sening zimmangda haqqi bor. Ramazonni va undan keyingisini, har chorshanba va payshanbani roʻza tut. Agar shuni qilsang, butun yilni roʻza tutgan va (roʻzangni) ochgan boʻlasan», dedilar. Bu bobda Oishadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Muslim al-Qurashiyning hadisi gʻarib hadisdir. Baʼzilari Horun ibn Salmondan, u Muslim ibn Ubaydullohdan, u otasidan deb rivoyat qilganlar.Муслим ал-Қураший (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳдан ﷺ — ёки Расулуллоҳдан ﷺ — бутун йил рўза тутиш ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Албатта, аҳли оилангнинг сенинг зиммангда ҳаққи бор. Рамазонни ва ундан кейингисини, ҳар чоршанба ва пайшанбани рўза тут. Агар шуни қилсанг, бутун йилни рўза тутган ва (рўзангни) очган бўласан», дедилар. Бу бобда Оишадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Муслим ал-Қурашийнинг ҳадиси ғариб ҳадисдир. Баъзилари Ҳорун ибн Салмондан, у Муслим ибн Убайдуллоҳдан, у отасидан деб ривоят қилганлар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: نَهَى عَنْ صَوْمِ يَوْمِ عَرَفَةَ بِعَرَفَةَ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arofotda Arofa kuni roʻza tutishdan nahy qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арофотда Арофа куни рўза тутишдан наҳй қилдилар.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ عَنْ أُخْتِهِ الصَّمَّاءِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا تَصُومُوا يَوْمَ السَّبْتِ إِلَّا فِيمَا افْتُرِضَ عَلَيْكُمْ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ أَحَدُكُمْ إِلَّا لِحَاءَ عِنَبَةٍ أَوْ عُودَ شَجَرَةٍ فَلْيَمْضُغْهُ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَابْنُ مَاجَهْ والدارمي

Abdulloh ibn Busr (roziyallohu anhu) singlisidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Alloh sizlarga farz qilgan (roʻza)dan boshqa shanba kuni roʻza tutmanglar. Agar biringiz uzum poʻstigʻi yoki daraxt choʻpidan boshqa narsa topmasa ham, oʻshani chaynasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan hadisdir. Bundagi makruhlikning maʼnosi shuki, kishi shanba kunini roʻza tutishga xoslashidir, chunki yahudiylar shanba kunini ulugʻlaydilar.Абдуллоҳ ибн Буср (розияллоҳу анҳу) синглисидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сизларга фарз қилган (рўза)дан бошқа шанба куни рўза тутманглар. Агар бирингиз узум пўстиғи ёки дарахт чўпидан бошқа нарса топмаса ҳам, ўшани чайнасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ҳадисдир. Бундаги макруҳликнинг маъноси шуки, киши шанба кунини рўза тутишга хослашидир, чунки яҳудийлар шанба кунини улуғлайдилар.

وَعَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ جَعَلَ اللَّهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ النَّارِ خَنْدَقًا كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ

Abu Umoma al-Bohiliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida bir kun roʻza tutsa, Alloh uning bilan doʻzax orasiga osmon bilan yer orasidagidek (uzoqlikda) bir xandaq qiladi», dedilar. Bu hadis Abu Umoma hadisidan gʻaribdir.Абу Умома ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллоҳ унинг билан дўзах орасига осмон билан ер орасидагидек (узоқликда) бир хандақ қилади», дедилар. Бу ҳадис Абу Умома ҳадисидан ғарибдир.

وَعَنْ عَامِرِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْغَنِيمَةُ الْبَارِدَةُ الشِّتَاءِ» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيُّ وَقَالَ: هَذَا حَدِيثٌ مُرْسل

Omir ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Salqin oʻlja — qish (roʻzasi)dir», dedilar. Ahmad va Termiziy rivoyat qilgan. Termiziy: «Bu mursal hadis», dedi.Омир ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Салқин ўлжа — қиш (рўзаси)дир», дедилар. Аҳмад ва Термизий ривоят қилган. Термизий: «Бу мурсал ҳадис», деди.

وَذَكَرَ حَدِيثَ أَبِي هُرَيْرَةَ: «مَا مِنْ أَيَّامٍ أحب إِلَى الله» فِي بَاب الْأُضْحِية

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Allohga (amal qilinishi) suyukliroq boʻlgan kunlar yoʻq», degan hadis «Qurbonlik» bobida zikr etilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳга (амал қилиниши) суюклироқ бўлган кунлар йўқ», деган ҳадис «Қурбонлик» бобида зикр этилган.

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدِمَ الْمَدِينَةِ فَوَجَدَ الْيَهُودَ صِيَامًا يَوْمَ عَاشُورَاءَ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَا هَذَا الْيَوْمُ الَّذِي تَصُومُونَهُ؟» فَقَالُوا: هَذَا يَوْمٌ عَظِيمٌ: أَنْجَى اللَّهُ فِيهِ مُوسَى وَقَوْمَهُ وَغَرَّقَ فِرْعَوْنَ وَقَوْمَهُ فَصَامَهُ مُوسَى شُكْرًا فَنَحْنُ نَصُومُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «فَنَحْنُ أَحَقُّ وَأَوْلَى بِمُوسَى مِنْكُمْ» فَصَامَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَمَرَ بصيامه

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaga keldilar va yahudiylarni oshuro kuni roʻza tutayotgan holda topdilar. Shunda Rasululloh ﷺ ularga: «Bu sizlar roʻza tutayotgan kun nima kun?» dedilar. Ular: «Bu ulugʻ kun, Alloh unda Muso va uning qavmini najot berdi hamda Firʼavn va uning qavmini gʻarq qildi. Bas, Muso shukrona qilib roʻza tutdi, biz ham uni roʻza tutamiz», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Biz Musoga sizlardan koʻra haqdorroq va haqliroqmiz», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ uni roʻza tutdilar va uni roʻza tutishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келдилар ва яҳудийларни ошуро куни рўза тутаётган ҳолда топдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Бу сизлар рўза тутаётган кун нима кун?» дедилар. Улар: «Бу улуғ кун, Аллоҳ унда Мусо ва унинг қавмини нажот берди ҳамда Фиръавн ва унинг қавмини ғарқ қилди. Бас, Мусо шукрона қилиб рўза тутди, биз ҳам уни рўза тутамиз», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Биз Мусога сизлардан кўра ҳақдорроқ ва ҳақлироқмиз», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни рўза тутдилар ва уни рўза тутишга буюрдилар.

قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُ يَوْمَ السَّبْتِ وَيَوْمَ الْأَحَدِ أَكْثَرَ مَا يَصُومُ مِنَ الْأَيَّامِ وَيَقُولُ: «إِنَّهُمَا يَوْمَا عِيدٍ لِلْمُشْرِكِينَ فَأَنَا أُحِبُّ أَن أخالفهم» . رَوَاهُ أَحْمد

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shanba va yakshanba kunlari boshqa kunlarga qaraganda koʻproq roʻza tutar va: «Bu ikkisi mushriklar uchun hayit kunidir, men esa ularga muxolif boʻlishni yaxshi koʻraman», der edilar. Ahmad rivoyat qilgan.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шанба ва якшанба кунлари бошқа кунларга қараганда кўпроқ рўза тутар ва: «Бу иккиси мушриклар учун ҳайит кунидир, мен эса уларга мухолиф бўлишни яхши кўраман», дер эдилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُ بِصِيَامِ يَوْمِ عَاشُورَاءَ وَيَحُثُّنَا عَلَيْهِ وَيَتَعَاهَدُنَا عِنْدَهُ فَلَمَّا فُرِضَ رَمَضَانُ لَمْ يَأْمُرْنَا وَلَمْ يَنْهَنَا عَنْهُ وَلم يتعاهدنا عِنْده. رَوَاهُ مُسلم

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oshuro kuni roʻza tutishga buyurar, bunga undar va shu (kun)da bizdan (uni tutganimizni soʻrab) qattiq taʼkidlar edilar. Ramazon farz qilingach esa, bizni (bunga) buyurmadilar, qaytarmadilar ham va shu (kun)da bizdan qattiq taʼkidlamadilar ham.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни ошуро куни рўза тутишга буюрар, бунга ундар ва шу (кун)да биздан (уни тутганимизни сўраб) қаттиқ таъкидлар эдилар. Рамазон фарз қилингач эса, бизни (бунга) буюрмадилар, қайтармадилар ҳам ва шу (кун)да биздан қаттиқ таъкидламадилар ҳам.

وَعَنْ حَفْصَةَ قَالَتْ: أَرْبَعٌ لَمْ يَكُنْ يَدَعُهُنَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «صِيَامُ عَاشُورَاءَ وَالْعَشْرِ وَثَلَاثَةُ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ وَرَكْعَتَانِ قبل الْفجْر» . رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Hafsa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Toʻrt narsa borki, Nabiy ﷺ ularni hech tark etmas edilar: Oshuro roʻzasi, oʻn kunlik roʻza, har oyda uch kun roʻza va bomdoddan oldingi ikki rakat namoz.Ҳафса (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Тўрт нарса борки, Набий ﷺ уларни ҳеч тарк этмас эдилар: Ошуро рўзаси, ўн кунлик рўза, ҳар ойда уч кун рўза ва бомдоддан олдинги икки ракат намоз.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُفْطِرُ أَيَّامَ الْبيض فِي حضر وَلَا فِي سفر. رَوَاهُ النَّسَائِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ na muqim holatida, na safarda oq kunlarning roʻzasini qoldirmas edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ на муқим ҳолатида, на сафарда оқ кунларнинг рўзасини қолдирмас эдилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لِكُلِّ شَيْءٍ زَكَاةٌ وَزَكَاةُ الْجَسَدِ الصَّوْمُ» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir narsaning zakoti bordir, badanning zakoti esa rozadir», dedilar. Muhriz oʻz rivoyatida shuni qoʻshimcha qildi: Va Rasululloh ﷺ: «Roza sabrning yarmidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир нарсанинг закоти бордир, баданнинг закоти эса розадир», дедилар. Муҳриз ўз ривоятида шуни қўшимча қилди: Ва Расулуллоҳ ﷺ: «Роза сабрнинг ярмидир», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: كَانَ يَصُومُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ. فَقِيلَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تَصُومُ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ. فَقَالَ: " إِنَّ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ وَالْخَمِيسِ يَغْفِرُ اللَّهُ فِيهِمَا لِكُلِّ مُسْلِمٍ إِلَّا ذَا هَاجِرَيْنِ يَقُولُ: دَعْهُمَا حَتَّى يصطلحا ". رَوَاهُ أَحْمد وَابْن مَاجَه

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dushanba va payshanba kunlari roza tutar edilar. «Ey Allohning Rasuli, siz dushanba va payshanba kunlari roza tutasiz», deyilganda, u zot ﷺ: «Dushanba va payshanba kunlarida Alloh har bir musulmonni magʻfirat qiladi, faqat bir-biriga qahr qilib yuz oʻgirgan ikki kishini bundan mustasno qiladi. U: ‹Toki ular yarashguncha bu ikkisini qoldiringlar›, deydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ душанба ва пайшанба кунлари роза тутар эдилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз душанба ва пайшанба кунлари роза тутасиз», дейилганда, у зот ﷺ: «Душанба ва пайшанба кунларида Аллоҳ ҳар бир мусулмонни мағфират қилади, фақат бир-бирига қаҳр қилиб юз ўгирган икки кишини бундан мустасно қилади. У: ‹Токи улар ярашгунча бу иккисини қолдиринглар›, дейди», дедилар.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ صَامَ يَوْمًا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ بَعَّدَهُ اللَّهُ مِنْ جَهَنَّمَ كَبُعْدِ غُرَابٍ طَائِرٍ وَهُوَ فرخ حَتَّى مَاتَ هرما» . رَوَاهُ أَحْمد وَرَوَى الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ عَنْ سَلَمَةَ بن قيس

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohning yuzini (roziligini) istab bir kun roʻza tutsa, Alloh uni jahannamdan qargʻaning polaponligidan to qarilikdan oʻlgunicha uchgan masofasicha uzoqlashtiradi», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳнинг юзини (розилигини) истаб бир кун рўза тутса, Аллоҳ уни жаҳаннамдан қарғанинг полапонлигидан то қариликдан ўлгунича учган масофасича узоқлаштиради», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: دَخَلَ عَلَيَّ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ: «هَلْ عِنْدَكُمْ شَيْءٌ؟» فَقُلْنَا: لَا قَالَ: «فَإِنِّي إِذًا صَائِمٌ» . ثُمَّ أَتَانَا يَوْمًا آخَرَ فَقُلْنَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ أُهْدِيَ لَنَا حَيْسٌ فَقَالَ: «أَرِينِيهِ فَلَقَدْ أَصْبَحْتُ صَائِمًا» فَأَكَلَ. رَوَاهُ مُسلم

Oisha — moʻminlarning onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Nabiy ﷺ huzurimga kirib: «Sizlarda biror narsa (yegulik) bormi?» — dedilar. Biz: «Yoʻq», — dedik. (U zot): «Unday boʻlsa men roʻzadorman», — dedilar. Soʻng boshqa bir kuni huzurimizga kelganlarida biz: «Yo Rasululloh, bizga hays hadya qilindi», — dedik. Shunda (u zot): «Uni menga koʻrsat, men roʻzador holda tong otkazgan edim», — dedilar va yedilar.Оиша — мўминларнинг онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни Набий ﷺ ҳузуримга кириб: «Сизларда бирор нарса (егулик) борми?» — дедилар. Биз: «Йўқ», — дедик. (У зот): «Ундай бўлса мен рўзадорман», — дедилар. Сўнг бошқа бир куни ҳузуримизга келганларида биз: «Ё Расулуллоҳ, бизга ҳайс ҳадя қилинди», — дедик. Шунда (у зот): «Уни менга кўрсат, мен рўзадор ҳолда тонг отказган эдим», — дедилар ва едилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى أُمِّ سُلَيْمٍ فَأَتَتْهُ بِتَمْرٍ وَسَمْنٍ فَقَالَ: «أَعِيدُوا سَمْنَكُمْ فِي سِقَائِهِ وَتَمْرَكُمْ فِي وِعَائِهِ فَإِنِّي صَائِمٌ» . ثُمَّ قَامَ إِلَى نَاحِيَةٍ مِنَ الْبَيْتِ فَصَلَّى غَيْرَ الْمَكْتُوبَةِ فَدَعَا لأم سليم وَأهل بَيتهَا. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Ummu Sulaymni ziyorat qildi va u (Ummu Sulaym) u zotga xurmo hamda yogʻ (saryogʻ) qoʻydi. Paygʻambar ﷺ: «Yogʻ va xurmoni oʻz idishlariga (qaytarib) qoʻy — chunki men roʻzadorman», — dedilar. Soʻng u zot uning uyining bir joyida turib, nafl namoz oʻqidi va Ummu Sulaym hamda uning oilasi uchun yaxshilik (duo) qildi. Soʻng Ummu Sulaym: «Yo Rasululloh, mening (bugun) bir maxsus iltimosim bor», — dedi. U zot: «U nima?» — dedilar. U: «Xizmatkoring Anas (uchun duo qiling)», — dedi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ dunyo va Oxiratning — men uchun (Allohdan) soʻramagan — biror yaxshiligini qoldirmadi va: «Allohim! Unga (Anasga) mol-mulk va farzandlar ber hamda unga barakat ber», — dedilar. Shunday qilib, men ansorlarning eng badavlatlaridan biriman va qizim Umayna menga — Hajjoj Basraga kelganda, mening avlodimdan 120 dan ortigʻi dafn etilgan edi, — deb aytdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Умму Сулаймни зиёрат қилди ва у (Умму Сулайм) у зотга хурмо ҳамда ёғ (сарёғ) қўйди. Пайғамбар ﷺ: «Ёғ ва хурмони ўз идишларига (қайтариб) қўй — чунки мен рўзадорман», — дедилар. Сўнг у зот унинг уйининг бир жойида туриб, нафл намоз ўқиди ва Умму Сулайм ҳамда унинг оиласи учун яхшилик (дуо) қилди. Сўнг Умму Сулайм: «Ё Расулуллоҳ, менинг (бугун) бир махсус илтимосим бор», — деди. У зот: «У нима?» — дедилар. У: «Хизматкоринг Анас (учун дуо қилинг)», — деди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ дунё ва Охиратнинг — мен учун (Аллоҳдан) сўрамаган — бирор яхшилигини қолдирмади ва: «Аллоҳим! Унга (Анасга) мол-мулк ва фарзандлар бер ҳамда унга баракат бер», — дедилар. Шундай қилиб, мен ансорларнинг энг бадавлатларидан бириман ва қизим Умайна менга — Ҳажжож Басрага келганда, менинг авлодимдан 120 дан ортиғи дафн этилган эди, — деб айтди.

وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا دُعِيَ أَحَدُكُمْ إِلَى طَعَامٍ وَهُوَ صَائِمٌ فَلْيَقُلْ: إِنِّي صَائِمٌ ". وَفِي رِوَايَةٍ قَالَ: «إِذَا دُعِيَ أَحَدُكُمْ فَلْيُجِبْ فَإِنْ كَانَ صَائِمًا فَلْيُصَلِّ وَإِن كَانَ مُفطرا فيطعم» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz taomga chaqirilsa-yu, u roʻzador boʻlsa, ‹Men roʻzadorman› desin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз таомга чақирилса-ю, у рўзадор бўлса, ‹Мен рўзадорман› десин», дедилар.

عَنْ أُمِّ هَانِئٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: لَمَّا كَانَ يَوْمُ الْفَتْحِ فَتْحِ مَكَّةَ جَاءَتْ فَاطِمَةُ فَجَلَسَتْ عَلَى يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَمُّ هَانِئٍ عَنْ يَمِينِهِ فَجَاءَتِ الْوَلِيدَةُ بِإِنَاءٍ فِيهِ شَرَابٌ فَنَاوَلَتْهُ فَشَرِبَ مِنْهُ ثُمَّ نَاوَلَهُ أُمَّ هَانِئٍ فَشَرِبَتْ مِنْهُ فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ أَفْطَرْتُ وَكُنْتُ صَائِمَةً فَقَالَ لَهَا: «أَكُنْتِ تَقْضِينَ شَيْئًا؟» قَالَتْ: لَا. قَالَ: «فَلَا يَضُرُّكِ إِنْ كَانَ تَطَوُّعًا» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَالتِّرْمِذِيُّ وَالدَّارِمِيُّ وَفِي رِوَايَةٍ لِأَحْمَدَ وَالتِّرْمِذِيِّ نَحْوُهُ وَفِيهِ فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمَا إِنِّي كُنْتُ صَائِمَةً فَقَالَ: «الصَّائِم أَمِيرُ نَفْسِهِ إِنْ شَاءَ صَامَ وَإِنْ شَاءَ أفطر»

Ummu Honiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Fath kuni, yaʼni Makka fath etilgan kuni boʻlganida, Fotima keldi va Rasululloh ﷺ ning chap tomonlariga oʻtirdi, Ummu Honiʼ esa u zotning oʻng tomonlarida edi. (Ummu Honiʼ) dedi: Shunda bir choʻri ichida ichimlik bor idishni keltirdi va uni u zotga uzatdi. U zot undan ichdilar, soʻng uni Ummu Honiʼga uzatdilar, u ham undan ichdi. Soʻng u: «Yo Rasululloh, men roʻzador edim, lekin roʻzamni ochib qoʻydim», dedi. U zot unga: «Sen biror (roʻzaning) qazosini tutayotgan edingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, agar bu nafl (roʻza) boʻlsa, senga zarari yoʻq», dedilar.Умму Ҳониъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У айтди: Фатҳ куни, яъни Макка фатҳ этилган куни бўлганида, Фотима келди ва Расулуллоҳ ﷺ нинг чап томонларига ўтирди, Умму Ҳониъ эса у зотнинг ўнг томонларида эди. (Умму Ҳониъ) деди: Шунда бир чўри ичида ичимлик бор идишни келтирди ва уни у зотга узатди. У зот ундан ичдилар, сўнг уни Умму Ҳониъга узатдилар, у ҳам ундан ичди. Сўнг у: «Ё Расулуллоҳ, мен рўзадор эдим, лекин рўзамни очиб қўйдим», деди. У зот унга: «Сен бирор (рўзанинг) қазосини тутаётган эдингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Ундай бўлса, агар бу нафл (рўза) бўлса, сенга зарари йўқ», дедилар.

وَعَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: كُنْتُ أَنَا وَحَفْصَةُ صَائِمَتَيْنِ فَعَرَضَ لَنَا طَعَامٌ اشْتَهَيْنَاهُ فَأَكَلَنَا مِنْهُ فَقَالَتْ حَفْصَةُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا صَائِمَتَيْنِ فَعُرِضَ لَنَا طَعَامٌ اشْتَهَيْنَاهُ فَأَكَلَنَا مِنْهُ. قَالَ: «اقْضِيَا يَوْمًا آخَرَ مَكَانَهُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَذَكَرَ جَمَاعَةً مِنَ الْحُفَّاظِ رَوَوْا عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَائِشَةَ مُرْسَلًا وَلَمْ يذكرُوا فِيهِ عَن عُرْوَة وَهَذَا أصح وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ عَنْ زُمَيْلٍ مَوْلَى عُرْوَةَ عَن عُرْوَة عَن عَائِشَة

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men va Hafsa (roziyallohu anho) roʻzador edik. Bizga koʻnglimiz tusagan bir taom taqdim etildi va biz undan yedik. Hafsa: «Ey Allohning Rasuli, biz roʻzador edik, bizga koʻnglimiz tusagan taom taqdim etilib, undan yeb qoʻydik», dedi. U zot: «Uning oʻrniga boshqa bir kunni qazo qilinglar», dedilar. Termiziy rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ва Ҳафса (розияллоҳу анҳо) рўзадор эдик. Бизга кўнглимиз тусаган бир таом тақдим этилди ва биз ундан едик. Ҳафса: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз рўзадор эдик, бизга кўнглимиз тусаган таом тақдим этилиб, ундан еб қўйдик», деди. У зот: «Унинг ўрнига бошқа бир кунни қазо қилинглар», дедилар. Термизий ривоят қилган.

وَعَن أم عمَارَة بنت كَعْب إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَيْهَا فَدَعَتْ لَهُ بِطَعَامٍ فَقَالَ لَهَا: «كُلِي» . فَقَالَتْ: إِنِّي صَائِمَةٌ. فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّ الصَّائِمَ إِذَا أُكِلَ عِنْدَهُ صَلَّتْ عَلَيْهِ الْمَلَائِكَةُ حَتَّى يَفْرَغُوا» . رَوَاهُ أَحْمَدُ وَالتِّرْمِذِيّ وَابْن مَاجَه والدارمي

Umm Umora bint Kaʼb (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ taharat qildilar va u zotga bir idishda mudning uchdan ikki qismicha suv keltirildi. U zot bilaklarini yuvdilar va ularni ishqalab, quloqlarining ichki tomonini mash qildilar.Умм Умора бинт Каъб (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ таҳарат қилдилар ва у зотга бир идишда муднинг учдан икки қисмича сув келтирилди. У зот билакларини ювдилар ва уларни ишқалаб, қулоқларининг ички томонини маш қилдилар.

عَن بُرَيْدَة قَالَ: دَخَلَ بِلَالٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَتَغَدَّى فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «الْغَدَاءَ يَا بِلَالُ» . قَالَ: إِنِّي صَائِمٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «نَأْكُلُ رِزْقَنَا وَفَضْلُ رِزْقِ بِلَالٍ فِي الْجَنَّةِ أشعرت يَا بِلَال أَن الصَّائِم نُسَبِّح عِظَامه وَتَسْتَغْفِر لَهُ الْمَلَائِكَةُ مَا أَكَلَ عِنْدَهُ؟» . رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شعب الْإِيمَان

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bilolga: «Taom yegin, ey Bilol», dedilar. U: «Men rozadorman», dedi. Rasululloh ﷺ: «Biz oʻz rizqimizni yeymiz, Bilolning rizqidan ortiqchasi esa jannatdadir. Bilasanmi, ey Bilol, rozadorning suyaklari tasbeh aytadi va uning huzurida taom yeyilgunicha farishtalar unga magʻfirat soʻrab turadi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Билолга: «Таом егин, эй Билол», дедилар. У: «Мен розадорман», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Биз ўз ризқимизни еймиз, Билолнинг ризқидан ортиқчаси эса жаннатдадир. Биласанми, эй Билол, розадорнинг суяклари тасбеҳ айтади ва унинг ҳузурида таом ейилгунича фаришталар унга мағфират сўраб туради», дедилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «تَحَرَّوْا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْوِتْرِ مِنَ الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ من رَمَضَان» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Qaʼnabiy bizga Molikdan, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Laylatul qadrni soʻnggi yetti kechada izlanglar», dedilar.Қаънабий бизга Моликдан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Лайлатул қадрни сўнгги етти кечада изланглар», дедилар.

وَعَن ابْن عمر قَالَ: أَنَّ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُرُوا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْمَنَامِ فِي السَّبْعِ الْأَوَاخِرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَرَى رُؤْيَاكُمْ قَدْ تَوَاطَأَتْ فِي السَّبْعِ الْأَوَاخِرِ فَمَنْ كَانَ مُتَحَرِّيهَا فَلْيَتَحَرَّهَا فِي السَّبْعِ الْأَوَاخِر»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan baʼzilariga tushida — Qadr kechasi Ramazonning oxirgi yetti kechasida (ekanligi) — koʻrsatildi. Allohning Rasuli ﷺ: «Koʻrinishicha, sizlarning tushlaringiz — (Qadr kechasi) oxirgi yetti kechada (ekanligi haqida) — bir-biriga muvofiq (keldi); bas, kim uni (Qadr kechasini) izlashni xohlasa, (Ramazonning) oxirgi yetti (kechasida) izlasin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан баъзиларига тушида — Қадр кечаси Рамазоннинг охирги етти кечасида (эканлиги) — кўрсатилди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Кўринишича, сизларнинг тушларингиз — (Қадр кечаси) охирги етти кечада (эканлиги ҳақида) — бир-бирига мувофиқ (келди); бас, ким уни (Қадр кечасини) излашни хоҳласа, (Рамазоннинг) охирги етти (кечасида) изласин», — дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ: فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى فِي سَابِعَةٍ تَبْقَى فِي خَامِسَةٍ تَبْقَى. رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qadr kechasini Ramazonning oxirgi oʻn kechasida — oxirgi oʻn kechadan toʻqqiz, yoki yetti, yoki besh kecha qolganda (yaʼni mos ravishda 21, 23, 25-kechalarda) — izlanglar», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қадр кечасини Рамазоннинг охирги ўн кечасида — охирги ўн кечадан тўққиз, ёки етти, ёки беш кеча қолганда (яъни мос равишда 21, 23, 25-кечаларда) — изланглар», — дедилар.

وَعَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اعْتَكَفَ الْعَشْرَ الْأَوَّلَ مِنْ رَمَضَانَ ثُمَّ اعْتَكَفَ الْعَشْرَ الْأَوْسَطَ فِي قُبَّةٍ تُرْكِيَّةٍ ثُمَّ أَطْلَعَ رَأسه. فَقَالَ: «إِنِّي اعتكفت الْعشْر الأول ألتمس هَذِه اللَّيْلَة ثمَّ اعتكفت الْعَشْرَ الْأَوْسَطَ ثُمَّ أُتِيتُ فَقِيلَ لِي إِنَّهَا فِي الْعشْر الْأَوَاخِر فَمن اعْتَكَفْ مَعِي فَلْيَعْتَكِفِ الْعَشْرَ الْأَوَاخِرَ فَقَدْ أُرِيتُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ ثُمَّ أُنْسِيتُهَا وَقَدْ رَأَيْتُنِي أَسْجُدُ فِي مَاءٍ وَطِينٍ مِنْ صَبِيحَتِهَا فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ وَالْتَمِسُوهَا فِي كُلِّ وِتْرٍ» . قَالَ: فَمَطَرَتِ السَّمَاءُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ وَكَانَ الْمَسْجِدُ عَلَى عَرِيشٍ فَوَكَفَ الْمَسْجِدُ فَبَصُرَتْ عَيْنَايَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَى جَبْهَتِهِ أَثَرُ المَاء والطين وَالْمَاء مِنْ صَبِيحَةِ إِحْدَى وَعِشْرِينَ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ فِي الْمَعْنَى وَاللَّفْظُ لِمُسْلِمٍ إِلَى قَوْلِهِ: " فَقِيلَ لِي: إِنَّهَا فِي الْعشْر الْأَوَاخِر ". وَالْبَاقِي للْبُخَارِيّ وَفِي رِوَايَةِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ قَالَ: «لَيْلَة ثَلَاث وَعشْرين» . رَوَاهُ مُسلم

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazonning avvalgi oʻn (kuni)da iʼtikofda boʻldilar, soʻng eshigiga boʻyra osilgan turkiy chodirda oʻrta oʻn (kun)da iʼtikofda boʻldilar. (Abu Said) dedi: U zot boʻyrani qoʻllari bilan ushlab, chodirning bir chetiga surib qoʻydilar, soʻng boshlarini chiqarib, odamlarga gapirdilar, shunda ular u zotga yaqinlashdilar. U zot: «Men bu kechani (Laylatul-qadrni) axtarib avvalgi oʻn (kun)da iʼtikofda boʻldim, soʻng oʻrta oʻn (kun)da iʼtikofda boʻldim. Keyin menga (kelib): ‹U soʻnggi oʻn (kun)dadir› deyildi. Bas, sizlardan kim iʼtikofda boʻlishni xohlasa, iʼtikofda boʻlsin», dedilar. Shunda odamlar u zot bilan birga iʼtikofda boʻldilar. U zot: «Menga u toq kechada koʻrsatildi va men uning ertasiga loy va suvda sajda qilayotganimni (koʻrdim)», dedilar. Yigirma birinchi kecha tongida — u zot bomdodga turganlarida — osmondan yomgʻir yogʻib, masjid oqib tushdi, men loy va suvni koʻrdim. U zot bomdod namozidan boʻshaganlarida chiqib keldilar, peshonalari va burunlarining uchida loy va suv bor edi. Mana shu yigirma birinchi kecha — soʻnggi oʻn kechadan (biri) edi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазоннинг аввалги ўн (куни)да иътикофда бўлдилар, сўнг эшигига бўйра осилган туркий чодирда ўрта ўн (кун)да иътикофда бўлдилар. (Абу Саид) деди: У зот бўйрани қўллари билан ушлаб, чодирнинг бир четига суриб қўйдилар, сўнг бошларини чиқариб, одамларга гапирдилар, шунда улар у зотга яқинлашдилар. У зот: «Мен бу кечани (Лайлатул-қадрни) ахтариб аввалги ўн (кун)да иътикофда бўлдим, сўнг ўрта ўн (кун)да иътикофда бўлдим. Кейин менга (келиб): ‹У сўнгги ўн (кун)дадир› дейилди. Бас, сизлардан ким иътикофда бўлишни хоҳласа, иътикофда бўлсин», дедилар. Шунда одамлар у зот билан бирга иътикофда бўлдилар. У зот: «Менга у тоқ кечада кўрсатилди ва мен унинг эртасига лой ва сувда сажда қилаётганимни (кўрдим)», дедилар. Йигирма биринчи кеча тонгида — у зот бомдодга турганларида — осмондан ёмғир ёғиб, масжид оқиб тушди, мен лой ва сувни кўрдим. У зот бомдод намозидан бўшаганларида чиқиб келдилар, пешоналари ва бурунларининг учида лой ва сув бор эди. Мана шу йигирма биринчи кеча — сўнгги ўн кечадан (бири) эди.

وَعَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ قَالَ: سَأَلْتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ فَقُلْتُ إِنَّ أَخَاكَ ابْنَ مَسْعُودٍ يَقُولُ: مَنْ يَقُمِ الْحَوْلَ يُصِبْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ. فَقَالَ C أَرَادَ أَنْ لَا يَتَّكِلَ النَّاسُ أَمَا إِنَّهُ قَدْ عَلِمَ أَنَّهَا فِي رَمَضَانَ وَأَنَّهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ وَأَنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ ثُمَّ حَلَفَ لَا يَسْتَثْنِي أَنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ. فَقُلْتُ: بِأَيِّ شَيْءٍ تَقُولُ ذَلِكَ يَا أَبَا الْمُنْذِرِ؟ قَالَ: بِالْعَلَامَةِ أَوْ بِالْآيَةِ الَّتِي أَخْبَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهَا تَطْلُعُ يَوْمَئِذٍ لَا شُعَاعَ لَهَا. رَوَاهُ مُسْلِمٌ

Zirr ibn Hubaysh shunday der edi: Men Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan soʻrab: «Birodaring Ibn Masʼud: ‹Kim yil davomida (kechalari namozga) tursa, Laylatul-qadrga erishadi›, — deydi», dedim. Shunda u: «Alloh unga rahmat qilsin! U odamlar (bir kechaga) suyanib qoʻymasligini istagan. Vaholanki, u uning Ramazonda ekanini, oxirgi oʻn kunlikda ekanini va u yigirma yettinchi kecha ekanini bilgan», — dedi. Soʻng u istisno qilmay (yaʼni inshoolloh demay): «U yigirma yettinchi kechadir», deb qasam ichdi. Men: «Buni nimaga asoslanib aytyapsan, ey Abu Munzir?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ bizga xabar bergan alomat yoki belgi sababli (aytyapman); u (kun)da quyosh nursiz holda chiqadi», — dedi.Зирр ибн Ҳубайш шундай дер эди: Мен Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан сўраб: «Биродаринг Ибн Масъуд: ‹Ким йил давомида (кечалари намозга) турса, Лайлатул-қадрга эришади›, — дейди», дедим. Шунда у: «Аллоҳ унга раҳмат қилсин! У одамлар (бир кечага) суяниб қўймаслигини истаган. Ваҳоланки, у унинг Рамазонда эканини, охирги ўн кунликда эканини ва у йигирма еттинчи кеча эканини билган», — деди. Сўнг у истисно қилмай (яъни иншооллоҳ демай): «У йигирма еттинчи кечадир», деб қасам ичди. Мен: «Буни нимага асосланиб айтяпсан, эй Абу Мунзир?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ бизга хабар берган аломат ёки белги сабабли (айтяпман); у (кун)да қуёш нурсиз ҳолда чиқади», — деди.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْتَهِدُ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مَا لَا يَجْتَهِدُ فِي غَيره. رَوَاهُ مُسلم

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oxirgi oʻn kunlikda boshqa paytlarda qilmaydigan darajada jiddu jahd qilar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ охирги ўн кунликда бошқа пайтларда қилмайдиган даражада жидду жаҳд қилар эдилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْعَشْرُ شَدَّ مِئْزَرَهُ وَأَحْيَا ليله وَأَيْقَظَ أَهله

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ramazonning oxirgi oʻn kuni boshlanganda, Paygʻambar ﷺ belini mahkam bogʻlar (yaʼni jiddiy harakat qilar), tun boʻyi namoz oʻqir va oilasini (ham) namoz uchun uygʻotar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Рамазоннинг охирги ўн куни бошланганда, Пайғамбар ﷺ белини маҳкам боғлар (яъни жиддий ҳаракат қилар), тун бўйи намоз ўқир ва оиласини (ҳам) намоз учун уйғотар эдилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ عَلِمْتُ أَيُّ لَيْلَةٍ الْقَدْرِ مَا أَقُولُ فِيهَا؟ قَالَ: " قُولِي: اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعَفُ عَنِّي ". رَوَاهُ أَحْمد وَابْن مَاجَه وَالتِّرْمِذِيّ وَصَححهُ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, agar qaysi kecha Laylatul Qadr ekanini bilsam, unda nima deyay?› dedim. U zot: ‹Alloohumma innaka ʼafuvvun (kariymun) tuhibbul-ʼafva faʼfu ʼanniy (Ey Alloh, albatta, Sen avf etguvchisan, (karamlisan), avfni yaxshi koʻrasan, bas, meni avf et) deb ayt›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, агар қайси кеча Лайлатул Қадр эканини билсам, унда нима деяй?› дедим. У зот: ‹Аллооҳумма иннака ъафуввун (кариймун) туҳиббул-ъафва фаъфу ъанний (Эй Аллоҳ, албатта, Сен авф этгувчисан, (карамлисан), авфни яхши кўрасан, бас, мени авф эт) деб айт›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

وَعَنْ أَبِي بَكْرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «الْتَمِسُوهَا يَعْنَى لَيْلَة الْقدر فِي تسع بَقينَ أَو فِي سبع بَقينَ أَو فِي خمس بَقينَ أَوْ ثَلَاثٍ أَوْ آخِرِ لَيْلَةٍ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki musulmon qilichlari bilan bir-biriga roʻpara kelib, biri ikkinchisini oʻldirsa, oʻldiruvchi ham, oʻldirilgan ham doʻzaxda boʻladi», deganlarini eshitdim. Ular: «Ey Allohning Rasuli, bu oʻldiruvchi (shunday boʻldi), ammo oʻldirilganning holi nechuk?» dedilar. U zot: «Chunki u oʻz sherigini oʻldirishni istagan edi», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки мусулмон қиличлари билан бир-бирига рўпара келиб, бири иккинчисини ўлдирса, ўлдирувчи ҳам, ўлдирилган ҳам дўзахда бўлади», деганларини эшитдим. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу ўлдирувчи (шундай бўлди), аммо ўлдирилганнинг ҳоли нечук?» дедилар. У зот: «Чунки у ўз шеригини ўлдиришни истаган эди», дедилар.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَقَالَ: «هِيَ فِي كُلِّ رَمَضَانَ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد وَقَالَ: رَوَاهُ سُفْيَان وَشعْبَة عَن أبي إِسْحَق مَوْقُوفا على ابْن عمر

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan Qadr kechasi haqida soʻralganda: «U har Ramazonda boʻladi», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан Қадр кечаси ҳақида сўралганда: «У ҳар Рамазонда бўлади», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.

وَعَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُنَيْسٍ قَالَ: قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي بَادِيَةً أَكُونُ فِيهَا وَأَنا أُصَلِّي فِيهَا بِحَمْد الله فَمُرْنِي بِلَيْلَةٍ أَنْزِلُهَا إِلَى هَذَا الْمَسْجِدِ فَقَالَ: «انْزِلْ لَيْلَة ثَلَاث وَعشْرين» . قيل لِابْنِهِ: كَيْفَ كَانَ أَبُوكَ يَصْنَعُ؟ قَالَ: كَانَ يَدْخُلُ الْمَسْجِدَ إِذَا صَلَّى الْعَصْرَ فَلَا يَخْرُجُ مِنْهُ لِحَاجَةٍ حَتَّى يُصَلِّيَ الصُّبْحَ فَإِذَا صَلَّى الصُّبْحَ وَجَدَ دَابَّتَهُ عَلَى بَابِ الْمَسْجِدِ فَجَلَسَ عَلَيْهَا وَلحق بباديته. رَوَاهُ أَبُو دَاوُد

Abdulloh ibn Unays al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u shunday dedi: Men: «Yo Rasululloh! Mening choʻlda (sahroda) yashaydigan joyim bor, Allohga hamd, men oʻsha yerda namoz oʻqiyman. Bas, menga shu masjidga (qaysi) kechada tushishimni buyuring», dedim. Shunda u zot: «Yigirma uchinchi kechada tushgin», dedilar. (Muhammad ibn Ibrohim) uning (Abdulloh ibn Unaysning) oʻgʻliga: «Otang qanday qilar edi?» dedim. U: «U asr namozini oʻqigach masjidga kirar va subh namozini oʻqigunicha biror hojat uchun undan chiqmas edi. Subh namozini oʻqib boʻlgach, masjid eshigi oldida ulovini topib, unga minib choʻliga (sahrosiga) qaytar edi», dedi.Абдуллоҳ ибн Унайс ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у шундай деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ! Менинг чўлда (саҳрода) яшайдиган жойим бор, Аллоҳга ҳамд, мен ўша ерда намоз ўқийман. Бас, менга шу масжидга (қайси) кечада тушишимни буюринг», дедим. Шунда у зот: «Йигирма учинчи кечада тушгин», дедилар. (Муҳаммад ибн Иброҳим) унинг (Абдуллоҳ ибн Унайснинг) ўғлига: «Отанг қандай қилар эди?» дедим. У: «У аср намозини ўқигач масжидга кирар ва субҳ намозини ўқигунича бирор ҳожат учун ундан чиқмас эди. Субҳ намозини ўқиб бўлгач, масжид эшиги олдида уловини топиб, унга миниб чўлига (саҳросига) қайтар эди», деди.

عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: خَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُخْبِرَنَا بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ فَتَلَاحَى رَجُلَانِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ: «خَرَجْتُ لِأُخْبِرَكُمْ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ فَتَلَاحَى فُلَانٌ وَفُلَانٌ فَرُفِعَتْ وَعَسَى أَنْ يَكُونَ خَيْرًا لَكُمْ فَالْتَمِسُوهَا فِي التَّاسِعَةِ وَالسَّابِعَة وَالْخَامِسَة» . رَوَاهُ البُخَارِيّ

Ubada ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bizga Qadr kechasi haqida (xabar) berish uchun (masjidga) chiqdi, lekin ikki musulmon bir-biri bilan janjallashayotgan edi. Bas, Paygʻambar ﷺ: «Men sizlarga Qadr kechasi haqida (xabar) berish uchun chiqgan edim, lekin falon-falon (kishilar) janjallashayotgan edi; shuning uchun u haqdagi (xabar — aniq sanasi) koʻtarib olib qoʻyildi. Balki bu siz uchun yaxshiroqdir. Bas, uni (Ramazonning) yigirma toʻqqizinchi, yigirma yettinchi va yigirma beshinchi (kechalarida) izlanglar», — dedilar.Убада ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бизга Қадр кечаси ҳақида (хабар) бериш учун (масжидга) чиқди, лекин икки мусулмон бир-бири билан жанжаллашаётган эди. Бас, Пайғамбар ﷺ: «Мен сизларга Қадр кечаси ҳақида (хабар) бериш учун чиқган эдим, лекин фалон-фалон (кишилар) жанжаллашаётган эди; шунинг учун у ҳақдаги (хабар — аниқ санаси) кўтариб олиб қўйилди. Балки бу сиз учун яхшироқдир. Бас, уни (Рамазоннинг) йигирма тўққизинчи, йигирма еттинчи ва йигирма бешинчи (кечаларида) изланглар», — дедилар.

وَعَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إِذَا كَانَ لَيْلَةُ الْقَدْرِ نزل جِبْرِيل عَلَيْهِ السَّلَام فِي كُبْكُبَةٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ يُصَلُّونَ عَلَى كُلِّ عَبْدٍ قَائِمٍ أَوْ قَاعِدٍ يَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ عِيدِهِمْ يَعْنِي يَوْمَ فِطْرِهِمْ بَاهَى بِهِمْ مَلَائِكَتَهُ فَقَالَ: يَا مَلَائِكَتِي مَا جَزَاءُ أَجِيرٍ وَفَّى عَمَلَهُ؟ قَالُوا: رَبَّنَا جَزَاؤُهُ أَنْ يُوَفَّى أَجْرَهُ. قَالَ: مَلَائِكَتِي عَبِيدِي وَإِمَائِي قَضَوْا فَرِيضَتِي عَلَيْهِمْ ثُمَّ خَرَجُوا يَعُجُّونَ إِلَى الدُّعَاءِ وَعِزَّتِي وَجَلَالِي وَكَرَمِي وَعُلُوِّي وَارْتِفَاعِ مَكَاني لأجيبنهم. فَيَقُول: ارْجعُوا فقد غَفَرْتُ لَكُمْ وَبَدَّلْتُ سَيِّئَاتِكُمْ حَسَنَاتٍ. قَالَ: فَيَرْجِعُونَ مَغْفُورًا لَهُمْ ". رَوَاهُ الْبَيْهَقِيُّ فِي شُعَبِ الْإِيمَانِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qadr kechasi boʻlganda Jibril (alayhissalom) farishtalardan bir jamoat bilan tushadi. Ular Alloh azza va jallani zikr qilib turgan yoki oʻtirgan har bir bandaga (rahmat tilab) duo qiladilar. Ularning hayit kuni, yaʼni fitr (ogʻiz ochar) kuni kelganda, Alloh farishtalari oldida ular bilan faxrlanib: ‹Ey farishtalarim, ishini toʻliq ado etgan yollangan ishchining mukofoti nima?› deydi. Ular: ‹Ey Robbimiz, uning mukofoti haqini toʻliq olishidir›, deyishadi. U: ‹Ey farishtalarim, erkak va ayol bandalarim ularga farz qilganimni ado etishdi, soʻng duoga ovoz koʻtargan holda chiqishdi. Izzatim, jaloliim, karamim, ulugʻligim va martabamning yuksakligiga qasamki, albatta ularga javob beraman›, deydi. Soʻng: ‹Qaytinglar, sizlarni magʻfirat qildim va yomonliklaringizni yaxshiliklarga almashtirdim›, deydi. Bas, ular magʻfirat qilingan holda qaytishadi», dedilar. Bayhaqiy «Shuʼab ul-iymon»da rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қадр кечаси бўлганда Жибрил (алайҳиссалом) фаришталардан бир жамоат билан тушади. Улар Аллоҳ азза ва жаллани зикр қилиб турган ёки ўтирган ҳар бир бандага (раҳмат тилаб) дуо қиладилар. Уларнинг ҳайит куни, яъни фитр (оғиз очар) куни келганда, Аллоҳ фаришталари олдида улар билан фахрланиб: ‹Эй фаришталарим, ишини тўлиқ адо этган ёлланган ишчининг мукофоти нима?› дейди. Улар: ‹Эй Роббимиз, унинг мукофоти ҳақини тўлиқ олишидир›, дейишади. У: ‹Эй фаришталарим, эркак ва аёл бандаларим уларга фарз қилганимни адо этишди, сўнг дуога овоз кўтарган ҳолда чиқишди. Иззатим, жалолиим, карамим, улуғлигим ва мартабамнинг юксаклигига қасамки, албатта уларга жавоб бераман›, дейди. Сўнг: ‹Қайтинглар, сизларни мағфират қилдим ва ёмонликларингизни яхшиликларга алмаштирдим›, дейди. Бас, улар мағфират қилинган ҳолда қайтишади», дедилар. Байҳақий «Шуъаб ул-иймон»да ривоят қилган.

وَعَنْ عَائِشَةَ: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الْأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ ثُمَّ اعْتَكَفَ أَزْوَاجُهُ مِنْ بعده

Paygʻambar ﷺ ning zavjasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — to vafot etguncha — Ramazonning oxirgi oʻn kunida eʼtikof qilar edilar; soʻng u zotdan keyin zavjalari (ham) eʼtikof qilar edi.Пайғамбар ﷺ нинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — то вафот этгунча — Рамазоннинг охирги ўн кунида эътикоф қилар эдилар; сўнг у зотдан кейин завжалари (ҳам) эътикоф қилар эди.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ بِالْخَيْرِ وَكَانَ أَجْوَدَ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَان وَكَانَ جِبْرِيلُ يَلْقَاهُ كُلَّ لَيْلَةٍ فِي رَمَضَانَ يَعْرِضُ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْقُرْآنَ فَإِذَا لَقِيَهُ جِبْرِيلُ كَانَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنَ الرّيح الْمُرْسلَة

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yaxshilik (xayr) qilishda odamlarning eng saxiysi edilar, ramazon oyida esa eng saxiy boʻlar edilar. Albatta, Jibril alayhissalom u zot bilan har yili ramazonda, u (oy) tugaguncha uchrashar edi va Rasululloh ﷺ unga Qurʼonni (yodlab) oʻqib berar edilar. Jibril u zot bilan uchrashganda, Rasululloh ﷺ yaxshilik qilishda esuvchi shamoldan ham saxiyroq boʻlar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ яхшилик (хайр) қилишда одамларнинг энг сахийси эдилар, рамазон ойида эса энг сахий бўлар эдилар. Албатта, Жибрил алайҳиссалом у зот билан ҳар йили рамазонда, у (ой) тугагунча учрашар эди ва Расулуллоҳ ﷺ унга Қуръонни (ёдлаб) ўқиб берар эдилар. Жибрил у зот билан учрашганда, Расулуллоҳ ﷺ яхшилик қилишда эсувчи шамолдан ҳам сахийроқ бўлар эдилар.

وَعَن أبي هُرَيْرَة قَالَ: كَانَ يعرض على النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْقُرْآنَ كُلَّ عَامٍ مَرَّةً فَعَرَضَ عَلَيْهِ مَرَّتَيْنِ فِي الْعَامِ الَّذِي قُبِضَ وَكَانَ يَعْتَكِفُ كُلَّ عَامٍ عَشْرًا فَاعْتَكَفَ عِشْرِينَ فِي الْعَامِ الَّذِي قُبِضَ. رَوَاهُ البُخَارِيّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) (Jibril) Paygʻambar ﷺga Qurʼonni har yili bir marta arz qilar (eshittirar) edi; (lekin) u zot qabz etilgan (vafot etgan) yili — unga ikki marta arz qildi. U zot har yili oʻ n (kun) iʼtikof oʻ tirar edilar; (lekin) qabz etilgan yili — yigirma (kun) iʼtikof oʻ tirdilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) (Жибрил) Пайғамбар ﷺга Қуръонни ҳар йили бир марта арз қилар (эшиттирар) эди; (лекин) у зот қабз этилган (вафот этган) йили — унга икки марта арз қилди. У зот ҳар йили ў н (кун) иътикоф ў тирар эдилар; (лекин) қабз этилган йили — йигирма (кун) иътикоф ў тирдилар.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اعْتَكَفَ أَدْنَى إِلَيَّ رَأَسَهِ وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ فَأُرَجِّلُهُ وَكَانَ لَا يَدْخُلُ الْبَيْتَ إِلَّا لحَاجَة الْإِنْسَان "

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ iʼtikof oʻtirgan vaqtlarida boshlarini menga yaqinlashtirardilar, men esa sochlarini tarardim. U zot uyga faqat inson hojati uchungina kirardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni bir necha kishi Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Urva va Amradan, ular Oishadan shunday rivoyat qilishgan. Baʼzilar esa Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Urvadan, u Amradan, u Oishadan rivoyat qilgan. Sahihi esa Urva va Amradan, ular Oishadan (rivoyat qilingani)dir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ иътикоф ўтирган вақтларида бошларини менга яқинлаштирардилар, мен эса сочларини тарардим. У зот уйга фақат инсон ҳожати учунгина кирардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни бир неча киши Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Урва ва Амрадан, улар Оишадан шундай ривоят қилишган. Баъзилар эса Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Урвадан, у Амрадан, у Оишадан ривоят қилган. Саҳиҳи эса Урва ва Амрадан, улар Оишадан (ривоят қилингани)дир.

وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ: أَنَّ عُمَرَ سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " كُنْتُ نَذَرْتُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَنْ أَعْتَكِفَ لَيْلَةً فِي الْمَسْجِد الْحَرَام؟ قَالَ: «فأوف بِنَذْرِك»

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar Paygʻambar ﷺ ga: «Men johiliyat davrida — Masjidul-Haromda bir kecha eʼtikofda boʻlishga — nazr qilgan edim», — dedi. Paygʻambar ﷺ unga: «Nazringni bajar», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар Пайғамбар ﷺ га: «Мен жоҳилият даврида — Масжидул-Ҳаромда бир кеча эътикофда бўлишга — назр қилган эдим», — деди. Пайғамбар ﷺ унга: «Назрингни бажар», — дедилар.

عَنْ أَنَسٍ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْتَكِفُ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ فَلَمْ يَعْتَكِفْ عَامًا. فَلَمَّا كَانَ الْعَامُ الْمقبل اعْتكف عشْرين. رَوَاهُ التِّرْمِذِيّ وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ عَنْ أَبِي بن كَعْب

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunligida iʼtikof oʻtirardilar. Bir yili iʼtikof oʻtirmadilar, keyingi yili boʻlganda esa yigirma (kun) iʼtikof oʻtirdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Anas ibn Molik hadisidan hasan sahih gʻaribdir. Iʼtikof oʻtirgan kishi niyat qilganini bajarib boʻlmasdan iʼtikofini uzib qoʻysa (nima boʻlishi) haqida ilm ahli ixtilof qilgan. Baʼzi ilm ahli: iʼtikofini buzsa, qazosini bajarish vojib boʻladi, deyishgan va Nabiy ﷺ iʼtikofidan chiqib, Shavvolda oʻn kun iʼtikof oʻtirganlari haqidagi hadisni dalil qilishgan. Bu Molikning soʻzidir. Baʼzilari esa: agar uning zimmasida iʼtikof nazri yoki oʻziga vojib qilib olgan biror narsa boʻlmay, nafl (iʼtikof) oʻtirgan boʻlsa-yu chiqib ketsa, qazosini bajarish vojib emas, faqat oʻz ixtiyori bilan xohlasa (bajarsa boʻladi), deyishgan. Bu Shofiʼiyning soʻzidir. Shofiʼiy: kirmasliging ixtiyoringda boʻlgan har bir amalga kirsang-u soʻng undan chiqsang, qazosini bajarish vojib emas, faqat haj va umradan boshqa, dedi. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунлигида иътикоф ўтирардилар. Бир йили иътикоф ўтирмадилар, кейинги йили бўлганда эса йигирма (кун) иътикоф ўтирдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Анас ибн Молик ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Иътикоф ўтирган киши ният қилганини бажариб бўлмасдан иътикофини узиб қўйса (нима бўлиши) ҳақида илм аҳли ихтилоф қилган. Баъзи илм аҳли: иътикофини бузса, қазосини бажариш вожиб бўлади, дейишган ва Набий ﷺ иътикофидан чиқиб, Шавволда ўн кун иътикоф ўтирганлари ҳақидаги ҳадисни далил қилишган. Бу Моликнинг сўзидир. Баъзилари эса: агар унинг зиммасида иътикоф назри ёки ўзига вожиб қилиб олган бирор нарса бўлмай, нафл (иътикоф) ўтирган бўлса-ю чиқиб кетса, қазосини бажариш вожиб эмас, фақат ўз ихтиёри билан хоҳласа (бажарса бўлади), дейишган. Бу Шофиъийнинг сўзидир. Шофиъий: кирмаслигинг ихтиёрингда бўлган ҳар бир амалга кирсанг-у сўнг ундан чиқсанг, қазосини бажариш вожиб эмас, фақат ҳаж ва умрадан бошқа, деди. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ صَلَّى الْفَجْرَ ثُمَّ دَخَلَ فِي مُعْتَكَفِهِ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Rasululloh ﷺ eʼtikof qilmoqchi boʻlsalar, bomdod namozini oʻqib, soʻng eʼtikof joyiga kirar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Yahyo ibn Saiddan, u Amradan, u Paygʻambar ﷺdan mursal qilib ham rivoyat qilingan. Uni Molik va boshqa koʻplar Yahyo ibn Saiddan, u Amradan mursal qilib rivoyat qilgan. Avzoiy, Sufyon as-Savriy va boshqa koʻplar esa uni Yahyo ibn Saiddan, u Amradan, u Oishadan rivoyat qilgan. Baʼzi ilm ahli huzurida amal shu hadisga muvofiqdir: ular kishi eʼtikof qilmoqchi boʻlsa, bomdodni oʻqib, soʻng eʼtikof joyiga kiradi, deydilar. Bu Ahmad ibn Hanbal va Ishoq ibn Ibrohimning soʻzidir. Baʼzilari esa: eʼtikof qilmoqchi boʻlsa, ertasi kuni eʼtikof qilmoqchi boʻlgan kechasida unga quyosh botsin va eʼtikof joyiga oʻtirgan boʻlsin, deydilar. Bu Sufyon as-Savriy va Molik ibn Anasning soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ эътикоф қилмоқчи бўлсалар, бомдод намозини ўқиб, сўнг эътикоф жойига кирар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Яҳё ибн Саиддан, у Амрадан, у Пайғамбар ﷺдан мурсал қилиб ҳам ривоят қилинган. Уни Молик ва бошқа кўплар Яҳё ибн Саиддан, у Амрадан мурсал қилиб ривоят қилган. Авзоий, Суфён ас-Саврий ва бошқа кўплар эса уни Яҳё ибн Саиддан, у Амрадан, у Оишадан ривоят қилган. Баъзи илм аҳли ҳузурида амал шу ҳадисга мувофиқдир: улар киши эътикоф қилмоқчи бўлса, бомдодни ўқиб, сўнг эътикоф жойига киради, дейдилар. Бу Аҳмад ибн Ҳанбал ва Ишоқ ибн Иброҳимнинг сўзидир. Баъзилари эса: эътикоф қилмоқчи бўлса, эртаси куни эътикоф қилмоқчи бўлган кечасида унга қуёш ботсин ва эътикоф жойига ўтирган бўлсин, дейдилар. Бу Суфён ас-Саврий ва Молик ибн Анаснинг сўзидир.

وَعَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعُودُ الْمَرِيضَ وَهُوَ مُعْتَكِفٌ فَيَمُرُّ كَمَا هُوَ فَلَا يُعَرِّجُ يَسْأَلُ عَنْهُ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ مَاجَهْ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: — An-Nufayliy aytdi — Nabiy ﷺ eʼtikofda boʻlganlarida, bemorning yonidan oʻtsalar, holini soʻrash uchun toʻxtab, oʻnga burilmasdan, oʻz holicha oʻtib ketaverar edilar. Ibn Iso esa: U aytdi: Nabiy ﷺ eʼtikofda boʻlganlarida bemorni yoʻqlar edilar, dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: — Ан-Нуфайлий айтди — Набий ﷺ эътикофда бўлганларида, беморнинг ёнидан ўтсалар, ҳолини сўраш учун тўхтаб, ўнга бурилмасдан, ўз ҳолича ўтиб кетаверар эдилар. Ибн Исо эса: У айтди: Набий ﷺ эътикофда бўлганларида беморни йўқлар эдилар, деди.

وَعَن عَائِشَة رَضِي الله عَنْهَا قَالَتْ: السُّنَّةُ عَلَى الْمُعْتَكِفِ أَنْ لَا يَعُودَ مَرِيضًا وَلَا يَشْهَدُ جِنَازَةً وَلَا يَمَسُّ الْمَرْأَةَ وَلَا يُبَاشِرُهَا وَلَا يَخْرُجُ لِحَاجَةٍ إِلَّا لِمَا لابد مِنْهُ وَلَا اعْتِكَافَ إِلَّا بِصَوْمٍ وَلَا اعْتِكَافَ إِلَّا فِي مَسْجِدٍ جَامِعٍ. رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Eʼtikofdagi kishi uchun sunnat shuki, u bemorni yoʻqlamasligi, janozada hozir boʻlmasligi, ayolga tegmasligi va u bilan jinsiy yaqinlik qilmasligi, zarur boʻlgan hojatdan boshqa narsa uchun chiqmasligi (lozim). Roʻzasiz eʼtikof boʻlmaydi va jome masjiddan boshqa joyda eʼtikof boʻlmaydi. Abu Dovud aytdi: Abdurrahmon ibn Ishoqdan boshqa rovi bu hadisda «U sunnat dedi», demaydi. Abu Dovud aytdi: U (rovi) buni Oishaning soʻzi deb keltirgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Эътикофдаги киши учун суннат шуки, у беморни йўқламаслиги, жанозада ҳозир бўлмаслиги, аёлга тегмаслиги ва у билан жинсий яқинлик қилмаслиги, зарур бўлган ҳожатдан бошқа нарса учун чиқмаслиги (лозим). Рўзасиз эътикоф бўлмайди ва жоме масжиддан бошқа жойда эътикоф бўлмайди. Абу Довуд айтди: Абдурраҳмон ибн Ишоқдан бошқа рови бу ҳадисда «У суннат деди», демайди. Абу Довуд айтди: У (рови) буни Оишанинг сўзи деб келтирган.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ إِذَا اعْتَكَفَ طُرِحَ لَهُ فِرَاشُهُ أَوْ يُوضَعُ لَهُ سَرِيرُهُ وَرَاءَ أسطوانه التَّوْبَة. رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot eʼtikofga oʻtirsalar, oʻzlariga toʻshaklari toʻshalar yoki karavotlari tavba ustuni ortiga qoʻyilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот эътикофга ўтирсалар, ўзларига тўшаклари тўшалар ёки каравотлари тавба устуни ортига қўйилар эди.

وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي الْمُعْتَكَفِ: «هُوَ يَعْتَكِفُ الذُّنُوبَ وَيُجْرَى لَهُ مِنَ الْحَسَنَاتِ كَعَامِلِ الْحَسَنَات كلهَا» . رَوَاهُ ابْن مَاجَه

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ iʼtikofdagi kishi haqida: «U gunohlardan tiyilib turadi va unga barcha yaxshiliklarni qilgan kishiday savob yoziladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ иътикофдаги киши ҳақида: «У гуноҳлардан тийилиб туради ва унга барча яхшиликларни қилган кишидай савоб ёзилади», дедилар.