حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا مَعْبَدُ بْنُ هِلاَلٍ الْعَنَزِيُّ، ح وَحَدَّثَنَاهُ سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا مَعْبَدُ بْنُ هِلاَلٍ الْعَنَزِيُّ، قَالَ انْطَلَقْنَا إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَتَشَفَّعْنَا بِثَابِتٍ فَانْتَهَيْنَا إِلَيْهِ وَهُوَ يُصَلِّي الضُّحَى فَاسْتَأْذَنَ لَنَا ثَابِتٌ فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ وَأَجْلَسَ ثَابِتًا مَعَهُ عَلَى سَرِيرِهِ فَقَالَ لَهُ يَا أَبَا حَمْزَةَ إِنَّ إِخْوَانَكَ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ يَسْأَلُونَكَ أَنْ تُحَدِّثَهُمْ حَدِيثَ الشَّفَاعَةِ . قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ مَاجَ النَّاسُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ لَهُ اشْفَعْ لِذُرِّيَّتِكَ . فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِإِبْرَاهِيمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَإِنَّهُ خَلِيلُ اللَّهِ . فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَإِنَّهُ كَلِيمُ اللَّهِ . فَيُؤْتَى مُوسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِعِيسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَإِنَّهُ رُوحُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ . فَيُؤْتَى عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَأُوتَى فَأَقُولُ أَنَا لَهَا . فَأَنْطَلِقُ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي فَأَقُومُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَأَحْمَدُهُ بِمَحَامِدَ لاَ أَقْدِرُ عَلَيْهِ الآنَ يُلْهِمُنِيهِ اللَّهُ ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ لِي يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَقُولُ رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي . فَيُقَالُ انْطَلِقْ فَمَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ بُرَّةٍ أَوْ شَعِيرَةٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجْهُ مِنْهَا . فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ثُمَّ أَرْجِعُ إِلَى رَبِّي فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ لِي يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ . فَأَقُولُ أُمَّتِي أُمَّتِي . فَيُقَالُ لِي انْطَلِقْ فَمَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجْهُ مِنْهَا . فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ثُمَّ أَعُودُ إِلَى رَبِّي فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ لِي يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ وَسَلْ تُعْطَهْ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي . فَيُقَالُ لِي انْطَلِقْ فَمَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ أَدْنَى أَدْنَى أَدْنَى مِنْ مِثْقَالِ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجْهُ مِنَ النَّارِ فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ " . هَذَا حَدِيثُ أَنَسٍ الَّذِي أَنْبَأَنَا بِهِ فَخَرَجْنَا مِنْ عِنْدِهِ فَلَمَّا كُنَّا بِظَهْرِ الْجَبَّانِ قُلْنَا لَوْ مِلْنَا إِلَى الْحَسَنِ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهِ وَهُوَ مُسْتَخْفٍ فِي دَارِ أَبِي خَلِيفَةَ - قَالَ - فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهِ فَقُلْنَا يَا أَبَا سَعِيدٍ جِئْنَا مِنْ عِنْدِ أَخِيكَ أَبِي حَمْزَةَ فَلَمْ نَسْمَعْ مِثْلَ حَدِيثٍ حَدَّثَنَاهُ فِي الشَّفَاعَةِ قَالَ هِيهِ . فَحَدَّثْنَاهُ الْحَدِيثَ . فَقَالَ هِيهِ . قُلْنَا مَا زَادَنَا . قَالَ قَدْ حَدَّثَنَا بِهِ مُنْذُ عِشْرِينَ سَنَةً وَهُوَ يَوْمَئِذٍ جَمِيعٌ وَلَقَدْ تَرَكَ شَيْئًا مَا أَدْرِي أَنَسِيَ الشَّيْخُ أَوْ كَرِهَ أَنْ يُحَدِّثَكُمْ فَتَتَّكِلُوا . قُلْنَا لَهُ حَدِّثْنَا . فَضَحِكَ وَقَالَ خُلِقَ الإِنْسَانُ مِنْ عَجَلٍ مَا ذَكَرْتُ لَكُمْ هَذَا إِلاَّ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أُحَدِّثَكُمُوهُ " ثُمَّ أَرْجِعُ إِلَى رَبِّي فِي الرَّابِعَةِ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ لِي يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ وَسَلْ تُعْطَ وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ . فَأَقُولُ يَا رَبِّ ائْذَنْ لِي فِيمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ . قَالَ لَيْسَ ذَاكَ لَكَ - أَوْ قَالَ لَيْسَ ذَاكَ إِلَيْكَ - وَلَكِنْ وَعِزَّتِي وَكِبْرِيَائِي وَعَظَمَتِي وَجِبْرِيَائِي لأُخْرِجَنَّ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ فَأَشْهَدُ عَلَى الْحَسَنِ أَنَّهُ حَدَّثَنَا بِهِ أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ أُرَاهُ قَالَ قَبْلَ عِشْرِينَ سَنَةً وَهُوَ يَوْمَئِذٍ جَمِيعٌ .
Maʼbad ibn Hilol al-Anaziy dedi: Biz Anas ibn Molikning oldiga bordik va Sobitni (oʻzimizga) shafoatchi (vositachi) qildik. Bas, uning oldiga yetib bordik — u zuho (choshgoh) namozini oʻqiyotgan edi. Sobit biz uchun izn soʻradi va biz uning oldiga kirdik. U Sobitni oʻzi bilan (birga) karavotiga oʻtqazdi. Soʻng (Sobit) unga: «Ey Abu Hamza, Basra ahlidan boʻlgan birodarlaring sendan ularga shafoat hadisini aytib berishingni soʻrayaptilar», dedi. U dedi: Bizga Muhammad ﷺ hadis aytib, dedilar: «Qiyomat kuni boʻlganda, odamlar bir-birlariga (toʻlqindek) urilib (sarosima boʻlib) ketadilar. Bas, ular Odamning oldiga kelib: ‹Zurriyating (avlodlaring) uchun shafoat qil› deydilar. U: ‹Men bunga (loyiq) emasman; lekin Ibrohim — alayhissalom — ga (boringlar), chunki u Allohning xalili (doʻsti)dir› deydi. Bas, ular Ibrohimning oldiga keladilar. U: ‹Men bunga (loyiq) emasman; lekin Muso — alayhissalom — ga (boringlar), chunki u Allohning kalimi (gaplashgan zoti)dir› deydi. Bas, Muso(ning oldiga) kelinadi. U: ‹Men bunga (loyiq) emasman; lekin Iso — alayhissalom — ga (boringlar), chunki u Allohning ruhi va kalimasidir› deydi. Bas, Iso(ning oldiga) kelinadi. U: ‹Men bunga (loyiq) emasman; lekin Muhammad ﷺ ga (boringlar)› deydi. Bas, (menga) kelinadi. Men: ‹Men bunga (loyiq)man› deyman. Bas, men borib, Rabbim huzurida (kirishga) izn soʻrayman; menga izn beriladi. Men Uning oldida turib, Unga — hozir men qodir boʻlmaydigan, Alloh menga ilhom qiladigan — hamdlar bilan hamd aytaman. Soʻng men Unga sajdaga yiqilaman. Shunda menga: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; (gapir) — sen (uchun) eshitiladi; soʻra — senga beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi› deyiladi. Men: ‹Rabbim, ummatim, ummatim!› deyman. Shunda: ‹Bor; kimning qalbida bugʻdoy yoki arpa donasi ogʻirligida iymon boʻlsa, uni undan (doʻzaxdan) chiqar› deyiladi. Bas, men borib, (shuni) qilaman. Soʻng Rabbimning oldiga qaytib, Uni oʻsha hamdlar bilan hamd aytaman; keyin Unga sajdaga yiqilaman. Shunda menga: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; (gapir) — sen (uchun) eshitiladi; soʻra — senga beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi› deyiladi. Men: ‹Ummatim, ummatim!› deyman. Shunda menga: ‹Bor; kimning qalbida xardal (gorchitsa) donasi ogʻirligida iymon boʻlsa, uni undan chiqar› deyiladi. Bas, men borib, (shuni) qilaman. Soʻng Rabbimning oldiga qaytib, Uni oʻsha hamdlar bilan hamd aytaman; keyin Unga sajdaga yiqilaman. Shunda menga: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; (gapir) — sen (uchun) eshitiladi; soʻra — senga beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi› deyiladi. Men: ‹Ey Rabbim, ummatim, ummatim!› deyman. Shunda menga: ‹Bor; kimning qalbida xardal donasi ogʻirligidan ham eng kam, eng kam, eng kam (miqdorda) iymon boʻlsa, uni doʻzaxdan chiqar› deyiladi. Bas, men borib, (shuni) qilaman», dedilar». Mana shu — Anasning bizga bergan (rivoyat qilgan) hadisidir. Bas, biz uning oldidan chiqdik. Jabbon (qabristoni)ning baland (joyi)ga yetganimizda: «Qaniydi, al-Hasanga burilsak-da, unga salom bersak» dedik — u Abu Xalifaning uyida yashirinib (berkinib) yurardi —. (Roviy) dedi: Bas, biz uning oldiga kirib, unga salom berdik. Soʻng: «Ey Abu Said, biz birodaring Abu Hamzaning oldidan keldik; (lekin) u bizga shafoat haqida aytib bergan hadis kabi (toʻliq) hadisni (boshqa hech kimdan) eshitmaganmiz», dedik. U: «(Aytinglar-chi)?» dedi. Bas, biz unga hadisni aytib berdik. U: «(Yana)?» dedi. Biz: «Bizga bundan ortigʻini aytmadi», dedik. U: «U bizga buni yigirma yil burun aytib bergan — oʻshanda u (kuch-quvvati) butun edi —; va u bir narsani tark etibdi (qoldiribdi). Bilmadim, chol (Anas) uni unutdimi, yoki sizlar (faqat shunga) suyanib qolasizlar deb sizlarga aytishni xush koʻrmadimi?» dedi. Biz unga: «Bizga aytib ber» dedik. Bas, u kulib: «Inson shoshqaloq (qilib) yaratilgan. Men buni sizlarga faqat aytib berishni istaganim uchun zikr qildim», dedi-da (davom etdi): «Soʻng men toʻrtinchisida Rabbimning oldiga qaytib, Uni oʻsha hamdlar bilan hamd aytaman; keyin Unga sajdaga yiqilaman. Shunda menga: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; (gapir) — sen (uchun) eshitiladi; soʻra — senga beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi› deyiladi. Men: ‹Ey Rabbim, «La ilaha illalloh» degan (kishilar) haqida menga izn ber› deyman. (Alloh): ‹Bu senga emas — yoki: bu senga (taalluqli) emas —; lekin izzatim, kibriyoligim, azamatim va jabarutligimga qasamki, «La ilaha illalloh» degan (kishi)ni albatta (doʻzaxdan) chiqaraman› deydi». (Roviy) dedi: Bas, men al-Hasan(ning) ustidan guvohlik beramanki, u bizga buni — u Anas ibn Molikdan eshitganini — hadis qilib aytdi; uni, oʻylashimcha, yigirma yil burun (eshitgan) dedi — oʻshanda u (kuch-quvvati) butun edi —.Маъбад ибн Ҳилол ал-Аназий деди: Биз Анас ибн Моликнинг олдига бордик ва Собитни (ўзимизга) шафоатчи (воситачи) қилдик. Бас, унинг олдига етиб бордик — у зуҳо (чошгоҳ) намозини ўқиётган эди. Собит биз учун изн сўради ва биз унинг олдига кирдик. У Собитни ўзи билан (бирга) каравотига ўтқазди. Сўнг (Собит) унга: «Эй Абу Ҳамза, Басра аҳлидан бўлган биродарларинг сендан уларга шафоат ҳадисини айтиб беришингни сўраяптилар», деди. У деди: Бизга Муҳаммад ﷺ ҳадис айтиб, дедилар: «Қиёмат куни бўлганда, одамлар бир-бирларига (тўлқиндек) урилиб (саросима бўлиб) кетадилар. Бас, улар Одамнинг олдига келиб: ‹Зурриятинг (авлодларинг) учун шафоат қил› дейдилар. У: ‹Мен бунга (лойиқ) эмасман; лекин Иброҳим — алайҳиссалом — га (боринглар), чунки у Аллоҳнинг халили (дўсти)дир› дейди. Бас, улар Иброҳимнинг олдига келадилар. У: ‹Мен бунга (лойиқ) эмасман; лекин Мусо — алайҳиссалом — га (боринглар), чунки у Аллоҳнинг калими (гаплашган зоти)дир› дейди. Бас, Мусо(нинг олдига) келинади. У: ‹Мен бунга (лойиқ) эмасман; лекин Исо — алайҳиссалом — га (боринглар), чунки у Аллоҳнинг руҳи ва калимасидир› дейди. Бас, Исо(нинг олдига) келинади. У: ‹Мен бунга (лойиқ) эмасман; лекин Муҳаммад ﷺ га (боринглар)› дейди. Бас, (менга) келинади. Мен: ‹Мен бунга (лойиқ)ман› дейман. Бас, мен бориб, Раббим ҳузурида (киришга) изн сўрайман; менга изн берилади. Мен Унинг олдида туриб, Унга — ҳозир мен қодир бўлмайдиган, Аллоҳ менга илҳом қиладиган — ҳамдлар билан ҳамд айтаман. Сўнг мен Унга саждага йиқиламан. Шунда менга: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; (гапир) — сен (учун) эшитилади; сўра — сенга берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади› дейилади. Мен: ‹Раббим, умматим, умматим!› дейман. Шунда: ‹Бор; кимнинг қалбида буғдой ёки арпа донаси оғирлигида иймон бўлса, уни ундан (дўзахдан) чиқар› дейилади. Бас, мен бориб, (шуни) қиламан. Сўнг Раббимнинг олдига қайтиб, Уни ўша ҳамдлар билан ҳамд айтаман; кейин Унга саждага йиқиламан. Шунда менга: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; (гапир) — сен (учун) эшитилади; сўра — сенга берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади› дейилади. Мен: ‹Умматим, умматим!› дейман. Шунда менга: ‹Бор; кимнинг қалбида хардал (горчитса) донаси оғирлигида иймон бўлса, уни ундан чиқар› дейилади. Бас, мен бориб, (шуни) қиламан. Сўнг Раббимнинг олдига қайтиб, Уни ўша ҳамдлар билан ҳамд айтаман; кейин Унга саждага йиқиламан. Шунда менга: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; (гапир) — сен (учун) эшитилади; сўра — сенга берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади› дейилади. Мен: ‹Эй Раббим, умматим, умматим!› дейман. Шунда менга: ‹Бор; кимнинг қалбида хардал донаси оғирлигидан ҳам энг кам, энг кам, энг кам (миқдорда) иймон бўлса, уни дўзахдан чиқар› дейилади. Бас, мен бориб, (шуни) қиламан», дедилар». Мана шу — Анаснинг бизга берган (ривоят қилган) ҳадисидир. Бас, биз унинг олдидан чиқдик. Жаббон (қабристони)нинг баланд (жойи)га етганимизда: «Қанийди, ал-Ҳасанга бурилсак-да, унга салом берсак» дедик — у Абу Халифанинг уйида яшириниб (беркиниб) юрарди —. (Ровий) деди: Бас, биз унинг олдига кириб, унга салом бердик. Сўнг: «Эй Абу Саид, биз биродаринг Абу Ҳамзанинг олдидан келдик; (лекин) у бизга шафоат ҳақида айтиб берган ҳадис каби (тўлиқ) ҳадисни (бошқа ҳеч кимдан) эшитмаганмиз», дедик. У: «(Айтинглар-чи)?» деди. Бас, биз унга ҳадисни айтиб бердик. У: «(Яна)?» деди. Биз: «Бизга бундан ортиғини айтмади», дедик. У: «У бизга буни йигирма йил бурун айтиб берган — ўшанда у (куч-қуввати) бутун эди —; ва у бир нарсани тарк этибди (қолдирибди). Билмадим, чол (Анас) уни унутдими, ёки сизлар (фақат шунга) суяниб қоласизлар деб сизларга айтишни хуш кўрмадими?» деди. Биз унга: «Бизга айтиб бер» дедик. Бас, у кулиб: «Инсон шошқалоқ (қилиб) яратилган. Мен буни сизларга фақат айтиб беришни истаганим учун зикр қилдим», деди-да (давом этди): «Сўнг мен тўртинчисида Раббимнинг олдига қайтиб, Уни ўша ҳамдлар билан ҳамд айтаман; кейин Унга саждага йиқиламан. Шунда менга: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; (гапир) — сен (учун) эшитилади; сўра — сенга берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади› дейилади. Мен: ‹Эй Раббим, «Ла илаҳа иллаллоҳ» деган (кишилар) ҳақида менга изн бер› дейман. (Аллоҳ): ‹Бу сенга эмас — ёки: бу сенга (тааллуқли) эмас —; лекин иззатим, кибриёлигим, азаматим ва жабарутлигимга қасамки, «Ла илаҳа иллаллоҳ» деган (киши)ни албатта (дўзахдан) чиқараман› дейди». (Ровий) деди: Бас, мен ал-Ҳасан(нинг) устидан гувоҳлик бераманки, у бизга буни — у Анас ибн Моликдан эшитганини — ҳадис қилиб айтди; уни, ўйлашимча, йигирма йил бурун (эшитган) деди — ўшанда у (куч-қуввати) бутун эди —.