حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ وَفَدَتْ وُفُودٌ إِلَى مُعَاوِيَةَ وَذَلِكَ فِي رَمَضَانَ فَكَانَ يَصْنَعُ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ الطَّعَامَ فَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ مِمَّا يُكْثِرُ أَنْ يَدْعُوَنَا إِلَى رَحْلِهِ فَقُلْتُ أَلاَ أَصْنَعُ طَعَامًا فَأَدْعُوَهُمْ إِلَى رَحْلِي فَأَمَرْتُ بِطَعَامٍ يُصْنَعُ ثُمَّ لَقِيتُ أَبَا هُرَيْرَةَ مِنَ الْعَشِيِّ فَقُلْتُ الدَّعْوَةُ عِنْدِي اللَّيْلَةَ فَقَالَ سَبَقْتَنِي . قُلْتُ نَعَمْ . فَدَعَوْتُهُمْ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَلاَ أُعْلِمُكُمْ بِحَدِيثٍ مِنْ حَدِيثِكُمْ يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ثُمَّ ذَكَرَ فَتْحَ مَكَّةَ فَقَالَ أَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَبَعَثَ الزُّبَيْرَ عَلَى إِحْدَى الْمُجَنِّبَتَيْنِ وَبَعَثَ خَالِدًا عَلَى الْمُجَنِّبَةِ الأُخْرَى وَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ عَلَى الْحُسَّرِ فَأَخَذُوا بَطْنَ الْوَادِي وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي كَتِيبَةٍ - قَالَ - فَنَظَرَ فَرَآنِي فَقَالَ " أَبُو هُرَيْرَةَ " . قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ " لاَ يَأْتِينِي إِلاَّ أَنْصَارِيٌّ " . زَادَ غَيْرُ شَيْبَانَ فَقَالَ " اهْتِفْ لِي بِالأَنْصَارِ " . قَالَ فَأَطَافُوا بِهِ وَوَبَّشَتْ قُرَيْشٌ أَوْبَاشًا لَهَا وَأَتْبَاعًا . فَقَالُوا نُقَدِّمُ هَؤُلاَءِ فَإِنْ كَانَ لَهُمْ شَىْءٌ كُنَّا مَعَهُمْ . وَإِنْ أُصِيبُوا أَعْطَيْنَا الَّذِي سُئِلْنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَرَوْنَ إِلَى أَوْبَاشِ قُرَيْشٍ وَأَتْبَاعِهِمْ " . ثُمَّ قَالَ بِيَدَيْهِ إِحْدَاهُمَا عَلَى الأُخْرَى ثُمَّ قَالَ " حَتَّى تُوَافُونِي بِالصَّفَا " . قَالَ فَانْطَلَقْنَا فَمَا شَاءَ أَحَدٌ مِنَّا أَنْ يَقْتُلَ أَحَدًا إِلاَّ قَتَلَهُ وَمَا أَحَدٌ مِنْهُمْ يُوَجِّهُ إِلَيْنَا شَيْئًا - قَالَ - فَجَاءَ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُبِيحَتْ خَضْرَاءُ قُرَيْشٍ لاَ قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ . ثُمَّ قَالَ " مَنْ دَخَلَ دَارَ أَبِي سُفْيَانَ فَهُوَ آمِنٌ " . فَقَالَتِ الأَنْصَارُ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ أَمَّا الرَّجُلُ فَأَدْرَكَتْهُ رَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ وَرَأْفَةٌ بِعَشِيرَتِهِ . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَجَاءَ الْوَحْىُ وَكَانَ إِذَا جَاءَ الْوَحْىُ لاَ يَخْفَى عَلَيْنَا فَإِذَا جَاءَ فَلَيْسَ أَحَدٌ يَرْفَعُ طَرْفَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَنْقَضِيَ الْوَحْىُ فَلَمَّا انْقَضَى الْوَحْىُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ " . قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " قُلْتُمْ أَمَّا الرَّجُلُ فَأَدْرَكَتْهُ رَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ " . قَالُوا قَدْ كَانَ ذَاكَ . قَالَ " كَلاَّ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ هَاجَرْتُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَيْكُمْ وَالْمَحْيَا مَحْيَاكُمْ وَالْمَمَاتُ مَمَاتُكُمْ " . فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَبْكُونَ وَيَقُولُونَ وَاللَّهِ مَا قُلْنَا الَّذِي قُلْنَا إِلاَّ الضِّنَّ بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُصَدِّقَانِكُمْ وَيَعْذِرَانِكُمْ " . قَالَ فَأَقْبَلَ النَّاسُ إِلَى دَارِ أَبِي سُفْيَانَ وَأَغْلَقَ النَّاسُ أَبْوَابَهُمْ - قَالَ - وَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَقْبَلَ إِلَى الْحَجَرِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ - قَالَ - فَأَتَى عَلَى صَنَمٍ إِلَى جَنْبِ الْبَيْتِ كَانُوا يَعْبُدُونَهُ - قَالَ - وَفِي يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْسٌ وَهُوَ آخِذٌ بِسِيَةِ الْقَوْسِ فَلَمَّا أَتَى عَلَى الصَّنَمِ جَعَلَ يَطْعُنُهُ فِي عَيْنِهِ وَيَقُولُ " جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ " . فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ طَوَافِهِ أَتَى الصَّفَا فَعَلاَ عَلَيْهِ حَتَّى نَظَرَ إِلَى الْبَيْتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَجَعَلَ يَحْمَدُ اللَّهَ وَيَدْعُو بِمَا شَاءَ أَنْ يَدْعُوَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviyaga (kishilardan) vakillar kelishdi, bu Ramazonda edi. Baʼzimiz baʼzimizga taom tayyorlardik. Abu Hurayra esa bizni koʻp marta oʻz uyiga taklif qilardi. Men: «Men ham taom tayyorlab, ularni oʻz uyimga taklif qilsam-chi?» dedim va taom tayyorlashga buyurdim. Soʻng kechqurun Abu Hurayra bilan uchrashib: «Bugun kechasi ziyofat menikida», dedim. U: «Sen mendan oʻzib ketding», dedi. Men: «Ha», dedim va ularni taklif qildim. Shunda Abu Hurayra: «Ey ansorlar jamoasi, sizlarga oʻz hadislaringizdan bir hadisni bildiraymi?» dedi va Makka fathini zikr qilib, dedi: Rasululloh ﷺ kelib, Makkaga yetib bordilar. Zubayrni ikki qanotning biriga, Xolidni boshqa qanotga, Abu Ubaydani esa sovutsizlar (piyodalar) ustiga qoʻyib yubordilar. Ular vodiyning ichidan oʻtdilar, Rasululloh ﷺ esa bir qoʻshin ichida edilar. (Abu Hurayra) dedi: u zot qarab meni koʻrdilar-da: «Abu Hurayra!» dedilar. Men: «Labbayka, yo Rasululloh!» dedim. U zot: «Menga ansoriydan boshqasi kelmasin», dedilar. Shaybondan boshqasi (rovsiy) qoʻshib aytdi: u zot: «Menga ansorlarni chaqir», dedilar. (Abu Hurayra) dedi: ular u zotni oʻrab oldilar. Quraysh esa oʻzining bir guruh oʻtkinchilarini va ergashuvchilarini toʻpladi. Ular: «Mana bularni oldinga suramiz, agar ularga biror narsa (oʻlja) tegsa, biz ular bilan birga boʻlamiz; agar magʻlub boʻlsalar, bizdan soʻralgan narsani (tovonni) toʻlaymiz», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Quraysh oʻtkinchilari va ularning ergashuvchilarini koʻryapsizlarmi?» dedilar. Soʻng ikki qoʻllari bilan, birini ikkinchisining ustiga qoʻyib (ishora qilib): «Toki menga Safoda yetib kelgunlaringizcha (ularni qiringlar)», dedilar. (Abu Hurayra) dedi: biz yoʻlga chiqdik, bizdan biror kishi kimni oʻldirishni istasa, albatta uni oʻldirardi, ulardan esa birortasi bizga qarshi biror narsa qila olmasdi. (Abu Hurayra) dedi: soʻng Abu Sufyon kelib: «Yo Rasululloh, Quraysh (jangchilarining) qoni halol boʻldi, bugundan keyin Quraysh (qolmaydi)», dedi. Soʻng u zot: «Kim Abu Sufyonning uyiga kirsa, u omondadir», dedilar. Shunda ansorlar baʼzilari baʼzilariga: «Bu kishini (Paygʻambarni) oʻz shahriga ragʻbati va oʻz qabilasiga rahm-shafqati egallab oldi (shekilli)», dedilar. Abu Hurayra dedi: shunda vahiy keldi. Vahiy kelganda, u bizga maxfiy qolmasdi. Vahiy kelganida esa, hech kim vahiy tamom boʻlguncha koʻzini Rasululloh ﷺ ga koʻtara olmasdi. Vahiy tamom boʻlganida, Rasululloh ﷺ: «Ey ansorlar jamoasi!» dedilar. Ular: «Labbayka, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Sizlar: ‹Bu kishini oʻz shahriga ragʻbat egallab oldi›, dedingizlarmi?» dedilar. Ular: «Shunday boʻldi», dedilar. U zot: «Aslo unday emas! Men Allohning bandasi va Rasuliman. Men Allohga va sizlarga (tomon) hijrat qildim. Hayotim sizlarning hayotingiz, oʻlimim sizlarning oʻlimingizdir», dedilar. Shunda ular yigʻlab u zotga yuzlandilar va: «Vallohi, biz aytgan soʻzimizni faqat Alloh va Rasuliga (boʻlgan) muhabbatimizdan (qoʻrqib) aytdik», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh va Rasuli sizlarni tasdiqlaydilar va uzringizni qabul qiladilar», dedilar. (Abu Hurayra) dedi: soʻng odamlar Abu Sufyonning uyiga yuzlandilar, odamlar esa eshiklarini berkitdilar. (Abu Hurayra) dedi: Rasululloh ﷺ kelib, Hajarul-(Asvad)ning oldiga keldilar va uni istilom qildilar (qoʻl tegizdilar), soʻng Baytni tavof qildilar. (Abu Hurayra) dedi: u zot Baytning yonidagi, ular ibodat qiladigan bir butga keldilar. (Abu Hurayra) dedi: Rasululloh ﷺ ning qoʻllarida kamon bor edi, u zot kamonning uchidan ushlab turardilar. Butning oldiga kelganlarida, uning koʻziga (kamon uchini) sancha boshladilar va: «Haq keldi, botil yoʻq boʻldi», derdilar. Tavofdan boʻshaganlarida, Safoga kelib, unga koʻtarildilar, toki Baytni koʻrdilar, qoʻllarini koʻtarib Allohga hamd ayta boshladilar va Oʻzi xohlagan narsalar bilan duo qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовияга (кишилардан) вакиллар келишди, бу Рамазонда эди. Баъзимиз баъзимизга таом тайёрлардик. Абу Ҳурайра эса бизни кўп марта ўз уйига таклиф қиларди. Мен: «Мен ҳам таом тайёрлаб, уларни ўз уйимга таклиф қилсам-чи?» дедим ва таом тайёрлашга буюрдим. Сўнг кечқурун Абу Ҳурайра билан учрашиб: «Бугун кечаси зиёфат меникида», дедим. У: «Сен мендан ўзиб кетдинг», деди. Мен: «Ҳа», дедим ва уларни таклиф қилдим. Шунда Абу Ҳурайра: «Эй ансорлар жамоаси, сизларга ўз ҳадисларингиздан бир ҳадисни билдирайми?» деди ва Макка фатҳини зикр қилиб, деди: Расулуллоҳ ﷺ келиб, Маккага етиб бордилар. Зубайрни икки қанотнинг бирига, Холидни бошқа қанотга, Абу Убайдани эса совутсизлар (пиёдалар) устига қўйиб юбордилар. Улар водийнинг ичидан ўтдилар, Расулуллоҳ ﷺ эса бир қўшин ичида эдилар. (Абу Ҳурайра) деди: у зот қараб мени кўрдилар-да: «Абу Ҳурайра!» дедилар. Мен: «Лаббайка, ё Расулуллоҳ!» дедим. У зот: «Менга ансорийдан бошқаси келмасин», дедилар. Шайбондан бошқаси (ровсий) қўшиб айтди: у зот: «Менга ансорларни чақир», дедилар. (Абу Ҳурайра) деди: улар у зотни ўраб олдилар. Қурайш эса ўзининг бир гуруҳ ўткинчиларини ва эргашувчиларини тўплади. Улар: «Мана буларни олдинга сурамиз, агар уларга бирор нарса (ўлжа) тегса, биз улар билан бирга бўламиз; агар мағлуб бўлсалар, биздан сўралган нарсани (товонни) тўлаймиз», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Қурайш ўткинчилари ва уларнинг эргашувчиларини кўряпсизларми?» дедилар. Сўнг икки қўллари билан, бирини иккинчисининг устига қўйиб (ишора қилиб): «Токи менга Сафода етиб келгунларингизча (уларни қиринглар)», дедилар. (Абу Ҳурайра) деди: биз йўлга чиқдик, биздан бирор киши кимни ўлдиришни истаса, албатта уни ўлдирарди, улардан эса бирортаси бизга қарши бирор нарса қила олмасди. (Абу Ҳурайра) деди: сўнг Абу Суфён келиб: «Ё Расулуллоҳ, Қурайш (жангчиларининг) қони ҳалол бўлди, бугундан кейин Қурайш (қолмайди)», деди. Сўнг у зот: «Ким Абу Суфённинг уйига кирса, у омондадир», дедилар. Шунда ансорлар баъзилари баъзиларига: «Бу кишини (Пайғамбарни) ўз шаҳрига рағбати ва ўз қабиласига раҳм-шафқати эгаллаб олди (шекилли)», дедилар. Абу Ҳурайра деди: шунда ваҳий келди. Ваҳий келганда, у бизга махфий қолмасди. Ваҳий келганида эса, ҳеч ким ваҳий тамом бўлгунча кўзини Расулуллоҳ ﷺ га кўтара олмасди. Ваҳий тамом бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй ансорлар жамоаси!» дедилар. Улар: «Лаббайка, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Сизлар: ‹Бу кишини ўз шаҳрига рағбат эгаллаб олди›, дедингизларми?» дедилар. Улар: «Шундай бўлди», дедилар. У зот: «Асло ундай эмас! Мен Аллоҳнинг бандаси ва Расулиман. Мен Аллоҳга ва сизларга (томон) ҳижрат қилдим. Ҳаётим сизларнинг ҳаётингиз, ўлимим сизларнинг ўлимингиздир», дедилар. Шунда улар йиғлаб у зотга юзландилар ва: «Валлоҳи, биз айтган сўзимизни фақат Аллоҳ ва Расулига (бўлган) муҳаббатимиздан (қўрқиб) айтдик», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ва Расули сизларни тасдиқлайдилар ва узрингизни қабул қиладилар», дедилар. (Абу Ҳурайра) деди: сўнг одамлар Абу Суфённинг уйига юзландилар, одамлар эса эшикларини беркитдилар. (Абу Ҳурайра) деди: Расулуллоҳ ﷺ келиб, Ҳажарул-(Асвад)нинг олдига келдилар ва уни истилом қилдилар (қўл тегиздилар), сўнг Байтни тавоф қилдилар. (Абу Ҳурайра) деди: у зот Байтнинг ёнидаги, улар ибодат қиладиган бир бутга келдилар. (Абу Ҳурайра) деди: Расулуллоҳ ﷺ нинг қўлларида камон бор эди, у зот камоннинг учидан ушлаб турардилар. Бутнинг олдига келганларида, унинг кўзига (камон учини) санча бошладилар ва: «Ҳақ келди, ботил йўқ бўлди», дердилар. Тавофдан бўшаганларида, Сафога келиб, унга кўтарилдилар, токи Байтни кўрдилар, қўлларини кўтариб Аллоҳга ҳамд айта бошладилар ва Ўзи хоҳлаган нарсалар билан дуо қилдилар.