حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، الأَيْلِيُّ ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، وَالسِّيَاقُ، حَدِيثُ مَعْمَرٍ مِنْ رِوَايَةِ عَبْدٍ وَابْنِ رَافِعٍ قَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ جَمِيعًا عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ وَعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ وَعَلْقَمَةُ بْنِ وَقَّاصٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكُلُّهُمْ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ حَدِيثِهَا وَبَعْضُهُمْ كَانَ أَوْعَى لِحَدِيثِهَا مِنْ بَعْضٍ وَأَثْبَتَ اقْتِصَاصًا وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمُ الْحَدِيثَ الَّذِي حَدَّثَنِي وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا ذَكَرُوا أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَهُ - قَالَتْ عَائِشَةُ - فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ فِيهَا سَهْمِي فَخَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَلِكَ بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجِي وَأُنْزَلُ فِيهِ مَسِيرَنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوِهِ وَقَفَلَ وَدَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ فَلَمَّا قَضَيْتُ مِنْ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى الرَّحْلِ فَلَمَسْتُ صَدْرِي فَإِذَا عِقْدِي مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ قَدِ انْقَطَعَ فَرَجَعْتُ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي فَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ وَأَقْبَلَ الرَّهْطُ الَّذِينَ كَانُوا يَرْحَلُونَ لِي فَحَمَلُوا هَوْدَجِي فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِيَ الَّذِي كُنْتُ أَرْكَبُ وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنِّي فِيهِ - قَالَتْ - وَكَانَتِ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يُهَبَّلْنَ وَلَمْ يَغْشَهُنَّ اللَّحْمُ إِنَّمَا يَأْكُلْنَ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ ثِقَلَ الْهَوْدَجِ حِينَ رَحَلُوهُ وَرَفَعُوهُ وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا وَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ فَجِئْتُ مَنَازِلَهُمْ وَلَيْسَ بِهَا دَاعٍ وَلاَ مُجِيبٌ فَتَيَمَّمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ فِيهِ وَظَنَنْتُ أَنَّ الْقَوْمَ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ فِي مَنْزِلِي غَلَبَتْنِي عَيْنِي فَنِمْتُ وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ قَدْ عَرَّسَ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ فَادَّلَجَ فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ فَأَتَانِي فَعَرَفَنِي حِينَ رَآنِي وَقَدْ كَانَ يَرَانِي قَبْلَ أَنْ يُضْرَبَ الْحِجَابُ عَلَىَّ فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ عَرَفَنِي فَخَمَّرْتُ وَجْهِي بِجِلْبَابِي وَوَاللَّهِ مَا يُكَلِّمُنِي كَلِمَةً وَلاَ سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً غَيْرَ اسْتِرْجَاعِهِ حَتَّى أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ فَوَطِئَ عَلَى يَدِهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُوغِرِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ فِي شَأْنِي وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ شَهْرًا وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ وَلاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ وَهُوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اللُّطْفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي إِنَّمَا يَدْخُلُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ " كَيْفَ تِيكُمْ " . فَذَاكَ يَرِيبُنِي وَلاَ أَشْعُرُ بِالشَّرِّ حَتَّى خَرَجْتُ بَعْدَ مَا نَقِهْتُ وَخَرَجَتْ مَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ وَهُوَ مُتَبَرَّزُنَا وَلاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنَّ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي التَّنَزُّهِ وَكُنَّا نَتَأَذَّى بِالْكُنُفِ أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ وَهِيَ بِنْتُ أَبِي رُهْمِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ وَأُمُّهَا ابْنَةُ صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ خَالَةُ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَابْنُهَا مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ بْنِ عَبَّادِ بْنِ الْمُطَّلِبِ فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَبِنْتُ أَبِي رُهْمٍ قِبَلَ بَيْتِي حِينَ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ . فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ أَتَسُبِّينَ رَجُلاً قَدْ شَهِدَ بَدْرًا . قَالَتْ أَىْ هَنْتَاهُ أَوَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قُلْتُ وَمَاذَا قَالَ قَالَتْ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ فَازْدَدْتُ مَرَضًا إِلَى مَرَضِي فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي فَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ " كَيْفَ تِيكُمْ " . قُلْتُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَىَّ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَتَيَقَّنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا . فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُ أَبَوَىَّ فَقُلْتُ لأُمِّي يَا أُمَّتَاهْ مَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ فَقَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَيْكِ فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةٌ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ كَثَّرْنَ عَلَيْهَا - قَالَتْ - قُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ ثُمَّ أَصَبَحْتُ أَبْكِي وَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ يَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ - قَالَتْ - فَأَمَّا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ وَبِالَّذِي يَعْلَمُ فِي نَفْسِهِ لَهُمْ مِنَ الْوُدِّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُمْ أَهْلُكَ وَلاَ نَعْلَمُ إِلاَّ خَيْرًا . وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ وَإِنْ تَسْأَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ - قَالَتْ - فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ " أَىْ بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ مِنْ شَىْءٍ يَرِيبُكِ مِنْ عَائِشَةَ " . قَالَتْ لَهُ بَرِيرَةُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنْ رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا قَطُّ أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ - قَالَتْ - فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَاسْتَعْذَرَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ ابْنِ سَلُولَ - قَالَتْ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ " يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ قَدْ بَلَغَ أَذَاهُ فِي أَهْلِ بَيْتِي فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي " . فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ الأَنْصَارِيُّ فَقَالَ أَنَا أَعْذِرُكَ مِنْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ ضَرَبْنَا عُنُقَهُ وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ - قَالَتْ - فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهُوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ وَكَانَ رَجُلاً صَالِحًا وَلَكِنِ اجْتَهَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لاَ تَقْتُلُهُ وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ . فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَهُوَ ابْنُ عَمِّ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ فَثَارَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ - قَالَتْ - وَبَكَيْتُ يَوْمِي ذَلِكَ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ ثُمَّ بَكَيْتُ لَيْلَتِي الْمُقْبِلَةَ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ وَأَبَوَاىَ يَظُنَّانِ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي فَبَيْنَمَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي اسْتَأْذَنَتْ عَلَىَّ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَأَذِنْتُ لَهَا فَجَلَسَتْ تَبْكِي - قَالَتْ - فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ - قَالَتْ - وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ لِي مَا قِيلَ وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي بِشَىْءٍ - قَالَتْ - فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ جَلَسَ ثُمَّ قَالَ " أَمَّا بَعْدُ يَا عَائِشَةُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ بِذَنْبٍ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبٍ ثُمَّ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ " . قَالَتْ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً فَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ . فَقَالَ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لأُمِيِّ أَجِيبِي عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ كَثِيرًا مِنَ الْقُرْآنِ إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَرَفْتُ أَنَّكُمْ قَدْ سَمِعْتُمْ بِهَذَا حَتَّى اسْتَقَرَّ فِي نُفُوسِكُمْ وَصَدَّقْتُمْ بِهِ فَإِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي بِذَلِكَ وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُونَنِي وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ كَمَا قَالَ أَبُو يُوسُفَ فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ . قَالَتْ ثُمَّ تَحَوَّلْتُ فَاضْطَجَعْتُ عَلَى فِرَاشِي - قَالَتْ - وَأَنَا وَاللَّهِ حِينَئِذٍ أَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ مُبَرِّئِي بِبَرَاءَتِي وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنْ يُنْزَلَ فِي شَأْنِي وَحْىٌ يُتْلَى وَلَشَأْنِي كَانَ أَحْقَرَ فِي نَفْسِي مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيَّ بِأَمْرٍ يُتْلَى وَلَكِنِّي كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ بِهَا قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا رَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَجْلِسَهُ وَلاَ خَرَجَ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ أَحَدٌ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى نَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ عِنْدَ الْوَحْىِ حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِثْلُ الْجُمَانِ مِنَ الْعَرَقِ فِي الْيَوْمِ الشَّاتِ مِنْ ثِقَلِ الْقَوْلِ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَيْهِ - قَالَتْ - فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَضْحَكُ فَكَانَ أَوَّلَ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا أَنْ قَالَ " أَبْشِرِي يَا عَائِشَةُ أَمَّا اللَّهُ فَقَدْ بَرَّأَكِ " . فَقَالَتْ لِي أُمِّي قُومِي إِلَيْهِ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ وَلاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ بَرَاءَتِي - قَالَتْ - فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ} عَشْرَ آيَاتٍ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَؤُلاَءِ الآيَاتِ بَرَاءَتِي - قَالَتْ - فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ وَفَقْرِهِ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَيْهِ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ الَّذِي قَالَ لِعَائِشَةَ . فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى} إِلَى قَوْلِهِ { أَلاَ تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ} قَالَ حِبَّانُ بْنُ مُوسَى قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ هَذِهِ أَرْجَى آيَةٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ . فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي . فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ النَّفَقَةَ الَّتِي كَانَ يُنْفِقُ عَلَيْهِ وَقَالَ لاَ أَنْزِعُهَا مِنْهُ أَبَدًا . قَالَتْ عَائِشَةُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلَ زَيْنَبَ بِنْتَ جَحْشٍ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَمْرِي " مَا عَلِمْتِ أَوْ مَا رَأَيْتِ " . فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ إِلاَّ خَيْرًا . قَالَتْ عَائِشَةُ وَهِيَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ وَطَفِقَتْ أُخْتُهَا حَمْنَةُ بِنْتُ جَحْشٍ تُحَارِبُ لَهَا فَهَلَكَتْ فِيمَنْ هَلَكَ . قَالَ الزُّهْرِيُّ فَهَذَا مَا انْتَهَى إِلَيْنَا مِنْ أَمْرِ هَؤُلاَءِ الرَّهْطِ . وَقَالَ فِي حَدِيثِ يُونُسَ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ biror safarga chiqmoqchi boʻlsalar, ayollari oʻrtasida qurʼa (chek) tashlar, qaysi biriga qurʼasi chiqsa, Rasululloh ﷺ oʻsha (ayolni) oʻzlari bilan birga olib chiqar edilar. Oisha dedi: U zot bir gʻazotda biz oʻrtamizda qurʼa tashlaganlarida, unda mening qurʼam chiqdi va men Rasululloh ﷺ bilan birga chiqdim. Bu hijob (parda hukmi) nozil qilingandan keyin edi. Men hovdaj (kajava)da koʻtarilar va unda (yerga) tushirilar edim. Yoʻlimizda davom etdik, hatto Rasululloh ﷺ gʻazotlaridan boʻshab qaytdilar va biz Madinaga yaqinlashganimizda, (u zot) bir kecha (yoʻlga) joʻnashni eʼlon qildilar. Men joʻnashga (chaqiriq) eʼlon qilinganda turdim va yurib, qoʻshindan oʻtib ketdim. Hojatimni bitirib, ulovim tomon qaytdim, koʻkragimni paypaslasam, Zafor (yodida tayyorlangan) marjon (munchoqlar)dan boʻlgan marjonim uzilib qolibdi. Men qaytib, marjonimni qidirdim, uni izlash meni ushlab qoldi. Menga (kajavani) ortib beradigan jamoa kelib, hovdajimni koʻtarishdi va uni men minib kelayotgan tuyam ustiga ortishdi — ular meni unda (kajava ichida) deb hisoblashardi. (Oisha) dedi: Oʻsha paytda ayollar yengil edi, semirmagan va goʻsht bosmagan edilar, taomdan ozgina (yer) edilar. Shuning uchun (jamoa) hovdajni ortib koʻtarganlarida uning ogʻirligini sezishmadi. Men yosh joriya (qiz) edim. Soʻng tuyani (haydab) yuborib, joʻnab ketishdi. Men marjonimni qoʻshin jadal ketganidan keyin topdim va ularning manzillariga keldim, ammo u yerda na chaqiruvchi, na javob beruvchi bor edi. Men oʻzim turgan manzilimni qasd qildim va: «Jamoa meni yoʻqotsa, oldimga qaytib kelishadi», deb oʻyladim. Manzilimda oʻtirgan paytimda koʻzim uyquga gʻolib boʻlib, uxlab qoldim. Safvon ibn al-Muattal as-Sulamiy, soʻng az-Zakvoniy qoʻshin orqasida (tunda) toʻxtagan, soʻng tongda yoʻlga tushib, mening manzilim oldiga kelgan ekan. U uxlab yotgan insonning qorasini koʻrib, oldimga keldi va meni koʻrib taniydi — u meni hijob (pardasi) menga (vojib) qilinmasidan oldin koʻrgan edi. Men u meni taniganda «innolillohi va inno ilayhi rojiun» (deganligi) bilan uygʻonib ketdim va jilbobim bilan yuzimni yopdim. Vallohi, u menga birorta soʻz aytmadi va men undan «innolillohi» (degan kalimasidan) boshqa birorta soʻz eshitmadim. Hatto u ulovini choʻktirib, uning oldingi oyogʻini bosib (turdi), men unga mindim. Shunda u ulovni yetaklab yoʻlga tushdi, hatto biz qoʻshinga — ular jaziramaning avjida (issiqqa) toʻxtagan paytlarida yetib keldik. Bas, mening shaʼnimda halok boʻlgan (boʻhton tarqatib jinoyatga botgan) odamlar halok boʻldi. Uning kattasini boshlagan kishi Abdulloh ibn Ubay ibn Salul edi. Soʻng biz Madinaga keldik va men Madinaga kelganimizda bir oy kasal boʻlib yotdim. Odamlar esa ifk (boʻhton) ahlining soʻzlariga shoʻngʻib (gapirib) yurardilar, men esa bundan hech narsani sezmas edim. Mening kasalligimda meni shubhaga soladigan (narsa) shuki, men Rasululloh ﷺ dan kasal boʻlganimda koʻradigan iltifotni koʻrmas edim. Rasululloh ﷺ kirib salom berar, soʻng: «(Sizning) u (bemoringiz) qalay?», — derdilar, xolos. Mana shu meni shubhaga solardi, men esa yomonlikni sezmas edim. Hatto sogʻayganimdan keyin (bir kuni) chiqdim, men bilan birga Ummu Mistah ham Manosiʼ (joyi) tomon chiqdi — bu bizning hojatga chiqadigan joyimiz edi, biz faqat kechadan kechaga chiqar edik. Bu biz uylarimizga yaqin hojatxonalar tutmasimizdan oldin edi. Bizning ishimiz tozalikda (hojat uchun chetga chiqishda) avvalgi arablarning ishi (odati) kabi edi, biz hojatxonalarni uylarimiz yonida tutishdan azoblanardik. Men va Ummu Mistah — u Abu Ruhm ibn al-Muttalib ibn Abdumanofning qizi, onasi esa Saxr ibn Omirning qizi, Abu Bakr as-Siddiqning xolasi, oʻgʻli esa Mistah ibn Usosa ibn Abbod ibn al-Muttalib edi — yoʻlga tushdik. Men va Abu Ruhmning qizi ishimizdan boʻshaganimizda uyim tomon qaytdik. Shunda Ummu Mistah etagiga qoqilib: «Mistah halok boʻlsin!», — dedi. Men unga: «Naqadar yomon gap aytding! Badrda hozir boʻlgan kishini soʻkasanmi?», — dedim. U: «Ey soddadil (ayol)! Sen u nima deganini eshitmadingmi?», — dedi. Men: «Nima dedi?», — dedim. Shunda u menga ifk (boʻhton) ahlining soʻzini aytib berdi. Bas, kasalligimga (yana) kasallik qoʻshildi. Uyimga qaytganimda, Rasululloh ﷺ huzurimga kirib, salom berdilar, soʻng: «(Sizning) u (bemoringiz) qalay?», — dedilar. Men: «Menga ota-onamning oldiga borishga izn berasizmi?», — dedim. (Oisha) dedi: Men oʻsha paytda xabarning aniqligini ulardan bilmoqchi edim. Rasululloh ﷺ menga izn berdilar, men ota-onamning oldiga keldim va onamga: «Onajon, odamlar nima deyishyapti?», — dedim. (Onam:) «Ey qizalogʻim, oʻzingni qiynama. Vallohi, kamdan kam (hollarda) erining yonida unga sevimli, husnli bir ayol boʻlib, kundoshlari ham boʻlsa, ular u haqida koʻp (gap) qilmagan boʻlsinlar», — dedi. (Oisha) dedi: Men: «Subhonalloh! Odamlar shu (gap) bilan gapirishyaptimi?», — dedim. (Oisha) dedi: Men oʻsha kechani yigʻlab oʻtkazib tongni qarshi oldim, koʻz yoshim tinmas va uyqu (surmasidek) koʻzimga kirmas edi. Soʻng tongda yana yigʻlab oʻtirardim. Rasululloh ﷺ vahiy kechikkanda ahllaridan (Oishadan) ajralish haqida maslahatlashish uchun Ali ibn Abu Tolib va Usoma ibn Zaydni chaqirdilar. (Oisha) dedi: Usoma ibn Zayd Rasululloh ﷺ ga ahllarining poklik (toza) ekani haqida bilgani va oʻzida ularga (boʻlgan) muhabbat haqida bilgani bilan ishora qildi (maslahat berdi) va: «Yo Rasululloh, ular sizning ahlingiz, biz ular haqida yaxshilikdan boshqa narsa bilmaymiz», — dedi. Ali ibn Abu Tolib esa: «Alloh sizga (bu ishda) tanglik qilmagan, undan boshqa ayollar koʻp. Joriyadan soʻrasangiz, sizga rost (gapni) aytadi», — dedi. (Oisha) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ Barirani chaqirdilar va: «Ey Barira, sen Oishada seni shubhaga soladigan biror narsani koʻrdingmi?», — dedilar. Barira u zotga: «Sizni haq (din) bilan yuborgan Zot haqi, men unda hech qachon ayblaydigan biror ish koʻrmaganman, faqat u yosh joriya boʻlib, ahlining xamiri ustida uxlab qolar, (uy) hayvonchasi kelib, uni yeb ketardi (xolos)», — dedi. (Oisha) dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ minbar ustida turib, Abdulloh ibn Ubay ibn Salul (qilmishi) sababli (jamoadan) uzr (himoya) soʻradilar. (Oisha) dedi: Rasululloh ﷺ minbar ustida turib shunday dedilar: «Ey musulmonlar jamoasi! Mening ahlim haqida (qilgan) ozori chegaradan oshib ketgan kishidan meni kim himoya qiladi (uzr koʻrsatadi)? Vallohi, men ahlim haqida yaxshilikdan boshqa narsa bilmadim. Ular bir kishini zikr qildilar, men u haqida ham yaxshilikdan boshqa narsa bilmadim, u mening uyimga faqat men bilan birga kirar edi». Shunda Saʼd ibn Muoz al-Ansoriy turib: «Yo Rasululloh, men sizni undan himoya qilaman. Agar u Avs (qabilasi)dan boʻlsa, biz uning boʻynini uramiz; agar birodarlarimiz Xazraj (qabilasi)dan boʻlsa, siz bizga buyuring, biz buyrugʻingizni bajaramiz», — dedi. (Oisha) dedi: Shunda Saʼd ibn Uboda turdi — u Xazrajning sayyidi (boshligʻi) edi, solih kishi edi, lekin asabiyat (qabilaviy gʻurur) uni jaholatga soldi va u Saʼd ibn Muozga: «Yolgʻon gapirding! Allohning baqosi (haqqi) bilan, sen uni oʻldira olmaysan va oʻldirishga qodir emassan», — dedi. Shunda Usayd ibn Huzayr — u Saʼd ibn Muozning amakisining oʻgʻli edi — turib, Saʼd ibn Ubodaga: «Yolgʻon gapirding! Allohning baqosi (haqqi) bilan, biz albatta uni oʻldiramiz. Sen munofiq ekansan, munofiqlarni himoya qilib bahslashyapsan», — dedi. Shunda ikki tabaqa — Avs va Xazraj qoʻzgʻalishdi, hatto bir-birlari bilan urishay deb qolishdi. Rasululloh ﷺ esa minbar ustida turardilar. Rasululloh ﷺ to ular jim boʻlguncha ularni (gʻazabini) pasaytirib turdilar, (oxiri) ular jim boʻlishdi, u zot ham jim boʻldilar. (Oisha) dedi: Men oʻsha kunimni yigʻlab oʻtkazdim, koʻz yoshim tinmas va uyqu koʻzimga kirmas edi. Soʻng kelgusi kechamni ham yigʻlab oʻtkazdim, koʻz yoshim tinmas va uyqu koʻzimga kirmas edi. Ota-onam yigʻi mening bagʻrimni yorib yuborar deb oʻylar edilar. Ular oldimda oʻtirib, men yigʻlayotgan paytda, ansorlardan bir ayol mendan ruxsat soʻradi, men unga ruxsat berdim, u oʻtirib yigʻlay boshladi. (Oisha) dedi: Biz shu holatda turganimizda, Rasululloh ﷺ huzurimizga kirdilar, salom berdilar, soʻng oʻtirdilar. (Oisha) dedi: Menga oʻsha (gap) aytilganidan beri (u zot) yonimda oʻtirmagan edilar, mening shaʼnimda hech narsa vahiy qilinmay bir oy oʻtgan edi. (Oisha) dedi: Rasululloh ﷺ oʻtirganlarida tashahhud aytdilar, soʻng dedilar: «Ammo baʼd, ey Oisha, menga sen haqingda mana shunday-mana shunday (gap) yetdi. Agar sen pok boʻlsang, Alloh seni (tez orada) pok qiladi; agar bir gunohga botgan boʻlsang, Allohga istigʻfor ayt va Unga tavba qil. Chunki banda gunohni iqror etib, soʻng tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi». (Oisha) dedi: Rasululloh ﷺ soʻzlarini tugatganlarida, koʻz yoshim qisqarib, undan bir tomchi ham sezmaydigan (darajaga keldim). Otamga: «Rasululloh ﷺ aytgan (gap) haqida men tomonimdan u zotga javob ayt», — dedim. U: «Vallohi, Rasululloh ﷺ ga nima deyishimni bilmayman», — dedi. Onamga: «Rasululloh ﷺ ga men tomonimdan javob ayt», — dedim. U: «Vallohi, Rasululloh ﷺ ga nima deyishimni bilmayman», — dedi. Shunda men — qaysiki yosh joriya boʻlib, Qurʼondan koʻp (qism)ini oʻqimas edim — dedim: «Vallohi, men bilamanki, sizlar bu (gap)ni eshitgansiz, hatto u koʻngillaringizga oʻrnashib, uni tasdiqlagansiz. Agar men sizlarga: ‹Men pokman›, desam — Alloh esa men pok ekanimni biladi — buni menga tasdiqlamaysizlar. Agar sizlarga bir ish (gunoh)ni iqror qilsam — Alloh esa men pok ekanimni biladi — meni tasdiqlaysizlar. Vallohi, men oʻzimga va sizlarga Yusufning otasi aytgan (soʻz)dan boshqa misol topmayman: {Bas, (menga) chiroyli sabr (lozim), sizlar bayon qilayotgan narsada Alloh (yagona) yordam soʻraladigan Zotdir} (Yusuf 18)». (Oisha) dedi: Soʻng men oʻgirilib, oʻrnimga yotib oldim. (Oisha) dedi: Vallohi, men oʻsha paytda oʻzimning pok ekanimni va Alloh meni poklik (bilan) pok qilishini bilar edim, lekin, vallohi, men oʻz shaʼnimda tilovat qilinadigan vahiy nozil boʻlishini gumon qilmas edim. Mening shaʼnim oʻz nazarimda Aziz va Jalil Alloh men haqimda tilovat qilinadigan bir ish bilan soʻzlashidan koʻra haqirroq (kichikroq) edi. Lekin men Rasululloh ﷺ uyqularida Alloh men bilan meni pok qiladigan bir tush koʻrishlaridan umidvor edim. (Oisha) dedi: Vallohi, Rasululloh ﷺ majlislaridan jilmadilar va ahli baytdan birorta kishi chiqib ketmadi, hatto Aziz va Jalil Alloh Nabiysi ﷺ ga (vahiy) nozil qildi. Shunda u zotni vahiy paytida ushlaydigan ogʻirlik (holati) ushladi, hatto sovuq kunda u zotga nozil qilingan soʻzning ogʻirligidan tumdek terlari oqib (tushdi). (Oisha) dedi: Rasululloh ﷺ dan (oʻsha holat) koʻtarilganda, u zot kular edilar. Aytgan birinchi kalimalari: «Suyunchi, ey Oisha! Alloh seni pok qildi», — boʻldi. Onam menga: «(Oʻrningdan) tur, u zot tomon (bor)!», — dedi. Men: «Vallohi, men u zot tomon turmayman va faqat Allohgagina hamd aytaman — pokligimni nozil qilgan Zot Udir», — dedim. (Oisha) dedi: Shunda Aziz va Jalil Alloh: {Albatta, boʻhtonni keltirganlar sizlardan boʻlgan bir guruhdir} (Nur 11) (oyatidan boshlab) oʻn oyat nozil qildi. Aziz va Jalil Alloh bu oyatlarni mening pokligim (haqida) nozil qildi. (Oisha) dedi: Abu Bakr — u Mistahga unga qarindoshligi va kambagʻalligi sababli (mol) sarflar edi — dedi: «Vallohi, u Oisha haqida aytgan (gap)dan keyin men unga hech qachon biror narsa sarflamayman». Shunda Aziz va Jalil Alloh: {Sizlardan fazl va boylik egalari boʻlganlar qarindoshlarga... (mol) berishni (qasam ichib tark qilmasinlar)} (degandan to) {Allohning sizlarni magʻfirat qilishini sevmaysizlarmi?} (degan) soʻzigacha (Nur 22) nozil qildi. Habbon ibn Muso dedi: Abdulloh ibn al-Muborak: «Bu Allohning Kitobidagi (magʻfirat haqida) eng umidbaxsh oyatdir», derdi. Abu Bakr: «Vallohi, men Allohning meni magʻfirat qilishini sevaman», — dedi. Soʻng Mistahga sarflaydigan nafaqasini qaytarib (berdi) va: «Men buni undan hech qachon tortib olmayman», — dedi. Oisha dedi: Rasululloh ﷺ Nabiy ﷺ ning zavjasi Zaynab binti Jahshdan mening ishim haqida: «(Bu haqda) nima bilasan yoki nima koʻrding?», — deb soʻragan edilar. (Zaynab:) «Yo Rasululloh, men eshitishim va koʻrishimni (boʻhtondan) himoya qilaman. Vallohi, men yaxshilikdan boshqa narsa bilmadim», — dedi. Oisha dedi: U Nabiy ﷺ ning zavjalaridan men bilan (husnda) tenglashadigan edi, lekin Alloh uni taqvodorlik bilan saqladi. Uning singlisi Hamna binti Jahsh esa uning uchun (boʻhtonchilar bilan til biriktirib) jang qila boshladi va halok boʻlganlar qatorida halok boʻldi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бирор сафарга чиқмоқчи бўлсалар, аёллари ўртасида қуръа (чек) ташлар, қайси бирига қуръаси чиқса, Расулуллоҳ ﷺ ўша (аёлни) ўзлари билан бирга олиб чиқар эдилар. Оиша деди: У зот бир ғазотда биз ўртамизда қуръа ташлаганларида, унда менинг қуръам чиқди ва мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга чиқдим. Бу ҳижоб (парда ҳукми) нозил қилингандан кейин эди. Мен ҳовдаж (кажава)да кўтарилар ва унда (ерга) туширилар эдим. Йўлимизда давом этдик, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ ғазотларидан бўшаб қайтдилар ва биз Мадинага яқинлашганимизда, (у зот) бир кеча (йўлга) жўнашни эълон қилдилар. Мен жўнашга (чақириқ) эълон қилинганда турдим ва юриб, қўшиндан ўтиб кетдим. Ҳожатимни битириб, уловим томон қайтдим, кўкрагимни пайпасласам, Зафор (ёдида тайёрланган) маржон (мунчоқлар)дан бўлган маржоним узилиб қолибди. Мен қайтиб, маржонимни қидирдим, уни излаш мени ушлаб қолди. Менга (кажавани) ортиб берадиган жамоа келиб, ҳовдажимни кўтаришди ва уни мен миниб келаётган туям устига ортишди — улар мени унда (кажава ичида) деб ҳисоблашарди. (Оиша) деди: Ўша пайтда аёллар енгил эди, семирмаган ва гўшт босмаган эдилар, таомдан озгина (ер) эдилар. Шунинг учун (жамоа) ҳовдажни ортиб кўтарганларида унинг оғирлигини сезишмади. Мен ёш жория (қиз) эдим. Сўнг туяни (ҳайдаб) юбориб, жўнаб кетишди. Мен маржонимни қўшин жадал кетганидан кейин топдим ва уларнинг манзилларига келдим, аммо у ерда на чақирувчи, на жавоб берувчи бор эди. Мен ўзим турган манзилимни қасд қилдим ва: «Жамоа мени йўқотса, олдимга қайтиб келишади», деб ўйладим. Манзилимда ўтирган пайтимда кўзим уйқуга ғолиб бўлиб, ухлаб қолдим. Сафвон ибн ал-Муаттал ас-Суламий, сўнг аз-Заквоний қўшин орқасида (тунда) тўхтаган, сўнг тонгда йўлга тушиб, менинг манзилим олдига келган экан. У ухлаб ётган инсоннинг қорасини кўриб, олдимга келди ва мени кўриб танийди — у мени ҳижоб (пардаси) менга (вожиб) қилинмасидан олдин кўрган эди. Мен у мени таниганда «иннолиллоҳи ва инно илайҳи рожиун» (деганлиги) билан уйғониб кетдим ва жилбобим билан юзимни ёпдим. Валлоҳи, у менга бирорта сўз айтмади ва мен ундан «иннолиллоҳи» (деган калимасидан) бошқа бирорта сўз эшитмадим. Ҳатто у уловини чўктириб, унинг олдинги оёғини босиб (турди), мен унга миндим. Шунда у уловни етаклаб йўлга тушди, ҳатто биз қўшинга — улар жазираманинг авжида (иссиққа) тўхтаган пайтларида етиб келдик. Бас, менинг шаънимда ҳалок бўлган (бўҳтон тарқатиб жиноятга ботган) одамлар ҳалок бўлди. Унинг каттасини бошлаган киши Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул эди. Сўнг биз Мадинага келдик ва мен Мадинага келганимизда бир ой касал бўлиб ётдим. Одамлар эса ифк (бўҳтон) аҳлининг сўзларига шўнғиб (гапириб) юрардилар, мен эса бундан ҳеч нарсани сезмас эдим. Менинг касаллигимда мени шубҳага соладиган (нарса) шуки, мен Расулуллоҳ ﷺ дан касал бўлганимда кўрадиган илтифотни кўрмас эдим. Расулуллоҳ ﷺ кириб салом берар, сўнг: «(Сизнинг) у (беморингиз) қалай?», — дердилар, холос. Мана шу мени шубҳага соларди, мен эса ёмонликни сезмас эдим. Ҳатто соғайганимдан кейин (бир куни) чиқдим, мен билан бирга Умму Мистаҳ ҳам Маносиъ (жойи) томон чиқди — бу бизнинг ҳожатга чиқадиган жойимиз эди, биз фақат кечадан кечага чиқар эдик. Бу биз уйларимизга яқин ҳожатхоналар тутмасимиздан олдин эди. Бизнинг ишимиз тозаликда (ҳожат учун четга чиқишда) аввалги арабларнинг иши (одати) каби эди, биз ҳожатхоналарни уйларимиз ёнида тутишдан азобланардик. Мен ва Умму Мистаҳ — у Абу Руҳм ибн ал-Мутталиб ибн Абдуманофнинг қизи, онаси эса Сахр ибн Омирнинг қизи, Абу Бакр ас-Сиддиқнинг холаси, ўғли эса Мистаҳ ибн Усоса ибн Аббод ибн ал-Мутталиб эди — йўлга тушдик. Мен ва Абу Руҳмнинг қизи ишимиздан бўшаганимизда уйим томон қайтдик. Шунда Умму Мистаҳ этагига қоқилиб: «Мистаҳ ҳалок бўлсин!», — деди. Мен унга: «Нақадар ёмон гап айтдинг! Бадрда ҳозир бўлган кишини сўкасанми?», — дедим. У: «Эй соддадил (аёл)! Сен у нима деганини эшитмадингми?», — деди. Мен: «Нима деди?», — дедим. Шунда у менга ифк (бўҳтон) аҳлининг сўзини айтиб берди. Бас, касаллигимга (яна) касаллик қўшилди. Уйимга қайтганимда, Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримга кириб, салом бердилар, сўнг: «(Сизнинг) у (беморингиз) қалай?», — дедилар. Мен: «Менга ота-онамнинг олдига боришга изн берасизми?», — дедим. (Оиша) деди: Мен ўша пайтда хабарнинг аниқлигини улардан билмоқчи эдим. Расулуллоҳ ﷺ менга изн бердилар, мен ота-онамнинг олдига келдим ва онамга: «Онажон, одамлар нима дейишяпти?», — дедим. (Онам:) «Эй қизалоғим, ўзингни қийнама. Валлоҳи, камдан кам (ҳолларда) эрининг ёнида унга севимли, ҳуснли бир аёл бўлиб, кундошлари ҳам бўлса, улар у ҳақида кўп (гап) қилмаган бўлсинлар», — деди. (Оиша) деди: Мен: «Субҳоналлоҳ! Одамлар шу (гап) билан гапиришяптими?», — дедим. (Оиша) деди: Мен ўша кечани йиғлаб ўтказиб тонгни қарши олдим, кўз ёшим тинмас ва уйқу (сурмасидек) кўзимга кирмас эди. Сўнг тонгда яна йиғлаб ўтирардим. Расулуллоҳ ﷺ ваҳий кечикканда аҳлларидан (Оишадан) ажралиш ҳақида маслаҳатлашиш учун Али ибн Абу Толиб ва Усома ибн Зайдни чақирдилар. (Оиша) деди: Усома ибн Зайд Расулуллоҳ ﷺ га аҳлларининг поклик (тоза) экани ҳақида билгани ва ўзида уларга (бўлган) муҳаббат ҳақида билгани билан ишора қилди (маслаҳат берди) ва: «Ё Расулуллоҳ, улар сизнинг аҳлингиз, биз улар ҳақида яхшиликдан бошқа нарса билмаймиз», — деди. Али ибн Абу Толиб эса: «Аллоҳ сизга (бу ишда) танглик қилмаган, ундан бошқа аёллар кўп. Жориядан сўрасангиз, сизга рост (гапни) айтади», — деди. (Оиша) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ Барирани чақирдилар ва: «Эй Барира, сен Оишада сени шубҳага соладиган бирор нарсани кўрдингми?», — дедилар. Барира у зотга: «Сизни ҳақ (дин) билан юборган Зот ҳақи, мен унда ҳеч қачон айблайдиган бирор иш кўрмаганман, фақат у ёш жория бўлиб, аҳлининг хамири устида ухлаб қолар, (уй) ҳайвончаси келиб, уни еб кетарди (холос)», — деди. (Оиша) деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ минбар устида туриб, Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул (қилмиши) сабабли (жамоадан) узр (ҳимоя) сўрадилар. (Оиша) деди: Расулуллоҳ ﷺ минбар устида туриб шундай дедилар: «Эй мусулмонлар жамоаси! Менинг аҳлим ҳақида (қилган) озори чегарадан ошиб кетган кишидан мени ким ҳимоя қилади (узр кўрсатади)? Валлоҳи, мен аҳлим ҳақида яхшиликдан бошқа нарса билмадим. Улар бир кишини зикр қилдилар, мен у ҳақида ҳам яхшиликдан бошқа нарса билмадим, у менинг уйимга фақат мен билан бирга кирар эди». Шунда Саъд ибн Муоз ал-Ансорий туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен сизни ундан ҳимоя қиламан. Агар у Авс (қабиласи)дан бўлса, биз унинг бўйнини урамиз; агар биродарларимиз Хазраж (қабиласи)дан бўлса, сиз бизга буюринг, биз буйруғингизни бажарамиз», — деди. (Оиша) деди: Шунда Саъд ибн Убода турди — у Хазражнинг саййиди (бошлиғи) эди, солиҳ киши эди, лекин асабият (қабилавий ғурур) уни жаҳолатга солди ва у Саъд ибн Муозга: «Ёлғон гапирдинг! Аллоҳнинг бақоси (ҳаққи) билан, сен уни ўлдира олмайсан ва ўлдиришга қодир эмассан», — деди. Шунда Усайд ибн Ҳузайр — у Саъд ибн Муознинг амакисининг ўғли эди — туриб, Саъд ибн Убодага: «Ёлғон гапирдинг! Аллоҳнинг бақоси (ҳаққи) билан, биз албатта уни ўлдирамиз. Сен мунофиқ экансан, мунофиқларни ҳимоя қилиб баҳслашяпсан», — деди. Шунда икки табақа — Авс ва Хазраж қўзғалишди, ҳатто бир-бирлари билан уришай деб қолишди. Расулуллоҳ ﷺ эса минбар устида турардилар. Расулуллоҳ ﷺ то улар жим бўлгунча уларни (ғазабини) пасайтириб турдилар, (охири) улар жим бўлишди, у зот ҳам жим бўлдилар. (Оиша) деди: Мен ўша кунимни йиғлаб ўтказдим, кўз ёшим тинмас ва уйқу кўзимга кирмас эди. Сўнг келгуси кечамни ҳам йиғлаб ўтказдим, кўз ёшим тинмас ва уйқу кўзимга кирмас эди. Ота-онам йиғи менинг бағримни ёриб юборар деб ўйлар эдилар. Улар олдимда ўтириб, мен йиғлаётган пайтда, ансорлардан бир аёл мендан рухсат сўради, мен унга рухсат бердим, у ўтириб йиғлай бошлади. (Оиша) деди: Биз шу ҳолатда турганимизда, Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримизга кирдилар, салом бердилар, сўнг ўтирдилар. (Оиша) деди: Менга ўша (гап) айтилганидан бери (у зот) ёнимда ўтирмаган эдилар, менинг шаънимда ҳеч нарса ваҳий қилинмай бир ой ўтган эди. (Оиша) деди: Расулуллоҳ ﷺ ўтирганларида ташаҳҳуд айтдилар, сўнг дедилар: «Аммо баъд, эй Оиша, менга сен ҳақингда мана шундай-мана шундай (гап) етди. Агар сен пок бўлсанг, Аллоҳ сени (тез орада) пок қилади; агар бир гуноҳга ботган бўлсанг, Аллоҳга истиғфор айт ва Унга тавба қил. Чунки банда гуноҳни иқрор этиб, сўнг тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади». (Оиша) деди: Расулуллоҳ ﷺ сўзларини тугатганларида, кўз ёшим қисқариб, ундан бир томчи ҳам сезмайдиган (даражага келдим). Отамга: «Расулуллоҳ ﷺ айтган (гап) ҳақида мен томонимдан у зотга жавоб айт», — дедим. У: «Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ га нима дейишимни билмайман», — деди. Онамга: «Расулуллоҳ ﷺ га мен томонимдан жавоб айт», — дедим. У: «Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ га нима дейишимни билмайман», — деди. Шунда мен — қайсики ёш жория бўлиб, Қуръондан кўп (қисм)ини ўқимас эдим — дедим: «Валлоҳи, мен биламанки, сизлар бу (гап)ни эшитгансиз, ҳатто у кўнгилларингизга ўрнашиб, уни тасдиқлагансиз. Агар мен сизларга: ‹Мен покман›, десам — Аллоҳ эса мен пок эканимни билади — буни менга тасдиқламайсизлар. Агар сизларга бир иш (гуноҳ)ни иқрор қилсам — Аллоҳ эса мен пок эканимни билади — мени тасдиқлайсизлар. Валлоҳи, мен ўзимга ва сизларга Юсуфнинг отаси айтган (сўз)дан бошқа мисол топмайман: {Бас, (менга) чиройли сабр (лозим), сизлар баён қилаётган нарсада Аллоҳ (ягона) ёрдам сўраладиган Зотдир} (Юсуф 18)». (Оиша) деди: Сўнг мен ўгирилиб, ўрнимга ётиб олдим. (Оиша) деди: Валлоҳи, мен ўша пайтда ўзимнинг пок эканимни ва Аллоҳ мени поклик (билан) пок қилишини билар эдим, лекин, валлоҳи, мен ўз шаънимда тиловат қилинадиган ваҳий нозил бўлишини гумон қилмас эдим. Менинг шаъним ўз назаримда Азиз ва Жалил Аллоҳ мен ҳақимда тиловат қилинадиган бир иш билан сўзлашидан кўра ҳақирроқ (кичикроқ) эди. Лекин мен Расулуллоҳ ﷺ уйқуларида Аллоҳ мен билан мени пок қиладиган бир туш кўришларидан умидвор эдим. (Оиша) деди: Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ мажлисларидан жилмадилар ва аҳли байтдан бирорта киши чиқиб кетмади, ҳатто Азиз ва Жалил Аллоҳ Набийси ﷺ га (ваҳий) нозил қилди. Шунда у зотни ваҳий пайтида ушлайдиган оғирлик (ҳолати) ушлади, ҳатто совуқ кунда у зотга нозил қилинган сўзнинг оғирлигидан тумдек терлари оқиб (тушди). (Оиша) деди: Расулуллоҳ ﷺ дан (ўша ҳолат) кўтарилганда, у зот кулар эдилар. Айтган биринчи калималари: «Суюнчи, эй Оиша! Аллоҳ сени пок қилди», — бўлди. Онам менга: «(Ўрнингдан) тур, у зот томон (бор)!», — деди. Мен: «Валлоҳи, мен у зот томон турмайман ва фақат Аллоҳгагина ҳамд айтаман — поклигимни нозил қилган Зот Удир», — дедим. (Оиша) деди: Шунда Азиз ва Жалил Аллоҳ: {Албатта, бўҳтонни келтирганлар сизлардан бўлган бир гуруҳдир} (Нур 11) (оятидан бошлаб) ўн оят нозил қилди. Азиз ва Жалил Аллоҳ бу оятларни менинг поклигим (ҳақида) нозил қилди. (Оиша) деди: Абу Бакр — у Мистаҳга унга қариндошлиги ва камбағаллиги сабабли (мол) сарфлар эди — деди: «Валлоҳи, у Оиша ҳақида айтган (гап)дан кейин мен унга ҳеч қачон бирор нарса сарфламайман». Шунда Азиз ва Жалил Аллоҳ: {Сизлардан фазл ва бойлик эгалари бўлганлар қариндошларга... (мол) беришни (қасам ичиб тарк қилмасинлар)} (дегандан то) {Аллоҳнинг сизларни мағфират қилишини севмайсизларми?} (деган) сўзигача (Нур 22) нозил қилди. Ҳаббон ибн Мусо деди: Абдуллоҳ ибн ал-Муборак: «Бу Аллоҳнинг Китобидаги (мағфират ҳақида) энг умидбахш оятдир», дерди. Абу Бакр: «Валлоҳи, мен Аллоҳнинг мени мағфират қилишини севаман», — деди. Сўнг Мистаҳга сарфлайдиган нафақасини қайтариб (берди) ва: «Мен буни ундан ҳеч қачон тортиб олмайман», — деди. Оиша деди: Расулуллоҳ ﷺ Набий ﷺ нинг завжаси Зайнаб бинти Жаҳшдан менинг ишим ҳақида: «(Бу ҳақда) нима биласан ёки нима кўрдинг?», — деб сўраган эдилар. (Зайнаб:) «Ё Расулуллоҳ, мен эшитишим ва кўришимни (бўҳтондан) ҳимоя қиламан. Валлоҳи, мен яхшиликдан бошқа нарса билмадим», — деди. Оиша деди: У Набий ﷺ нинг завжаларидан мен билан (ҳуснда) тенглашадиган эди, лекин Аллоҳ уни тақводорлик билан сақлади. Унинг синглиси Ҳамна бинти Жаҳш эса унинг учун (бўҳтончилар билан тил бириктириб) жанг қила бошлади ва ҳалок бўлганлар қаторида ҳалок бўлди.