وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ عَلَىَّ مَشْىٌ فَأَصَابَتْنِي خَاصِرَةٌ فَرَكِبْتُ حَتَّى أَتَيْتُ مَكَّةَ فَسَأَلْتُ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ وَغَيْرَهُ فَقَالُوا عَلَيْكَ هَدْىٌ . فَلَمَّا قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ سَأَلْتُ عُلَمَاءَهَا فَأَمَرُونِي أَنْ أَمْشِيَ مَرَّةً أُخْرَى مِنْ حَيْثُ عَجَزْتُ فَمَشَيْتُ . قَالَ يَحْيَى وَسَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ فَالأَمْرُ عِنْدَنَا فِيمَنْ يَقُولُ عَلَىَّ مَشْىٌ إِلَى بَيْتِ اللَّهِ أَنَّهُ إِذَا عَجَزَ رَكِبَ ثُمَّ عَادَ فَمَشَى مِنْ حَيْثُ عَجَزَ فَإِنْ كَانَ لاَ يَسْتَطِيعُ الْمَشْىَ فَلْيَمْشِ مَا قَدَرَ عَلَيْهِ ثُمَّ لْيَرْكَبْ وَعَلَيْهِ هَدْىُ بَدَنَةٍ أَوْ بَقَرَةٍ أَوْ شَاةٍ إِنْ لَمْ يَجِدْ إِلاَّ هِيَ . وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنِ الرَّجُلِ يَقُولُ لِلرَّجُلِ أَنَا أَحْمِلُكَ إِلَى بَيْتِ اللَّهِ فَقَالَ مَالِكٌ إِنْ نَوَى أَنْ يَحْمِلَهُ عَلَى رَقَبَتِهِ يُرِيدُ بِذَلِكَ الْمَشَقَّةَ وَتَعَبَ نَفْسِهِ فَلَيْسَ ذَلِكَ عَلَيْهِ وَلْيَمْشِ عَلَى رِجْلَيْهِ وَلْيُهْدِ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ نَوَى شَيْئًا فَلْيَحْجُجْ وَلْيَرْكَبْ وَلْيَحْجُجْ بِذَلِكَ الرَّجُلِ مَعَهُ وَذَلِكَ أَنَّهُ قَالَ أَنَا أَحْمِلُكَ إِلَى بَيْتِ اللَّهِ فَإِنْ أَبَى أَنْ يَحُجَّ مَعَهُ فَلَيْسَ عَلَيْهِ شَىْءٌ وَقَدْ قَضَى مَا عَلَيْهِ . قَالَ يَحْيَى سُئِلَ مَالِكٌ عَنِ الرَّجُلِ يَحْلِفُ بِنُذُورٍ مُسَمَّاةٍ مَشْيًا إِلَى بَيْتِ اللَّهِ أَنْ لاَ يُكَلِّمَ أَخَاهُ أَوْ أَبَاهُ بِكَذَا وَكَذَا نَذْرًا لِشَىْءٍ لاَ يَقْوَى عَلَيْهِ وَلَوْ تَكَلَّفَ ذَلِكَ كُلَّ عَامٍ لَعُرِفَ أَنَّهُ لاَ يَبْلُغُ عُمْرُهُ مَا جَعَلَ عَلَى نَفْسِهِ مِنْ ذَلِكَ فَقِيلَ لَهُ هَلْ يُجْزِيهِ مِنْ ذَلِكَ نَذْرٌ وَاحِدٌ أَوْ نُذُورٌ مُسَمَّاةٌ فَقَالَ مَالِكٌ مَا أَعْلَمُهُ يُجْزِئُهُ مِنْ ذَلِكَ إِلاَّ الْوَفَاءُ بِمَا جَعَلَ عَلَى نَفْسِهِ فَلْيَمْشِ مَا قَدَرَ عَلَيْهِ مِنَ الزَّمَانِ وَلْيَتَقَرَّبْ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى بِمَا اسْتَطَاعَ مِنَ الْخَيْرِ .
Yahyo ibn Said (rahimahulloh) aytdi: Zimmamda (piyoda) yurish (nazri) bor edi, (yon) biqinim ogʻrib qoldi, shu sababli minib (yoʻl yurib) Makkaga keldim. Ato ibn Abu Raboh (rahimahulloh) va boshqalardan soʻradim, ular: «Zimmangda hadiy (qurbonlik) bor», deyishdi. Madinaga kelganimda uning ulamolaridan soʻradim, ular menga ojiz qolgan joyimdan yana bir bor (piyoda) yurishni buyurishdi. Bas, men (piyoda) yurdim. Yahyo aytdi: Men Molikning shunday deganini eshitdim: «Bizning oldimizda ‹Zimmamda Baytullohga (piyoda) yurish bor› degan kishi haqidagi (hukm) shuki, u ojiz qolsa minib oladi, soʻng qaytib, ojiz qolgan joyidan (piyoda) yuradi. Agar (umuman) yura olmasa, qodir boʻlgan miqdorda yursin, soʻng minsin va zimmasida bitta tuya yoki sigir yoki qoʻy hadiysi boʻladi — agar shundan boshqasini topa olmasa». Molikdan bir kishining boshqa bir kishiga: «Men seni Baytullohgacha koʻtarib boraman», deyishi haqida soʻralganda, Molik: «Agar uni yelkasida koʻtarishni niyat qilib, bu bilan mashaqqat va oʻz nafsini charchatishni istagan boʻlsa, bu uning zimmasida emas; oʻz oyoqlarida (piyoda) yursin va hadiy soʻysin. Agar hech narsani niyat qilmagan boʻlsa, haj qilib, minib borsin va oʻsha kishini oʻzi bilan birga hajga olib borsin — chunki u: ‹Seni Baytullohgacha koʻtarib boraman›, degan edi. Agar (oʻsha kishi) u bilan birga haj qilishni istamasa, uning zimmasida hech narsa yoʻq va u zimmasidagini ado etgan boʻladi», dedi. Yahyo aytdi: Molikdan bir kishi haqida soʻraldi: u Baytullohga (piyoda) yurish deb nomlangan nazrlar bilan, akasi yoki otasi bilan gaplashmaslikka qasam ichadi — oʻzi bardosh bera olmaydigan narsaga shuncha-shuncha nazr; agar har yili buni oʻz zimmasiga olsa ham, umri oʻzi zimmasiga olgan narsaga yetmasligi maʼlum boʻladi. Unga: «Bundan (nazrlardan) bitta nazr yoki (baʼzi) nomlangan nazrlar unga kifoya qiladimi?» deyildi. Molik: «Men bu (masala)da unga oʻzi zimmasiga olgan narsani (toʻliq) ado etishdan boshqa narsa kifoya qilishini bilmayman; bas, u vaqtdan qodir boʻlganicha (piyoda) yursin va yaxshilikdan qoʻlidan kelganicha Alloh taologa yaqinlashsin», dedi.Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Зиммамда (пиёда) юриш (назри) бор эди, (ён) биқиним оғриб қолди, шу сабабли миниб (йўл юриб) Маккага келдим. Ато ибн Абу Рабоҳ (раҳимаҳуллоҳ) ва бошқалардан сўрадим, улар: «Зиммангда ҳадий (қурбонлик) бор», дейишди. Мадинага келганимда унинг уламоларидан сўрадим, улар менга ожиз қолган жойимдан яна бир бор (пиёда) юришни буюришди. Бас, мен (пиёда) юрдим. Яҳё айтди: Мен Моликнинг шундай деганини эшитдим: «Бизнинг олдимизда ‹Зиммамда Байтуллоҳга (пиёда) юриш бор› деган киши ҳақидаги (ҳукм) шуки, у ожиз қолса миниб олади, сўнг қайтиб, ожиз қолган жойидан (пиёда) юради. Агар (умуман) юра олмаса, қодир бўлган миқдорда юрсин, сўнг минсин ва зиммасида битта туя ёки сигир ёки қўй ҳадийси бўлади — агар шундан бошқасини топа олмаса». Моликдан бир кишининг бошқа бир кишига: «Мен сени Байтуллоҳгача кўтариб бораман», дейиши ҳақида сўралганда, Молик: «Агар уни елкасида кўтаришни ният қилиб, бу билан машаққат ва ўз нафсини чарчатишни истаган бўлса, бу унинг зиммасида эмас; ўз оёқларида (пиёда) юрсин ва ҳадий сўйсин. Агар ҳеч нарсани ният қилмаган бўлса, ҳаж қилиб, миниб борсин ва ўша кишини ўзи билан бирга ҳажга олиб борсин — чунки у: ‹Сени Байтуллоҳгача кўтариб бораман›, деган эди. Агар (ўша киши) у билан бирга ҳаж қилишни истамаса, унинг зиммасида ҳеч нарса йўқ ва у зиммасидагини адо этган бўлади», деди. Яҳё айтди: Моликдан бир киши ҳақида сўралди: у Байтуллоҳга (пиёда) юриш деб номланган назрлар билан, акаси ёки отаси билан гаплашмасликка қасам ичади — ўзи бардош бера олмайдиган нарсага шунча-шунча назр; агар ҳар йили буни ўз зиммасига олса ҳам, умри ўзи зиммасига олган нарсага етмаслиги маълум бўлади. Унга: «Бундан (назрлардан) битта назр ёки (баъзи) номланган назрлар унга кифоя қиладими?» дейилди. Молик: «Мен бу (масала)да унга ўзи зиммасига олган нарсани (тўлиқ) адо этишдан бошқа нарса кифоя қилишини билмайман; бас, у вақтдан қодир бўлганича (пиёда) юрсин ва яхшиликдан қўлидан келганича Аллоҳ таолога яқинлашсин», деди.