أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُفَضَّلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ، قَالَ زَعَمَ السُّدِّيُّ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ أَمَّنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ إِلاَّ أَرْبَعَةَ نَفَرٍ وَامْرَأَتَيْنِ وَقَالَ " اقْتُلُوهُمْ وَإِنْ وَجَدْتُمُوهُمْ مُتَعَلِّقِينَ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ " . عِكْرِمَةُ بْنُ أَبِي جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَطَلٍ وَمِقْيَسُ بْنُ صُبَابَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي السَّرْحِ فَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَطَلٍ فَأُدْرِكَ وَهُوَ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ فَاسْتَبَقَ إِلَيْهِ سَعِيدُ بْنُ حُرَيْثٍ وَعَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ فَسَبَقَ سَعِيدٌ عَمَّارًا - وَكَانَ أَشَبَّ الرَّجُلَيْنِ - فَقَتَلَهُ وَأَمَّا مِقْيَسُ بْنُ صُبَابَةَ فَأَدْرَكَهُ النَّاسُ فِي السُّوقِ فَقَتَلُوهُ وَأَمَّا عِكْرِمَةُ فَرَكِبَ الْبَحْرَ فَأَصَابَتْهُمْ عَاصِفٌ فَقَالَ أَصْحَابُ السَّفِينَةِ أَخْلِصُوا فَإِنَّ آلِهَتَكُمْ لاَ تُغْنِي عَنْكُمْ شَيْئًا هَا هُنَا . فَقَالَ عِكْرِمَةُ وَاللَّهِ لَئِنْ لَمْ يُنَجِّنِي مِنَ الْبَحْرِ إِلاَّ الإِخْلاَصُ لاَ يُنَجِّينِي فِي الْبَرِّ غَيْرُهُ اللَّهُمَّ إِنَّ لَكَ عَلَىَّ عَهْدًا إِنْ أَنْتَ عَافَيْتَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ أَنْ آتِيَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَضَعَ يَدِي فِي يَدِهِ فَلأَجِدَنَّهُ عَفُوًّا كَرِيمًا . فَجَاءَ فَأَسْلَمَ وَأَمَّا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي السَّرْحِ فَإِنَّهُ اخْتَبَأَ عِنْدَ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ فَلَمَّا دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ إِلَى الْبَيْعَةِ جَاءَ بِهِ حَتَّى أَوْقَفَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَايِعْ عَبْدَ اللَّهِ . قَالَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ثَلاَثًا كُلَّ ذَلِكَ يَأْبَى فَبَايَعَهُ بَعْدَ ثَلاَثٍ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ " أَمَا كَانَ فِيكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ يَقُومُ إِلَى هَذَا حَيْثُ رَآنِي كَفَفْتُ يَدِي عَنْ بَيْعَتِهِ فَيَقْتُلَهُ " . فَقَالُوا وَمَا يُدْرِينَا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا فِي نَفْسِكَ هَلاَّ أَوْمَأْتَ إِلَيْنَا بِعَيْنِكَ . قَالَ " إِنَّهُ لاَ يَنْبَغِي لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ خَائِنَةُ أَعْيُنٍ " .
Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Makka fathi kuni Rasululloh ﷺ toʻrt kishi va ikki ayoldan boshqa hamma odamlarga omonlik berdilar va: «Ularni oʻldiringlar, garchi ularni Kaʼba pardalariga osilgan holda topsangiz ham», dedilar. Ular Ikrima ibn Abu Jahl, Abdulloh ibn Xatal, Miqyas ibn Subaba va Abdulloh ibn Saʼd ibn Abu Sarh edi. Abdulloh ibn Xatal Kaʼba pardalariga osilgan holida topildi, unga tomon Said ibn Xurays va Ammor ibn Yosir oʻzlarini oldinga otdilar. Said Ammordan oʻzib ketdi — u ikkovining yoshrogʻi edi — va uni oʻldirdi. Miqyas ibn Subabani esa odamlar bozorda topib oʻldirdilar. Ikrima esa dengizga chiqdi va ularni boʻron tutdi. Kema ahli: «Ixlos bilan Allohga chin dildan iltijo qilinglar, chunki bu yerda xudolaringiz sizlardan biror narsani daf qila olmaydi», dedi. Ikrima: «Vallohi, agar meni dengizdan faqat ixlos qutqaradigan boʻlsa, quruqlikda ham meni faqat oʻsha qutqaradi. Ey Alloh, agar meni bu holatdan xalos qilsang, senga zimmamda ahd boʻlsinki, Muhammad ﷺ huzurlariga kelib, qoʻlimni ularning qoʻliga qoʻyaman, albatta ularni afv etuvchi, karam sohibi deb topaman», dedi. So u keldi va musulmon boʻldi. Abdulloh ibn Saʼd ibn Abu Sarh esa Usmon ibn Affon huzurida yashirindi. Rasululloh ﷺ odamlarni bayʼatga chorlaganlarida, Usmon uni olib kelib, Nabiy ﷺ oldida toʻxtatdi va: «Ey Rasululloh, Abdullohdan bayʼat oling», dedi. Rasululloh ﷺ boshlarini koʻtarib, unga uch marta qaradilar, har safar rad etdilar. Uch martadan soʻng undan bayʼat oldilar, keyin sahobalariga yuzlanib: «Meni uning bayʼatidan qoʻlimni tortib turganimni koʻrgan chogʻda oʻrnidan turib uni oʻldiradigan bir toʻgʻri fikrli kishi orangizda yoʻqmidi?» dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, koʻnglingizdagi narsani biz qaydan bilaylik? Koʻzingiz bilan bizga ishora qilsangiz boʻlmasmidi?» dedilar. U zot: «Paygʻambar uchun koʻz bilan xiyonat qilish yarashmaydi», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Макка фатҳи куни Расулуллоҳ ﷺ тўрт киши ва икки аёлдан бошқа ҳамма одамларга омонлик бердилар ва: «Уларни ўлдиринглар, гарчи уларни Каъба пардаларига осилган ҳолда топсангиз ҳам», дедилар. Улар Икрима ибн Абу Жаҳл, Абдуллоҳ ибн Хатал, Миқяс ибн Субаба ва Абдуллоҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳ эди. Абдуллоҳ ибн Хатал Каъба пардаларига осилган ҳолида топилди, унга томон Саид ибн Хурайс ва Аммор ибн Ёсир ўзларини олдинга отдилар. Саид Аммордан ўзиб кетди — у икковининг ёшроғи эди — ва уни ўлдирди. Миқяс ибн Субабани эса одамлар бозорда топиб ўлдирдилар. Икрима эса денгизга чиқди ва уларни бўрон тутди. Кема аҳли: «Ихлос билан Аллоҳга чин дилдан илтижо қилинглар, чунки бу ерда худоларингиз сизлардан бирор нарсани даф қила олмайди», деди. Икрима: «Валлоҳи, агар мени денгиздан фақат ихлос қутқарадиган бўлса, қуруқликда ҳам мени фақат ўша қутқаради. Эй Аллоҳ, агар мени бу ҳолатдан халос қилсанг, сенга зиммамда аҳд бўлсинки, Муҳаммад ﷺ ҳузурларига келиб, қўлимни уларнинг қўлига қўяман, албатта уларни афв этувчи, карам соҳиби деб топаман», деди. Со у келди ва мусулмон бўлди. Абдуллоҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳ эса Усмон ибн Аффон ҳузурида яширинди. Расулуллоҳ ﷺ одамларни байъатга чорлаганларида, Усмон уни олиб келиб, Набий ﷺ олдида тўхтатди ва: «Эй Расулуллоҳ, Абдуллоҳдан байъат олинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ бошларини кўтариб, унга уч марта қарадилар, ҳар сафар рад этдилар. Уч мартадан сўнг ундан байъат олдилар, кейин саҳобаларига юзланиб: «Мени унинг байъатидан қўлимни тортиб турганимни кўрган чоғда ўрнидан туриб уни ўлдирадиган бир тўғри фикрли киши орангизда йўқмиди?» дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, кўнглингиздаги нарсани биз қайдан билайлик? Кўзингиз билан бизга ишора қилсангиз бўлмасмиди?» дедилар. У зот: «Пайғамбар учун кўз билан хиёнат қилиш ярашмайди», дедилар.