- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ بني الإسلام على خمس‏:‏ شهادة أن لا إله إلى الله وأن محمدًا رسول الله، وإقام الصلاة، وإيتاء الزكاة، وحج البيت، وصوم رمضان‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Islom besh (narsa) ustiga bino qilingan: Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va Muhammad Allohning elchisi ekaniga guvohlik berish, namozni barpo qilish, zakot berish, Baytni haj qilish va Ramazon roʻzasini tutish», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом беш (нарса) устига бино қилинган: Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллоҳнинг элчиси эканига гувоҳлик бериш, намозни барпо қилиш, закот бериш, Байтни ҳаж қилиш ва Рамазон рўзасини тутиш», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ خطبنا رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ ‏"‏يا أيها الناس إن الله قد فرض عليكم الحج فحجوا‏"‏ فقال رجل‏:‏ أكل عام يا رسول الله‏؟‏ فسكت، حتى قالها ثلاثًا فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لو قلت نعم لوجبت، ولما استطعتم‏"‏ ثم قال‏:‏ ‏"‏ذروني ما تركتكم، فإنما هلك من كان قبلكم بكثرة سؤالهم، واختلافهم على أنبيائهم، فإذا أمرتكم بشيء فأتوا منه ما استطعتم، وإذا نهيتكم عن شيء فدعوه‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib: «Ey odamlar! Alloh sizlarga hajni farz qildi, bas, haj qilinglar», dedilar. Shunda bir kishi: «Har yilimi, yo Rasululloh?» dedi. (U zot) jim turdilar, hatto (u kishi buni) uch marta aytdi. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Agar men ‹ha› desam, (har yili) vojib boʻlib qolardi va sizlar (bunga) qodir boʻla olmasdingiz», dedilar. Soʻng (u zot): «Men sizlarni (oʻz holiga) qoʻygan ekanman, meni (savol bermay) qoʻyib qoʻyinglar. Zero, sizlardan oldingilar koʻp savol berganlari va paygʻambarlariga (qarshi) ixtilof qilganlari sababli halok boʻlganlar. Bas, agar men sizlarni biror narsaga buyursam, undan qoʻlingizdan kelganicha bajaringlar, agar sizlarni biror narsadan qaytarsam, uni tark etinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб: «Эй одамлар! Аллоҳ сизларга ҳажни фарз қилди, бас, ҳаж қилинглар», дедилар. Шунда бир киши: «Ҳар йилими, ё Расулуллоҳ?» деди. (У зот) жим турдилар, ҳатто (у киши буни) уч марта айтди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен ‹ҳа› десам, (ҳар йили) вожиб бўлиб қоларди ва сизлар (бунга) қодир бўла олмасдингиз», дедилар. Сўнг (у зот): «Мен сизларни (ўз ҳолига) қўйган эканман, мени (савол бермай) қўйиб қўйинглар. Зеро, сизлардан олдингилар кўп савол берганлари ва пайғамбарларига (қарши) ихтилоф қилганлари сабабли ҳалок бўлганлар. Бас, агар мен сизларни бирор нарсага буюрсам, ундан қўлингиздан келганича бажаринглар, агар сизларни бирор нарсадан қайтарсам, уни тарк этинглар», дедилар.

- وعنه قال‏:‏ سئل النبي صلى الله عليه وسلم أي العمل أفضل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏إيمان بالله ورسوله‏"‏ قيل‏:‏ ثم ماذا‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏الجهاد في سبيل الله‏"‏ قيل ثم ماذا‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏حج مبرور‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏"‏المبرور‏"‏ هو الذي لا يرتكب صاحبه فيه معصية‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan: «Qaysi amal afzal?» — deb soʻraldi. U zot: «Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirish», — dedilar. «Soʻng qaysisi?» — deyildi. «Alloh yoʻlida jihod qilish», — dedilar. «Soʻng qaysisi?» — deyildi. «Mabrur (qabul boʻlgan) haj», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан: «Қайси амал афзал?» — деб сўралди. У зот: «Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтириш», — дедилар. «Сўнг қайсиси?» — дейилди. «Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш», — дедилар. «Сўнг қайсиси?» — дейилди. «Мабрур (қабул бўлган) ҳаж», — дедилар.

- وعنه قال سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من حج، فلم يرفث ولم يفسق، رجع كيوم ولدته أمه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim haj qilib, (unda ayoli bilan) yaqinlik qilmasa va gunoh ish qilmasa, onasi uni tuqqan kunidagidek (pok holda) qaytadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳаж қилиб, (унда аёли билан) яқинлик қилмаса ва гуноҳ иш қилмаса, онаси уни туққан кунидагидек (пок ҳолда) қайтади», дедилар.

- وعنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏العمرة إلى العمرة كفارة لما بينهما، والحج المبرور ليس له جزاء إلا الجنة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «(Bir) umra — (oʻzi bilan oldingi umra orasidagi) gunohlarga kafforat (boʻladi). Haji mabrur (Alloh qabul qilgan haj)ning savobi esa — jannatdan oʻzga (narsa) emas», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «(Бир) умра — (ўзи билан олдинги умра орасидаги) гуноҳларга каффорат (бўлади). Ҳажи мабрур (Аллоҳ қабул қилган ҳаж)нинг савоби эса — жаннатдан ўзга (нарса) эмас», — дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ قلت يا رسول الله نرى الجهاد أفضل العمل، أفلا نجاهد‏؟‏ فقال‏:‏ ‏:‏ ‏"‏لَكُنّ أفضل الجهاد حج مبرور‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, biz jihodni eng afzal amal deb bilamiz, biz ham jihod qilmaymizmi?» dedim. U zot: «Sizlar (ayollar) uchun eng afzal jihod — mabrur (maqbul) hajdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз жиҳодни энг афзал амал деб биламиз, биз ҳам жиҳод қилмаймизми?» дедим. У зот: «Сизлар (аёллар) учун энг афзал жиҳод — мабрур (мақбул) ҳаждир», дедилар.

- وعنها أن رسول الله صلى الله عليه وسلم، قال‏:‏ ‏"‏ما من يوم أكثر من أن يعتق الله فيه عبدًا من النار من يوم عرفة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Arafa kunichalik Alloh banidlarini doʻzaxdan koʻp ozod qiladigan boshqa kun yoʻq. U (Alloh) yaqinlashadi, soʻng ular bilan farishtalarga faxrlanib: ‹Bular nimani istaydilar?› deydi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Арафа куничалик Аллоҳ банидларини дўзахдан кўп озод қиладиган бошқа кун йўқ. У (Аллоҳ) яқинлашади, сўнг улар билан фаришталарга фахрланиб: ‹Булар нимани истайдилар?› дейди», — дедилар.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما، أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏عمرة في رمضان تعدل عمرة أو حجة معي‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ramazon oyidagi umra hajga teng keladi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Рамазон ойидаги умра ҳажга тенг келади», дедилар.

- وعنه أن امرأة قالت‏:‏ يا رسول الله إن فريضة الله على عباده في الحج، أدركت أبي شيخًا كبيرًا، لا يثبت على الراحلة، أفأحج عنه‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏نعم‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Fazl (uning ukasi) Rasululloh ﷺ ning ortida (tuyada) minib borar edi va Xasʼam qabilasidan bir ayol keldi; Fazl unga qaray boshladi va u (ayol) ham unga qaray boshladi. Paygʻambar ﷺ Fazlning yuzini boshqa tomonga burdilar. Ayol: «Yo Rasululloh, Allohning oʻz bandalariga farz qilgan haji otam(ning zimmasi)ga vojib boʻlib qoldi — u keksa va kuchsiz; u ulovda mahkam oʻtira olmaydi. Men uning nomidan haj qilsam (boʻladimi)?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha, qila olasan», — deb javob berdilar. Bu — (Paygʻambar ﷺ ning) Vidoʼ hajida (soʻnggi hajida) boʻldi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Фазл (унинг укаси) Расулуллоҳ ﷺ нинг ортида (туяда) миниб борар эди ва Хасъам қабиласидан бир аёл келди; Фазл унга қарай бошлади ва у (аёл) ҳам унга қарай бошлади. Пайғамбар ﷺ Фазлнинг юзини бошқа томонга бурдилар. Аёл: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳнинг ўз бандаларига фарз қилган ҳажи отам(нинг зиммаси)га вожиб бўлиб қолди — у кекса ва кучсиз; у уловда маҳкам ўтира олмайди. Мен унинг номидан ҳаж қилсам (бўладими)?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа, қила оласан», — деб жавоб бердилар. Бу — (Пайғамбар ﷺ нинг) Видў ҳажида (сўнгги ҳажида) бўлди.

- وعن لقيط بن عامر رضي الله عنه أنه أتى النبي صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ إن أبي شيخ كبير لا يستطيع الحج ولا العمرة، ولا الظعن قال‏:‏ ‏"‏حج عن أبيك واعتمر‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود والترمذي وقال‏:‏ حديث حسن صحيح‏.‏ ‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Roziyn al-Uqayliy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli, otam hajga ham, umraga ham, safarga ham qodir boʻlmagan keksa choldir», dedi. U zot: «Otang nomidan hajj qil va umra ham qil», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadisda Nabiy ﷺdan umraning zikr qilinishi — kishi boshqa birovning nomidan umra qilishi (joizligi)dir. Abu Roziyn al-Uqayliyning ismi Laqiyt ibn Omirdir.Абу Розийн ал-Уқайлий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, отам ҳажга ҳам, умрага ҳам, сафарга ҳам қодир бўлмаган кекса чолдир», деди. У зот: «Отанг номидан ҳажж қил ва умра ҳам қил», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисда Набий ﷺдан умранинг зикр қилиниши — киши бошқа бировнинг номидан умра қилиши (жоизлиги)дир. Абу Розийн ал-Уқайлийнинг исми Лақийт ибн Омирдир.

- وعن السائب بن يزيد رضي الله عنه، قال‏:‏ حج بي مع رسول الله صلى الله عليه وسلم في حجة الوداع وأنا ابن سبع سنين‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Otam meni Vidoʼ hajjida Rasululloh ﷺ bilan birga hajga olib bordi, men esa yetti yoshda edim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Отам мени Видў ҳажжида Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳажга олиб борди, мен эса етти ёшда эдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم لقي ركبا بالروحاء فقال‏:‏ ‏"‏من القوم‏؟‏‏"‏ قالوا‏:‏ المسلمون‏.‏ قالوا من أنت‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏رسول الله‏"‏ فرفعت امرأة صبيًا فقالت‏:‏ ألهذا حج‏؟‏ قال ‏"‏نعم ولك أجر‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Nabiy ﷺ) Ravhoʼda bir guruh otliqlarni uchratib: «Bu qavm kimlar?» dedilar. Ular: «Musulmonlar», dedilar. Soʻng ular: «Sen kimsan?» dedilar. (U zot): «Rasululloh (Allohning elchisi)man», dedilar. Shunda bir ayol unga bir bolani koʻtarib: «Buning ham haji boʻladimi?» dedi. (U zot): «Ha, senga esa ajr (bor)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Набий ﷺ) Равҳўда бир гуруҳ отлиқларни учратиб: «Бу қавм кимлар?» дедилар. Улар: «Мусулмонлар», дедилар. Сўнг улар: «Сен кимсан?» дедилар. (У зот): «Расулуллоҳ (Аллоҳнинг элчиси)ман», дедилар. Шунда бир аёл унга бир болани кўтариб: «Бунинг ҳам ҳажи бўладими?» деди. (У зот): «Ҳа, сенга эса ажр (бор)», дедилар.

- وعن أنس رضي الله عنه، أن رسول الله صلى الله عليه وسلم حج على رحل وكانت زاملته‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oddiy egar (rahl) ustida haj qildilar, oʻsha (ulov) uning yuklarini ham koʻtarib borardi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ оддий эгар (раҳл) устида ҳаж қилдилар, ўша (улов) унинг юкларини ҳам кўтариб борарди.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال‏:‏ كانت عكاظ ومجنة، وذو المجاز أسواقًا في الجاهلية، فتأثموا أن يتجروا في المواسم، فنزلت‏:‏ ‏{‏ليس عليكم جناح أن تبتغوا فضلا من ربكم‏}‏ ‏(‏‏(‏البقرة‏:‏ 198‏)‏‏)‏ في مواسم الحج‏.‏‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Ukaz, Majanna va Zul-Majoz johiliyatda bozorlar edi. (Sahobalar) haj mavsumlarida savdo qilishni gunoh deb hisobladilar. Shunda haj mavsumlari haqida: ‹Robbingizdan fazl (rizq) istashingizda sizga gunoh yoʻq› (Baqara surasi, 198) (oyati) nozil boʻ ldi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Указ, Мажанна ва Зул-Мажоз жоҳилиятда бозорлар эди. (Саҳобалар) ҳаж мавсумларида савдо қилишни гуноҳ деб ҳисобладилар. Шунда ҳаж мавсумлари ҳақида: ‹Роббингиздан фазл (ризқ) исташингизда сизга гуноҳ йўқ› (Бақара сураси, 198) (ояти) нозил бў лди.