حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى [quran sura="75" aya_start="16" aya_end="16"]{لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ} قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَالِجُ مِنَ التَّنْزِيلِ شِدَّةً، وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ ـ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَرِّكُهُمَا. وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا. فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ ـ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="75" aya_start="16" aya_end="17"]{لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ* إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ} قَالَ جَمْعُهُ لَهُ فِي صَدْرِكَ، وَتَقْرَأَهُ [quran sura="75" aya_start="18" aya_end="18"]{فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ} قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ [quran sura="75" aya_start="19" aya_end="19"]{ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ} ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ. فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ، فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَمَا قَرَأَهُ.
Said ibn Jubayrdan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Alloh taoloning ‹Uni (Qurʼonni) shoshilib (yodlash) uchun tilingni qimirlatma› (75:16) degan oyati haqida shunday dedi: «Rasululloh ﷺ vahiyni (qabul qilishda) ogʻir mashaqqat chekar va (yodlashga shoshilib) lablarini qimirlatar edilar.» Ibn Abbos: «Men sizlarga Rasululloh ﷺ qanday qimirlatganlarini koʻrsatib, lablarimni qimirlataman», — dedi. Said (ibn Jubayr) ham: «Men Ibn Abbosni qanday qimirlatganini koʻrgan boʻlsam, shunday qimirlataman», — deb lablarini qimirlatdi. (Ibn Abbos davom etdi:) «Shunda Alloh: ‹Uni shoshilib (yodlash) uchun tilingni qimirlatma. Albatta, uni (koʻksingda) jamlash va (tilingda) oʻqitish Bizning zimmamizdadir› (75:16–17) — degan (oyatlarni) nozil qildi.» (Ibn Abbos) dedi: «Bu — uni sening koʻksingda jamlashimiz, soʻng uni oʻqishingdir. ‹Bas, Biz uni oʻqiganimizda, sen uning oʻqilishiga ergash› (75:18) — yaʼni unga quloq sol va jim tur. ‹Soʻngra uni bayon qilish ham Bizning zimmamizdadir› (75:19) — soʻngra uni (tilingda) oʻqitish Bizning zimmamizdadir.» Shundan keyin Rasululloh ﷺ Jabroil kelganda quloq solar, Jabroil ketgach esa uni Jabroil oʻqiganidek oʻqir edilar.Саид ибн Жубайрдан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Аллоҳ таолонинг ‹Уни (Қуръонни) шошилиб (ёдлаш) учун тилингни қимирлатма› (75:16) деган ояти ҳақида шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ ваҳийни (қабул қилишда) оғир машаққат чекар ва (ёдлашга шошилиб) лабларини қимирлатар эдилар.» Ибн Аббос: «Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺ қандай қимирлатганларини кўрсатиб, лабларимни қимирлатаман», — деди. Саид (ибн Жубайр) ҳам: «Мен Ибн Аббосни қандай қимирлатганини кўрган бўлсам, шундай қимирлатаман», — деб лабларини қимирлатди. (Ибн Аббос давом этди:) «Шунда Аллоҳ: ‹Уни шошилиб (ёдлаш) учун тилингни қимирлатма. Албатта, уни (кўксингда) жамлаш ва (тилингда) ўқитиш Бизнинг зиммамиздадир› (75:16–17) — деган (оятларни) нозил қилди.» (Ибн Аббос) деди: «Бу — уни сенинг кўксингда жамлашимиз, сўнг уни ўқишингдир. ‹Бас, Биз уни ўқиганимизда, сен унинг ўқилишига эргаш› (75:18) — яъни унга қулоқ сол ва жим тур. ‹Сўнгра уни баён қилиш ҳам Бизнинг зиммамиздадир› (75:19) — сўнгра уни (тилингда) ўқитиш Бизнинг зиммамиздадир.» Шундан кейин Расулуллоҳ ﷺ Жаброил келганда қулоқ солар, Жаброил кетгач эса уни Жаброил ўқиганидек ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، وَعَبْدِ الْحَمِيدِ، صَاحِبِ الزِّيَادِيِّ وَعَاصِمٍ الأَحْوَلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ خَطَبَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ فِي يَوْمٍ رَدْغٍ، فَلَمَّا بَلَغَ الْمُؤَذِّنُ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ. فَأَمَرَهُ أَنْ يُنَادِيَ الصَّلاَةُ فِي الرِّحَالِ. فَنَظَرَ الْقَوْمُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ فَقَالَ فَعَلَ هَذَا مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ وَإِنَّهَا عَزْمَةٌ.
Abdulloh ibn al-Horis (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Bir yomgʻirli, loyli kunda Ibn Abbos bizning oldimizda xutba qildi; muazzin azon aytib ‹Hayya alas-salah (namozga kelinglar)› degach, Ibn Abbos unga: «Uylaringizda namoz oʻqinglar (deb ayt)», — dedi. Odamlar (hayrat bilan) bir-biriga qaray boshladi. Ibn Abbos: «Buni mendan koʻra (ancha) yaxshiroq (zot) qilgan edi (yaʼni Paygʻambar ﷺ yoki uning muazzini); bu — ruxsatdir», — dedi.Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Бир ёмғирли, лойли кунда Ибн Аббос бизнинг олдимизда хутба қилди; муаззин азон айтиб ‹Ҳайя алас-салаҳ (намозга келинглар)› дегач, Ибн Аббос унга: «Уйларингизда намоз ўқинглар (деб айт)», — деди. Одамлар (ҳайрат билан) бир-бирига қарай бошлади. Ибн Аббос: «Буни мендан кўра (анча) яхшироқ (зот) қилган эди (яъни Пайғамбар ﷺ ёки унинг муаззини); бу — рухсатдир», — деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ لَمَّا ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَاشْتَدَّ وَجَعُهُ اسْتَأْذَنَ أَزْوَاجَهُ أَنْ يُمَرَّضَ فِي بَيْتِي فَأَذِنَّ لَهُ، فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ تَخُطُّ رِجْلاَهُ الأَرْضَ، وَكَانَ بَيْنَ الْعَبَّاسِ وَرَجُلٍ آخَرَ. قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَالَ لِي وَهَلْ تَدْرِي مَنِ الرَّجُلُ الَّذِي لَمْ تُسَمِّ عَائِشَةُ قُلْتُ لاَ. قَالَ هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ qattiq kasal boʻlib, dardlari ogʻirlashganida, mening uyimda parvarish qilinishi uchun zavjalaridan izn soʻradilar; ularga ruxsat berildi. U zot ikki kishiga suyangan holda chiqdilar, oyoqlari yerda sudralar edi. U zot Abbos bilan boshqa bir kishi orasida edilar». Ubaydulloh: «Men Ibn Abbosga Oisha rivoyat qilgan (gap)ni aytdim; u: ‹Oisha ismini aytmagan (ikkinchi) kishi kim ekanini bilasanmi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. Ibn Abbos: ‹U — Ali ibn Abu Tolib edi›, — dedi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ қаттиқ касал бўлиб, дардлари оғирлашганида, менинг уйимда парвариш қилиниши учун завжаларидан изн сўрадилар; уларга рухсат берилди. У зот икки кишига суянган ҳолда чиқдилар, оёқлари ерда судралар эди. У зот Аббос билан бошқа бир киши орасида эдилар». Убайдуллоҳ: «Мен Ибн Аббосга Оиша ривоят қилган (гап)ни айтдим; у: ‹Оиша исмини айтмаган (иккинчи) киши ким эканини биласанми?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. Ибн Аббос: ‹У — Али ибн Абу Толиб эди›, — деди», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ، صَاحِبُ الزِّيَادِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ، قَالَ خَطَبَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ فِي يَوْمٍ ذِي رَدْغٍ، فَأَمَرَ الْمُؤَذِّنَ لَمَّا بَلَغَ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ. قَالَ قُلِ الصَّلاَةُ فِي الرِّحَالِ، فَنَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ، فَكَأَنَّهُمْ أَنْكَرُوا فَقَالَ كَأَنَّكُمْ أَنْكَرْتُمْ هَذَا إِنَّ هَذَا فَعَلَهُ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي ـ يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ـ إِنَّهَا عَزْمَةٌ، وَإِنِّي كَرِهْتُ أَنْ أُحْرِجَكُمْ. وَعَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ نَحْوَهُ، غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ كَرِهْتُ أَنْ أُؤَثِّمَكُمْ، فَتَجِيئُونَ تَدُوسُونَ الطِّينَ إِلَى رُكَبِكُمْ.
Abdulloh ibn al-Horis (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Ibn Abbos bizga (yomgʻirli) loyli kunda xutba qildi; muazzin ‹Namozga kelinglar› degach, Ibn Abbos unga: «Uylaringizda namoz oʻqinglar (deb ayt)», — dedi. Odamlar (buni yoqtirmagandek) hayrat bilan bir-biriga qaray boshladi. Ibn Abbos: «Buni yomon (deb) oʻyladinglar shekilli; lekin buni mendan yaxshiroq (zot) qilgan edi (yaʼni Paygʻambar ﷺ). U (namoz) — qatʼiy buyruq; men sizlarni (loyga) chiqarishni yoqtirmadim», — dedi. Ibn Abbos yuqoridagidek rivoyat qildi, lekin: «Men sizlarni (masjidga kelmaganingiz uchun) gunohkor qilishni va tizzagacha loyga botgan holda (masjidga) kelishingizni yoqtirmadim», — dedi.Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Ибн Аббос бизга (ёмғирли) лойли кунда хутба қилди; муаззин ‹Намозга келинглар› дегач, Ибн Аббос унга: «Уйларингизда намоз ўқинглар (деб айт)», — деди. Одамлар (буни ёқтирмагандек) ҳайрат билан бир-бирига қарай бошлади. Ибн Аббос: «Буни ёмон (деб) ўйладинглар шекилли; лекин буни мендан яхшироқ (зот) қилган эди (яъни Пайғамбар ﷺ). У (намоз) — қатъий буйруқ; мен сизларни (лойга) чиқаришни ёқтирмадим», — деди. Ибн Аббос юқоридагидек ривоят қилди, лекин: «Мен сизларни (масжидга келмаганингиз учун) гуноҳкор қилишни ва тиззагача лойга ботган ҳолда (масжидга) келишингизни ёқтирмадим», — деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ أَلاَ تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ بَلَى، ثَقُلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَصَلَّى النَّاسُ ". قُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ. قَالَ " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ". قَالَتْ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ فَذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ صلى الله عليه وسلم " أَصَلَّى النَّاسُ ". قُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ ". قَالَتْ فَقَعَدَ فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ " أَصَلَّى النَّاسُ ". قُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ " ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ "، فَقَعَدَ فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ " أَصَلَّى النَّاسُ ". فَقُلْنَا لاَ، هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ـ وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ النَّبِيَّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِصَلاَةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ ـ فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي بَكْرٍ بِأَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ، فَأَتَاهُ الرَّسُولُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُكَ أَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ ـ وَكَانَ رَجُلاً رَقِيقًا ـ يَا عُمَرُ صَلِّ بِالنَّاسِ. فَقَالَ لَهُ عُمَرُ أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ. فَصَلَّى أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الأَيَّامَ، ثُمَّ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَجَدَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلاَةِ الظُّهْرِ، وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ، فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِأَنْ لاَ يَتَأَخَّرَ. قَالَ " أَجْلِسَانِي إِلَى جَنْبِهِ ". فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ. قَالَ فَجَعَلَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي وَهْوَ يَأْتَمُّ بِصَلاَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ بِصَلاَةِ أَبِي بَكْرٍ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَاعِدٌ. قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَدَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ لَهُ أَلاَ أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ هَاتِ. فَعَرَضْتُ عَلَيْهِ حَدِيثَهَا، فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شَيْئًا، غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ قُلْتُ لاَ. قَالَ هُوَ عَلِيٌّ.
Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba (Oishadan) rivoyat qiladi: Men Oishaning oldiga borib, undan Rasululloh ﷺ ning kasalligini taʼriflab berishni soʻradim. Oisha: «Ha. Paygʻambar ﷺ qattiq kasal boʻldilar va: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — deb soʻradilar. Biz: ‹Yoʻq, yo Rasululloh, ular sizni kutyapti›, — dedik. U zot: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. (Oisha qoʻshimcha qildi:) Biz shunday qildik. U zot gusl qildi va turmoqchi boʻldilar, lekin hushdan ketdilar. Oʻzlariga kelgach, yana: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. U zot yana: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. Oʻtirib gusl qildi va turmoqchi boʻldilar, lekin yana hushdan ketdilar. Soʻng oʻzlariga kelib: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. U zot: ‹Menga togʻoraga suv qoʻying›, — dedilar. Soʻng oʻtirib yuvindi va turmoqchi boʻldilar, lekin hushdan ketdilar. Oʻzlariga kelgach: ‹Odamlar namoz oʻqidimi?› — dedilar. Biz: ‹Yoʻq, ular sizni kutyapti, yo Rasululloh›, — dedik. Odamlar masjidda xufton namozi uchun Paygʻambar ﷺ ni kutyapti edi. Paygʻambar ﷺ Abu Bakrga odamlarga imomlik qilishni (aytib) odam yubordilar. Elchi Abu Bakrning oldiga borib: ‹Rasululloh ﷺ senga odamlarga imomlik qilishni buyuryapti›, — dedi. Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi edi, shuning uchun u Umarga imomlik qilishni aytdi, lekin Umar: ‹Sen haqliroqsan›, — dedi. Bas, oʻsha kunlarda Abu Bakr imomlik qildi. Paygʻambar ﷺ biroz yaxshi boʻlganida, ikki kishiga — biri Abbos edi — suyangan holda peshin namozi uchun chiqdilar; Abu Bakr odamlarga imomlik qilayotgan edi. Abu Bakr u zotni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ unga shunday qilmaslikni ishora qildi va ularga u zotni Abu Bakrning yonida oʻtqazishni aytdilar; ular shunday qildi. Abu Bakr Paygʻambar ﷺ ga (namozda) ergashar, odamlar esa Abu Bakrga ergashar edi. Paygʻambar ﷺ oʻtirgan holda (namoz oʻqir edilar)», — dedi. Ubaydulloh qoʻshimcha qildi: «Men Abdulloh ibn Abbosning oldiga borib: ‹Oisha menga Paygʻambar ﷺ ning vafotiga sabab boʻlgan kasalligi haqida aytgan (gap)ni senga aytaymi?› — dedim. Ibn Abbos: ‹Ayt›, — dedi. Men unga Oishaning rivoyatini aytdim; u undan hech narsani inkor qilmadi, faqat Oisha menga Abbos bilan birga (Paygʻambar ﷺ ga yordam bergan) ikkinchi kishining ismini aytdimi, deb soʻradi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U — Ali (ibn Abu Tolib) edi›, — dedi».Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба (Оишадан) ривоят қилади: Мен Оишанинг олдига бориб, ундан Расулуллоҳ ﷺ нинг касаллигини таърифлаб беришни сўрадим. Оиша: «Ҳа. Пайғамбар ﷺ қаттиқ касал бўлдилар ва: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — деб сўрадилар. Биз: ‹Йўқ, ё Расулуллоҳ, улар сизни кутяпти›, — дедик. У зот: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. (Оиша қўшимча қилди:) Биз шундай қилдик. У зот гусл қилди ва турмоқчи бўлдилар, лекин ҳушдан кетдилар. Ўзларига келгач, яна: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. У зот яна: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. Ўтириб гусл қилди ва турмоқчи бўлдилар, лекин яна ҳушдан кетдилар. Сўнг ўзларига келиб: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. У зот: ‹Менга тоғорага сув қўйинг›, — дедилар. Сўнг ўтириб ювинди ва турмоқчи бўлдилар, лекин ҳушдан кетдилар. Ўзларига келгач: ‹Одамлар намоз ўқидими?› — дедилар. Биз: ‹Йўқ, улар сизни кутяпти, ё Расулуллоҳ›, — дедик. Одамлар масжидда хуфтон намози учун Пайғамбар ﷺ ни кутяпти эди. Пайғамбар ﷺ Абу Бакрга одамларга имомлик қилишни (айтиб) одам юбордилар. Элчи Абу Бакрнинг олдига бориб: ‹Расулуллоҳ ﷺ сенга одамларга имомлик қилишни буюряпти›, — деди. Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши эди, шунинг учун у Умарга имомлик қилишни айтди, лекин Умар: ‹Сен ҳақлироқсан›, — деди. Бас, ўша кунларда Абу Бакр имомлик қилди. Пайғамбар ﷺ бироз яхши бўлганида, икки кишига — бири Аббос эди — суянган ҳолда пешин намози учун чиқдилар; Абу Бакр одамларга имомлик қилаётган эди. Абу Бакр у зотни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ унга шундай қилмасликни ишора қилди ва уларга у зотни Абу Бакрнинг ёнида ўтқазишни айтдилар; улар шундай қилди. Абу Бакр Пайғамбар ﷺ га (намозда) эргашар, одамлар эса Абу Бакрга эргашар эди. Пайғамбар ﷺ ўтирган ҳолда (намоз ўқир эдилар)», — деди. Убайдуллоҳ қўшимча қилди: «Мен Абдуллоҳ ибн Аббоснинг олдига бориб: ‹Оиша менга Пайғамбар ﷺ нинг вафотига сабаб бўлган касаллиги ҳақида айтган (гап)ни сенга айтайми?› — дедим. Ибн Аббос: ‹Айт›, — деди. Мен унга Оишанинг ривоятини айтдим; у ундан ҳеч нарсани инкор қилмади, фақат Оиша менга Аббос билан бирга (Пайғамбар ﷺ га ёрдам берган) иккинчи кишининг исмини айтдими, деб сўради. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹У — Али (ибн Абу Толиб) эди›, — деди».
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ رَأَيْتُ رَجُلاً عِنْدَ الْمَقَامِ يُكَبِّرُ فِي كُلِّ خَفْضٍ وَرَفْعٍ وَإِذَا قَامَ وَإِذَا وَضَعَ، فَأَخْبَرْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَوَلَيْسَ تِلْكَ صَلاَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاَ أُمَّ لَكَ.
Ikrima (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Men bir kishini Maqomi Ibrohimda (Kaʼba yonidagi Ibrohim alayhissalom turgan joyda) namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim; u har rukuʼ, (tik) turish, (yana) turish va oʻtirishda takbir aytar edi. Men Ibn Abbosdan (bu namoz haqida) soʻradim. U meni koyib: «Bu Paygʻambar ﷺ ning namozi emasmi?» — dedi.Икрима (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Мен бир кишини Мақоми Иброҳимда (Каъба ёнидаги Иброҳим алайҳиссалом турган жойда) намоз ўқиётган ҳолда кўрдим; у ҳар рукуъ, (тик) туриш, (яна) туриш ва ўтиришда такбир айтар эди. Мен Ибн Аббосдан (бу намоз ҳақида) сўрадим. У мени койиб: «Бу Пайғамбар ﷺ нинг намози эмасми?» — деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ صَلَّيْتُ خَلْفَ شَيْخٍ بِمَكَّةَ فَكَبَّرَ ثِنْتَيْنِ وَعِشْرِينَ تَكْبِيرَةً، فَقُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّهُ أَحْمَقُ. فَقَالَ ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ، سُنَّةُ أَبِي الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ مُوسَى حَدَّثَنَا أَبَانُ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ.
Ikrima (Ibn Abbosdan) rivoyat qiladi: Men Makkada bir shayx orqasida namoz oʻqidim; u (namozda) yigirma ikki takbir aytdi. Men Ibn Abbosga: «U (shayx) ahmoq (ekan)», — dedim. Ibn Abbos meni koyib: «Bu — Abul-Qosim (Paygʻambar ﷺ)ning sunnatidir», — dedi.Икрима (Ибн Аббосдан) ривоят қилади: Мен Маккада бир шайх орқасида намоз ўқидим; у (намозда) йигирма икки такбир айтди. Мен Ибн Аббосга: «У (шайх) аҳмоқ (экан)», — дедим. Ибн Аббос мени койиб: «Бу — Абул-Қосим (Пайғамбар ﷺ)нинг суннатидир», — деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ أَبَا مَعْبَدٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَفْعَ الصَّوْتِ بِالذِّكْرِ حِينَ يَنْصَرِفُ النَّاسُ مِنَ الْمَكْتُوبَةِ كَانَ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنْتُ أَعْلَمُ إِذَا انْصَرَفُوا بِذَلِكَ إِذَا سَمِعْتُهُ.
Abu Maʼbad (Ibn Abbosdan — u Ibn Abbosning ozod qilingan quli edi) rivoyat qiladi: Ibn Abbos menga: «Paygʻambar ﷺ hayotlik paytlarida farz jamoat namozlaridan keyin Allohga jahriy (ovoz chiqarib) hamd aytish odat edi», — dedi. Ibn Abbos yana: «Men zikrni eshitganimda, farz jamoat namozi tugaganini bilar edim», — dedi.Абу Маъбад (Ибн Аббосдан — у Ибн Аббоснинг озод қилинган қули эди) ривоят қилади: Ибн Аббос менга: «Пайғамбар ﷺ ҳаётлик пайтларида фарз жамоат намозларидан кейин Аллоҳга жаҳрий (овоз чиқариб) ҳамд айтиш одат эди», — деди. Ибн Аббос яна: «Мен зикрни эшитганимда, фарз жамоат намози тугаганини билар эдим», — деди.