Abdulloh ibn Dinor

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَشُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَهِبَتِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَهِبَتِهِ ‏.‏ وَهُوَ وَهَمٌ وَهِمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ ‏.‏ وَرَوَى عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سُلَيْمٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ valoʼ (ozod qiluvchi bilan ozod qilingan oʻrtasidagi vorislik aloqasi)ni sotish va uni hadya qilishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir; biz uni faqat Abdulloh ibn Dinorning Ibn Umardan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Ilm ahli shu hadis bilan amal qiladi. Yahyo ibn Sulaym bu hadisni Ubaydulloh ibn Umardan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan — u zot valoʼni sotish va hadya qilishdan qaytarganlari haqida rivoyat qilgan. Bu Yahyo ibn Sulaym yanglishgan vahmdir. Abdulvahhob as-Saqafiy, Abdulloh ibn Numayr va boshqa bir nechalari Ubaydulloh ibn Umardan, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar. Bu Yahyo ibn Sulaymning hadisidan sahihroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ валў (озод қилувчи билан озод қилинган ўртасидаги ворислик алоқаси)ни сотиш ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир; биз уни фақат Абдуллоҳ ибн Динорнинг Ибн Умардан қилган ривояти орқалигина биламиз. Илм аҳли шу ҳадис билан амал қилади. Яҳё ибн Сулайм бу ҳадисни Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан — у зот валўни сотиш ва ҳадя қилишдан қайтарганлари ҳақида ривоят қилган. Бу Яҳё ибн Сулайм янглишган ваҳмдир. Абдулваҳҳоб ас-Сақафий, Абдуллоҳ ибн Нумайр ва бошқа бир нечалари Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилганлар. Бу Яҳё ибн Сулаймнинг ҳадисидан саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، قَالَ قَالَ رَبِيعَةُ - يَعْنِي كَتَبَ إِلَيْهِ - حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ قَالَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَأَنَا عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَسِرْنَا فَلَمَّا رَأَيْنَاهُ قَدْ أَمْسَى قُلْنَا الصَّلاَةُ ‏.‏ فَسَارَ حَتَّى غَابَ الشَّفَقُ وَتَصَوَّبَتِ النُّجُومُ ثُمَّ إِنَّهُ نَزَلَ فَصَلَّى الصَّلاَتَيْنِ جَمِيعًا ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا جَدَّ بِهِ السَّيْرُ صَلَّى صَلاَتِي هَذِهِ يَقُولُ يَجْمَعُ بَيْنَهُمَا بَعْدَ لَيْلٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَخِيهِ عَنْ سَالِمٍ وَرَوَاهُ ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ذُؤَيْبٍ أَنَّ الْجَمْعَ بَيْنَهُمَا مِنِ ابْنِ عُمَرَ كَانَ بَعْدَ غُيُوبِ الشَّفَقِ ‏.‏

Abdulmalik ibn Shuʼayb bizga aytib berdi: Ibn Vahb bizga al-Laysdan aytib berdi. U aytdi: Robiʼa aytdi — yaʼni unga yozib yubordi —: Abdulloh ibn Dinor menga aytib berdi. U aytdi: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning huzurida edim, quyosh botdi. Biz yoʻlga tushdik. Kech kirganini koʻrganimizda: «Namoz (vaqti boʻldi)», dedik. U esa shafaq botib, yulduzlar quyuqlashgunicha yurib bordi. Soʻng (uloviga) tushib, ikki namozni birga oʻqidi. Soʻng aytdi: «Rasululloh ﷺni koʻrdim, yurishlari jadallashganda mana shu namozimga oʻxshatib oʻqir edilar», deya ikkalasini kechaning bir qismi oʻtgach jamlar edilar, deydi. Abu Dovud aytdi: Buni Osim ibn Muhammad akasidan, u Solimdan rivoyat qildi. Yana buni Ibn Abu Najih Ismoil ibn Abdurrahmon ibn Zuaybdan rivoyat qildiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning ikkalasini jamlashi shafaq botgandan keyin edi.Абдулмалик ибн Шуъайб бизга айтиб берди: Ибн Ваҳб бизга ал-Лайсдан айтиб берди. У айтди: Робиъа айтди — яъни унга ёзиб юборди —: Абдуллоҳ ибн Динор менга айтиб берди. У айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурида эдим, қуёш ботди. Биз йўлга тушдик. Кеч кирганини кўрганимизда: «Намоз (вақти бўлди)», дедик. У эса шафақ ботиб, юлдузлар қуюқлашгунича юриб борди. Сўнг (уловига) тушиб, икки намозни бирга ўқиди. Сўнг айтди: «Расулуллоҳ ﷺни кўрдим, юришлари жадаллашганда мана шу намозимга ўхшатиб ўқир эдилар», дея иккаласини кечанинг бир қисми ўтгач жамлар эдилар, дейди. Абу Довуд айтди: Буни Осим ибн Муҳаммад акасидан, у Солимдан ривоят қилди. Яна буни Ибн Абу Нажиҳ Исмоил ибн Абдурраҳмон ибн Зуайбдан ривоят қилдики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг иккаласини жамлаши шафақ ботгандан кейин эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كُلُّ بَيِّعَيْنِ فَلاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U zot Rasululloh ﷺning: «Har qanday ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha ular oʻrtasida savdo lozim boʻlmaydi, faqat ixtiyor savdosi bundan mustasno», deganlarini eshitdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У зот Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ҳар қандай икки савдолашувчи ажралишмагунларича улар ўртасида савдо лозим бўлмайди, фақат ихтиёр савдоси бундан мустасно», деганларини эшитди.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا كانوا ثلاثة فلا يتناجى اثنان دون الثالث‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏(‏‏(‏ورواه أبو دواد وزاد‏:‏ قال أبو صالح‏:‏ قلت لابن عمر‏:‏ فأربعة‏؟‏ قال‏:‏ لا يضرك‏.‏ ورواه مالك في الموطأ‏:‏ عن عبد الله بن دينار قال‏:‏ كنت أنا وابن عمر عند دار خالد بن عقبة التي في السوق، فجاء رجل يريد أن يناجيه، وليس مع ابن عمر أحد غيري، فدعا ابن عمر رجلا آخر حتى كنا أربعة فقال لي وللرجل الثالث الذي دعا‏:‏ استأخرا شيئًا، فإني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏لا يتناجى اثنان دون واحد‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «(Odamlar) uch kishi boʻlganda, ikkisi uchinchisini qoldirib maxfiy gaplashmasin», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «(Одамлар) уч киши бўлганда, иккиси учинчисини қолдириб махфий гаплашмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ‏.‏ وَيُرْوَى عَنْ شُعْبَةَ قَالَ لَوَدِدْتُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ دِينَارٍ حِينَ حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ أَذِنَ لِي حَتَّى كُنْتُ أَقُومُ إِلَيْهِ فَأُقَبِّلُ رَأْسَهُ ‏.‏ وَرَوَى يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ وَهَمٌ وَهِمَ فِيهِ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ وَالصَّحِيحُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ هَكَذَا رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَتَفَرَّدَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ valoni sotishdan va uni hadya qilishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Biz uni faqat Abdulloh ibn Dinorning Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan — u zot valoni sotish va uni hadya qilishdan qaytarganlari haqidagi rivoyati orqaligina bilamiz. Buni Shuʼba, Sufyon as-Savriy va Molik ibn Anas ham Abdulloh ibn Dinordan rivoyat qilganlar. Shuʼbadan rivoyat qilinishicha, u: «Abdulloh ibn Dinor bu hadisni aytganida menga ruxsat berishini juda xohlardim, toki men oʻrnimdan turib uning boshidan oʻpsam edi», degan. Yahyo ibn Sulaym bu hadisni Ubaydulloh ibn Umardan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan, bu esa xatodir — Yahyo ibn Sulaym bunda yanglishgan. Toʻgʻrisi esa Ubaydulloh ibn Umardan, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinishi)dir. Ubaydulloh ibn Umardan bir necha kishi shunday rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Abdulloh ibn Dinor yakka oʻzi rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ валони сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Биз уни фақат Абдуллоҳ ибн Динорнинг Ибн Умардан, у Набий ﷺдан — у зот валони сотиш ва уни ҳадя қилишдан қайтарганлари ҳақидаги ривояти орқалигина биламиз. Буни Шуъба, Суфён ас-Саврий ва Молик ибн Анас ҳам Абдуллоҳ ибн Динордан ривоят қилганлар. Шуъбадан ривоят қилинишича, у: «Абдуллоҳ ибн Динор бу ҳадисни айтганида менга рухсат беришини жуда хоҳлардим, токи мен ўрнимдан туриб унинг бошидан ўпсам эди», деган. Яҳё ибн Сулайм бу ҳадисни Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган, бу эса хатодир — Яҳё ибн Сулайм бунда янглишган. Тўғриси эса Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан (ривоят қилиниши)дир. Убайдуллоҳ ибн Умардан бир неча киши шундай ривоят қилган. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Динор якка ўзи ривоят қилган.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ بَكْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كُلُّ بَيِّعَيْنِ لاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning: «Har qanday ikki oldi-sotdi qiluvchi bir-biridan ajralmaguncha, ularning orasidagi savdo (uzil-kesil) boʻlmaydi, ixtiyor savdosidan boshqa», deganlarini eshitgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ҳар қандай икки олди-сотди қилувчи бир-биридан ажралмагунча, уларнинг орасидаги савдо (узил-кесил) бўлмайди, ихтиёр савдосидан бошқа», деганларини эшитган.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا أَوْ يَكُونَ بَيْعُهُمَا عَنْ خِيَارٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Ikki oldi-sotdi qiluvchi bir-biridan ajralmagunlaricha yoki savdolari ixtiyor bilan boʻlmagunicha, ixtiyorlidirlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Икки олди-сотди қилувчи бир-биридан ажралмагунларича ёки савдолари ихтиёр билан бўлмагунича, ихтиёрлидирлар», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ فِي السَّفَرِ حَيْثُمَا تَوَجَّهَتْ بِهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safarda ulovlari qaysi tomonga yuzlangan boʻlsa, oʻsha tomonga qarab ulov ustida namoz oʻqir edilar. Abdulloh ibn Dinor aytdi: Ibn Umar ham shunday qilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафарда уловлари қайси томонга юзланган бўлса, ўша томонга қараб улов устида намоз ўқир эдилар. Абдуллоҳ ибн Динор айтди: Ибн Умар ҳам шундай қилар эди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ فِي السَّفَرِ حَيْثُمَا تَوَجَّهَتْ بِهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُ ذَلِكَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safarda ulovlari qaysi tomonga yuzlansa, oʻsha tomonga yuzlanib, ulovlari ustida namoz oʻqir edilar. Ibn Umar (roziyallohu anhumo) ham shunday qilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафарда уловлари қайси томонга юзланса, ўша томонга юзланиб, уловлари устида намоз ўқир эдилар. Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳам шундай қилар эди.