Abdulloh ibn Mas'ud al-Hudaliy

حَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ - وَاللَّفْظُ لِعَبْدٍ - قَالُوا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمِسْوَرِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ نَبِيٍّ بَعَثَهُ اللَّهُ فِي أُمَّةٍ قَبْلِي إِلاَّ كَانَ لَهُ مِنْ أُمَّتِهِ حَوَارِيُّونَ وَأَصْحَابٌ يَأْخُذُونَ بِسُنَّتِهِ وَيَقْتَدُونَ بِأَمْرِهِ ثُمَّ إِنَّهَا تَخْلُفُ مِنْ بَعْدِهِمْ خُلُوفٌ يَقُولُونَ مَا لاَ يَفْعَلُونَ وَيَفْعَلُونَ مَا لاَ يُؤْمَرُونَ فَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِيَدِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِلِسَانِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِقَلْبِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلَيْسَ وَرَاءَ ذَلِكَ مِنَ الإِيمَانِ حَبَّةُ خَرْدَلٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو رَافِعٍ فَحَدَّثْتُهُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَأَنْكَرَهُ عَلَىَّ فَقَدِمَ ابْنُ مَسْعُودٍ فَنَزَلَ بِقَنَاةَ فَاسْتَتْبَعَنِي إِلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يَعُودُهُ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ فَلَمَّا جَلَسْنَا سَأَلْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِيهِ كَمَا حَدَّثْتُهُ ابْنَ عُمَرَ ‏.‏ قَالَ صَالِحٌ وَقَدْ تُحُدِّثَ بِنَحْوِ ذَلِكَ عَنْ أَبِي رَافِعٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan oldin Alloh biror ummatga (paygʻambar qilib) yuborgan har bir paygʻambarning oʻz ummatidan havoriylari (sodiq yordamchilari) va ashoblari boʻlgan — ular uning sunnatiga ergashar va buyruqiga (amal qilib) iqtido qilardilar. Soʻng ulardan keyin shunday (yomon) avlodlar paydo boʻladiki, ular qilmaydigan narsani aytadilar va buyurilmagan narsani qiladilar. Bas, kim ular bilan qoʻli bilan jihod qilsa, u moʻmindir; kim ular bilan tili bilan jihod qilsa, u moʻmindir; kim ular bilan qalbi bilan jihod qilsa, u moʻmindir; bundan keyin (narida) esa iymondan bir dona xardal (gorchitsa donasi)cha (ham) yoʻq», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан олдин Аллоҳ бирор умматга (пайғамбар қилиб) юборган ҳар бир пайғамбарнинг ўз умматидан ҳаворийлари (содиқ ёрдамчилари) ва ашоблари бўлган — улар унинг суннатига эргашар ва буйруқига (амал қилиб) иқтидо қилардилар. Сўнг улардан кейин шундай (ёмон) авлодлар пайдо бўладики, улар қилмайдиган нарсани айтадилар ва буюрилмаган нарсани қиладилар. Бас, ким улар билан қўли билан жиҳод қилса, у мўминдир; ким улар билан тили билан жиҳод қилса, у мўминдир; ким улар билан қалби билан жиҳод қилса, у мўминдир; бундан кейин (нарида) эса иймондан бир дона хардал (горчитса донаси)ча (ҳам) йўқ», дедилар.

وَحَدَّثَنِيهِ أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَارِثُ بْنُ الْفُضَيْلِ الْخَطْمِيُّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا كَانَ مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ وَقَدْ كَانَ لَهُ حَوَارِيُّونَ يَهْتَدُونَ بِهَدْيِهِ وَيَسْتَنُّونَ بِسُنَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ مِثْلَ حَدِيثِ صَالِحٍ وَلَمْ يَذْكُرْ قُدُومَ ابْنِ مَسْعُودٍ وَاجْتِمَاعَ ابْنِ عُمَرَ مَعَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hech bir paygʻambar yoʻqki, uning uchun (oʻz) hidoyati bilan hidoyat topadigan va (oʻz) sunnatiga ergashadigan havoriylari boʻlmagan boʻlsin», dedilar — Solihning hadisi kabi; va u Ibn Masʼudning (Madinaga) kelganini hamda Ibn Umarning u bilan uchrashganini zikr qilmadi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир пайғамбар йўқки, унинг учун (ўз) ҳидояти билан ҳидоят топадиган ва (ўз) суннатига эргашадиган ҳаворийлари бўлмаган бўлсин», дедилар — Солиҳнинг ҳадиси каби; ва у Ибн Масъуднинг (Мадинага) келганини ҳамда Ибн Умарнинг у билан учрашганини зикр қилмади.

وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ جَامِعِ بْنِ أَبِي رَاشِدٍ، وَعَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَعْيَنَ، سَمِعَا شَقِيقَ بْنَ سَلَمَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى مَالِ امْرِئٍ مُسْلِمٍ بِغَيْرِ حَقِّهِ لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ ثُمَّ قَرَأَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِصْدَاقَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ ‏{‏ إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Kim bir musulmon kishining molini nohaq (olish) uchun qasam ichsa, Allohga, U Zot oʻziga gʻazabnok holda yoʻliqadi». Abdulloh dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ bizga Allohning kitobidan uning tasdigʻini oʻqib berdilar: {Albatta Allohning ahdini va (oʻz) qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar...} — oyatning oxirigacha.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ким бир мусулмон кишининг молини ноҳақ (олиш) учун қасам ичса, Аллоҳга, У Зот ўзига ғазабнок ҳолда йўлиқади». Абдуллоҳ деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга Аллоҳнинг китобидан унинг тасдиғини ўқиб бердилар: {Албатта Аллоҳнинг аҳдини ва (ўз) қасамларини арзон баҳога сотадиганлар...} — оятнинг охиригача.

وَحَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبَّادٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْعَوَّامِ - حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، قَالَ سَأَلْتُ زِرَّ بْنَ حُبَيْشٍ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ، عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى‏}‏ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ مَسْعُودٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى جِبْرِيلَ لَهُ سِتُّمِائَةِ جَنَاحٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Jibrilni koʻrdilar — uning olti yuz qanoti bor edi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Жибрилни кўрдилар — унинг олти юз қаноти бор эди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَدْنَى أَهْلِ الْجَنَّةِ مَنْزِلَةً رَجُلٌ صَرَفَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ قِبَلَ الْجَنَّةِ وَمَثَّلَ لَهُ شَجَرَةً ذَاتَ ظِلٍّ فَقَالَ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى هَذِهِ الشَّجَرَةِ أَكُونُ فِي ظِلِّهَا ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَلَمْ يُذْكُرْ ‏"‏ فَيَقُولُ يَا ابْنَ آدَمَ مَا يَصْرِينِي مِنْكَ ‏"‏ ‏.‏ إِلَى آخِرِ الْحَدِيثِ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ وَيُذَكِّرُهُ اللَّهُ سَلْ كَذَا وَكَذَا فَإِذَا انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ هُوَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ - قَالَ - ثُمَّ يَدْخُلُ بَيْتَهُ فَتَدْخُلُ عَلَيْهِ زَوْجَتَاهُ مِنَ الْحُورِ الْعِينِ فَتَقُولاَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَاكَ لَنَا وَأَحْيَانَا لَكَ - قَالَ - فَيَقُولُ مَا أُعْطِيَ أَحَدٌ مِثْلَ مَا أُعْطِيتُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta jannat ahlining martabasi eng past (quyi)si — (shunday) bir kishiki, Alloh uning yuzini doʻzaxdan jannat tomonga buradi va unga soyali bir daraxtni namoyon qiladi. U: ‹Ey Rabbim, meni mana bu daraxtga yaqinlashtir — soyasida boʻlay› deydi», dedilar. Va hadisni Ibn Masʼudning hadisi kabi keltirdi; ammo: «(Alloh): ‹Ey Bani Odam, seni mendan nima toxtatadi?›» (degandan) — hadisning oxirigacha — zikr qilmadi; va unda ziyoda (qoʻshimcha) qildi: «Alloh unga: ‹Falon-falonni soʻra› deb eslatadi. Bas, orzular uni tamom qilganda, Alloh: ‹U senga, va uning oʻn baravari (boʻlsin)› deydi — (Paygʻambar) dedilar —. Soʻng u oʻz uyiga kiradi; shunda uning oldiga hurul-iyndan (qora koʻzli huriyalardan) ikki zavjasi (xotini) kiradi-da: ‹Seni biz uchun, bizni esa sen uchun tiriltirgan (yaratgan) Allohga hamd boʻlsin!› deydilar. (Paygʻambar) dedilar: Shunda u: ‹Menga berilgan (narsa)dek (narsa) hech kimga berilmagan› deydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта жаннат аҳлининг мартабаси энг паст (қуйи)си — (шундай) бир кишики, Аллоҳ унинг юзини дўзахдан жаннат томонга буради ва унга сояли бир дарахтни намоён қилади. У: ‹Эй Раббим, мени мана бу дарахтга яқинлаштир — соясида бўлай› дейди», дедилар. Ва ҳадисни Ибн Масъуднинг ҳадиси каби келтирди; аммо: «(Аллоҳ): ‹Эй Бани Одам, сени мендан нима тохтатади?›» (дегандан) — ҳадиснинг охиригача — зикр қилмади; ва унда зиёда (қўшимча) қилди: «Аллоҳ унга: ‹Фалон-фалонни сўра› деб эслатади. Бас, орзулар уни тамом қилганда, Аллоҳ: ‹У сенга, ва унинг ўн баравари (бўлсин)› дейди — (Пайғамбар) дедилар —. Сўнг у ўз уйига киради; шунда унинг олдига ҳурул-ийндан (қора кўзли ҳуриялардан) икки завжаси (хотини) киради-да: ‹Сени биз учун, бизни эса сен учун тирилтирган (яратган) Аллоҳга ҳамд бўлсин!› дейдилар. (Пайғамбар) дедилар: Шунда у: ‹Менга берилган (нарса)дек (нарса) ҳеч кимга берилмаган› дейди», дедилар.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، كِلاَهُمَا عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، - قَالَ ابْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، - عَنْ عَبْدَةَ، وَعَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، سَمِعَا زِرَّ بْنَ حُبَيْشٍ، يَقُولُ سَأَلْتُ أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ - رضى الله عنه - فَقُلْتُ إِنَّ أَخَاكَ ابْنَ مَسْعُودٍ يَقُولُ مَنْ يَقُمِ الْحَوْلَ يُصِبْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ ‏.‏ فَقَالَ رَحِمَهُ اللَّهُ أَرَادَ أَنْ لاَ يَتَّكِلَ النَّاسُ أَمَا إِنَّهُ قَدْ عَلِمَ أَنَّهَا فِي رَمَضَانَ وَأَنَّهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ وَأَنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ ‏.‏ ثُمَّ حَلَفَ لاَ يَسْتَثْنِي أَنَّهَا لَيْلَةُ سَبْعٍ وَعِشْرِينَ فَقُلْتُ بِأَىِّ شَىْءٍ تَقُولُ ذَلِكَ يَا أَبَا الْمُنْذِرِ قَالَ بِالْعَلاَمَةِ أَوْ بِالآيَةِ الَّتِي أَخْبَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا تَطْلُعُ يَوْمَئِذٍ لاَ شُعَاعَ لَهَا ‏.‏

Zirr ibn Hubaysh shunday der edi: Men Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan soʻrab: «Birodaring Ibn Masʼud: ‹Kim yil davomida (kechalari namozga) tursa, Laylatul-qadrga erishadi›, — deydi», dedim. Shunda u: «Alloh unga rahmat qilsin! U odamlar (bir kechaga) suyanib qoʻymasligini istagan. Vaholanki, u uning Ramazonda ekanini, oxirgi oʻn kunlikda ekanini va u yigirma yettinchi kecha ekanini bilgan», — dedi. Soʻng u istisno qilmay (yaʼni inshoolloh demay): «U yigirma yettinchi kechadir», deb qasam ichdi. Men: «Buni nimaga asoslanib aytyapsan, ey Abu Munzir?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ bizga xabar bergan alomat yoki belgi sababli (aytyapman); u (kun)da quyosh nursiz holda chiqadi», — dedi.Зирр ибн Ҳубайш шундай дер эди: Мен Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан сўраб: «Биродаринг Ибн Масъуд: ‹Ким йил давомида (кечалари намозга) турса, Лайлатул-қадрга эришади›, — дейди», дедим. Шунда у: «Аллоҳ унга раҳмат қилсин! У одамлар (бир кечага) суяниб қўймаслигини истаган. Ваҳоланки, у унинг Рамазонда эканини, охирги ўн кунликда эканини ва у йигирма еттинчи кеча эканини билган», — деди. Сўнг у истисно қилмай (яъни иншооллоҳ демай): «У йигирма еттинчи кечадир», деб қасам ичди. Мен: «Буни нимага асосланиб айтяпсан, эй Абу Мунзир?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ бизга хабар берган аломат ёки белги сабабли (айтяпман); у (кун)да қуёш нурсиз ҳолда чиқади», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ - حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، التَّيْمِيُّ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يَنْظُرُ لَنَا مَا صَنَعَ أَبُو جَهْلٍ ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقَ ابْنُ مَسْعُودٍ فَوَجَدَهُ قَدْ ضَرَبَهُ ابْنَا عَفْرَاءَ حَتَّى بَرَكَ - قَالَ - فَأَخَذَ بِلِحْيَتِهِ فَقَالَ آنْتَ أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ وَهَلْ فَوْقَ رَجُلٍ قَتَلْتُمُوهُ - أَوْ قَالَ - قَتَلَهُ قَوْمُهُ قَالَ وَقَالَ أَبُو مِجْلَزٍ قَالَ أَبُو جَهْلٍ فَلَوْ غَيْرُ أَكَّارٍ قَتَلَنِي ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biz uchun Abu Jahl nima boʻlganini koʻrib keladi?» dedilar. Shunda Ibn Masʼud (koʻrgani) bordi va uni Afroning ikki oʻgʻli urib, (yiqilib) yotgan holda topdi. (Anas) dedi: (Ibn Masʼud) uning soqolidan ushlab: «Sen Abu Jahlmisan?» dedi. U: «Siz oʻldirgan kishidan yuksakroq odam ham bormi?» dedi — yoki: «Uni qavmi oʻldirdi», dedi. (Anas) dedi: Abu Mijlaz aytdi: Abu Jahl: «Meni dehqondan boshqasi oʻldirsa edi (yaxshi boʻlardi)», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким биз учун Абу Жаҳл нима бўлганини кўриб келади?» дедилар. Шунда Ибн Масъуд (кўргани) борди ва уни Афронинг икки ўғли уриб, (йиқилиб) ётган ҳолда топди. (Анас) деди: (Ибн Масъуд) унинг соқолидан ушлаб: «Сен Абу Жаҳлмисан?» деди. У: «Сиз ўлдирган кишидан юксакроқ одам ҳам борми?» деди — ёки: «Уни қавми ўлдирди», деди. (Анас) деди: Абу Мижлаз айтди: Абу Жаҳл: «Мени деҳқондан бошқаси ўлдирса эди (яхши бўларди)», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ عَامِرٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَلْقَمَةَ هَلْ كَانَ ابْنُ مَسْعُودٍ شَهِدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْجِنِّ قَالَ فَقَالَ عَلْقَمَةُ أَنَا سَأَلْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ فَقُلْتُ هَلْ شَهِدَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْجِنِّ قَالَ لاَ وَلَكِنَّا كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَفَقَدْنَاهُ فَالْتَمَسْنَاهُ فِي الأَوْدِيَةِ وَالشِّعَابِ فَقُلْنَا اسْتُطِيرَ أَوِ اغْتِيلَ - قَالَ - فَبِتْنَا بِشَرِّ لَيْلَةٍ بَاتَ بِهَا قَوْمٌ فَلَمَّا أَصْبَحْنَا إِذَا هُوَ جَاءٍ مِنْ قِبَلِ حِرَاءٍ - قَالَ - فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَدْنَاكَ فَطَلَبْنَاكَ فَلَمْ نَجِدْكَ فَبِتْنَا بِشَرِّ لَيْلَةٍ بَاتَ بِهَا قَوْمٌ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَتَانِي دَاعِي الْجِنِّ فَذَهَبْتُ مَعَهُ فَقَرَأْتُ عَلَيْهِمُ الْقُرْآنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَانْطَلَقَ بِنَا فَأَرَانَا آثَارَهُمْ وَآثَارَ نِيرَانِهِمْ وَسَأَلُوهُ الزَّادَ فَقَالَ ‏"‏ لَكُمْ كُلُّ عَظْمٍ ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ يَقَعُ فِي أَيْدِيكُمْ أَوْفَرَ مَا يَكُونُ لَحْمًا وَكُلُّ بَعَرَةٍ عَلَفٌ لِدَوَابِّكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَلاَ تَسْتَنْجُوا بِهِمَا فَإِنَّهُمَا طَعَامُ إِخْوَانِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. Alqama undan: «Sizlardan biror kishi jin kechasida Rasululloh ﷺ bilan hozir boʻldimi?» deb soʻraganida, u: «Yoʻq, lekin biz bir kecha Rasululloh ﷺ bilan birga edik, soʻng u zotni yoʻqotib qoʻydik. Biz u zotni vodiylar va togʻ darasidan qidirdik va: ‹U (jinlar tomonidan) olib ketildimi yoki yashirincha oʻldirildimi?› dedik. Shunda biz, bir qavm oʻtkazgan eng yomon kechani oʻtkazdik. Tong otganda, esa u zot Hiro tomonidan kelayotgan edilar», dedi. (Ibn Masʼud) aytdi: «Biz: ‹Yo Rasululloh! Sizni yoʻqotib qoʻyib, qidirdik, lekin topa olmadik va biz bir qavm oʻtkazgan eng yomon kechani oʻtkazdik›, dedik. Shunda u zot: ‹Mening oldimga jinlarning daʼvatchisi keldi, men u bilan bordim va ularga Qurʼon oʻqib berdim›, dedilar». (Ibn Masʼud) aytdi: «Soʻng u zot bizni olib bordilar va bizga ularning izlarini hamda olovlarining izlarini koʻrsatdilar. Ular u zotdan ozuqa soʻragan edilar, u zot: ‹Sizlarga ustiga Allohning nomi zikr qilingan har bir suyak — u qoʻlingizga goʻshtga toʻlgan eng toʻla holda tushadi — va har bir tezak hayvonlaringizga yem boʻladi›, dedilar». Shunda Rasululloh ﷺ: «Bas, u ikkisi (suyak va tezak) bilan istinjo qilmanglar, chunki ular birodarlaringizning taomidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Алқама ундан: «Сизлардан бирор киши жин кечасида Расулуллоҳ ﷺ билан ҳозир бўлдими?» деб сўраганида, у: «Йўқ, лекин биз бир кеча Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик, сўнг у зотни йўқотиб қўйдик. Биз у зотни водийлар ва тоғ дарасидан қидирдик ва: ‹У (жинлар томонидан) олиб кетилдими ёки яширинча ўлдирилдими?› дедик. Шунда биз, бир қавм ўтказган энг ёмон кечани ўтказдик. Тонг отганда, эса у зот Ҳиро томонидан келаётган эдилар», деди. (Ибн Масъуд) айтди: «Биз: ‹Ё Расулуллоҳ! Сизни йўқотиб қўйиб, қидирдик, лекин топа олмадик ва биз бир қавм ўтказган энг ёмон кечани ўтказдик›, дедик. Шунда у зот: ‹Менинг олдимга жинларнинг даъватчиси келди, мен у билан бордим ва уларга Қуръон ўқиб бердим›, дедилар». (Ибн Масъуд) айтди: «Сўнг у зот бизни олиб бордилар ва бизга уларнинг изларини ҳамда оловларининг изларини кўрсатдилар. Улар у зотдан озуқа сўраган эдилар, у зот: ‹Сизларга устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган ҳар бир суяк — у қўлингизга гўштга тўлган энг тўла ҳолда тушади — ва ҳар бир тезак ҳайвонларингизга ем бўлади›, дедилар». Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бас, у иккиси (суяк ва тезак) билан истинжо қилманглар, чунки улар биродарларингизнинг таомидир», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجَرْمِيُّ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ مَعْنٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، سَأَلْتُ مَسْرُوقًا مَنْ آذَنَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِالْجِنِّ لَيْلَةَ اسْتَمَعُوا الْقُرْآنَ فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبُوكَ - يَعْنِي ابْنَ مَسْعُودٍ - أَنَّهُ آذَنَتْهُ بِهِمْ شَجَرَةٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Masruqdan: «Nabiy ﷺ ga jinlar Qurʼonga quloq solgan oʻsha kechasi ular haqida kim xabar berdi?» deb soʻralganida, u: «Menga Ibn Masʼud hadis aytib, unga (Nabiy ﷺ ga) ular haqida bir daraxt xabar berganini (aytdi)», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Масруқдан: «Набий ﷺ га жинлар Қуръонга қулоқ солган ўша кечаси улар ҳақида ким хабар берди?» деб сўралганида, у: «Менга Ибн Масъуд ҳадис айтиб, унга (Набий ﷺ га) улар ҳақида бир дарахт хабар берганини (айтди)», деди.