قَالَ سَعِيدٌ قَالَ سُفْيَانُ وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، نَحْوَ هَذَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، وَابْنِ، عَبَّاسٍ وَوَاثِلَةَ بْنِ الأَسْقَعِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَدْ رَوَى يُونُسُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Said aytdi: Sufyon aytdi: Menga Yahyo ibn Said, Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan shunga oʻxshashini rivoyat qildi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud, Ibn Abbos va Vosila ibn al-Asqaʼdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Baʼzi ilm ahlining amali shunga koʻradir; bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Yunus bu hadisni az-Zuhriydan, u Ubaydulloh ibn Abdullohdan, u Abu Hurayradan rivoyat qilgan.Саид айтди: Суфён айтди: Менга Яҳё ибн Саид, Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан шунга ўхшашини ривоят қилди. (Ровий) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Ибн Аббос ва Восила ибн ал-Асқаъдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳлининг амали шунга кўрадир; бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Юнус бу ҳадисни аз-Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ يَحْيَى، إِمَامِ بَنِي تَيْمِ اللَّهِ عَنْ أَبِي مَاجِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ سَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمَشْىِ خَلْفَ الْجَنَازَةِ فَقَالَ " مَا دُونَ الْخَبَبِ فَإِنْ كَانَ خَيْرًا عَجَّلْتُمُوهُ وَإِنْ كَانَ شَرًّا فَلاَ يُبَعَّدُ إِلاَّ أَهْلُ النَّارِ الْجَنَازَةُ مَتْبُوعَةٌ وَلاَ تَتْبَعُ وَلَيْسَ مِنْهَا مَنْ تَقَدَّمَهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ يُعْرَفُ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يُضَعِّفُ حَدِيثَ أَبِي مَاجِدٍ هَذَا . وَقَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ الْحُمَيْدِيُّ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ قِيلَ لِيَحْيَى مَنْ أَبُو مَاجِدٍ هَذَا قَالَ طَائِرٌ طَارَ فَحَدَّثَنَا . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِلَى هَذَا رَأَوْا أَنَّ الْمَشْىَ خَلْفَهَا أَفْضَلُ . وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَإِسْحَاقُ . قَالَ إِنَّ أَبَا مَاجِدٍ رَجُلٌ مَجْهُولٌ لاَ يُعْرَفُ إِنَّمَا يُرْوَى عَنْهُ حَدِيثَانِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ . وَيَحْيَى إِمَامُ بَنِي تَيْمِ اللَّهِ ثِقَةٌ يُكْنَى أَبَا الْحَارِثِ وَيُقَالُ لَهُ يَحْيَى الْجَابِرُ وَيُقَالُ لَهُ يَحْيَى الْمُجْبِرُ أَيْضًا وَهُوَ كُوفِيٌّ رَوَى لَهُ شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَأَبُو الأَحْوَصِ وَسُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Biz Rasululloh ﷺdan janoza ortidan yurish haqida soʻradik. Shunda u zot: ‹Yugurishdan (xababdan) past (yurilsin). Agar (mayyit) yaxshi boʻlsa, uni (yaxshilikka) tezroq yetkazgan boʻlasizlar; agar yomon boʻlsa, doʻzax ahlidan boshqasi uzoqlashtirilmaydi. Janozaga ergashiladi, oʻzi ergashmaydi, undan oldinga oʻtgan kishi unga (ergashuvchilar) qatoridan emas›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abdulloh ibn Masʼudning hadisidan faqat shu yoʻl bilan maʼlumdir. (Abu Iso): Men Muhammad ibn Ismoilni Abu Mojidning bu hadisini zaif sanaganini eshitdim, dedi. Muhammad: Humaydiy aytdi: Ibn Uyayna aytdi: Yahyodan: Bu Abu Mojid kim, deb soʻralganda, u: Bir qush uchib keldi-yu, bizga (hadis) aytdi, dedi. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli shunga borib, janoza ortidan yurish afzalroq deb koʻrganlar. Sufyon Savriy va Ishoq ham shuni aytadilar. (Abu Iso): Abu Mojid majhul kishi boʻlib, tanilmagan, undan Ibn Masʼuddan faqat ikkita hadis rivoyat qilinadi, dedi. Yahyo — Banu Taym Allohning imomi — siqa (ishonchli)dir, kunyasi Abul-Horisdir, unga Yahyo Jobir ham, Yahyo Mujbir ham deyiladi, u kufalikdir. Undan Shuʼba, Sufyon Savriy, Abul-Ahvas va Sufyon ibn Uyayna rivoyat qilganlar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Биз Расулуллоҳ ﷺдан жаноза ортидан юриш ҳақида сўрадик. Шунда у зот: ‹Югуришдан (хабабдан) паст (юрилсин). Агар (маййит) яхши бўлса, уни (яхшиликка) тезроқ етказган бўласизлар; агар ёмон бўлса, дўзах аҳлидан бошқаси узоқлаштирилмайди. Жанозага эргашилади, ўзи эргашмайди, ундан олдинга ўтган киши унга (эргашувчилар) қаторидан эмас›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Масъуднинг ҳадисидан фақат шу йўл билан маълумдир. (Абу Исо): Мен Муҳаммад ибн Исмоилни Абу Можиднинг бу ҳадисини заиф санаганини эшитдим, деди. Муҳаммад: Ҳумайдий айтди: Ибн Уяйна айтди: Яҳёдан: Бу Абу Можид ким, деб сўралганда, у: Бир қуш учиб келди-ю, бизга (ҳадис) айтди, деди. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли шунга бориб, жаноза ортидан юриш афзалроқ деб кўрганлар. Суфён Саврий ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар. (Абу Исо): Абу Можид мажҳул киши бўлиб, танилмаган, ундан Ибн Масъуддан фақат иккита ҳадис ривоят қилинади, деди. Яҳё — Бану Тайм Аллоҳнинг имоми — сиқа (ишончли)дир, куняси Абул-Ҳорисдир, унга Яҳё Жобир ҳам, Яҳё Мужбир ҳам дейилади, у куфаликдир. Ундан Шуъба, Суфён Саврий, Абул-Аҳвас ва Суфён ибн Уяйна ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، تَزَوَّجَ امْرَأَةً وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا حَتَّى مَاتَ . فَقَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ لَهَا مِثْلُ صَدَاقِ نِسَائِهَا لاَ وَكْسَ وَلاَ شَطَطَ وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ وَلَهَا الْمِيرَاثُ . فَقَامَ مَعْقِلُ بْنُ سِنَانٍ الأَشْجَعِيُّ فَقَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ امْرَأَةٍ مِنَّا مِثْلَ الَّذِي قَضَيْتَ . فَفَرِحَ بِهَا ابْنُ مَسْعُودٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْجَرَّاحِ .
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، كِلاَهُمَا عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ، مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَبِهِ يَقُولُ الثَّوْرِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَابْنُ عُمَرَ إِذَا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ وَلَمْ يَدْخُلْ بِهَا وَلَمْ يَفْرِضْ لَهَا صَدَاقًا حَتَّى مَاتَ قَالُوا لَهَا الْمِيرَاثُ وَلاَ صَدَاقَ لَهَا وَعَلَيْهَا الْعِدَّةُ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ قَالَ لَوْ ثَبَتَ حَدِيثُ بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ لَكَانَتِ الْحُجَّةُ فِيمَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرُوِيَ عَنِ الشَّافِعِيِّ أَنَّهُ رَجَعَ بِمِصْرَ بَعْدُ عَنْ هَذَا الْقَوْلِ وَقَالَ بِحَدِيثِ بِرْوَعَ بِنْتِ وَاشِقٍ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, undan bir ayolga uylanib, unga mahr belgilamasdan va unga qoʻshilmasdan turib vafot etgan kishi haqida soʻraldi. Shunda Ibn Masʼud: «Unga oʻz (qarindosh) ayollarining mahriga oʻxshash mahr — kam ham emas, ortiq ham emas — tegadi, idda saqlashi shart va unga meros ham tegadi», dedi. Shunda Maʼqil ibn Sinon al-Ashjaiy turib: «Rasululloh ﷺ bizdan boʻlgan Birvaʼ bint Voshiq ismli ayol haqida xuddi sen hukm qilganingdek hukm qilgan edilar», dedi. Ibn Masʼud bundan xursand boʻldi. Bu bobda Jarrohdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Masʼudning hadisi hasan sahih hadisdir va undan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahlining amali shunga binoandir; Savriy, Ahmad va Ishoq ham shunday deyishgan. Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahli — ular orasida Ali ibn Abu Tolib, Zayd ibn Sobit, Ibn Abbos va Ibn Umar — esa: «Kishi ayolga uylanib, unga qoʻshilmasdan va mahr belgilamasdan turib vafot etsa, unga meros tegadi, lekin mahr tegmaydi va idda saqlashi shart», deyishgan. Bu Shofiiyning soʻzidir; u: «Agar Birvaʼ bint Voshiqning hadisi sobit boʻlganida, hujjat Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan narsada boʻlardi», degan. Shofiiydan rivoyat qilinishicha, u Misrda keyinroq bu soʻzdan qaytib, Birvaʼ bint Voshiqning hadisiga koʻra hukm qilgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ундан бир аёлга уйланиб, унга маҳр белгиламасдан ва унга қўшилмасдан туриб вафот этган киши ҳақида сўралди. Шунда Ибн Масъуд: «Унга ўз (қариндош) аёлларининг маҳрига ўхшаш маҳр — кам ҳам эмас, ортиқ ҳам эмас — тегади, идда сақлаши шарт ва унга мерос ҳам тегади», деди. Шунда Маъқил ибн Синон ал-Ашжаий туриб: «Расулуллоҳ ﷺ биздан бўлган Бирваъ бинт Вошиқ исмли аёл ҳақида худди сен ҳукм қилганингдек ҳукм қилган эдилар», деди. Ибн Масъуд бундан хурсанд бўлди. Бу бобда Жарроҳдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Масъуднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир ва ундан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳлининг амали шунга биноандир; Саврий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шундай дейишган. Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган баъзи илм аҳли — улар орасида Али ибн Абу Толиб, Зайд ибн Собит, Ибн Аббос ва Ибн Умар — эса: «Киши аёлга уйланиб, унга қўшилмасдан ва маҳр белгиламасдан туриб вафот этса, унга мерос тегади, лекин маҳр тегмайди ва идда сақлаши шарт», дейишган. Бу Шофиийнинг сўзидир; у: «Агар Бирваъ бинт Вошиқнинг ҳадиси собит бўлганида, ҳужжат Набий ﷺдан ривоят қилинган нарсада бўларди», деган. Шофиийдан ривоят қилинишича, у Мисрда кейинроқ бу сўздан қайтиб, Бирваъ бинт Вошиқнинг ҳадисига кўра ҳукм қилган.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُدْرِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ بْنَ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثَةٌ لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ " . قُلْتُ مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَدْ خَابُوا وَخَسِرُوا فَقَالَ " الْمَنَّانُ وَالْمُسْبِلُ إِزَارَهُ وَالْمُنْفِقُ سِلْعَتَهُ بِالْحَلِفِ الْكَاذِبِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ بْنِ ثَعْلَبَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Uch (toifa kishi) borki, Alloh qiyomat kuni ularga (rahmat nazari bilan) qaramaydi, ularni poklamaydi va ular uchun alamli azob bordir», dedilar. Men: «Ular kimlar, ey Allohning Rasuli? Ular albatta noumid boʻlib, ziyon koʻribdilar», dedim. U zot: «Bergan narsasini minnat qiluvchi, izorini (toʻpigʻidan past) suzdirib yuruvchi va molini yolgʻon qasam bilan oʻtkazuvchidir», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Abu Hurayra, Abu Umoma ibn Saʼlaba, Imron ibn Husayn va Maʼqil ibn Yasordan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Zarrning hadisi hasan sahihdir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Уч (тоифа киши) борки, Аллоҳ қиёмат куни уларга (раҳмат назари билан) қарамайди, уларни покламайди ва улар учун аламли азоб бордир», дедилар. Мен: «Улар кимлар, эй Аллоҳнинг Расули? Улар албатта ноумид бўлиб, зиён кўрибдилар», дедим. У зот: «Берган нарсасини миннат қилувчи, изорини (тўпиғидан паст) суздириб юрувчи ва молини ёлғон қасам билан ўтказувчидир», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Абу Ҳурайра, Абу Умома ибн Саълаба, Имрон ибн Ҳусайн ва Маъқил ибн Ясордан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Заррнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ حَدِيدٍ، عَنْ صَخْرٍ الْغَامِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ بَارِكْ لأُمَّتِي فِي بُكُورِهَا " . قَالَ وَكَانَ إِذَا بَعَثَ سَرِيَّةً أَوْ جَيْشًا بَعَثَهُمْ أَوَّلَ النَّهَارِ وَكَانَ صَخْرٌ رَجُلاً تَاجِرًا وَكَانَ إِذَا بَعَثَ تِجَارَةً بَعَثَهُمْ أَوَّلَ النَّهَارِ فَأَثْرَى وَكَثُرَ مَالُهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَبُرَيْدَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ صَخْرٍ الْغَامِدِيِّ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَلاَ نَعْرِفُ لِصَخْرٍ الْغَامِدِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ . وَقَدْ رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ هَذَا الْحَدِيثَ .
Saxr al-Gʻomidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim, ummatimga ularning erta (tongdagi ishlari)da baraka ber», dedilar. (Roviy) aytdi: U zot biror sariya yoki qoʻshin joʻnatmoqchi boʻlsalar, ularni kunning avvalida joʻnatardilar. Saxr esa savdogar kishi edi, u (mol-)tijoratini joʻnatsa, kunning avvalida joʻnatardi va shu sababli boyib, moli koʻpaydi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Masʼud, Burayda, Anas, Ibn Umar, Ibn Abbos va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Saxr al-Gʻomidiyning hadisi hasandir. Biz Saxr al-Gʻomidiydan Paygʻambar ﷺ haqida bu hadisdan boshqasini bilmaymiz. Bu hadisni Sufyon Savriy ham Shuʼbadan, u Yaʼlo ibn Atodan rivoyat qilgan.Сахр ал-Ғомидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, умматимга уларнинг эрта (тонгдаги ишлари)да барака бер», дедилар. (Ровий) айтди: У зот бирор сария ёки қўшин жўнатмоқчи бўлсалар, уларни куннинг аввалида жўнатардилар. Сахр эса савдогар киши эди, у (мол-)тижоратини жўнатса, куннинг аввалида жўнатарди ва шу сабабли бойиб, моли кўпайди. (Ровий) айтди: Бу бобда Али, Ибн Масъуд, Бурайда, Анас, Ибн Умар, Ибн Аббос ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Сахр ал-Ғомидийнинг ҳадиси ҳасандир. Биз Сахр ал-Ғомидийдан Пайғамбар ﷺ ҳақида бу ҳадисдан бошқасини билмаймиз. Бу ҳадисни Суфён Саврий ҳам Шуъбадан, у Яъло ибн Атодан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُتَلَقَّى الْجَلَبُ فَإِنْ تَلَقَّاهُ إِنْسَانٌ فَابْتَاعَهُ فَصَاحِبُ السِّلْعَةِ فِيهَا بِالْخِيَارِ إِذَا وَرَدَ السُّوقَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَيُّوبَ وَحَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ تَلَقِّيَ الْبُيُوعِ وَهُوَ ضَرْبٌ مِنَ الْخَدِيعَةِ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَغَيْرِهِ مِنْ أَصْحَابِنَا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (bozorga) keltirilayotgan molni (yoʻlda) qarshi olishdan qaytardilar. Agar bir kishi uni qarshi olib sotib olsa, mol egasi bozorga yetib kelganida (savdoni qoldirish yoki davom ettirishda) ixtiyorga egadir. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ayyub hadisidan hasan gʻaribdir, Ibn Masʼud hadisi esa hasan sahih hadisdir. Ilm ahlidan bir qavm savdolarni (yoʻlda) qarshi olishni makruh deb bilgan, chunki u bir xil aldovdir. Bu Shofiʼiy va bizning ashoblarimizdan boshqalarning soʻzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (бозорга) келтирилаётган молни (йўлда) қарши олишдан қайтардилар. Агар бир киши уни қарши олиб сотиб олса, мол эгаси бозорга етиб келганида (савдони қолдириш ёки давом эттиришда) ихтиёрга эгадир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Айюб ҳадисидан ҳасан ғарибдир, Ибн Масъуд ҳадиси эса ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлидан бир қавм савдоларни (йўлда) қарши олишни макруҳ деб билган, чунки у бир хил алдовдир. Бу Шофиъий ва бизнинг ашобларимиздан бошқаларнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ مَسْعُودٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَدْ فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ . أَنْ يَقُولَ أَبِيعُكَ هَذَا الثَّوْبَ بِنَقْدٍ بِعَشَرَةٍ وَبِنَسِيئَةٍ بِعِشْرِينَ وَلاَ يُفَارِقُهُ عَلَى أَحَدِ الْبَيْعَيْنِ فَإِذَا فَارَقَهُ عَلَى أَحَدِهِمَا فَلاَ بَأْسَ إِذَا كَانَتِ الْعُقْدَةُ عَلَى وَاحِدٍ مِنْهُمَا . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَمِنْ مَعْنَى نَهْىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ أَنْ يَقُولَ أَبِيعُكَ دَارِي هَذِهِ بِكَذَا عَلَى أَنْ تَبِيعَنِي غُلاَمَكَ بِكَذَا فَإِذَا وَجَبَ لِي غُلاَمُكَ وَجَبَ لَكَ دَارِي . وَهَذَا يُفَارِقُ عَنْ بَيْعٍ بِغَيْرِ ثَمَنٍ مَعْلُومٍ وَلاَ يَدْرِي كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عَلَى مَا وَقَعَتْ عَلَيْهِ صَفْقَتُهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir savdoda ikki savdo qilishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahli shu hadis bilan amal qiladi. Baʼzi ilm ahli buni shunday izohlaganlar: bir savdoda ikki savdo — kishining: «Senga ushbu kiyimni naqdga oʻn (dirham)ga, qarzga yigirma (dirham)ga sotaman», deb savdolarning birini aniqlamay turib ajralib ketishidir. Agar ulardan birini aniqlab ajralsa, savdo ulardan biriga tushgan boʻlsa, zarari yoʻq. Shofeiy aytdi: Nabiy ﷺning bir savdoda ikki savdodan qaytarishlarining maʼnolaridan biri kishining: «Bu uyimni senga shuncha (pul)ga sotaman, sen ham gʻulomingni menga shuncha (pul)ga sotishing sharti bilan; gʻuloming menga lozim boʻlsa, uyim senga lozim boʻladi», deyishidir. Bunda maʼlum boʻlmagan narxsiz savdo qilingan boʻladi va har biri oʻz savdosi nimaga tushganini bilmaydi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир савдода икки савдо қилишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли шу ҳадис билан амал қилади. Баъзи илм аҳли буни шундай изоҳлаганлар: бир савдода икки савдо — кишининг: «Сенга ушбу кийимни нақдга ўн (дирҳам)га, қарзга йигирма (дирҳам)га сотаман», деб савдоларнинг бирини аниқламай туриб ажралиб кетишидир. Агар улардан бирини аниқлаб ажралса, савдо улардан бирига тушган бўлса, зарари йўқ. Шофеий айтди: Набий ﷺнинг бир савдода икки савдодан қайтаришларининг маъноларидан бири кишининг: «Бу уйимни сенга шунча (пул)га сотаман, сен ҳам ғуломингни менга шунча (пул)га сотишинг шарти билан; ғуломинг менга лозим бўлса, уйим сенга лозим бўлади», дейишидир. Бунда маълум бўлмаган нархсиз савдо қилинган бўлади ва ҳар бири ўз савдоси нимага тушганини билмайди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَسْتَقْبِلُوا السُّوقَ وَلاَ تُحَفِّلُوا وَلاَ يُنَفِّقْ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا بَيْعَ الْمُحَفَّلَةِ وَهِيَ الْمُصَرَّاةُ لاَ يَحْلُبُهَا صَاحِبُهَا أَيَّامًا أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ لِيَجْتَمِعَ اللَّبَنُ فِي ضَرْعِهَا فَيَغْتَرَّ بِهَا الْمُشْتَرِي . وَهَذَا ضَرْبٌ مِنَ الْخَدِيعَةِ وَالْغَرَرِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «(Bozorga keluvchi) karvonni (yoʻlda) kutib olmanglar, (hayvonni sotishdan oldin sutini ushlab) toʻplamanglar va biringiz ikkinchingiz uchun (narxni koʻtarib) qoʻzgʻamasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud va Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Ibn Abbosning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli shunga amal qilib, muhaffala — yaʼni musarrot (sutli koʻrsatish uchun toʻplangan hayvon)ni sotishni makruh sanadilar. U shunday hayvonki, egasi yelinida sut yigʻilishi uchun bir necha kun yoki shunga yaqin (muddat) uni sogʻmaydi, shunda xaridor unga aldanib qoladi. Bu esa firib va gʻararning (aldovning) bir turidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «(Бозорга келувчи) карвонни (йўлда) кутиб олманглар, (ҳайвонни сотишдан олдин сутини ушлаб) тўпламанглар ва бирингиз иккинчингиз учун (нархни кўтариб) қўзғамасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Масъуд ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли шунга амал қилиб, муҳаффала — яъни мусаррот (сутли кўрсатиш учун тўпланган ҳайвон)ни сотишни макруҳ санадилар. У шундай ҳайвонки, эгаси елинида сут йиғилиши учун бир неча кун ёки шунга яқин (муддат) уни соғмайди, шунда харидор унга алданиб қолади. Бу эса фириб ва ғарарнинг (алдовнинг) бир туридир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَارِظٍ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كَسْبُ الْحَجَّامِ خَبِيثٌ وَمَهْرُ الْبَغِيِّ خَبِيثٌ وَثَمَنُ الْكَلْبِ خَبِيثٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ رَافِعٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا ثَمَنَ الْكَلْبِ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَدْ رَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ثَمَنِ كَلْبِ الصَّيْدِ .
Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qon oluvchining (hajjom) kasbi xabis (nopok)dir, zinokor ayolning mahri xabisdir va itning bahosi xabisdir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Umar, Ali, Ibn Masʼud, Abu Masʼud, Jobir, Abu Hurayra, Ibn Abbos, Ibn Umar va Abdulloh ibn Jaʼfardan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Rofeʼning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahlining koʻpchiligi shunga amal qiladilar, ular itning bahosini makruh sanaganlar. Bu Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ilm ahlidan baʼzilari ov itining bahosiga ruxsat berganlar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қон олувчининг (ҳажжом) касби хабис (нопок)дир, зинокор аёлнинг маҳри хабисдир ва итнинг баҳоси хабисдир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Умар, Али, Ибн Масъуд, Абу Масъуд, Жобир, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос, Ибн Умар ва Абдуллоҳ ибн Жаъфардан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Рофеънинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлининг кўпчилиги шунга амал қиладилар, улар итнинг баҳосини макруҳ санаганлар. Бу Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Илм аҳлидан баъзилари ов итининг баҳосига рухсат берганлар.