Abdurrahmon ibn Abu Layla

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ مِسْعَرٍ، وَالأَجْلَحِ، وَمَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا السَّلاَمُ عَلَيْكَ قَدْ عَلِمْنَا فَكَيْفَ الصَّلاَةُ عَلَيْكَ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيِدٌ مَجِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَحْمُودٌ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ وَزَادَنِي زَائِدَةُ عَنِ الأَعْمَشِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ وَنَحْنُ نَقُولُ وَعَلَيْنَا مَعَهُمْ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي حُمَيْدٍ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَطَلْحَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَبُرَيْدَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَارِجَةَ وَيُقَالُ ابْنُ جَارِيَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى كُنْيَتُهُ أَبُو عِيسَى وَأَبُو لَيْلَى اسْمُهُ يَسَارٌ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz: «Ey Allohning Rasuli, sizga salom aytishni bilib oldik, ammo sizga qanday salavot aytamiz?» dedik. U zot: «Aytinglar: ‹Allohumma solli ala Muhammadin va ala oli Muhammadin kama sollayta ala Ibrohima innaka hamidun majid, va barik ala Muhammadin va ala oli Muhammadin kama barakta ala Ibrohima innaka hamidun majid› — Ey Alloh, Ibrohimga salavot aytganing kabi Muhammadga va Muhammadning oilasiga salavot ayt, albatta Sen maqtovga loyiq, ulugʻsan; Ibrohimga barakot berganing kabi Muhammadga va Muhammadning oilasiga barakot ber, albatta Sen maqtovga loyiq, ulugʻsan», dedilar. Abu Iso aytdi: Kaʼb ibn Ujraning hadisi hasan sahih hadisdir. Abdurrahmon ibn Abu Layloning kunyasi Abu Iso, Abu Layloning ismi esa Yasordir.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга салом айтишни билиб олдик, аммо сизга қандай салавот айтамиз?» дедик. У зот: «Айтинглар: ‹Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама соллайта ала Иброҳима иннака ҳамидун мажид, ва барик ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин кама баракта ала Иброҳима иннака ҳамидун мажид› — Эй Аллоҳ, Иброҳимга салавот айтганинг каби Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига салавот айт, албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғсан; Иброҳимга баракот берганинг каби Муҳаммадга ва Муҳаммаднинг оиласига баракот бер, албатта Сен мақтовга лойиқ, улуғсан», дедилар. Абу Исо айтди: Каъб ибн Ужранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абдурраҳмон ибн Абу Лайлонинг куняси Абу Исо, Абу Лайлонинг исми эса Ясордир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ مَالِكٍ الْجَزَرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ زَادَ ‏"‏ أَىَّ ذَلِكَ فَعَلْتَ أَجْزَأَ عَنْكَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulkarim ibn Molik al-Jazariydan, u Abdurrahmon ibn Abu Layludan, u Kaʼb ibn Ujradan (roziyallohu anhu) shu qissa haqida rivoyat qildi va (u zot ﷺ) shularni qoʻshib aytdilar: «Bulardan qaysisini qilsang ham, sendan kifoya qiladi».Абдулкарим ибн Молик ал-Жазарийдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлудан, у Каъб ибн Ужрадан (розияллоҳу анҳу) шу қисса ҳақида ривоят қилди ва (у зот ﷺ) шуларни қўшиб айтдилар: «Булардан қайсисини қилсанг ҳам, сендан кифоя қилади».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا فِي نَاسٍ بِالْكُوفَةِ فِي مَجْلِسٍ - لِلأَنْصَارِ - عَظِيمٍ فِيهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى فَذَكَرُوا شَأْنَ سُبَيْعَةَ فَذَكَرْتُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ فِي مَعْنَى قَوْلِ ابْنِ عَوْنٍ حَتَّى تَضَعَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى لَكِنَّ عَمَّهُ لاَ يَقُولُ ذَلِكَ فَرَفَعْتُ صَوْتِي وَقُلْتُ إِنِّي لَجَرِيءٌ أَنْ أَكْذِبَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ وَهُوَ فِي نَاحِيَةِ الْكُوفَةِ ‏.‏ قَالَ فَلَقِيتُ مَالِكًا قُلْتُ كَيْفَ كَانَ ابْنُ مَسْعُودٍ يَقُولُ فِي شَأْنِ سُبَيْعَةَ قَالَ قَالَ أَتَجْعَلُونَ عَلَيْهَا التَّغْلِيظَ وَلاَ تَجْعَلُونَ لَهَا الرُّخْصَةَ لأُنْزِلَتْ سُورَةُ النِّسَاءِ الْقُصْرَى بَعْدَ الطُّولَى ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: «Uning ustiga ogʻirlashtirishni qoʻyasizu, unga yengillikni bermaysizmi? Nisoning qisqarog Surasi (Talaq surasi) uzunidan (Baqaradan) keyin nozil qilingan», dedi. Yaʼni eri vafot etgan homilador ayolning iddasi homilasini tugʻishi bilan tugaydi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: «Унинг устига оғирлаштиришни қўясизу, унга енгилликни бермайсизми? Нисонинг қисқарог Сураси (Талақ сураси) узунидан (Бақарадан) кейин нозил қилинган», деди. Яъни эри вафот этган ҳомиладор аёлнинг иддаси ҳомиласини туғиши билан тугайди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُمَرَ الْوَكِيعِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ عُقْبَةَ بْنِ نِزَارٍ الْعَنْسِيُّ، حَدَّثَنِي سِمَاكُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ الْوَلِيدِ الْعَبْسِيُّ، قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى فَحَدَّثَنِي أَنَّهُ شَهِدَ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فِي الرَّحَبَةِ قَالَ أَنْشُدُ اللَّهَ رَجُلًا سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَشَهِدَهُ يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ إِلَّا قَامَ وَلَا يَقُومُ إِلَّا مَنْ قَدْ رَآهُ فَقَامَ اثْنَا عَشَرَ رَجُلًا فَقَالُوا قَدْ رَأَيْنَاهُ وَسَمِعْنَاهُ حَيْثُ أَخَذَ بِيَدِهِ يَقُولُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ فَقَامَ إِلَّا ثَلَاثَةٌ لَمْ يَقُومُوا فَدَعَا عَلَيْهِمْ فَأَصَابَتْهُمْ دَعْوَتُهُ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u ar-Rahbada shunday dedi: «Rasululloh ﷺ ni eshitgan va Gʻadiri Xum kunida hozir boʻlgan har bir kishi Alloh nomiga qasamki, tursin». Faqat uni koʻrgan kishigina turadi. Shunda oʻn ikki kishi oʻrnidan turdi va: «Biz uni koʻrdik va u zot uning qoʻlidan tutib: ‹Allohumma, uni doʻst tutgan kishini doʻst tut, unga dushmanlik qilgan kishiga dushman boʻl, unga yordam bergan kishiga yordam ber va uni tark etgan kishini xor et›, deb aytayotganlarini eshitdik», deyishdi. Uch kishidan boshqa hamma turdi, ular turishmadi. Shunda u ularga qargʻish (duo) qildi va uning duosi ularga yetdi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у ар-Раҳбада шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ ни эшитган ва Ғадири Хум кунида ҳозир бўлган ҳар бир киши Аллоҳ номига қасамки, турсин». Фақат уни кўрган кишигина туради. Шунда ўн икки киши ўрнидан турди ва: «Биз уни кўрдик ва у зот унинг қўлидан тутиб: ‹Аллоҳумма, уни дўст тутган кишини дўст тут, унга душманлик қилган кишига душман бўл, унга ёрдам берган кишига ёрдам бер ва уни тарк этган кишини хор эт›, деб айтаётганларини эшитдик», дейишди. Уч кишидан бошқа ҳамма турди, улар туришмади. Шунда у уларга қарғиш (дуо) қилди ва унинг дуоси уларга етди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ أَمَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى أَنْ أَسْأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ، عَنْ هَاتَيْنِ الآيَتَيْنِ، ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ ‏}‏ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لَمْ يَنْسَخْهَا شَىْءٌ ‏.‏ وَعَنْ هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ‏}‏ قَالَ نَزَلَتْ فِي أَهْلِ الشِّرْكِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Abu Laylo menga Ibn Abbosdan mana bu ikki oyat haqida soʻrashni buyurdi: {Kim bir muminni qasddan oʻldirsa, uning jazosi jahannamdir}. Men undan soʻradim, u: «Buni hech narsa bekor qilmadi», dedi. Yana {Ular Alloh bilan birga boshqa ilohga iltijo qilmaydilar va Alloh harom qilgan jonni haqsiz ravishda oʻldirmaydilar} degan oyat haqida soʻraganimda: «Bu mushriklar haqida nozil boʻlgan», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Абу Лайло менга Ибн Аббосдан мана бу икки оят ҳақида сўрашни буюрди: {Ким бир муминни қасддан ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир}. Мен ундан сўрадим, у: «Буни ҳеч нарса бекор қилмади», деди. Яна {Улар Аллоҳ билан бирга бошқа илоҳга илтижо қилмайдилар ва Аллоҳ ҳаром қилган жонни ҳақсиз равишда ўлдирмайдилар} деган оят ҳақида сўраганимда: «Бу мушриклар ҳақида нозил бўлган», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَبْدُ الْكَرِيمِ، أَنَّ مُجَاهِدًا، أَخْبَرَهُمَا أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي لَيْلَى أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ أَنْ يَقُومَ عَلَى بُدْنِهِ وَأَمَرَهُ أَنْ يَقْسِمَ بُدْنَهُ كُلَّهَا لُحُومَهَا وَجُلُودَهَا وَجِلَالَهَا وَلَا يُعْطِيَ فِي جِزَارَتِهَا مِنْهَا شَيْئًا. حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَقَالَ نَحْنُ نُعْطِيهِ مِنْ عِنْدِنَا الْأَجْرَ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ unga qurbonlik tuyalari ustida turishni buyurdilar va tuyalarning barchasini, goʻshtlarini, terilarini va ustidagi yopingʻichlarini boʻlib berishni, soʻyishida esa ulardan hech narsa bermaslikni amr qildilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унга қурбонлик туялари устида туришни буюрдилар ва туяларнинг барчасини, гўштларини, териларини ва устидаги ёпинғичларини бўлиб беришни, сўйишида эса улардан ҳеч нарса бермасликни амр қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، لَفْظًا قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ أَمَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبْزَى أَنْ أَسْأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ، عَنْ هَاتَيْنِ الآيَتَيْنِ، ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ ‏}‏ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لَمْ يَنْسَخْهَا شَىْءٌ ‏.‏ وَعَنْ هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ‏}‏ قَالَ نَزَلَتْ فِي أَهْلِ الشِّرْكِ ‏.‏

Said ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Abzo menga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan quyidagi ikki oyat haqida soʻrashni buyurdi: {Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa, uning jazosi jahannamdir}. Men undan soʻradim. U: «Buni hech narsa nasx qilmagan», dedi. Yana bu oyat haqida: {Ular Alloh bilan birga boshqa ilohga ibodat qilmaydilar va Alloh harom qilgan jonni nohaq oʻldirmaydilar} soʻraganimda: «Bu mushriklar haqida nozil boʻlgan», dedi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Абзо менга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан қуйидаги икки оят ҳақида сўрашни буюрди: {Ким бир мўминни қасддан ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир}. Мен ундан сўрадим. У: «Буни ҳеч нарса насх қилмаган», деди. Яна бу оят ҳақида: {Улар Аллоҳ билан бирга бошқа илоҳга ибодат қилмайдилар ва Аллоҳ ҳаром қилган жонни ноҳақ ўлдирмайдилар} сўраганимда: «Бу мушриклар ҳақида нозил бўлган», деди.