Abu Bakra Nufay' ibn al-Horis as-Saqafiy

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا زِيَادٌ الأَعْلَمُ، عَنِ الْحَسَنِ، أَنَّ أَبَا بَكْرَةَ، جَاءَ وَرَسُولُ اللَّهِ رَاكِعٌ فَرَكَعَ دُونَ الصَّفِّ ثُمَّ مَشَى إِلَى الصَّفِّ فَلَمَّا قَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صَلاَتَهُ قَالَ ‏"‏ أَيُّكُمُ الَّذِي رَكَعَ دُونَ الصَّفِّ ثُمَّ مَشَى إِلَى الصَّفِّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرَةَ أَنَا ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ زَادَكَ اللَّهُ حِرْصًا وَلاَ تَعُدْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ زِيَادٌ الأَعْلَمُ زِيَادُ بْنُ فُلاَنِ بْنِ قُرَّةَ وَهُوَ ابْنُ خَالَةِ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ ‏.‏

Hasan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺ rukuʼda boʻlganlarida kelib, safga yetmasdan rukuʼ qildi, soʻng safga (yurib) yetib bordi. Nabiy ﷺ namozlarini tugatganlarida: «Sizlardan qaysingiz safga yetmasdan rukuʼ qilib, soʻng safga yurib keldi?» dedilar. Abu Bakra: «Men», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Alloh seni harakatchanligingni yanada ziyoda qilsin, lekin boshqa bunday qilma», dedilar. Abu Dovud aytdi: Ziyod al-Aʼlam — bu Ziyod ibn Fulon ibn Qurra boʻlib, u Yunus ibn Ubaydullohning xolasining oʻgʻlidir.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺ рукуъда бўлганларида келиб, сафга етмасдан рукуъ қилди, сўнг сафга (юриб) етиб борди. Набий ﷺ намозларини тугатганларида: «Сизлардан қайсингиз сафга етмасдан рукуъ қилиб, сўнг сафга юриб келди?» дедилар. Абу Бакра: «Мен», деди. Шунда Набий ﷺ: «Аллоҳ сени ҳаракатчанлигингни янада зиёда қилсин, лекин бошқа бундай қилма», дедилар. Абу Довуд айтди: Зиёд ал-Аълам — бу Зиёд ибн Фулон ибн Қурра бўлиб, у Юнус ибн Убайдуллоҳнинг холасининг ўғлидир.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عُيَيْنَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ فِي جَنَازَةِ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ وَكُنَّا نَمْشِي مَشْيًا خَفِيفًا فَلَحِقَنَا أَبُو بَكْرَةَ فَرَفَعَ سَوْطَهُ فَقَالَ لَقَدْ رَأَيْتُنَا وَنَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَرْمُلُ رَمَلاً ‏.‏

Uyayna ibn Abdurrahmon otasidan rivoyat qilib aytadiki, u Usmon ibn Abul-Os janozasida edi. (U aytadi:) Biz sekin-asta yurib borardik. Shunda Abu Bakra bizga yetib oldi-da, qamchisini koʻtarib: «Albatta, biz Rasululloh ﷺ bilan birga (janozada) tez yurib borardik, men oʻzimizni (shu holda) koʻrganman», dedi.Уяйна ибн Абдурраҳмон отасидан ривоят қилиб айтадики, у Усмон ибн Абул-Ос жанозасида эди. (У айтади:) Биз секин-аста юриб борардик. Шунда Абу Бакра бизга етиб олди-да, қамчисини кўтариб: «Албатта, биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (жанозада) тез юриб борардик, мен ўзимизни (шу ҳолда) кўрганман», деди.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، ح وَحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عِيسَى، - يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ - عَنْ عُيَيْنَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالاَ فِي جَنَازَةِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ وَقَالَ فَحَمَلَ عَلَيْهِمْ بَغْلَتَهُ وَأَهْوَى بِالسَّوْطِ ‏.‏

Uyayna (rahimahulloh) ham mana shu hadisni (boshqa sanad bilan) rivoyat qildi. Ikkalasi (rovi): «Abdurrahmon ibn Samura janozasida edik», deyishdi va: «U (Abu Bakra) ularning ustiga xachirini haydab kelib, qamchisini siltadi», dedi.Уяйна (раҳимаҳуллоҳ) ҳам мана шу ҳадисни (бошқа санад билан) ривоят қилди. Иккаласи (рови): «Абдурраҳмон ибн Самура жанозасида эдик», дейишди ва: «У (Абу Бакра) уларнинг устига хачирини ҳайдаб келиб, қамчисини силтади», деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرَةَ، بَكَّارُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ أَخْبَرَتْنِي عَمَّتِي، كَبْشَةُ بِنْتُ أَبِي بَكْرَةَ - وَقَالَ غَيْرُ مُوسَى كَيِّسَةُ بِنْتُ أَبِي بَكْرَةَ - أَنَّ أَبَاهَا، كَانَ يَنْهَى أَهْلَهُ عَنِ الْحِجَامَةِ، يَوْمَ الثُّلاَثَاءِ وَيَزْعُمُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ يَوْمَ الثُّلاَثَاءِ يَوْمُ الدَّمِ وَفِيهِ سَاعَةٌ لاَ يَرْقَأُ ‏.‏

Kabsha bint Abu Bakra (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — Musodan boshqasi «Kayyisa bint Abu Bakra» dedi —: uning otasi ahli oilasini seshanba kuni hijoma (qon) oldirishdan qaytarar va Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib: «Seshanba qon kunidir, unda bir soat boʻladiki, (unda olingan qon) toʻxtamaydi», der edi.Кабша бинт Абу Бакра (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — Мусодан бошқаси «Каййиса бинт Абу Бакра» деди —: унинг отаси аҳли оиласини сешанба куни ҳижома (қон) олдиришдан қайтарар ва Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб: «Сешанба қон кунидир, унда бир соат бўладики, (унда олинган қон) тўхтамайди», дер эди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شِهَابُ بْنُ خِرَاشٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاشِدٍ الْجَزَرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ وَابِصَةَ الأَسَدِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، وَابِصَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فَذَكَرَ بَعْضَ حَدِيثِ أَبِي بَكْرَةَ قَالَ ‏"‏ قَتْلاَهَا كُلُّهُمْ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فِيهِ قُلْتُ مَتَى ذَلِكَ يَا ابْنَ مَسْعُودٍ قَالَ تِلْكَ أَيَّامُ الْهَرْجِ حَيْثُ لاَ يَأْمَنُ الرَّجُلُ جَلِيسَهُ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا تَأْمُرُنِي إِنْ أَدْرَكَنِي ذَلِكَ الزَّمَانُ قَالَ تَكُفُّ لِسَانَكَ وَيَدَكَ وَتَكُونُ حِلْسًا مِنْ أَحْلاَسِ بَيْتِكَ ‏.‏ فَلَمَّا قُتِلَ عُثْمَانُ طَارَ قَلْبِي مَطَارَهُ فَرَكِبْتُ حَتَّى أَتَيْتُ دِمَشْقَ فَلَقِيتُ خُرَيْمَ بْنَ فَاتِكٍ فَحَدَّثْتُهُ فَحَلَفَ بِاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ لَسَمِعَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَمَا حَدَّثَنِيهِ ابْنُ مَسْعُودٍ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺni shunday deganlarini eshitdim, soʻng (rovi) Abu Bakraning hadisidagidek baʼzi qismini zikr qildi. U zot ﷺ: «Uning (fitnaning) oʻldirilganlari hammasi doʻzaxdadir», dedilar. (Vobisa) aytadi: Men: «Bu qachon boʻladi, ey Ibn Masʼud?» dedim. U: «U harj kunlaridir, oʻshanda kishi oʻzining yonidagi hamsuhbatidan ham omon boʻlmaydi», dedi. Men: «Agar oʻsha zamonga yetsam, menga nima buyurasiz?» dedim. U: «Tilingni va qoʻlingni tiyasan hamda uyingning bir boʻyrasi kabi (uyingda) qolasan», dedi. Usmon (roziyallohu anhu) oʻldirilgach, qalbim oʻz oʻrnidan uchib ketdi, shunda men minib, Damashqqa kelguncha yoʻl bosdim. Xuraym ibn Fotik bilan uchrashib, unga (buni) soʻzlab berdim. U Oʻzidan boshqa iloh boʻlmagan Allohga qasam ichib, buni Rasululloh ﷺdan Ibn Masʼud menga soʻzlab bergandek eshitganini aytdi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай деганларини эшитдим, сўнг (рови) Абу Бакранинг ҳадисидагидек баъзи қисмини зикр қилди. У зот ﷺ: «Унинг (фитнанинг) ўлдирилганлари ҳаммаси дўзахдадир», дедилар. (Вобиса) айтади: Мен: «Бу қачон бўлади, эй Ибн Масъуд?» дедим. У: «У ҳарж кунларидир, ўшанда киши ўзининг ёнидаги ҳамсуҳбатидан ҳам омон бўлмайди», деди. Мен: «Агар ўша замонга етсам, менга нима буюрасиз?» дедим. У: «Тилингни ва қўлингни тиясан ҳамда уйингнинг бир бўйраси каби (уйингда) қоласан», деди. Усмон (розияллоҳу анҳу) ўлдирилгач, қалбим ўз ўрнидан учиб кетди, шунда мен миниб, Дамашққа келгунча йўл босдим. Хурайм ибн Фотик билан учрашиб, унга (буни) сўзлаб бердим. У Ўзидан бошқа илоҳ бўлмаган Аллоҳга қасам ичиб, буни Расулуллоҳ ﷺдан Ибн Масъуд менга сўзлаб бергандек эшитганини айтди.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، وَيُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنِ الأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ خَرَجْتُ وَأَنَا أُرِيدُ، - يَعْنِي فِي الْقِتَالِ - فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرَةَ فَقَالَ ارْجِعْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا تَوَاجَهَ الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ أَرَادَ قَتْلَ صَاحِبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abul Komil bizga Hammod ibn Zayddan, u Ayyub va Yunusdan, ular Hasandan, u Ahnaf ibn Qaysdan rivoyat qildi. U: «Men (jangda qatnashishni) niyat qilib chiqdim. Shunda meni Abu Bakra (roziyallohu anhu) uchratib qoldi va: ‹Qaytgin! Chunki men Rasululloh ﷺ: ʼIkki musulmon oʻz qilichlari bilan bir-biriga roʻbaroʻ kelsa, oʻldirgan ham, oʻldirilgan ham doʻzaxda boʻladiʼ, deganlarini eshitganman›, dedi. Men: ‹Yo Rasululloh, mana bu oʻldirgan kishi (uning doʻzaxda boʻlishi maʼlum), ammo oʻldirilganning holi nima boʻldi?›, dedim. U zot ﷺ: ‹U ham oʻz birodarini oʻldirishni iroda qilgan edi›, dedilar», dedi.Абул Комил бизга Ҳаммод ибн Зайддан, у Айюб ва Юнусдан, улар Ҳасандан, у Аҳнаф ибн Қайсдан ривоят қилди. У: «Мен (жангда қатнашишни) ният қилиб чиқдим. Шунда мени Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) учратиб қолди ва: ‹Қайтгин! Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ: ъИкки мусулмон ўз қиличлари билан бир-бирига рўбарў келса, ўлдирган ҳам, ўлдирилган ҳам дўзахда бўладиъ, деганларини эшитганман›, деди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, мана бу ўлдирган киши (унинг дўзахда бўлиши маълум), аммо ўлдирилганнинг ҳоли нима бўлди?›, дедим. У зот ﷺ: ‹У ҳам ўз биродарини ўлдиришни ирода қилган эди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ زَكَرِيَّا أَبِي عِمْرَانَ، قَالَ سَمِعْتُ شَيْخًا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجَمَ امْرَأَةً فَحُفِرَ لَهَا إِلَى الثَّنْدُوَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَفْهَمَنِي رَجُلٌ عَنْ عُثْمَانَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ الْغَسَّانِيُّ جُهَيْنَةُ وَغَامِدٌ وَبَارِقٌ وَاحِدٌ ‏.‏

Zakariyo Abu Imron aytdi: Men bir shayxning Ibn Abu Bakradan, u oʻz otasidan rivoyat qilib aytganini eshitdim: Paygʻambar ﷺ bir ayolni toshboʻron qildirdilar, shunda unga koʻkragigacha oʻra qazildi. Abu Dovud dedi: Buni menga bir kishi Usmon (ibn Abu Shayba)dan tushuntirib berdi. Abu Dovud dedi: Gʻassoniy aytdi: Juhayna, Gʻomid va Boriq — bir (qabila)dir.Закариё Абу Имрон айтди: Мен бир шайхнинг Ибн Абу Бакрадан, у ўз отасидан ривоят қилиб айтганини эшитдим: Пайғамбар ﷺ бир аёлни тошбўрон қилдирдилар, шунда унга кўкрагигача ўра қазилди. Абу Довуд деди: Буни менга бир киши Усмон (ибн Абу Шайба)дан тушунтириб берди. Абу Довуд деди: Ғассоний айтди: Жуҳайна, Ғомид ва Бориқ — бир (қабила)дир.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعْدُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ، وَوَعَاهُ، قَلْبِي مِنْ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنِ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ غَيْرُ أَبِيهِ فَالْجَنَّةُ عَلَيْهِ حَرَامٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرَةَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي مِنْ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ عَاصِمٌ فَقُلْتُ يَا أَبَا عُثْمَانَ لَقَدْ شَهِدَ عِنْدَكَ رَجُلاَنِ أَيُّمَا رَجُلَيْنِ ‏.‏ فَقَالَ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَأَوَّلُ مَنْ رَمَى بِسَهْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ فِي الإِسْلاَمِ يَعْنِي سَعْدَ بْنَ مَالِكٍ وَالآخَرُ قَدِمَ مِنَ الطَّائِفِ فِي بِضْعَةٍ وَعِشْرِينَ رَجُلاً عَلَى أَقْدَامِهِمْ فَذَكَرَ فَضْلاً ‏.‏ قَالَ أَبُو عَلِيٍّ سَمِعْتُ أَبَا دَاوُدَ قَالَ قَالَ النُّفَيْلِيُّ حَيْثُ حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَاللَّهِ إِنَّهُ عِنْدِي أَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ يَعْنِي قَوْلَهُ حَدَّثَنَا وَحَدَّثَنِي قَالَ أَبُو عَلِيٍّ وَسَمِعْتُ أَبَا دَاوُدَ يَقُولُ سَمِعْتُ أَحْمَدَ يَقُولُ لَيْسَ لِحَدِيثِ أَهْلِ الْكُوفَةِ نُورٌ - قَالَ - وَمَا رَأَيْتُ مِثْلَ أَهْلِ الْبَصْرَةِ كَانُوا تَعَلَّمُوهُ مِنْ شُعْبَةَ ‏.‏

Abu Usmon (rahimahulloh) aytadi: Saʼd ibn Molik (roziyallohu anhu) menga aytib berdiki, u: «Buni qulogʻim eshitdi va qalbim Muhammad alayhissalomdan yodda saqladi: u zot: ‹Kim otasidan boshqasini ota deb daʼvo qilsa, holbuki uning otasi emasligini bilsa, jannat unga harom boʻladi›, dedilar», dedi. (Saʼd) aytadi: «Soʻng men Abu Bakrani uchratib, buni unga zikr qildim. U: ‹Buni qulogʻim eshitdi va qalbim Muhammad ﷺ dan yodda saqladi›, dedi». Osim (rahimahulloh) aytadi: Men: «Ey Abu Usmon, sening oldingda ikki kishi guvohlik berdi-ku, ular qanaqa kishilar edi?», dedim. U: «Ulardan biri — Alloh yoʻlida (yoki Islom yoʻlida) birinchi boʻlib oʻq otgan kishi — yaʼni Saʼd ibn Molik. Ikkinchisi esa Toiifdan yigirma necha kishi bilan yayov kelgan kishi edi», dedi va (uning) fazlini zikr qildi.Абу Усмон (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Саъд ибн Молик (розияллоҳу анҳу) менга айтиб бердики, у: «Буни қулоғим эшитди ва қалбим Муҳаммад алайҳиссаломдан ёдда сақлади: у зот: ‹Ким отасидан бошқасини ота деб даъво қилса, ҳолбуки унинг отаси эмаслигини билса, жаннат унга ҳаром бўлади›, дедилар», деди. (Саъд) айтади: «Сўнг мен Абу Бакрани учратиб, буни унга зикр қилдим. У: ‹Буни қулоғим эшитди ва қалбим Муҳаммад ﷺ дан ёдда сақлади›, деди». Осим (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен: «Эй Абу Усмон, сенинг олдингда икки киши гувоҳлик берди-ку, улар қанақа кишилар эди?», дедим. У: «Улардан бири — Аллоҳ йўлида (ёки Ислом йўлида) биринчи бўлиб ўқ отган киши — яъни Саъд ибн Молик. Иккинчиси эса Тоиифдан йигирма неча киши билан яёв келган киши эди», деди ва (унинг) фазлини зикр қилди.