حَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ - وَاللَّفْظُ لِعَبْدٍ - قَالُوا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمِسْوَرِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ نَبِيٍّ بَعَثَهُ اللَّهُ فِي أُمَّةٍ قَبْلِي إِلاَّ كَانَ لَهُ مِنْ أُمَّتِهِ حَوَارِيُّونَ وَأَصْحَابٌ يَأْخُذُونَ بِسُنَّتِهِ وَيَقْتَدُونَ بِأَمْرِهِ ثُمَّ إِنَّهَا تَخْلُفُ مِنْ بَعْدِهِمْ خُلُوفٌ يَقُولُونَ مَا لاَ يَفْعَلُونَ وَيَفْعَلُونَ مَا لاَ يُؤْمَرُونَ فَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِيَدِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِلِسَانِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَمَنْ جَاهَدَهُمْ بِقَلْبِهِ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلَيْسَ وَرَاءَ ذَلِكَ مِنَ الإِيمَانِ حَبَّةُ خَرْدَلٍ " . قَالَ أَبُو رَافِعٍ فَحَدَّثْتُهُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَأَنْكَرَهُ عَلَىَّ فَقَدِمَ ابْنُ مَسْعُودٍ فَنَزَلَ بِقَنَاةَ فَاسْتَتْبَعَنِي إِلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يَعُودُهُ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ فَلَمَّا جَلَسْنَا سَأَلْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِيهِ كَمَا حَدَّثْتُهُ ابْنَ عُمَرَ . قَالَ صَالِحٌ وَقَدْ تُحُدِّثَ بِنَحْوِ ذَلِكَ عَنْ أَبِي رَافِعٍ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan oldin Alloh biror ummatga (paygʻambar qilib) yuborgan har bir paygʻambarning oʻz ummatidan havoriylari (sodiq yordamchilari) va ashoblari boʻlgan — ular uning sunnatiga ergashar va buyruqiga (amal qilib) iqtido qilardilar. Soʻng ulardan keyin shunday (yomon) avlodlar paydo boʻladiki, ular qilmaydigan narsani aytadilar va buyurilmagan narsani qiladilar. Bas, kim ular bilan qoʻli bilan jihod qilsa, u moʻmindir; kim ular bilan tili bilan jihod qilsa, u moʻmindir; kim ular bilan qalbi bilan jihod qilsa, u moʻmindir; bundan keyin (narida) esa iymondan bir dona xardal (gorchitsa donasi)cha (ham) yoʻq», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан олдин Аллоҳ бирор умматга (пайғамбар қилиб) юборган ҳар бир пайғамбарнинг ўз умматидан ҳаворийлари (содиқ ёрдамчилари) ва ашоблари бўлган — улар унинг суннатига эргашар ва буйруқига (амал қилиб) иқтидо қилардилар. Сўнг улардан кейин шундай (ёмон) авлодлар пайдо бўладики, улар қилмайдиган нарсани айтадилар ва буюрилмаган нарсани қиладилар. Бас, ким улар билан қўли билан жиҳод қилса, у мўминдир; ким улар билан тили билан жиҳод қилса, у мўминдир; ким улар билан қалби билан жиҳод қилса, у мўминдир; бундан кейин (нарида) эса иймондан бир дона хардал (горчитса донаси)ча (ҳам) йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، عَنْ
أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ جُرَيْجٌ يَتَعَبَّدُ فِي صَوْمَعَةٍ فَجَاءَتْ أُمُّهُ . قَالَ حُمَيْدٌ
فَوَصَفَ لَنَا أَبُو رَافِعٍ صِفَةَ أَبِي هُرَيْرَةَ لِصِفَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُمَّهُ حِينَ
دَعَتْهُ كَيْفَ جَعَلَتْ كَفَّهَا فَوْقَ حَاجِبِهَا ثُمَّ رَفَعَتْ رَأْسَهَا إِلَيْهِ تَدْعُوهُ فَقَالَتْ يَا جُرَيْجُ أَنَا
أُمُّكَ كَلِّمْنِي . فَصَادَفَتْهُ يُصَلِّي فَقَالَ اللَّهُمَّ أُمِّي وَصَلاَتِي . فَاخْتَارَ صَلاَتَهُ فَرَجَعَتْ ثُمَّ عَادَتْ
فِي الثَّانِيَةِ فَقَالَتْ يَا جُرَيْجُ أَنَا أُمُّكَ فَكَلِّمْنِي . قَالَ اللَّهُمَّ أُمِّي وَصَلاَتِي . فَاخْتَارَ صَلاَتَهُ
فَقَالَتِ اللَّهُمَّ إِنَّ هَذَا جُرَيْجٌ وَهُوَ ابْنِي وَإِنِّي كَلَّمْتُهُ فَأَبَى أَنْ يُكَلِّمَنِي اللَّهُمَّ فَلاَ تُمِتْهُ حَتَّى
تُرِيَهُ الْمُومِسَاتِ . قَالَ وَلَوْ دَعَتْ عَلَيْهِ أَنْ يُفْتَنَ لَفُتِنَ . قَالَ وَكَانَ رَاعِي ضَأْنٍ يَأْوِي إِلَى
دَيْرِهِ - قَالَ - فَخَرَجَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الْقَرْيَةِ فَوَقَعَ عَلَيْهَا الرَّاعِي فَحَمَلَتْ فَوَلَدَتْ غُلاَمًا فَقِيلَ
لَهَا مَا هَذَا قَالَتْ مِنْ صَاحِبِ هَذَا الدَّيْرِ . قَالَ فَجَاءُوا بِفُئُوسِهِمْ وَمَسَاحِيهِمْ فَنَادَوْهُ فَصَادَفُوهُ
يُصَلِّي فَلَمْ يُكَلِّمْهُمْ - قَالَ - فَأَخَذُوا يَهْدِمُونَ دَيْرَهُ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ نَزَلَ إِلَيْهِمْ فَقَالُوا لَهُ سَلْ
هَذِهِ - قَالَ - فَتَبَسَّمَ ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَ الصَّبِيِّ فَقَالَ مَنْ أَبُوكَ قَالَ أَبِي رَاعِي الضَّأْنِ .
فَلَمَّا سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْهُ قَالُوا نَبْنِي مَا هَدَمْنَا مِنْ دَيْرِكَ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ . قَالَ لاَ وَلَكِنْ أَعِيدُوهُ
تُرَابًا كَمَا كَانَ ثُمَّ عَلاَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u shunday dedi: Jurayj ibodatxonada ibodat qilar edi. Bir kuni onasi uning oldiga keldi. Humayd dedi: Abu Rofiʼ bizga Abu Hurayraning onasi uni chaqirgan paytdagi holatini, Rasululloh ﷺ qilib koʻrsatganlaridek qilib koʻrsatdi: qanday qilib kaftini qoshi ustiga qoʻyib, soʻng boshini unga tomon koʻtarib chaqirganini (koʻrsatdi). (Onasi): «Ey Jurayj! Men onangman, men bilan gaplash», dedi. Onasi uni namoz oʻqiyotgan paytida koʻrdi. (Jurayj): «Yo Robbim! Onammi yoki namozim?» dedi-da, namozini ixtiyor qildi. Shunda onasi qaytib ketdi. Soʻng ikkinchi marta kelib: «Ey Jurayj! Men onangman, men bilan gaplash», dedi. (Jurayj): «Yo Robbim! Onammi yoki namozim?» dedi-da, namozini ixtiyor qildi. Shunda onasi: «Yo Robbim! Bu Jurayjdir, u mening oʻgʻlimdir. Men u bilan gaplashdim, u esa men bilan gaplashishdan bosh tortdi. Yo Robbim! Sen unga fohishalarni koʻrsatmaguningcha jonini olma!» dedi. (Rasululloh ﷺ) dedilar: «Agar onasi unga fitnaga giriftor boʻlishini soʻrab duo qilganida, albatta fitnaga giriftor boʻlardi». (Rasululloh ﷺ) dedilar: «Bir qoʻy choʻponi uning ibodatxonasiga panoh topib turardi». (Rasululloh ﷺ) dedilar: «Qishloqdan bir ayol chiqib, choʻpon u bilan zino qildi, shunda u homilador boʻlib, oʻgʻil tugʻdi. Unga: ‹Bu nima?› deyishdi. U: ‹Bu ibodatxona sohibidan›, dedi». (Rasululloh ﷺ) dedilar: «Shunda ular boltalari va belkuraklari bilan kelib uni chaqirishdi. Uni namoz oʻqiyotgan holida koʻrishdi, u esa ular bilan gaplashmadi». (Rasululloh ﷺ) dedilar: «Shunda ular uning ibodatxonasini buza boshlashdi. U buni koʻrgach, ular oldiga tushdi. Ular unga: ‹Mana bundan soʻra›, deyishdi». (Rasululloh ﷺ) dedilar: «Shunda u tabassum qildi-da, soʻng boshini boladan oʻtkazib, ‹Otang kim?› dedi. (Bola): ‹Mening otam qoʻy choʻponi›, dedi. Buni undan eshitishgach: ‹Ibodatxonangdan buzgan joyimizni oltin va kumush bilan qurib beramiz›, deyishdi. (Jurayj): ‹Yoʻq, balki uni ilgarigidek tuproqdan tiklab beringlar›, dedi. Soʻng u (ibodatxonaga) chiqib ketdi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у шундай деди: Журайж ибодатхонада ибодат қилар эди. Бир куни онаси унинг олдига келди. Ҳумайд деди: Абу Рофиъ бизга Абу Ҳурайранинг онаси уни чақирган пайтдаги ҳолатини, Расулуллоҳ ﷺ қилиб кўрсатганларидек қилиб кўрсатди: қандай қилиб кафтини қоши устига қўйиб, сўнг бошини унга томон кўтариб чақирганини (кўрсатди). (Онаси): «Эй Журайж! Мен онангман, мен билан гаплаш», деди. Онаси уни намоз ўқиётган пайтида кўрди. (Журайж): «Ё Роббим! Онамми ёки намозим?» деди-да, намозини ихтиёр қилди. Шунда онаси қайтиб кетди. Сўнг иккинчи марта келиб: «Эй Журайж! Мен онангман, мен билан гаплаш», деди. (Журайж): «Ё Роббим! Онамми ёки намозим?» деди-да, намозини ихтиёр қилди. Шунда онаси: «Ё Роббим! Бу Журайждир, у менинг ўғлимдир. Мен у билан гаплашдим, у эса мен билан гаплашишдан бош тортди. Ё Роббим! Сен унга фоҳишаларни кўрсатмагунингча жонини олма!» деди. (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: «Агар онаси унга фитнага гирифтор бўлишини сўраб дуо қилганида, албатта фитнага гирифтор бўларди». (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: «Бир қўй чўпони унинг ибодатхонасига паноҳ топиб турарди». (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: «Қишлоқдан бир аёл чиқиб, чўпон у билан зино қилди, шунда у ҳомиладор бўлиб, ўғил туғди. Унга: ‹Бу нима?› дейишди. У: ‹Бу ибодатхона соҳибидан›, деди». (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: «Шунда улар болталари ва белкураклари билан келиб уни чақиришди. Уни намоз ўқиётган ҳолида кўришди, у эса улар билан гаплашмади». (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: «Шунда улар унинг ибодатхонасини буза бошлашди. У буни кўргач, улар олдига тушди. Улар унга: ‹Мана бундан сўра›, дейишди». (Расулуллоҳ ﷺ) дедилар: «Шунда у табассум қилди-да, сўнг бошини боладан ўтказиб, ‹Отанг ким?› деди. (Бола): ‹Менинг отам қўй чўпони›, деди. Буни ундан эшитишгач: ‹Ибодатхонангдан бузган жойимизни олтин ва кумуш билан қуриб берамиз›, дейишди. (Журайж): ‹Йўқ, балки уни илгаригидек тупроқдан тиклаб беринглар›, деди. Сўнг у (ибодатхонага) чиқиб кетди».
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي الدَّرَاوَرْدِيَّ - كِلاَهُمَا عَنْ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، قَالَ اسْتَخْلَفَ مَرْوَانُ أَبَا هُرَيْرَةَ . بِمِثْلِهِ غَيْرَ أَنَّ فِي، رِوَايَةِ حَاتِمٍ فَقَرَأَ بِسُورَةِ الْجُمُعَةِ فِي السَّجْدَةِ الأُولَى وَفِي الآخِرَةِ { إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ} وَرِوَايَةُ عَبْدِ الْعَزِيزِ مِثْلُ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Marvon Abu Hurayrani oʻrniga noib qilib qoldirdi, — deb yuqoridagiga oʻxshash (hadis keltirilgan). Faqat Hotimning rivoyatida: «Birinchi sajdada (rakaatda) Jumʼa surasini, oxirgisida esa {Munofiqlar sening oldingga kelganlarida} (Munofiqun surasi) ni oʻqidi», deyiladi. Abdulazizning rivoyati esa Sulaymon ibn Bilolning hadisiga oʻxshashdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Марвон Абу Ҳурайрани ўрнига ноиб қилиб қолдирди, — деб юқоридагига ўхшаш (ҳадис келтирилган). Фақат Ҳотимнинг ривоятида: «Биринчи саждада (ракаатда) Жумъа сурасини, охиргисида эса {Мунофиқлар сенинг олдингга келганларида} (Мунофиқун сураси) ни ўқиди», дейилади. Абдулазизнинг ривояти эса Сулаймон ибн Билолнинг ҳадисига ўхшашдир.