Abu Said Sa'd ibn Molik al-Xudriy

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ قَالَ‏:‏ أَتَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، وَكَانَ لِي صَدِيقًا، فَقُلْتُ‏:‏ أَلاَ تَخْرُجُ بِنَا إِلَى النَّخْلِ‏؟‏ فَخَرَجَ، وَعَلَيْهِ خَمِيصَةٌ لَهُ‏.‏

Abu Salama dedi: Biz Laylatul-qadr haqida gaplashdik. Soʻng men doʻstim boʻlgan Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)ning oldiga borib: «Biz bilan xurmozorga chiqmaysizmi?» dedim. Ustlariga xamisa (chiziqli kiyim) yopinib chiqdilar. Men u kishiga: «Siz Rasululloh ﷺ ning Laylatul-qadrni zikr qilganlarini eshitganmisiz?» dedim. U: «Ha. Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Ramazonning oʻrta oʻn (kuni)da iʼtikofda boʻldik, soʻng yigirmanchi (kunning) tongida chiqdik. Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib: ‹Menga Laylatul-qadr koʻrsatildi, men uni unutdim — yoki: u menga unutdirildi —, bas uni soʻnggi oʻn kechaning har bir toq (kechasi)da axtaringlar. Va menga oʻzimni suv va loyda sajda qilayotganim koʻrsatildi. Shunday ekan, kim Rasululloh ﷺ bilan birga iʼtikofda boʻlgan boʻlsa, qaytib kelsin›, dedilar», dedi. (Abu Said) dedi: Biz qaytdik, osmonda bir boʻlak ham bulut koʻrmasdik. (Abu Said) dedi: Soʻng bir bulut keldi-yu, bizga yomgʻir yogʻdi, hatto xurmo shoxlaridan qilingan masjid shipi oqib ketdi. Namozga iqomat aytildi, shunda men Rasululloh ﷺ ning suv va loyda sajda qilayotganlarini koʻrdim. (Abu Said) dedi: Hatto men peshonalarida loy izini koʻrdim.Абу Салама деди: Биз Лайлатул-қадр ҳақида гаплашдик. Сўнг мен дўстим бўлган Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)нинг олдига бориб: «Биз билан хурмозорга чиқмайсизми?» дедим. Устларига хамиса (чизиқли кийим) ёпиниб чиқдилар. Мен у кишига: «Сиз Расулуллоҳ ﷺ нинг Лайлатул-қадрни зикр қилганларини эшитганмисиз?» дедим. У: «Ҳа. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Рамазоннинг ўрта ўн (куни)да иътикофда бўлдик, сўнг йигирманчи (куннинг) тонгида чиқдик. Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб: ‹Менга Лайлатул-қадр кўрсатилди, мен уни унутдим — ёки: у менга унутдирилди —, бас уни сўнгги ўн кечанинг ҳар бир тоқ (кечаси)да ахтаринглар. Ва менга ўзимни сув ва лойда сажда қилаётганим кўрсатилди. Шундай экан, ким Расулуллоҳ ﷺ билан бирга иътикофда бўлган бўлса, қайтиб келсин›, дедилар», деди. (Абу Саид) деди: Биз қайтдик, осмонда бир бўлак ҳам булут кўрмасдик. (Абу Саид) деди: Сўнг бир булут келди-ю, бизга ёмғир ёғди, ҳатто хурмо шохларидан қилинган масжид шипи оқиб кетди. Намозга иқомат айтилди, шунда мен Расулуллоҳ ﷺ нинг сув ва лойда сажда қилаётганларини кўрдим. (Абу Саид) деди: Ҳатто мен пешоналарида лой изини кўрдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ صَالِحٍ قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ قَالَ لَهُ‏:‏ يَا بُنَيَّ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u zot bir kishiga: «Yo oʻgʻilcham», deb (murojaat qilar) edilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у зот бир кишига: «Ё ўғилчам», деб (мурожаат қилар) эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا مَخْلَدٌ، قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، أَنَّ أَبَا مُوسَى الأَشْعَرِيَّ اسْتَأْذَنَ عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، فَلَمْ يُؤَذَنْ لَهُ، وَكَأَنَّهُ كَانَ مَشْغُولاً، فَرَجَعَ أَبُو مُوسَى، فَفَرَغَ عُمَرُ فَقَالَ‏:‏ أَلَمْ أَسْمَعْ صَوْتَ عَبْدِ اللهِ بْنِ قَيْسٍ‏؟‏ إِيذَنُوا لَهُ، قِيلَ‏:‏ قَدْ رَجَعَ، فَدَعَاهُ، فَقَالَ‏:‏ كُنَّا نُؤْمَرُ بِذَلِكَ، فَقَالَ‏:‏ تَأْتِينِي عَلَى ذَلِكَ بِالْبَيِّنَةِ، فَانْطَلَقَ إِلَى مَجْلِسِ الأَنْصَارِ فَسَأَلَهُمْ، فَقَالُوا‏:‏ لاَ يَشْهَدُ لَكَ عَلَى هَذَا إِلاَّ أَصْغَرُنَا‏:‏ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ فَذَهَبَ بِأَبِي سَعِيدٍ، فَقَالَ عُمَرُ‏:‏ أَخَفِيَ عَلَيَّ مِنْ أَمْرِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم‏؟‏ أَلْهَانِي الصَّفْقُ بِالأَسْوَاقِ، يَعْنِي الْخُرُوجَ إِلَى التِّجَارَةِ‏.‏

Ubayd ibn Umayr (Abu Musodan) rivoyat qiladi: Abu Muso Umardan — (huzuriga) kirishga — ruxsat soʻradi, lekin Umar band boʻlgani uchun unga ruxsat berilmadi; bas, Abu Muso qaytib ketdi. Umar oʻz ishini tugatgach: «Men Abdulloh ibn Qaysning ovozini eshitmadimmi? Unga (kirishga) ruxsat beringlar», — dedi. Umarga — u ketib qoldi, — deyildi. Bas, u uni (chaqirib) yubordi va u (Abu Muso) kelganda: «Biz shunday qilishga (yaʼni uch marta ruxsat soʻrab, ruxsat berilmasa, qaytib ketishga) buyurilgan edik», — dedi. Umar unga: «(Bu) soʻzing(ning) isbotiga guvoh keltir», — dedi. Abu Muso ansorlarning yigʻilish joyiga borib, ulardan soʻradi. Ular: «Bizdan bu guvohlikni — eng yoshimiz Abu Said al-Xudriydan boshqa — hech kim bermaydi», — dedi. Bas, Abu Muso Abu Said al-Xudriyni (Umar oldiga) olib bordi va Umar — ajablanib: «Allohning Rasuli ﷺ ning bu buyrugʻi mendan yashirin qolgan ekan-da!» — dedi. (Soʻng u qoʻshdi:) «Meni bozorlarda savdo qilish band qilar edi (shu sababli men buni eshitmagan ekanman)».Убайд ибн Умайр (Абу Мусодан) ривоят қилади: Абу Мусо Умардан — (ҳузурига) киришга — рухсат сўради, лекин Умар банд бўлгани учун унга рухсат берилмади; бас, Абу Мусо қайтиб кетди. Умар ўз ишини тугатгач: «Мен Абдуллоҳ ибн Қайснинг овозини эшитмадимми? Унга (киришга) рухсат беринглар», — деди. Умарга — у кетиб қолди, — дейилди. Бас, у уни (чақириб) юборди ва у (Абу Мусо) келганда: «Биз шундай қилишга (яъни уч марта рухсат сўраб, рухсат берилмаса, қайтиб кетишга) буюрилган эдик», — деди. Умар унга: «(Бу) сўзинг(нинг) исботига гувоҳ келтир», — деди. Абу Мусо ансорларнинг йиғилиш жойига бориб, улардан сўради. Улар: «Биздан бу гувоҳликни — энг ёшимиз Абу Саид ал-Худрийдан бошқа — ҳеч ким бермайди», — деди. Бас, Абу Мусо Абу Саид ал-Худрийни (Умар олдига) олиб борди ва Умар — ажабланиб: «Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг бу буйруғи мендан яширин қолган экан-да!» — деди. (Сўнг у қўшди:) «Мени бозорларда савдо қилиш банд қилар эди (шу сабабли мен буни эшитмаган эканман)».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ صَالِحٍ قَالَ‏:‏ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ مَرْوَانَ بْنِ عُثْمَانَ، أَنَّ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ أَخْبَرَهُ، عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ‏:‏ اسْتَأْذَنْتُ عَلَى عُمَرَ، فَلَمْ يُؤْذَنْ لِي ثَلاَثًا، فَأَدْبَرْتُ، فَأَرْسَلَ إِلَيَّ فَقَالَ‏:‏ يَا عَبْدَ اللهِ، اشْتَدَّ عَلَيْكَ أَنْ تُحْتَبَسَ عَلَى بَابِي‏؟‏ اعْلَمْ أَنَّ النَّاسَ كَذَلِكَ يَشْتَدُّ عَلَيْهِمْ أَنْ يُحْتَبَسُوا عَلَى بَابِكَ، فَقُلْتُ‏:‏ بَلِ اسْتَأْذَنْتُ عَلَيْكَ ثَلاَثًا، فَلَمْ يُؤْذَنْ لِي، فَرَجَعْتُ، فَقَالَ‏:‏ مِمَّنْ سَمِعْتَ هَذَا‏؟‏ فَقُلْتُ‏:‏ سَمِعْتُهُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ‏:‏ أَسَمِعْتَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا لَمْ نَسْمَعْ‏؟‏ لَئِنْ لَمْ تَأْتِنِي عَلَى هَذَا بِبَيِّنَةٍ لَأَجْعَلَنَّكَ نَكَالاً، فَخَرَجْتُ حَتَّى أَتَيْتُ نَفَرًا مِنَ الأَنْصَارِ جُلُوسًا فِي الْمَسْجِدِ فَسَأَلْتُهُمْ، فَقَالُوا‏:‏ أَوَيَشُكُّ فِي هَذَا أَحَدٌ‏؟‏ فَأَخْبَرْتُهُمْ مَا قَالَ عُمَرُ، فَقَالُوا‏:‏ لاَ يَقُومُ مَعَكَ إِلاَّ أَصْغَرُنَا، فَقَامَ مَعِي أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ، أَوْ أَبُو مَسْعُودٍ، إِلَى عُمَرَ، فَقَالَ‏:‏ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُرِيدُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ، حَتَّى أَتَاهُ فَسَلَّمَ، فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ، ثُمَّ سَلَّمَ الثَّانِيَةَ، ثُمَّ الثَّالِثَةَ، فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ، فَقَالَ‏:‏ قَضَيْنَا مَا عَلَيْنَا، ثُمَّ رَجَعَ، فَأَدْرَكَهُ سَعْدٌ فَقَالَ‏:‏ يَا رَسُولَ اللهِ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا سَلَّمْتَ مِنْ مَرَّةٍ إِلاَّ وَأَنَا أَسْمَعُ، وَأَرُدُّ عَلَيْكَ، وَلَكِنْ أَحْبَبْتُ أَنْ تُكْثِرَ مِنَ السَّلاَمِ عَلَيَّ وَعَلَى أَهْلِ بَيْتِي، فَقَالَ أَبُو مُوسَى‏:‏ وَاللَّهِ إِنْ كُنْتُ لَأَمِينًا عَلَى حَدِيثِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ‏:‏ أَجَلْ، وَلَكِنْ أَحْبَبْتُ أَنْ أَسْتَثْبِتَ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Umarning huzuriga (kirishga) uch marta izn soʻradim, ammo menga izn berilmadi, shu bois ortga qaytdim. Keyin u menga (kishi) yuborib: ‹Ey Abdulloh, eshigim oldida kutib qolish senga ogʻir tuyuldimi? Bilki, odamlar ham xuddi shunday — sening eshiging oldida kutib qolish ularga ogʻir keladi›, dedi. Men: ‹Yoʻq, balki men sendan uch marta izn soʻradim, menga izn berilmadi, shuning uchun qaytib ketdim›, dedim. U: ‹Buni kimdan eshitding?› dedi. Men: ‹Uni Nabiy ﷺdan eshitdim›, dedim. U: ‹Nabiy ﷺdan biz eshitmagan narsani sen eshitibsanmi?! Agar bunga aniq dalil keltirmasang, seni ibratli jazoga tortaman!› dedi. Shunda men chiqib, masjidda oʻtirgan bir guruh ansorlarning oldiga keldim va ulardan soʻradim. Ular: ‹Buni birortasi shubha qiladimi?› dedilar. Men ularga Umar aytgan gapni aytdim. Ular: ‹Sen bilan eng kichigimizdan boshqasi turmaydi (kifoya)›, dedilar. Shunda men bilan Abu Said al-Xudriy — yoki Abu Masʼud — Umarning oldiga turib bordi va: ‹Biz Nabiy ﷺ bilan chiqqan edik, u zot Saʼd ibn Ubodaning (huzuriga bormoqchi) edilar. Nihoyat uning oldiga kelib salom berdilar, ammo izn berilmadi. Soʻng ikkinchi, keyin uchinchi marta salom berdilar, baribir izn berilmadi. Shunda u zot: ‹Zimmamizdagini ado etdik›, dedilar-da, qaytdilar. (Shunda) Saʼd u zotga yetib olib: ‹Ey Allohning Rasuli, sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, har safar salom berganingizda men uni eshitib, sizga (ichimda) alik oldim, lekin menga va uy ahlimga koʻproq salom berishingizni yoqtirganim uchun (ovoz chiqarmadim)›, dedi›, dedi. (Shundan soʻng) men (Umarga): ‹Vallohi, men Rasululloh ﷺ hadisi(ni yetkazish)da ishonchli edim›, dedim. U: ‹Ha (rost), lekin men (buni) yaxshilab aniqlab olishni istadim›, dedi.»Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Умарнинг ҳузурига (киришга) уч марта изн сўрадим, аммо менга изн берилмади, шу боис ортга қайтдим. Кейин у менга (киши) юбориб: ‹Эй Абдуллоҳ, эшигим олдида кутиб қолиш сенга оғир туюлдими? Билки, одамлар ҳам худди шундай — сенинг эшигинг олдида кутиб қолиш уларга оғир келади›, деди. Мен: ‹Йўқ, балки мен сендан уч марта изн сўрадим, менга изн берилмади, шунинг учун қайтиб кетдим›, дедим. У: ‹Буни кимдан эшитдинг?› деди. Мен: ‹Уни Набий ﷺдан эшитдим›, дедим. У: ‹Набий ﷺдан биз эшитмаган нарсани сен эшитибсанми?! Агар бунга аниқ далил келтирмасанг, сени ибратли жазога тортаман!› деди. Шунда мен чиқиб, масжидда ўтирган бир гуруҳ ансорларнинг олдига келдим ва улардан сўрадим. Улар: ‹Буни бирортаси шубҳа қиладими?› дедилар. Мен уларга Умар айтган гапни айтдим. Улар: ‹Сен билан энг кичигимиздан бошқаси турмайди (кифоя)›, дедилар. Шунда мен билан Абу Саид ал-Худрий — ёки Абу Масъуд — Умарнинг олдига туриб борди ва: ‹Биз Набий ﷺ билан чиққан эдик, у зот Саъд ибн Убоданинг (ҳузурига бормоқчи) эдилар. Ниҳоят унинг олдига келиб салом бердилар, аммо изн берилмади. Сўнг иккинчи, кейин учинчи марта салом бердилар, барибир изн берилмади. Шунда у зот: ‹Зиммамиздагини адо этдик›, дедилар-да, қайтдилар. (Шунда) Саъд у зотга етиб олиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, ҳар сафар салом берганингизда мен уни эшитиб, сизга (ичимда) алик олдим, лекин менга ва уй аҳлимга кўпроқ салом беришингизни ёқтирганим учун (овоз чиқармадим)›, деди›, деди. (Шундан сўнг) мен (Умарга): ‹Валлоҳи, мен Расулуллоҳ ﷺ ҳадиси(ни етказиш)да ишончли эдим›, дедим. У: ‹Ҳа (рост), лекин мен (буни) яхшилаб аниқлаб олишни истадим›, деди.»

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ أَبِي الْعَلاَنِيَةِ قَالَ‏:‏ أَتَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فَسَلَّمْتُ فَلَمْ يُؤْذَنْ لِي، ثُمَّ سَلَّمْتُ فَلَمْ يُؤْذَنْ لِي، ثُمَّ سَلَّمْتُ الثَّالِثَةَ فَرَفَعْتُ صَوْتِي وَقُلْتُ‏:‏ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ الدَّارِ، فَلَمْ يُؤْذَنْ لِي، فَتَنَحَّيْتُ نَاحِيَةً فَقَعَدْتُ، فَخَرَجَ إِلَيَّ غُلاَمٌ فَقَالَ‏:‏ ادْخُلْ، فَدَخَلْتُ، فَقَالَ لِي أَبُو سَعِيدٍ‏:‏ أَمَا إِنَّكَ لَوْ زِدْتَ لَمْ يُؤْذَنْ لَكَ، فَسَأَلْتُهُ عَنِ الأَوْعِيَةِ، فَلَمْ أَسْأَلْهُ عَنْ شَيْءٍ إِلاَّ قَالَ‏:‏ حَرَامٌ، حَتَّى سَأَلْتُهُ عَنِ الْجَفِّ، فَقَالَ‏:‏ حَرَامٌ‏.‏ فَقَالَ مُحَمَّدٌ‏:‏ يُتَّخَذُ عَلَى رَأْسِهِ إِدَمٌ، فَيُوكَأُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod namozidan oldingi ikki rakatni va asr namozidan keyingi (ikki rakatni) — oshkora ham, maxfiy ham — hech qoldirmadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозидан олдинги икки ракатни ва аср намозидан кейинги (икки ракатни) — ошкора ҳам, махфий ҳам — ҳеч қолдирмадилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، قَالَ‏:‏ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الْمَوَالِي قَالَ‏:‏ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي عَمْرَةَ الأَنْصَارِيُّ قَالَ‏:‏ أُوذِنَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ بِجِنَازَةٍ، قَالَ‏:‏ فَكَأَنَّهُ تَخَلَّفَ حَتَّى أَخَذَ الْقَوْمُ مَجَالِسَهُمْ، ثُمَّ جَاءَ مَعَهُ، فَلَمَّا رَآهُ الْقَوْمُ تَسَرَّعُوا عَنْهُ، وَقَامَ بَعْضُهُمْ عَنْهُ لِيَجْلِسَ فِي مَجْلِسِهِ، فَقَالَ‏:‏ لاَ، إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ‏:‏ خَيْرُ الْمَجَالِسِ أَوْسَعُهَا، ثُمَّ تَنَحَّى فَجَلَسَ فِي مَجْلِسٍ وَاسِعٍ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Iymon oltmish nechta shoxobchadan (boʻlimdan) iborat. Hayo (uyat-ibo) ham iymonning bir shoxobchasidir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Иймон олтмиш нечта шохобчадан (бўлимдан) иборат. Ҳаё (уят-ибо) ҳам иймоннинг бир шохобчасидир», — дедилар.