Abu Solih as-Sammon

وَحَدَّثَنَاهُ قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي الدَّرَاوَرْدِيَّ - عَنْ سُهَيْلٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏ وَحَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ بَدَلَ عَقْصَاءُ عَضْبَاءُ وَقَالَ ‏"‏ فَيُكْوَى بِهَا جَنْبُهُ وَظَهْرُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ جَبِينُهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan ushbu isnod bilan ushbu hadis rivoyat qilinadi. Faqat (roviy) «aqsoʼ» soʻzi oʻrniga «azboʼ» (deb shox qayrilganini boshqacha) dedi hamda: «Ular bilan uning yoni va orqasi dogʻlanadi», dedi, lekin peshonasini zikr qilmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ушбу иснод билан ушбу ҳадис ривоят қилинади. Фақат (ровий) «ақсў» сўзи ўрнига «азбў» (деб шох қайрилганини бошқача) деди ҳамда: «Улар билан унинг ёни ва орқаси доғланади», деди, лекин пешонасини зикр қилмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، جَمِيعًا عَنِ الثَّقَفِيِّ، - قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، - قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ سَأَلْتُ أَبَا صَالِحٍ هَلْ سَمِعْتَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَذْكُرُ فَضْلَ الصَّلاَةِ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لاَ وَلَكِنْ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ قَارِظٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ صَلاَةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ صَلاَةٍ - أَوْ كَأَلْفِ صَلاَةٍ - فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ ‏"‏ ‏.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening ushbu masjidimdagi bir namoz, masjidlardan undan boshqasidagi ming namozdan — yoki ming namozday — yaxshiroqdir, Masjidul-Harom boʻlmasa», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг ушбу масжидимдаги бир намоз, масжидлардан ундан бошқасидаги минг намоздан — ёки минг намоздай — яхшироқдир, Масжидул-Ҳаром бўлмаса», — дедилар.

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ، - يَعْنِي الْحِزَامِيَّ - عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ مَخْلَدٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا الْحُلْوَانِيُّ، وَابْنُ، رَافِعٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالاَ جَمِيعًا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي زِيَادٌ، أَنَّ ثَابِتًا، مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، فِي رِوَايَتِهِمْ جَمِيعًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ كُلُّهُمْ يَقُولُ حَتَّى يَغْسِلَهَا ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ وَاحِدٌ مِنْهُمْ ثَلاَثًا ‏.‏ إِلاَّ مَا قَدَّمْنَا مِنْ رِوَايَةِ جَابِرٍ وَابْنِ الْمُسَيَّبِ وَأَبِي سَلَمَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ وَأَبِي صَالِحٍ وَأَبِي رَزِينٍ فَإِنَّ فِي حَدِيثِهِمْ ذِكْرَ الثَّلاَثِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ dan mana shu hadis bilan (rivoyat qilingan). Ularning hammasi: «toki uni yuvmaguncha» deydi; va ulardan birortasi «uch marta» demadi — biz oldin (zikr qilgan) Jobir, Ibn al-Musayyab, Abu Salama, Abdulloh ibn Shaqiq, Abu Solih va Abu Razinning rivoyatidan boshqa —; chunki ularning hadisida «uch (marta)» zikr qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ дан мана шу ҳадис билан (ривоят қилинган). Уларнинг ҳаммаси: «токи уни ювмагунча» дейди; ва улардан бирортаси «уч марта» демади — биз олдин (зикр қилган) Жобир, Ибн ал-Мусайяб, Абу Салама, Абдуллоҳ ибн Шақиқ, Абу Солиҳ ва Абу Разиннинг ривоятидан бошқа —; чунки уларнинг ҳадисида «уч (марта)» зикр қилинган.

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، قَالَ كَانَ أَبُو صَالِحٍ يَأْمُرُنَا إِذَا أَرَادَ أَحَدُنَا أَنْ يَنَامَ أَنْ يَضْطَجِعَ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّ السَّمَوَاتِ وَرَبَّ الأَرْضِ وَرَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَىْءٍ فَالِقَ الْحَبِّ وَالنَّوَى وَمُنْزِلَ التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ وَالْفُرْقَانِ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ كُلِّ شَىْءٍ أَنْتَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهِ اللَّهُمَّ أَنْتَ الأَوَّلُ فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَىْءٌ وَأَنْتَ الآخِرُ فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَىْءٌ وَأَنْتَ الظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَىْءٌ وَأَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَىْءٌ اقْضِ عَنَّا الدَّيْنَ وَأَغْنِنَا مِنَ الْفَقْرِ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ يَرْوِي ذَلِكَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ, birortamiz uxlamoqchi boʻlsa, oʻng yoni bilan yotib, soʻng shunday deyishni buyurar edilar: «Allohim, osmonlarning Robbi, yerning Robbi va ulugʻ Arshning Robbi, bizning Robbimiz va har bir narsaning Robbi, donni va danakni yorguvchi, Tavrot, Injil va Furqonni (Qurʼonni) nozil qilguvchi! Sen peshonasidan tutib turgan har bir narsaning yomonligidan Senga panoh tilayman. Allohim, Sen Avvalsan, Sendan oldin hech narsa yoʻq; Sen Oxirsan, Sendan keyin hech narsa yoʻq; Sen Zohirsan, Sendan ustun hech narsa yoʻq; Sen Botinsan, Sendan boshqa hech narsa yoʻq. Bizdan qarzni ado etib qoʻygin va bizni faqirlikdan boy qilgin.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ, бирортамиз ухламоқчи бўлса, ўнг ёни билан ётиб, сўнг шундай дейишни буюрар эдилар: «Аллоҳим, осмонларнинг Робби, ернинг Робби ва улуғ Аршнинг Робби, бизнинг Роббимиз ва ҳар бир нарсанинг Робби, донни ва данакни ёргувчи, Таврот, Инжил ва Фурқонни (Қуръонни) нозил қилгувчи! Сен пешонасидан тутиб турган ҳар бир нарсанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман. Аллоҳим, Сен Аввалсан, Сендан олдин ҳеч нарса йўқ; Сен Охирсан, Сендан кейин ҳеч нарса йўқ; Сен Зоҳирсан, Сендан устун ҳеч нарса йўқ; Сен Ботинсан, Сендан бошқа ҳеч нарса йўқ. Биздан қарзни адо этиб қўйгин ва бизни фақирликдан бой қилгин.»

حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ النَّضْرِ التَّيْمِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، كِلاَهُمَا عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، - وَهَذَا حَدِيثُ قُتَيْبَةَ أَنَّ فُقَرَاءَ، الْمُهَاجِرِينَ أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا ذَهَبَ أَهْلُ الدُّثُورِ بِالدَّرَجَاتِ الْعُلَى وَالنَّعِيمِ الْمُقِيمِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يُصَلُّونَ كَمَا نُصَلِّي وَيَصُومُونَ كَمَا نَصُومُ وَيَتَصَدَّقُونَ وَلاَ نَتَصَدَّقُ وَيُعْتِقُونَ وَلاَ نُعْتِقُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَفَلاَ أُعَلِّمُكُمْ شَيْئًا تُدْرِكُونَ بِهِ مَنْ سَبَقَكُمْ وَتَسْبِقُونَ بِهِ مَنْ بَعْدَكُمْ وَلاَ يَكُونُ أَحَدٌ أَفْضَلَ مِنْكُمْ إِلاَّ مَنْ صَنَعَ مِثْلَ مَا صَنَعْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تُسَبِّحُونَ وَتُكَبِّرُونَ وَتَحْمَدُونَ دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ مَرَّةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو صَالِحٍ فَرَجَعَ فُقَرَاءُ الْمُهَاجِرِينَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا سَمِعَ إِخْوَانُنَا أَهْلُ الأَمْوَالِ بِمَا فَعَلْنَا فَفَعَلُوا مِثْلَهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ ‏"‏ ‏.‏ وَزَادَ غَيْرُ قُتَيْبَةَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ اللَّيْثِ عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ قَالَ سُمَىٌّ فَحَدَّثْتُ بَعْضَ أَهْلِي هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ وَهِمْتَ إِنَّمَا قَالَ ‏"‏ تُسَبِّحُ اللَّهَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتَحْمَدُ اللَّهَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتُكَبِّرُ اللَّهَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعْتُ إِلَى أَبِي صَالِحٍ فَقُلْتُ لَهُ ذَلِكَ فَأَخَذَ بِيَدِي فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَاللَّهُ أَكْبَرُ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ حَتَّى تَبْلُغَ مِنْ جَمِيعِهِنَّ ثَلاَثَةً وَثَلاَثِينَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَجْلاَنَ فَحَدَّثْتُ بِهَذَا الْحَدِيثِ رَجَاءَ بْنَ حَيْوَةَ فَحَدَّثَنِي بِمِثْلِهِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muhojirlarning kambagʻallari Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Boylik egalari yuksak darajalarni va abadiy neʼmatni olib ketdilar», dedilar. (Rasululloh ﷺ): «Bu qanday boʻldi?» dedilar. Ular: «Ular biz oʻqiganday namoz oʻqiydilar, biz tutganday roʻza tutadilar, ammo ular sadaqa beradilar, biz sadaqa bera olmaymiz; ular qul ozod qiladilar, biz qul ozod qila olmaymiz», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlarga shunday bir narsani oʻrgataymi, u bilan oʻzingizdan oʻtib ketganlarga yetib olasizlar va oʻzingizdan keyingilardan oʻzib ketasizlar, sizlar qilgan ishni qilganlardan boshqa hech kim sizlardan afzal boʻlmaydi?» dedilar. Ular: «Albatta, yo Rasululloh!» dedilar. (Rasululloh ﷺ): «Har bir namoz ortidan oʻttiz uch marta tasbeh (Subhanalloh), takbir (Allohu akbar) va tahmid (Alhamdulilloh) aytasizlar», dedilar. Abu Solih dedi: Soʻng muhojirlarning kambagʻallari yana Rasululloh ﷺ huzuriga qaytib kelib: «Boylik egasi boʻlgan birodarlarimiz biz qilgan ishni eshitib, ular ham xuddi shunday qilibdilar», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu Allohning fazlidir, uni Oʻzi xohlagan kishiga beradi», dedilar. Sumay dedi: Men oilamdan baʼzilariga bu hadisni aytib berdim. Shunda u: «Sen adashibsan, balki u (Nabiy ﷺ): ‹Allohga oʻttiz uch marta tasbeh aytasan, Allohga oʻttiz uch marta tahmid aytasan, Allohga oʻttiz uch marta takbir aytasan› deganlar», dedi. Men Abu Solihning oldiga qaytib, unga buni aytdim. U qoʻlimdan ushlab: «Allohu akbar va subhanalloh va alhamdulilloh, va Allohu akbar va subhanalloh va alhamdulilloh — hammasidan oʻttiz uchtaga yetkazguningcha (shunday aytasan)», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муҳожирларнинг камбағаллари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Бойлик эгалари юксак даражаларни ва абадий неъматни олиб кетдилар», дедилар. (Расулуллоҳ ﷺ): «Бу қандай бўлди?» дедилар. Улар: «Улар биз ўқигандай намоз ўқийдилар, биз тутгандай рўза тутадилар, аммо улар садақа берадилар, биз садақа бера олмаймиз; улар қул озод қиладилар, биз қул озод қила олмаймиз», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга шундай бир нарсани ўргатайми, у билан ўзингиздан ўтиб кетганларга етиб оласизлар ва ўзингиздан кейингилардан ўзиб кетасизлар, сизлар қилган ишни қилганлардан бошқа ҳеч ким сизлардан афзал бўлмайди?» дедилар. Улар: «Албатта, ё Расулуллоҳ!» дедилар. (Расулуллоҳ ﷺ): «Ҳар бир намоз ортидан ўттиз уч марта тасбеҳ (Субҳаналлоҳ), такбир (Аллоҳу акбар) ва таҳмид (Алҳамдулиллоҳ) айтасизлар», дедилар. Абу Солиҳ деди: Сўнг муҳожирларнинг камбағаллари яна Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига қайтиб келиб: «Бойлик эгаси бўлган биродарларимиз биз қилган ишни эшитиб, улар ҳам худди шундай қилибдилар», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу Аллоҳнинг фазлидир, уни Ўзи хоҳлаган кишига беради», дедилар. Сумай деди: Мен оиламдан баъзиларига бу ҳадисни айтиб бердим. Шунда у: «Сен адашибсан, балки у (Набий ﷺ): ‹Аллоҳга ўттиз уч марта тасбеҳ айтасан, Аллоҳга ўттиз уч марта таҳмид айтасан, Аллоҳга ўттиз уч марта такбир айтасан› деганлар», деди. Мен Абу Солиҳнинг олдига қайтиб, унга буни айтдим. У қўлимдан ушлаб: «Аллоҳу акбар ва субҳаналлоҳ ва алҳамдулиллоҳ, ва Аллоҳу акбар ва субҳаналлоҳ ва алҳамдулиллоҳ — ҳаммасидан ўттиз учтага етказгунингча (шундай айтасан)», деди.

وَحَدَّثَنِي أُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَهَبَ أَهْلُ الدُّثُورِ بِالدَّرَجَاتِ الْعُلَى وَالنَّعِيمِ الْمُقِيمِ ‏.‏ بِمِثْلِ حَدِيثِ قُتَيْبَةَ عَنِ اللَّيْثِ إِلاَّ أَنَّهُ أَدْرَجَ فِي حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ قَوْلَ أَبِي صَالِحٍ ثُمَّ رَجَعَ فُقَرَاءُ الْمُهَاجِرِينَ ‏.‏ إِلَى آخِرِ الْحَدِيثِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ يَقُولُ سُهَيْلٌ إِحْدَى عَشْرَةَ إِحْدَى عَشْرَةَ فَجَمِيعُ ذَلِكَ كُلِّهُ ثَلاَثَةٌ وَثَلاَثُونَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ular (muhojirlarning kambagʻallari): «Yo Rasululloh, boylik egalari yuksak darajalarni va abadiy neʼmatni olib ketdilar», dedilar — Qutaybaning Laysdan (rivoyat qilgan) hadisidagi kabi. Faqat u (Ravh) Abu Solihning ‹Soʻng muhojirlarning kambagʻallari qaytib keldilar› degan soʻzini hadis oxirigacha Abu Hurayraning hadisi ichiga kiritib yuborgan. Va hadisda Suhayl: «Oʻn bir marta, oʻn bir marta (deydi), shunda bularning hammasi jami oʻttiz uchta boʻladi» deganini ziyoda qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Улар (муҳожирларнинг камбағаллари): «Ё Расулуллоҳ, бойлик эгалари юксак даражаларни ва абадий неъматни олиб кетдилар», дедилар — Қутайбанинг Лайсдан (ривоят қилган) ҳадисидаги каби. Фақат у (Равҳ) Абу Солиҳнинг ‹Сўнг муҳожирларнинг камбағаллари қайтиб келдилар› деган сўзини ҳадис охиригача Абу Ҳурайранинг ҳадиси ичига киритиб юборган. Ва ҳадисда Суҳайл: «Ўн бир марта, ўн бир марта (дейди), шунда буларнинг ҳаммаси жами ўттиз учта бўлади» деганини зиёда қилди.