حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ، قَالَ سَمِعْتُ الأَعْمَشَ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا وَائِلٍ شَهِدْتَ صِفِّينَ قَالَ نَعَمْ، فَسَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ، يَقُولُ اتَّهِمُوا رَأْيَكُمْ، رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَرُدَّ، أَمْرَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَرَدَدْتُهُ، وَمَا وَضَعْنَا أَسْيَافَنَا عَلَى عَوَاتِقِنَا لأَمْرٍ يُفْظِعُنَا إِلاَّ أَسْهَلْنَ بِنَا إِلَى أَمْرٍ، نَعْرِفُهُ غَيْرِ أَمْرِنَا هَذَا.
Aʼmash (Abu Voildan) rivoyat qiladi: Men Abu Voildan: «Sen Siffin jangida qatnashdingmi?» — deb soʻradim. U: «Ha, va men Sahl ibn Hunayfning (jangga qizgʻinligi yetishmagani uchun koyilganda) shunday deganini eshitdim: ‹Oʻzingizning xato fikrlaringizni ayblaganingiz maʼqul. Men sizlar meni Abu Jandal kuni koʻrganingizda edi (deb istardim). Agar men Paygʻambar ﷺ ning buyruqlariga itoatsizlik qilishga jurʼat etganimda, men shunday qilgan boʻlardim. Biz — bizni qoʻrqitgan bir narsa uchun — qilichlarimizni boʻyinlarimiz va yelkalarimizga (osib) qoʻygan edik; va biz shunday qilganimizda, uni (yaʼni Paygʻambarning buyrugʻiga itoat etishni) — mana shu (bizning) jangimizdan boshqa har bir holatda — oʻzimiz uchun osonroq topdik (yaʼni sulhga itoat afzal boʻlib chiqdi)›», — dedi.Аъмаш (Абу Воилдан) ривоят қилади: Мен Абу Воилдан: «Сен Сиффин жангида қатнашдингми?» — деб сўрадим. У: «Ҳа, ва мен Саҳл ибн Ҳунайфнинг (жангга қизғинлиги етишмагани учун койилганда) шундай деганини эшитдим: ‹Ўзингизнинг хато фикрларингизни айблаганингиз маъқул. Мен сизлар мени Абу Жандал куни кўрганингизда эди (деб истардим). Агар мен Пайғамбар ﷺ нинг буйруқларига итоацизлик қилишга журъат этганимда, мен шундай қилган бўлардим. Биз — бизни қўрқитган бир нарса учун — қиличларимизни бўйинларимиз ва елкаларимизга (осиб) қўйган эдик; ва биз шундай қилганимизда, уни (яъни Пайғамбарнинг буйруғига итоат этишни) — мана шу (бизнинг) жангимиздан бошқа ҳар бир ҳолатда — ўзимиз учун осонроқ топдик (яъни сулҳга итоат афзал бўлиб чиқди)›», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ الرَّيَّانِ، وَعَوْنُ بْنُ سَلاَّمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، كُلُّهُمْ عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ " . قَالَ زُبَيْدٌ فَقُلْتُ لأَبِي وَائِلٍ أَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ يَرْوِيهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ . وَلَيْسَ فِي حَدِيثِ شُعْبَةَ قَوْلُ زُبَيْدٍ لأَبِي وَائِلٍ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonni soʻkish fisq (gunoh), u bilan jang qilish esa kufrdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонни сўкиш фисқ (гуноҳ), у билан жанг қилиш эса куфрдир», дедилар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زُبَيْدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ " . قَالَ زُبَيْدٌ قُلْتُ لأَبِي وَائِلٍ أَأَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Musulmonni soʻkish — fosiqlik, u bilan urushish — kufrdir», dedilar. Zubayd aytdi: Abu Voilga: ‹Sen buni Abdulloh (ibn Masʼud)dan eshitdingmi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонни сўкиш — фосиқлик, у билан урушиш — куфрдир», дедилар. Зубайд айтди: Абу Воилга: ‹Сен буни Абдуллоҳ (ибн Масъуд)дан эшитдингми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَيْمَنَ، مَوْلَى عُرْوَةَ يَسْأَلُ ابْنَ عُمَرَ وَأَبُو الزُّبَيْرِ يَسْمَعُ قَالَ كَيْفَ تَرَى فِي رَجُلٍ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ حَائِضًا قَالَ طَلَّقَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ عُمَرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَرَدَّهَا عَلَىَّ وَلَمْ يَرَهَا شَيْئًا وَقَالَ " إِذَا طَهُرَتْ فَلْيُطَلِّقْ أَوْ لِيُمْسِكْ " . قَالَ ابْنُ عُمَرَ وَقَرَأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ } فِي قُبُلِ عِدَّتِهِنَّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ يُونُسُ بْنُ جُبَيْرٍ وَأَنَسُ بْنُ سِيرِينَ وَسَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَزَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ وَأَبُو الزُّبَيْرِ وَمَنْصُورٌ عَنْ أَبِي وَائِلٍ مَعْنَاهُمْ كُلُّهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا حَتَّى تَطْهُرَ ثُمَّ إِنْ شَاءَ طَلَّقَ وَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَمَّا رِوَايَةُ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ وَنَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ أَنْ يُرَاجِعَهَا حَتَّى تَطْهُرَ ثُمَّ تَحِيضَ ثُمَّ تَطْهُرَ ثُمَّ إِنْ شَاءَ طَلَّقَ وَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَ وَرُوِيَ عَنْ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيِّ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ نَحْوُ رِوَايَةِ نَافِعٍ وَالزُّهْرِيِّ وَالأَحَادِيثُ كُلُّهَا عَلَى خِلاَفِ مَا قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ .
Abu Zubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Urvaning ozod qilingan quli Abdurrahmon ibn Aymanning Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan soʻrayotganini, Abu Zubayr ham tinglab turganini eshitdi. U: «Bir kishi xotinini hayzli holida taloq qilsa, bu haqda nima deysiz?» — dedi. (Ibn Umar) dedi: «Abdulloh ibn Umar Rasululloh ﷺ zamonlarida xotinini hayz koʻrgan holida taloq qildi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan soʻrab: ‹Abdulloh ibn Umar xotinini hayz koʻrgan holida taloq qildi›, — dedi». Abdulloh dedi: «(Rasululloh ﷺ) uni menga qaytardilar va (bu taloqni) hech narsa (hisobiga) sanamadilar va: ‹Pok boʻlganida taloq qilsin yoki (oʻzida) ushlab tursin›, — dedilar». Ibn Umar dedi: Nabiy ﷺ {Ey Nabiy! Ayollarni taloq qilsangiz, ularni taloq qilingiz} (Taloq surasi 1) (oyatini) «iddalarining oldida (boshida)» (deb) oʻqidilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Ibn Umardan Yunus ibn Jubayr, Anas ibn Siyrin, Said ibn Jubayr, Zayd ibn Aslam, Abu Zubayr va Mansur Abu Voil orqali rivoyat qilganlar; ularning hammasining maʼnosi: Nabiy ﷺ unga, xotini pok boʻlguniga qadar uni qaytarib olishni, soʻngra istasa taloq qilishini, istasa ushlab turishini buyurganlar. Muhammad ibn Abdurrahmon ham Solimdan, u Ibn Umardan shunday rivoyat qilgan. Zuhriyning Solimdan va Nofeʼning Ibn Umardan rivoyatiga kelsak: Nabiy ﷺ unga, xotini pok boʻlguniga qadar uni qaytarib olishni, soʻngra (yana) hayz koʻrib, (yana) pok boʻlishini, soʻngra istasa taloq qilishini, istasa ushlab turishini buyurganlar (deb keladi). Ato al-Xurosoniydan, u Hasandan, u Ibn Umardan ham Nofeʼ va Zuhriyning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilingan. Barcha hadislar Abu Zubayr aytganiga xilof (oʻlaroq keladi).Абу Зубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Урванинг озод қилинган қули Абдурраҳмон ибн Айманнинг Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан сўраётганини, Абу Зубайр ҳам тинглаб турганини эшитди. У: «Бир киши хотинини ҳайзли ҳолида талоқ қилса, бу ҳақда нима дейсиз?» — деди. (Ибн Умар) деди: «Абдуллоҳ ибн Умар Расулуллоҳ ﷺ замонларида хотинини ҳайз кўрган ҳолида талоқ қилди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: ‹Абдуллоҳ ибн Умар хотинини ҳайз кўрган ҳолида талоқ қилди›, — деди». Абдуллоҳ деди: «(Расулуллоҳ ﷺ) уни менга қайтардилар ва (бу талоқни) ҳеч нарса (ҳисобига) санамадилар ва: ‹Пок бўлганида талоқ қилсин ёки (ўзида) ушлаб турсин›, — дедилар». Ибн Умар деди: Набий ﷺ {Эй Набий! Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни талоқ қилингиз} (Талоқ сураси 1) (оятини) «иддаларининг олдида (бошида)» (деб) ўқидилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Ибн Умардан Юнус ибн Жубайр, Анас ибн Сийрин, Саид ибн Жубайр, Зайд ибн Аслам, Абу Зубайр ва Мансур Абу Воил орқали ривоят қилганлар; уларнинг ҳаммасининг маъноси: Набий ﷺ унга, хотини пок бўлгунига қадар уни қайтариб олишни, сўнгра истаса талоқ қилишини, истаса ушлаб туришини буюрганлар. Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ҳам Солимдан, у Ибн Умардан шундай ривоят қилган. Зуҳрийнинг Солимдан ва Нофеънинг Ибн Умардан ривоятига келсак: Набий ﷺ унга, хотини пок бўлгунига қадар уни қайтариб олишни, сўнгра (яна) ҳайз кўриб, (яна) пок бўлишини, сўнгра истаса талоқ қилишини, истаса ушлаб туришини буюрганлар (деб келади). Ато ал-Хуросонийдан, у Ҳасандан, у Ибн Умардан ҳам Нофеъ ва Зуҳрийнинг ривоятига ўхшаш ривоят қилинган. Барча ҳадислар Абу Зубайр айтганига хилоф (ўлароқ келади).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، أَنَّ حُذَيْفَةَ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا .
Mansur aytadi: Men Abu Voildan eshitdimki, Huzayfa (roziyallohu anhu) shunday dedi: «Rasululloh ﷺ bir qavmning axlatxonasiga keldilar va tik turgan holda siydik qildilar».Мансур айтади: Мен Абу Воилдан эшитдимки, Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ бир қавмнинг ахлатхонасига келдилар ва тик турган ҳолда сийдик қилдилар».
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا .
قَالَ شُعْبَةُ قَالَ عَاصِمٌ يَوْمَئِذٍ وَهَذَا الأَعْمَشُ يَرْوِيهِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ وَمَا حَفِظَهُ . فَسَأَلْتُ عَنْهُ مَنْصُورًا فَحَدَّثَنِيهِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَتَى سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا .
Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir qavmning axlatxonasiga kelib, tik turgan holda bavl qildilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир қавмнинг ахлатхонасига келиб, тик турган ҳолда бавл қилдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْلَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ سِيَاهٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، قَالَ أَتَيْتُ أَبَا وَائِلٍ أَسْأَلُهُ فَقَالَ كُنَّا بِصِفِّينَ فَقَالَ رَجُلٌ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ. فَقَالَ عَلِيٌّ نَعَمْ. فَقَالَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍ اتَّهِمُوا أَنْفُسَكُمْ فَلَقَدْ رَأَيْتُنَا يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ ـ يَعْنِي الصُّلْحَ الَّذِي كَانَ بَيْنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالْمُشْرِكِينَ ـ وَلَوْ نَرَى قِتَالاً لَقَاتَلْنَا، فَجَاءَ عُمَرُ فَقَالَ أَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ وَهُمْ عَلَى الْبَاطِلِ أَلَيْسَ قَتْلاَنَا فِي الْجَنَّةِ وَقَتْلاَهُمْ فِي النَّارِ قَالَ " بَلَى ". قَالَ فَفِيمَ أُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا، وَنَرْجِعُ وَلَمَّا يَحْكُمِ اللَّهُ بَيْنَنَا. فَقَالَ " يَا ابْنَ الْخَطَّابِ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَلَنْ يُضَيِّعَنِي اللَّهُ أَبَدًا ". فَرَجَعَ مُتَغَيِّظًا، فَلَمْ يَصْبِرْ حَتَّى جَاءَ أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ أَلَسْنَا عَلَى الْحَقِّ وَهُمْ عَلَى الْبَاطِلِ قَالَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ إِنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَنْ يُضَيِّعَهُ اللَّهُ أَبَدًا. فَنَزَلَتْ سُورَةُ الْفَتْحِ.
(Habib ibn Abu Sobit aytdi:) Men Abu Voilning oldigʻa — undan (bir narsa) soʻrash uchun — keldim. U: «Biz Siffinda edik; bir kishi: ‹Allohning Kitobiga chaqirilayotgan (oʻ sha)larni koʻ rmaysizmi?› dedi. Ali: ‹Ha› dedi. Sahl ibn Hunayf: ‹Oʻ zlaringizni ayblanglar (oʻ z raʼyingizga shoshilmanglar); biz Hudaybiya kuni — yaʼni Paygʻambar ﷺ bilan mushriklar orasidagi sulh kuni — oʻ zimizni (shunday holda) koʻ rgan edik; agar (oʻ shanda) jang (lozim deb) koʻ rganimizda, albatta jang qilgan boʻ lar edik. Shunda Umar kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, biz haq ustida, ular botil ustida emasmizmi? Bizning oʻ lganlarimiz jannatda, ularning oʻ lganlari doʻ zaxda emasmi?› dedi. U zot: ‹Ha (shunday)› dedilar. (Umar): ‹Unda nega dinimizda past (mahkumlik)ni qabul qilamiz va — Alloh bizning oramizda hukm qilmay turib — qaytamiz?› dedi. U zot: ‹Ey Ibn Xattob, men Allohning Rasuliman; Alloh meni hech qachon zoye qilmaydi› dedilar. (Umar) gʻazablangan holda qaytdi va sabr qilolmay, Abu Bakrning oldigʻa kelib: ‹Ey Abu Bakr, biz haq ustida, ular botil ustida emasmizmi?› dedi. (Abu Bakr): ‹Ey Ibn Xattob, u — Allohning Rasuli ﷺ; Alloh uni hech qachon zoye qilmaydi› dedi. Shunda Fath surasi nozil boʻ ldi›, dedi», dedi.(Ҳабиб ибн Абу Собит айтди:) Мен Абу Воилнинг олдиға — ундан (бир нарса) сўраш учун — келдим. У: «Биз Сиффинда эдик; бир киши: ‹Аллоҳнинг Китобига чақирилаётган (ў ша)ларни кў рмайсизми?› деди. Али: ‹Ҳа› деди. Саҳл ибн Ҳунайф: ‹Ў зларингизни айбланглар (ў з раъйингизга шошилманглар); биз Ҳудайбия куни — яъни Пайғамбар ﷺ билан мушриклар орасидаги сулҳ куни — ў зимизни (шундай ҳолда) кў рган эдик; агар (ў шанда) жанг (лозим деб) кў рганимизда, албатта жанг қилган бў лар эдик. Шунда Умар келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, биз ҳақ устида, улар ботил устида эмасмизми? Бизнинг ў лганларимиз жаннатда, уларнинг ў лганлари дў захда эмасми?› деди. У зот: ‹Ҳа (шундай)› дедилар. (Умар): ‹Унда нега динимизда паст (маҳкумлик)ни қабул қиламиз ва — Аллоҳ бизнинг орамизда ҳукм қилмай туриб — қайтамиз?› деди. У зот: ‹Эй Ибн Хаттоб, мен Аллоҳнинг Расулиман; Аллоҳ мени ҳеч қачон зое қилмайди› дедилар. (Умар) ғазабланган ҳолда қайтди ва сабр қилолмай, Абу Бакрнинг олдиға келиб: ‹Эй Абу Бакр, биз ҳақ устида, улар ботил устида эмасмизми?› деди. (Абу Бакр): ‹Эй Ибн Хаттоб, у — Аллоҳнинг Расули ﷺ; Аллоҳ уни ҳеч қачон зое қилмайди› деди. Шунда Фатҳ сураси нозил бў лди›, деди», деди.
وَحَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ، بِصِفِّينَ يَقُولُ اتَّهِمُوا رَأْيَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَلَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَرُدَّ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - مَا فَتَحْنَا مِنْهُ فِي خُصْمٍ إِلاَّ انْفَجَرَ عَلَيْنَا مِنْهُ خُصْمٌ .
Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Siffinda Sahl ibn Hunayfning shunday deganini eshitdim: «Dininglar haqidagi raʼyingizni ayblanglar! Abu Jandal kuni oʻzimni shunday holatda koʻrdimki, agar men Rasululloh ﷺ ning amrini qaytarishga qodir boʻlganimda (qaytargan boʻlardim). (Vaziyat shunchalik ogʻir ediki,) bir tomonidan tuzatsak, undan boshqa tomoni bizning ustimizga yorilib ketardi».Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сиффинда Саҳл ибн Ҳунайфнинг шундай деганини эшитдим: «Дининглар ҳақидаги раъйингизни айбланглар! Абу Жандал куни ўзимни шундай ҳолатда кўрдимки, агар мен Расулуллоҳ ﷺ нинг амрини қайтаришга қодир бўлганимда (қайтарган бўлардим). (Вазият шунчалик оғир эдики,) бир томонидан тузатсак, ундан бошқа томони бизнинг устимизга ёрилиб кетарди».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ قُلْتُ لَهُ أَأَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَعَمْ . وَرَفَعَهُ أَنَّهُ قَالَ " لاَ أَحَدَ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ وَلِذَلِكَ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلاَ أَحَدَ أَحَبُّ إِلَيْهِ الْمَدْحُ مِنَ اللَّهِ وَلِذَلِكَ مَدَحَ نَفْسَهُ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Amr ibn Murra aytdi: Men Abu Voilning shunday deganini eshitdim: «Men Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim». Men unga: «Buni Abdullohdan oʻzing eshitdingmi?» dedim. U: «Ha», dedi va uni marfu (Nabiy ﷺga nisbat) qilib (keltirdi): U zot: «Allohdan koʻra gʻayuri (rashk qiluvchisi) boʻlgan hech kim yoʻq, shuning uchun U fahsh ishlarni — uning oshkorasini ham, yashirinini ham harom qildi. Va Allohdan koʻra madh (maqtov) Oʻziga sevikliroq boʻlgan hech kim yoʻq, shuning uchun U Oʻzini madh qildi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan hasan sahihdir.Амр ибн Мурра айтди: Мен Абу Воилнинг шундай деганини эшитдим: «Мен Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим». Мен унга: «Буни Абдуллоҳдан ўзинг эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа», деди ва уни марфу (Набий ﷺга нисбат) қилиб (келтирди): У зот: «Аллоҳдан кўра ғаюри (рашк қилувчиси) бўлган ҳеч ким йўқ, шунинг учун У фаҳш ишларни — унинг ошкорасини ҳам, яширинини ҳам ҳаром қилди. Ва Аллоҳдан кўра мадҳ (мақтов) Ўзига севиклироқ бўлган ҳеч ким йўқ, шунинг учун У Ўзини мадҳ қилди», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ : سَمِعْتُ مِنْ أَبِي وَائِلٍ، حَدِيثًا أَعْجَبَنِي . فَذَكَرَ مَعْنَاهُ .
Amr (rahimahulloh) shunday dedi: «Men Abu Voildan meni hayratga solgan bir hadisni eshitdim», deb uning maʼnosini (yuqoridagidek) zikr qildi.Амр (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: «Мен Абу Воилдан мени ҳайратга солган бир ҳадисни эшитдим», деб унинг маъносини (юқоридагидек) зикр қилди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، يَقُولُ قَالَ رَجُلٌ عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ قَرَأْتُ الْمُفَصَّلَ فِي رَكْعَةٍ . قَالَ هَذًّا كَهَذِّ الشِّعْرِ لَقَدْ عَرَفْتُ النَّظَائِرَ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرُنُ بَيْنَهُنَّ . فَذَكَرَ عِشْرِينَ سُورَةً مِنَ الْمُفَصَّلِ سُورَتَيْنِ سُورَتَيْنِ فِي رَكْعَةٍ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi uning huzurida: «Men mufassal suralarni bir rakaatda oʻqidim», dedi. U: «Bu sheʼrni shoshib oʻqigandek boʻldi. Men Rasululloh ﷺ juftlab oʻqiydigan bir-biriga oʻxshash suralarni bilaman», dedi va mufassaldan yigirma surani, har rakaatda ikkitadan qilib zikr qildi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши унинг ҳузурида: «Мен муфассал сураларни бир ракаатда ўқидим», деди. У: «Бу шеърни шошиб ўқигандек бўлди. Мен Расулуллоҳ ﷺ жуфтлаб ўқийдиган бир-бирига ўхшаш сураларни биламан», деди ва муфассалдан йигирма сурани, ҳар ракаатда иккитадан қилиб зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَهِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدَةَ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، شَقِيقَ بْنَ سَلَمَةَ يَقُولُ سَمِعْتُ الصُّبَىَّ بْنَ مَعْبَدٍ، يَقُولُ كُنْتُ رَجُلاً نَصْرَانِيًّا فَأَسْلَمْتُ فَأَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ فَسَمِعَنِي سَلْمَانُ بْنُ رَبِيعَةَ وَزَيْدُ بْنُ صُوحَانَ وَأَنَا أُهِلُّ بِهِمَا جَمِيعًا بِالْقَادِسِيَّةِ فَقَالاَ لَهَذَا أَضَلُّ مِنْ بَعِيرِهِ فَكَأَنَّمَا حَمَلاَ عَلَىَّ جَبَلاً بِكَلِمَتِهِمَا فَقَدِمْتُ عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَأَقْبَلَ عَلَيْهِمَا فَلاَمَهُمَا ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَىَّ فَقَالَ هُدِيتَ لِسُنَّةِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ هُدِيتَ لِسُنَّةِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ . قَالَ هِشَامٌ فِي حَدِيثِهِ قَالَ شَقِيقٌ: فَكَثِيرًا مَا ذَهَبْتُ أَنَا وَمَسْرُوقٌ نَسْأَلُهُ عَنْهُ .
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَخَالِي يَعْلَى قَالُوا حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنِ الصُّبَىِّ بْنِ مَعْبَدٍ، قَالَ كُنْتُ حَدِيثَ عَهْدٍ بِنَصْرَانِيَّةٍ فَأَسْلَمْتُ فَلَمْ آلُ أَنْ أَجْتَهِدَ، فَأَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ . فَذَكَرَ نَحْوَهُ .
As-Subayy ibn Maʼbad (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U shunday dedi: «Men nasroniy kishi edim, soʻng musulmon boʻldim va haj hamda umraga niyat qilib ehromga kirdim. Qodisiyada men ikkisiga birga talbiya aytayotganimda, Salmon ibn Rabiya va Zayd ibn Suhon meni eshitib qolib: ‹Bu odam oʻz tuyasidan ham koʻra adashganroq ekan›, deyishdi. Ular oʻz soʻzlari bilan menga goʻyo togʻ ortmagandek boʻldi. Soʻng men Umar ibn al-Xattobning oldiga borib, buni unga aytdim. U ularga yuzlanib, ularni koyidi, keyin menga yuzlanib: ‹Sen Paygʻambar ﷺ ning sunnatiga hidoyat qilinibsan, sen Paygʻambar ﷺ ning sunnatiga hidoyat qilinibsan›, dedi».Ас-Субайй ибн Маъбад (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У шундай деди: «Мен насроний киши эдим, сўнг мусулмон бўлдим ва ҳаж ҳамда умрага ният қилиб эҳромга кирдим. Қодисияда мен иккисига бирга талбия айтаётганимда, Салмон ибн Рабия ва Зайд ибн Суҳон мени эшитиб қолиб: ‹Бу одам ўз туясидан ҳам кўра адашганроқ экан›, дейишди. Улар ўз сўзлари билан менга гўё тоғ ортмагандек бўлди. Сўнг мен Умар ибн ал-Хаттобнинг олдига бориб, буни унга айтдим. У уларга юзланиб, уларни койиди, кейин менга юзланиб: ‹Сен Пайғамбар ﷺ нинг суннатига ҳидоят қилинибсан, сен Пайғамбар ﷺ нинг суннатига ҳидоят қилинибсан›, деди».
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ، سَمِعْتُ الأَعْمَشَ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا وَائِلٍ هَلْ شَهِدْتَ صِفِّينَ قَالَ نَعَمْ. فَسَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ، يَقُولُ ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ قَالَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّهِمُوا رَأْيَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ، لَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَسْتَطِيعُ أَنَّ أَرُدَّ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَرَدَدْتُهُ، وَمَا وَضَعْنَا سُيُوفَنَا عَلَى عَوَاتِقِنَا إِلَى أَمْرٍ يُفْظِعُنَا إِلاَّ أَسْهَلْنَ بِنَا إِلَى أَمْرٍ نَعْرِفُهُ غَيْرَ هَذَا الأَمْرِ. قَالَ وَقَالَ أَبُو وَائِلٍ شَهِدْتُ صِفِّينَ وَبِئْسَتْ صِفُّونَ.
Aʼmash (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Men Abu Voildan: «Siffinda hozir boʻlganmiding?» deb soʻradim. U: «Ha», dedi. (Aʼmash aytdi:) Men Sahl ibn Hunayfning shunday deganini eshitdim. Abu Voil aytdi: Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu): «Ey odamlar, diningiz haqida oʻz raʼyingizni ayblanglar (unga ishonmanglar). Men Abu Jandal kuni oʻzimni (shunday holatda) koʻrdim — agar Rasululloh ﷺning amrlarini qaytarishga qodir boʻlganimda, albatta qaytargan boʻlardim. Biz bizni dahshatga soladigan bir ish (yuz berganda) qilichlarimizni yelkalarimizga qoʻysak, ular bizni biz taniydigan (osongina) bir ishga olib chiqar edi, mana bu ishdan boshqasi (esa bunday emas)», dedi. (Rovi) aytdi: Abu Voil: «Men Siffinda hozir boʻldim, Siffin nima yomon (joy) edi!» dedi.Аъмаш (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У айтди: Мен Абу Воилдан: «Сиффинда ҳозир бўлганмидинг?» деб сўрадим. У: «Ҳа», деди. (Аъмаш айтди:) Мен Саҳл ибн Ҳунайфнинг шундай деганини эшитдим. Абу Воил айтди: Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу): «Эй одамлар, динингиз ҳақида ўз раъйингизни айбланглар (унга ишонманглар). Мен Абу Жандал куни ўзимни (шундай ҳолатда) кўрдим — агар Расулуллоҳ ﷺнинг амрларини қайтаришга қодир бўлганимда, албатта қайтарган бўлардим. Биз бизни даҳшатга соладиган бир иш (юз берганда) қиличларимизни елкаларимизга қўйсак, улар бизни биз танийдиган (осонгина) бир ишга олиб чиқар эди, мана бу ишдан бошқаси (эса бундай эмас)», деди. (Рови) айтди: Абу Воил: «Мен Сиффинда ҳозир бўлдим, Сиффин нима ёмон (жой) эди!» деди.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَنِي أَنْ آخُذَ مِنْ كُلِّ ثَلاَثِينَ بَقَرَةً تَبِيعًا أَوْ تَبِيعَةً وَمِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ مُسِنَّةً وَمِنْ كُلِّ حَالِمٍ دِينَارًا أَوْ عِدْلَهُ مَعَافِرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ . وَهَذَا أَصَحُّ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ meni Yamanga yubordilar va menga har oʻttiz sigirdan bir yashar buzoq (tabiyʼ yoki tabiyʼa), har qirqtadan ikki yashar urgʻochi sigir (musinna) va har balogʻatga yetgan kishidan bir dinor yoki uning oʻrniga maʼofir (matosi) olishni buyurdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzilar bu hadisni Sufyondan, u Aʼmashdan, u Abu Voildan, u Masruqdan (mursal tarzda): «Nabiy ﷺ Muozni Yamanga yuborib, unga olishni buyurdilar...» deb rivoyat qilganlar, bu (rivoyat) asahhroqdir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мени Яманга юбордилар ва менга ҳар ўттиз сигирдан бир яшар бузоқ (табийъ ёки табийъа), ҳар қирқтадан икки яшар урғочи сигир (мусинна) ва ҳар балоғатга етган кишидан бир динор ёки унинг ўрнига маъофир (матоси) олишни буюрдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзилар бу ҳадисни Суфёндан, у Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Масруқдан (мурсал тарзда): «Набий ﷺ Муозни Яманга юбориб, унга олишни буюрдилар...» деб ривоят қилганлар, бу (ривоят) асаҳҳроқдир.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ بَعَثَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْيَمَنِ فَذَكَرَ مِثْلَهُ لَمْ يَذْكُرْ ثِيَابًا تَكُونُ بِالْيَمَنِ . وَلاَ ذَكَرَ يَعْنِي مُحْتَلِمًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ جَرِيرٌ وَيَعْلَى وَمَعْمَرٌ وَشُعْبَةُ وَأَبُو عَوَانَةَ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ - قَالَ يَعْلَى وَمَعْمَرٌ - عَنْ مُعَاذٍ مِثْلَهُ .
Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uni Yamanga joʻnatdilar. Soʻng u xuddi shunday zikr qildi, (lekin) Yamanda toʻqiladigan kiyimlarni zikr qilmadi va ‹yaʼni ehtilom koʻradigan (kishi)› deganni ham zikr qilmadi. Abu Dovud aytdi: Uni Jarir, Yaʼlo, Maʼmar, Shuʼba, Abu Avona va Yahyo ibn Said al-Aʼmashdan, u Abu Voildan, u Masruqdan rivoyat qilganlar; Yaʼlo va Maʼmar esa Muozdan xuddi shunday (rivoyat qilgan), deganlar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уни Яманга жўнатдилар. Сўнг у худди шундай зикр қилди, (лекин) Яманда тўқиладиган кийимларни зикр қилмади ва ‹яъни эҳтилом кўрадиган (киши)› деганни ҳам зикр қилмади. Абу Довуд айтди: Уни Жарир, Яъло, Маъмар, Шуъба, Абу Авона ва Яҳё ибн Саид ал-Аъмашдан, у Абу Воилдан, у Масруқдан ривоят қилганлар; Яъло ва Маъмар эса Муоздан худди шундай (ривоят қилган), деганлар.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ آدَمَ - قَالَ سَمِعْتُ سُفْيَانَ، يَتَشَهَّدُ بِهَذَا فِي الْمَكْتُوبَةِ وَالتَّطَوُّعِ وَيَقُولُ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنَا مَنْصُورٌ وَحَمَّادٌ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali rivoyat qilinishicha, u zot tashahhudni farz va nafl namozlarda shu tarzda oʻqishga oʻrgatganlar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали ривоят қилинишича, у зот ташаҳҳудни фарз ва нафл намозларда шу тарзда ўқишга ўргатганлар.
أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ إِسْحَاقَ - قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، ح وَأَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، وَغَيْرِهِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ يُقَالُ لَهُ شَقِيقُ بْنُ سَلَمَةَ أَبُو وَائِلٍ أَنَّ رَجُلاً مِنْ بَنِي تَغْلِبَ يُقَالُ لَهُ الصُّبَىُّ بْنُ مَعْبَدٍ وَكَانَ نَصْرَانِيًّا فَأَسْلَمَ فَأَقْبَلَ فِي أَوَّلِ مَا حَجَّ فَلَبَّى بِحَجٍّ وَعُمْرَةٍ جَمِيعًا فَهُوَ كَذَلِكَ يُلَبِّي بِهِمَا جَمِيعًا فَمَرَّ عَلَى سَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ وَزَيْدِ بْنِ صُوحَانَ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لأَنْتَ أَضَلُّ مِنْ جَمَلِكَ هَذَا . فَقَالَ الصُّبَىُّ فَلَمْ يَزَلْ فِي نَفْسِي حَتَّى لَقِيتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ هُدِيتَ لِسُنَّةِ نَبِيِّكَ صلى الله عليه وسلم . قَالَ شَقِيقٌ وَكُنْتُ أَخْتَلِفُ أَنَا وَمَسْرُوقُ بْنُ الأَجْدَعِ إِلَى الصُّبَىِّ بْنِ مَعْبَدٍ نَسْتَذْكِرُهُ فَلَقَدِ اخْتَلَفْنَا إِلَيْهِ مِرَارًا أَنَا وَمَسْرُوقُ بْنُ الأَجْدَعِ .
Subayy ibn Maʼbad (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Bani Tagʻlib qabilasidan boʻlib, nasroniy edi, soʻng islomga kirdi. Birinchi marta haj qilganida, haj va umra ikkalasi uchun birga talbiya aytdi va shu tariqa ikkalasi uchun birga talbiya aytib turaverdi. Shunda u Salmon ibn Robiʼa va Zayd ibn Suvhon yonidan oʻtdi. Ulardan biri: «Sen mana bu tuyangdan ham koʻproq adashgansan», dedi. Subayy aytdi: «Bu narsa Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ni uchratgunimcha koʻnglimda qolib ketdi. Men buni unga aytdim. U: ‹Sen Paygʻambaring ﷺ sunnatiga hidoyat qilingansan›, dedi».Субайй ибн Маъбад (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Бани Тағлиб қабиласидан бўлиб, насроний эди, сўнг исломга кирди. Биринчи марта ҳаж қилганида, ҳаж ва умра иккаласи учун бирга талбия айтди ва шу тариқа иккаласи учун бирга талбия айтиб тураверди. Шунда у Салмон ибн Робиъа ва Зайд ибн Сувҳон ёнидан ўтди. Улардан бири: «Сен мана бу туянгдан ҳам кўпроқ адашгансан», деди. Субайй айтди: «Бу нарса Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)ни учратгунимча кўнглимда қолиб кетди. Мен буни унга айтдим. У: ‹Сен Пайғамбаринг ﷺ суннатига ҳидоят қилингансан›, деди».
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ قُلْتُ لِحَمَّادٍ سَمِعْتُ مَنْصُورًا، وَسُلَيْمَانَ، وَزُبَيْدًا، يُحَدِّثُونَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ " . مَنْ تَتَّهِمُ أَتَتَّهِمُ مَنْصُورًا أَتَتَّهِمُ زُبَيْدًا أَتَتَّهِمُ سُلَيْمَانَ قَالَ لاَ وَلَكِنِّي أَتَّهِمُ أَبَا وَائِلٍ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonni soʻkish fisq, u bilan urushish esa kufrdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонни сўкиш фисқ, у билан урушиш эса куфрдир», дедилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ " . قُلْتُ لأَبِي وَائِلٍ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonni soʻkish fisq, u bilan urushish esa kufrdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонни сўкиш фисқ, у билан урушиш эса куфрдир», дедилар.