Abyad ibn Hammal al-Maribiy

قَالَ قُلْتُ لِقُتَيْبَةَ بْنِ سَعِيدٍ حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ قَيْسٍ الْمَأْرِبِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ ثُمَامَةَ بْنِ شُرَاحِيلَ، عَنْ سُمَىِّ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ شُمَيْرٍ، عَنْ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ، أَنَّهُ وَفَدَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَقْطَعَهُ الْمِلْحَ فَقَطَعَ لَهُ فَلَمَّا أَنْ وَلَّى قَالَ رَجُلٌ مِنَ الْمَجْلِسِ أَتَدْرِي مَا قَطَعْتَ لَهُ إِنَّمَا قَطَعْتَ لَهُ الْمَاءَ الْعِدَّ ‏.‏ قَالَ فَانْتَزَعَهُ مِنْهُ ‏.‏ قَالَ وَسَأَلَهُ عَمَّا يُحْمَى مِنَ الأَرَاكِ قَالَ ‏"‏ مَا لَمْ تَنَلْهُ خِفَافُ الإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَقَرَّ بِهِ قُتَيْبَةُ وَقَالَ نَعَمْ ‏.‏ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ قَيْسٍ الْمَأْرِبِيُّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ الْمَأْرِبُ نَاحِيَةٌ مِنَ الْيَمَنِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ وَائِلٍ وَأَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ فِي الْقَطَائِعِ يَرَوْنَ جَائِزًا أَنْ يُقْطِعَ الإِمَامُ لِمَنْ رَأَى ذَلِكَ ‏.‏

Abyaz ibn Hammol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning huzurlariga (elchi boʻlib) keldi va undan tuzni (konni) qasr qilib (oʻziga ajratib) berishini soʻradi. U zot esa unga qasr qilib (ajratib) berdilar. U ortga qaytayotganida, majlisdagi bir kishi: «Unga nimani qasr qilib berganingizni bilasizmi? Siz unga toʻxtab oqmaydigan (tugamaydigan) suvni qasr qilib berdingiz», dedi. (Roviy) aytdi: Shunda u zot uni undan tortib oldilar. (Roviy) aytdi: U zotdan arok (daraxti)dan nimani qoʻriq qilish (mumkinligi) haqida soʻradi. U zot: «Tuyalarning oyoqlari yetib bormaydigan (joydagisini)», dedilar. Mone (yaʼni Yaman) Yamandan bir tomondir. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Voil va Asmo binti Abu Bakrdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abyaz ibn Hammolning hadisi gʻaribdir. Nabiy ﷺning sahobalari va ulardan boshqalaridan boʻlgan ahli ilmning amali shu qasrlar (yer ajratish) borasida shundaydir: imom oʻzi maʼqul deb topgan kishiga (yer) ajratib berishini joiz koʻradilar.Абяз ибн Ҳаммол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига (элчи бўлиб) келди ва ундан тузни (конни) қаср қилиб (ўзига ажратиб) беришини сўради. У зот эса унга қаср қилиб (ажратиб) бердилар. У ортга қайтаётганида, мажлисдаги бир киши: «Унга нимани қаср қилиб берганингизни биласизми? Сиз унга тўхтаб оқмайдиган (тугамайдиган) сувни қаср қилиб бердингиз», деди. (Ровий) айтди: Шунда у зот уни ундан тортиб олдилар. (Ровий) айтди: У зотдан арок (дарахти)дан нимани қўриқ қилиш (мумкинлиги) ҳақида сўради. У зот: «Туяларнинг оёқлари етиб бормайдиган (жойдагисини)», дедилар. Моне (яъни Яман) Ямандан бир томондир. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Воил ва Асмо бинти Абу Бакрдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абяз ибн Ҳаммолнинг ҳадиси ғарибдир. Набий ﷺнинг саҳобалари ва улардан бошқаларидан бўлган аҳли илмнинг амали шу қасрлар (ер ажратиш) борасида шундайдир: имом ўзи маъқул деб топган кишига (ер) ажратиб беришини жоиз кўрадилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْعَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا فَرَجُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَلْقَمَةَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ، حَدَّثَنِي عَمِّي، ثَابِتُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ عَنْ أَبِيهِ، سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ، أَبْيَضَ بْنِ حَمَّالٍ ‏.‏ أَنَّهُ اسْتَقْطَعَ الْمِلْحَ الَّذِي يُقَالُ لَهُ مِلْحُ سَدِّ مَأْرِبٍ ‏.‏ فَأَقْطَعَهُ لَهُ ثُمَّ إِنَّ الأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ التَّمِيمِيَّ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ وَرَدْتُ الْمِلْحَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَهُوَ بِأَرْضٍ لَيْسَ بِهَا مَاءٌ وَمَنْ وَرَدَهُ أَخَذَهُ وَهُوَ مِثْلُ الْمَاءِ الْعِدِّ ‏.‏ فَاسْتَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبْيَضَ بْنَ حَمَّالٍ فِي قَطِيعَتِهِ فِي الْمِلْحِ ‏.‏ فَقَالَ قَدْ أَقَلْتُكَ مِنْهُ عَلَى أَنْ تَجْعَلَهُ مِنِّي صَدَقَةً ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ مِنْكَ صَدَقَةٌ وَهُوَ مِثْلُ الْمَاءِ الْعِدِّ مَنْ وَرَدَهُ أَخَذَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَرَجٌ وَهُوَ الْيَوْمَ عَلَى ذَلِكَ مَنْ وَرَدَهُ أَخَذَهُ ‏.‏ قَالَ فَقَطَعَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَرْضًا وَنَخْلاً بِالْجُرْفِ جُرْفِ مُرَادٍ مَكَانَهُ حِينَ أَقَالَهُ مِنْهُ ‏.‏

Abyaz ibn Hammol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U «Maʼrib toʻgʻoni tuzi» deb ataladigan tuzni oʻziga xos qilib berishni soʻradi, u zot esa uni unga berdilar. Soʻng Aqraʼ ibn Hobis at-Tamimiy Rasululloh ﷺ oldiga kelib: «Yo Rasululloh, men johiliyat davrida oʻsha tuz oldiga kelardim, u suv yoʻq bir yerda edi, kim uning oldiga kelsa, undan olardi; u xuddi mavj urib turgan suvdek edi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ Abyaz ibn Hammoldan tuz haqidagi oʻsha ulushini qaytarib berishini soʻradilar. U: «Sizga uni qaytardim, uni mendan sadaqa qilib qabul qilsangiz», dedi. Rasululloh ﷺ: «U sendan sadaqa boʻlsin, u mavj urib turgan suvdek boʻlib, kim uning oldiga kelsa, undan olsin», dedilar. Paygʻambar ﷺ uni oʻsha tuz oʻrniga Jurf — Murod Jurfida bir yer va xurmozor kesib berdilar.Абяз ибн Ҳаммол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У «Маъриб тўғони тузи» деб аталадиган тузни ўзига хос қилиб беришни сўради, у зот эса уни унга бердилар. Сўнг Ақраъ ибн Ҳобис ат-Тамимий Расулуллоҳ ﷺ олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен жоҳилият даврида ўша туз олдига келардим, у сув йўқ бир ерда эди, ким унинг олдига келса, ундан оларди; у худди мавж уриб турган сувдек эди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Абяз ибн Ҳаммолдан туз ҳақидаги ўша улушини қайтариб беришини сўрадилар. У: «Сизга уни қайтардим, уни мендан садақа қилиб қабул қилсангиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У сендан садақа бўлсин, у мавж уриб турган сувдек бўлиб, ким унинг олдига келса, ундан олсин», дедилар. Пайғамбар ﷺ уни ўша туз ўрнига Журф — Мурод Журфида бир ер ва хурмозор кесиб бердилар.